೩. ಞಾಣವತ್ಥುಸುತ್ತಂ

೩೩. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ…ಪೇ… ‘‘ಚತುಚತ್ತಾರೀಸಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಞಾಣವತ್ಥೂನಿ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಕತಮಾನಿ [ಕತಮಾನಿ ಚ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ. ಕ.)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುಚತ್ತಾರೀಸಂ ಞಾಣವತ್ಥೂನಿ? ಜರಾಮರಣೇ ಞಾಣಂ, ಜರಾಮರಣಸಮುದಯೇ ಞಾಣಂ, ಜರಾಮರಣನಿರೋಧೇ ಞಾಣಂ, ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ; ಜಾತಿಯಾ ಞಾಣಂ, ಜಾತಿಸಮುದಯೇ ಞಾಣಂ, ಜಾತಿನಿರೋಧೇ ಞಾಣಂ, ಜಾತಿನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ; ಭವೇ ಞಾಣಂ, ಭವಸಮುದಯೇ ಞಾಣಂ, ಭವನಿರೋಧೇ ಞಾಣಂ, ಭವನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ; ಉಪಾದಾನೇ ಞಾಣಂ, ಉಪಾದಾನಸಮುದಯೇ ಞಾಣಂ, ಉಪಾದಾನನಿರೋಧೇ ಞಾಣಂ, ಉಪಾದಾನನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ; ತಣ್ಹಾಯ ಞಾಣಂ, ತಣ್ಹಾಸಮುದಯೇ ಞಾಣಂ, ತಣ್ಹಾನಿರೋಧೇ ಞಾಣಂ, ತಣ್ಹಾನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ; ವೇದನಾಯ ಞಾಣಂ, ವೇದನಾಸಮುದಯೇ ಞಾಣಂ, ವೇದನಾನಿರೋಧೇ ಞಾಣಂ, ವೇದನಾನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ; ಫಸ್ಸೇ ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಸಳಾಯತನೇ ಞಾಣಂ… ನಾಮರೂಪೇ ಞಾಣಂ… ವಿಞ್ಞಾಣೇ ಞಾಣಂ… ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಞಾಣಂ, ಸಙ್ಖಾರಸಮುದಯೇ ಞಾಣಂ, ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೇ ಞಾಣಂ, ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ. ಇಮಾನಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುಚತ್ತಾರೀಸಂ ಞಾಣವತ್ಥೂನಿ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜರಾಮರಣಂ? ಯಾ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಮ್ಹಿ ತಮ್ಹಿ ಸತ್ತನಿಕಾಯೇ ಜರಾ ಜೀರಣತಾ ಖಣ್ಡಿಚ್ಚಂ ಪಾಲಿಚ್ಚಂ ವಲಿತ್ತಚತಾ ಆಯುನೋ ಸಂಹಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪರಿಪಾಕೋ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಜರಾ. ಯಾ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಮ್ಹಾ ತಮ್ಹಾ ಸತ್ತನಿಕಾಯಾ ಚುತಿ ಚವನತಾ ಭೇದೋ ಅನ್ತರಧಾನಂ ಮಚ್ಚು ಮರಣಂ ಕಾಲಕಿರಿಯಾ ಖನ್ಧಾನಂ ಭೇದೋ ಕಳೇವರಸ್ಸ ನಿಕ್ಖೇಪೋ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮರಣಂ. ಇತಿ ಅಯಞ್ಚ ಜರಾ, ಇದಞ್ಚ ಮರಣಂ; ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜರಾಮರಣಂ.

‘‘ಜಾತಿಸಮುದಯಾ ಜರಾಮರಣಸಮುದಯೋ; ಜಾತಿನಿರೋಧಾ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧೋ; ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ.

‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಏವಂ ಜರಾಮರಣಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಜರಾಮರಣಸಮುದಯಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇ ಞಾಣಂ. ಸೋ ಇಮಿನಾ ಧಮ್ಮೇನ ದಿಟ್ಠೇನ ವಿದಿತೇನ ಅಕಾಲಿಕೇನ ಪತ್ತೇನ ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹೇನ ಅತೀತಾನಾಗತೇನ ಯಂ ನೇತಿ.

‘‘ಯೇ ಖೋ ಕೇಚಿ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಜರಾಮರಣಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಜರಾಮರಣಸಮುದಯಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಏವಮೇವ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಾಹಂ ಏತರಹಿ.

‘‘ಯೇಪಿ ಹಿ ಕೇಚಿ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಜರಾಮರಣಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಜರಾಮರಣಸಮುದಯಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಏವಮೇವ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಾಹಂ ಏತರಹೀತಿ. ಇದಮಸ್ಸ ಅನ್ವಯೇ ಞಾಣಂ.

‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಞಾಣಾನಿ ಪರಿಸುದ್ಧಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಪರಿಯೋದಾತಾನಿ – ಧಮ್ಮೇ ಞಾಣಞ್ಚ ಅನ್ವಯೇ ಞಾಣಞ್ಚ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಇತಿಪಿ, ದಸ್ಸನಸಮ್ಪನ್ನೋ ಇತಿಪಿ, ಆಗತೋ ಇಮಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಇತಿಪಿ, ಪಸ್ಸತಿ ಇಮಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಇತಿಪಿ, ಸೇಕ್ಖೇನ ಞಾಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಇತಿಪಿ, ಸೇಕ್ಖಾಯ ವಿಜ್ಜಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಇತಿಪಿ, ಧಮ್ಮಸೋತಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ ಇತಿಪಿ, ಅರಿಯೋ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞೋ ಇತಿಪಿ, ಅಮತದ್ವಾರಂ ಆಹಚ್ಚ ತಿಟ್ಠತಿ ಇತಿಪೀತಿ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜಾತಿ…ಪೇ… ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭವೋ… ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪಾದಾನಂ… ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ ತಣ್ಹಾ… ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾ… ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಫಸ್ಸೋ… ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಳಾಯತನಂ… ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಾಮರೂಪಂ … ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಖಾರಾ? ತಯೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಖಾರಾ – ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ, ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ, ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋತಿ. ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಖಾರಾ.

‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಸಮುದಯಾ ಸಙ್ಖಾರಸಮುದಯೋ; ಅವಿಜ್ಜಾನಿರೋಧಾ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋ; ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ.

‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಏವಂ ಸಙ್ಖಾರೇ ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಸಙ್ಖಾರಸಮುದಯಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇ ಞಾಣಂ. ಸೋ ಇಮಿನಾ ಧಮ್ಮೇನ ದಿಟ್ಠೇನ ವಿದಿತೇನ ಅಕಾಲಿಕೇನ ಪತ್ತೇನ ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹೇನ ಅತೀತಾನಾಗತೇನ ಯಂ ನೇತಿ.

‘‘ಯೇ ಖೋ ಕೇಚಿ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಸಙ್ಖಾರಸಮುದಯಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಏವಮೇವ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಾಹಂ ಏತರಹಿ.

‘‘ಯೇಪಿ ಹಿ ಕೇಚಿ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಙ್ಖಾರಸಮುದಯಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಏವಮೇವ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಾಹಂ ಏತರಹಿ. ಇದಮಸ್ಸ ಅನ್ವಯೇ ಞಾಣಂ.