೪. ಕಳಾರಖತ್ತಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಭೂತಸುತ್ತಂ

೩೧. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ವುತ್ತಮಿದಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಪಾರಾಯನೇ [ಪಾರಾಯಣೇ (ಸೀ.)] ಅಜಿತಪಞ್ಹೇ –

‘‘ಯೇ ಚ ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮಾಸೇ, ಯೇ ಚ ಸೇಕ್ಖಾ ಪುಥೂ ಇಧ;

ತೇಸಂ ಮೇ ನಿಪಕೋ ಇರಿಯಂ, ಪುಟ್ಠೋ ಪಬ್ರೂಹಿ ಮಾರಿಸಾ’’ತಿ.

‘‘ಇಮಸ್ಸ ನು ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಕಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ? ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ…ಪೇ… ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ವುತ್ತಮಿದಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಪಾರಾಯನೇ ಅಜಿತಪಞ್ಹೇ –

‘‘ಯೇ ಚ ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮಾಸೇ, ಯೇ ಚ ಸೇಕ್ಖಾ ಪುಥೂ ಇಧ;

ತೇಸಂ ಮೇ ನಿಪಕೋ ಇರಿಯಂ, ಪುಟ್ಠೋ ಪಬ್ರೂಹಿ ಮಾರಿಸಾ’’ತಿ.

‘‘ಇಮಸ್ಸ ನು ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಕಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ? ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ.

‘‘ಭೂತಮಿದನ್ತಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ಭೂತಮಿದನ್ತಿ, ಭನ್ತೇ, ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ. ಭೂತಮಿದನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ಭೂತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ತದಾಹಾರಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ. ತದಾಹಾರಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ಆಹಾರಸಮ್ಭವಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ತದಾಹಾರನಿರೋಧಾ ಯಂ ಭೂತಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ. ತದಾಹಾರನಿರೋಧಾ ಯಂ ಭೂತಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ನಿರೋಧಧಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸೇಕ್ಖೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮೋ ಹೋತಿ? ಭೂತಮಿದನ್ತಿ, ಭನ್ತೇ, ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ. ಭೂತಮಿದನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ಭೂತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಿದಾ ವಿರಾಗಾ ನಿರೋಧಾ ಅನುಪಾದಾ ವಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ. ತದಾಹಾರಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ. ತದಾಹಾರಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ಆಹಾರಸಮ್ಭವಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಿದಾ ವಿರಾಗಾ ನಿರೋಧಾ ಅನುಪಾದಾ ವಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ. ತದಾಹಾರನಿರೋಧಾ ಯಂ ಭೂತಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ. ತದಾಹಾರನಿರೋಧಾ ಯಂ ಭೂತಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ನಿರೋಧಧಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಿದಾ ವಿರಾಗಾ ನಿರೋಧಾ ಅನುಪಾದಾ ವಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮೋ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಪಾರಾಯನೇ ಅಜಿತಪಞ್ಹೇ –

‘‘ಯೇ ಚ ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮಾಸೇ, ಯೇ ಚ ಸೇಕ್ಖಾ ಪುಥೂ ಇಧ;

ತೇಸಂ ಮೇ ನಿಪಕೋ ಇರಿಯಂ, ಪುಟ್ಠೋ ಪಬ್ರೂಹಿ ಮಾರಿಸಾ’’ತಿ.

‘‘ಇಮಸ್ಸ ಖ್ವಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಆಜಾನಾಮೀ’’ತಿ.

‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಭೂತಮಿದನ್ತಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ. ಭೂತಮಿದನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ಭೂತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ತದಾಹಾರಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ. ತದಾಹಾರಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ಆಹಾರಸಮ್ಭವಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ತದಾಹಾರನಿರೋಧಾ ಯಂ ಭೂತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ. ತದಾಹಾರನಿರೋಧಾ ಯಂ ಭೂತಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ನಿರೋಧಧಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸೇಕ್ಖೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮೋ ಹೋತಿ? ಭೂತಮಿದನ್ತಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ. ಭೂತಮಿದನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ಭೂತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಿದಾ ವಿರಾಗಾ ನಿರೋಧಾ ಅನುಪಾದಾ ವಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ. ತದಾಹಾರಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ. ತದಾಹಾರಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ಆಹಾರಸಮ್ಭವಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಿದಾ ವಿರಾಗಾ ನಿರೋಧಾ ಅನುಪಾದಾ ವಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ. ತದಾಹಾರನಿರೋಧಾ ಯಂ ಭೂತಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ. ತದಾಹಾರನಿರೋಧಾ ಯಂ ಭೂತಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾ ದಿಸ್ವಾ ನಿರೋಧಧಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಿದಾ ವಿರಾಗಾ ನಿರೋಧಾ ಅನುಪಾದಾ ವಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮೋ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಪಾರಾಯನೇ ಅಜಿತಪಞ್ಹೇ –

‘‘ಯೇ ಚ ಸಙ್ಖಾತಧಮ್ಮಾಸೇ, ಯೇ ಚ ಸೇಕ್ಖಾ ಪುಥೂ ಇಧ;

ತೇಸಂ ಮೇ ನಿಪಕೋ ಇರಿಯಂ, ಪುಟ್ಠೋ ಪಬ್ರೂಹಿ ಮಾರಿಸಾ’’ತಿ.

‘‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಕಳಾರಸುತ್ತಂ

೩೨. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ. ಅಥ ಖೋ ಕಳಾರಖತ್ತಿಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಕಳಾರಖತ್ತಿಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಮೋಳಿಯಫಗ್ಗುನೋ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಭಿಕ್ಖು ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತೋತಿ. ನ ಹಿ ನೂನ ಸೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಅಸ್ಸಾಸಮಲತ್ಥಾತಿ. ತೇನ ಹಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಅಸ್ಸಾಸಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ?

‘‘ನ ಖ್ವಾಹಂ, ಆವುಸೋ, ಕಙ್ಖಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಆಯತಿಂ, ಪನಾವುಸೋ’’ತಿ?

‘‘ನ ಖ್ವಾಹಂ, ಆವುಸೋ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಮಮ ವಚನೇನ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇಹಿ – ‘ಸತ್ಥಾ ತಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಆಮನ್ತೇತೀ’’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವತೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸತ್ಥಾ ತಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಆಮನ್ತೇತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತಯಾ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅಞ್ಞಾ ಬ್ಯಾಕತಾ – ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಏತೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಏತೇಹಿ ಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಅತ್ಥೋ [ಅತ್ಥೋ ಚ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ವುತ್ತೋ’’ತಿ. ‘‘ಯೇನ ಕೇನಚಿಪಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಪರಿಯಾಯೇನ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಬ್ಯಾಕತಂ ಬ್ಯಾಕತತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ‘‘ನನು ಅಹಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ನ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಏತೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಏತೇಹಿ ಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ’’’ತಿ.

‘‘ಸಚೇ ತಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ‘ಕಥಂ ಜಾನತಾ ಪನ ತಯಾ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಥಂ ಪಸ್ಸತಾ ಅಞ್ಞಾ ಬ್ಯಾಕತಾ – ಖೀಣಾ ಜಾತಿ ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಪಜಾನಾಮೀ’ತಿ. ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ತ್ವಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಿನ್ತಿ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ?

‘‘ಸಚೇ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ‘ಕಥಂ ಜಾನತಾ ಪನ ತಯಾ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಥಂ ಪಸ್ಸತಾ ಅಞ್ಞಾ ಬ್ಯಾಕತಾ – ಖೀಣಾ ಜಾತಿ ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಪಜಾನಾಮೀ’ತಿ; ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋಹಂ [ಪುಟ್ಠೋ ಅಹಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.), ಪುಟ್ಠಾಹಂ (ಪೀ. ಕ.)], ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ – ‘ಯಂನಿದಾನಾ, ಆವುಸೋ, ಜಾತಿ, ತಸ್ಸ ನಿದಾನಸ್ಸ ಖಯಾ ಖೀಣಸ್ಮಿಂ ಖೀಣಾಮ್ಹೀತಿ ವಿದಿತಂ. ಖೀಣಾಮ್ಹೀತಿ ವಿದಿತ್ವಾ – ಖೀಣಾಜಾತಿ ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಪಜಾನಾಮೀ’ತಿ. ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಸಚೇ ಪನ ತಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ‘ಜಾತಿ ಪನಾವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಿಂನಿದಾನಾ ಕಿಂಸಮುದಯಾ ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಕಿಂಪಭವಾ’ತಿ? ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ತಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಿನ್ತಿ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ‘ಜಾತಿ ಪನಾವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಿಂನಿದಾನಾ ಕಿಂಸಮುದಯಾ ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಕಿಂಪಭವಾ’ತಿ? ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ – ‘ಜಾತಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭವನಿದಾನಾ ಭವಸಮುದಯಾ ಭವಜಾತಿಕಾ ಭವಪ್ಪಭವಾ’ತಿ. ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಸಚೇ ಪನ ತಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ‘ಭವೋ ಪನಾವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಿಂನಿದಾನೋ ಕಿಂಸಮುದಯೋ ಕಿಂಜಾತಿಕೋ ಕಿಂಪಭವೋ’ತಿ? ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ತ್ವಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಿನ್ತಿ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ‘ಭವೋ ಪನಾವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಿಂನಿದಾನೋ ಕಿಂಸಮುದಯೋ ಕಿಂಜಾತಿಕೋ ಕಿಂಪಭವೋ’ತಿ? ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ – ‘ಭವೋ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಉಪಾದಾನನಿದಾನೋ ಉಪಾದಾನಸಮುದಯೋ ಉಪಾದಾನಜಾತಿಕೋ ಉಪಾದಾನಪ್ಪಭವೋ’ತಿ. ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಸಚೇ ಪನ ತಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ‘ಉಪಾದಾನಂ ಪನಾವುಸೋ…ಪೇ… ಸಚೇ ಪನ ತಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ತಣ್ಹಾ ಪನಾವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಿಂನಿದಾನಾ ಕಿಂಸಮುದಯಾ ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಕಿಂಪಭವಾ’ತಿ? ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ತ್ವಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಿನ್ತಿ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ತಣ್ಹಾ ಪನಾವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಿಂನಿದಾನಾ ಕಿಂಸಮುದಯಾ ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಕಿಂಪಭವಾ’ತಿ? ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ – ‘ತಣ್ಹಾ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ವೇದನಾನಿದಾನಾ ವೇದನಾಸಮುದಯಾ ವೇದನಾಜಾತಿಕಾ ವೇದನಾಪಭವಾ’ತಿ. ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಸಚೇ ಪನ ತಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ‘ಕಥಂ ಜಾನತೋ ಪನ ತೇ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಥಂ ಪಸ್ಸತೋ ಯಾ ವೇದನಾಸು ನನ್ದೀ ಸಾ ನ ಉಪಟ್ಠಾಸೀ’ತಿ. ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ತ್ವಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಿನ್ತಿ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ‘ಕಥಂ ಜಾನತೋ ಪನ ತೇ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಥಂ ಪಸ್ಸತೋ ಯಾ ವೇದನಾಸು ನನ್ದೀ ಸಾ ನ ಉಪಟ್ಠಾಸೀ’ತಿ ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ – ‘ತಿಸ್ಸೋ ಖೋ ಇಮಾ, ಆವುಸೋ, ವೇದನಾ. ಕತಮಾ ತಿಸ್ಸೋ? ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಇಮಾ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ. ಯದನಿಚ್ಚಂ ತಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ವಿದಿತಂ [ವಿದಿತಾ (ಟೀಕಾ)], ಯಾ ವೇದನಾಸು ನನ್ದೀ ಸಾ ನ ಉಪಟ್ಠಾಸೀ’ತಿ. ಏವಂ, ಪುಟ್ಠೋಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಸಾರಿಪುತ್ತ. ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಪರಿಯಾಯೋ, ಏತಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾಯ – ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವೇದಯಿತಂ ತಂ ದುಕ್ಖಸ್ಮಿ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಸಚೇ ಪನ ತಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ‘ಕಥಂ ವಿಮೋಕ್ಖಾ ಪನ ತಯಾ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅಞ್ಞಾ ಬ್ಯಾಕತಾ – ಖೀಣಾ ಜಾತಿ ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಪಜಾನಾಮೀ’ತಿ? ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ತ್ವಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಿನ್ತಿ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ – ‘ಕಥಂ ವಿಮೋಕ್ಖಾ ಪನ ತಯಾ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಅಞ್ಞಾ ಬ್ಯಾಕತಾ – ಖೀಣಾ ಜಾತಿ ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಪಜಾನಾಮೀ’ತಿ. ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ – ‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಿಮೋಕ್ಖಾ ಖ್ವಾಹಂ, ಆವುಸೋ, ಸಬ್ಬುಪಾದಾನಕ್ಖಯಾ ತಥಾ ಸತೋ ವಿಹರಾಮಿ ಯಥಾ ಸತಂ ವಿಹರನ್ತಂ ಆಸವಾ ನಾನುಸ್ಸವನ್ತಿ, ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ನಾವಜಾನಾಮೀ’ತಿ. ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಸಾರಿಪುತ್ತ. ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಪರಿಯಾಯೋ ಏತಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾಯ – ಯೇ ಆಸವಾ ಸಮಣೇನ ವುತ್ತಾ ತೇಸ್ವಾಹಂ ನ ಕಙ್ಖಾಮಿ, ತೇ ಮೇ ಪಹೀನಾತಿ ನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ. ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಇದಂ ವತ್ವಾ ಸುಗತೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸಿ.

ತತ್ರ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪಟಿಸಂವಿದಿತಂ ಮಂ, ಆವುಸೋ, ಭಗವಾ ಪಠಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಪುಚ್ಛಿ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಅಹೋಸಿ ದನ್ಧಾಯಿತತ್ತಂ. ಯತೋ ಚ ಖೋ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಭಗವಾ ಪಠಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಅನುಮೋದಿ, ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆವುಸೋ, ಏತದಹೋಸಿ – ದಿವಸಂ ಚೇಪಿ ಮಂ ಭಗವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ, ದಿವಸಮ್ಪಾಹಂ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ. ರತ್ತಿಂ ಚೇಪಿ ಮಂ ಭಗವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ, ರತ್ತಿಮ್ಪಾಹಂ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ. ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ [ರತ್ತಿದಿವಂ (ಕ.)] ಚೇಪಿ ಮಂ ಭಗವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ, ರತ್ತಿನ್ದಿವಮ್ಪಾಹಂ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ. ದ್ವೇ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿ ಚೇಪಿ ಮಂ ಭಗವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ…ಪೇ… ದ್ವೇ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿಪಾಹಂ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ…ಪೇ… ತೀಣಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿ ಚೇಪಿ ಮಂ ಭಗವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ…ಪೇ… ತೀಣಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿಪಾಹಂ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ…ಪೇ… ಚತ್ತಾರಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿ ಚೇಪಿ ಮಂ ಭಗವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ…ಪೇ… ಚತ್ತಾರಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿಪಾಹಂ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ…ಪೇ… ಪಞ್ಚ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿ ಚೇಪಿ ಮಂ ಭಗವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ…ಪೇ… ಪಞ್ಚ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿಪಾಹಂ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ…ಪೇ… ಛ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿ ಚೇಪಿ ಮಂ ಭಗವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ…ಪೇ… ಛ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿಪಾಹಂ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ…ಪೇ… ಸತ್ತ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿ ಚೇಪಿ ಮಂ ಭಗವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ, ಸತ್ತ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿಪಾಹಂ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹೀ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಕಳಾರಖತ್ತಿಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಕಳಾರಖತ್ತಿಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಆಯಸ್ಮತಾ, ಭನ್ತೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ಸೀಹನಾದೋ ನದಿತೋ – ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪಟಿಸಂವಿದಿತಂ ಮಂ, ಆವುಸೋ, ಭಗವಾ ಪಠಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಅಪುಚ್ಛಿ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಅಹೋಸಿ ದನ್ಧಾಯಿತತ್ತಂ. ಯತೋ ಚ ಖೋ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಭಗವಾ ಪಠಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಅನುಮೋದಿ, ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆವುಸೋ, ಏತದಹೋಸಿ – ದಿವಸಂ ಚೇಪಿ ಮಂ ಭಗವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ, ದಿವಸಮ್ಪಾಹಂ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ; ರತ್ತಿಂ ಚೇಪಿ…ಪೇ… ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಚೇಪಿ ಮಂ ಭಗವಾ…ಪೇ… ದ್ವೇ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿ ಚೇಪಿ ಮಂ ಭಗವಾ…ಪೇ… ತೀಣಿ… ಚತ್ತಾರಿ… ಪಞ್ಚ… ಛ… ಸತ್ತ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿ ಚೇಪಿ ಮಂ ಭಗವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ, ಸತ್ತ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿಪಾಹಂ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹೀ’’ತಿ.

‘‘ಸಾ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖು, ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಧಾತು ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ, ಯಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಧಾತುಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾ ದಿವಸಂ ಚೇಪಾಹಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ, ದಿವಸಮ್ಪಿ ಮೇ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ. ರತ್ತಿಂ ಚೇಪಾಹಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ, ರತ್ತಿಮ್ಪಿ ಮೇ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ…ಪೇ… ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಚೇಪಾಹಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ರತ್ತಿನ್ದಿವಮ್ಪಿ ಮೇ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ… ದ್ವೇ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿ ಚೇಪಾಹಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ದ್ವೇ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿಪಿ ಮೇ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ… ತೀಣಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿ ಚೇಪಾಹಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ತೀಣಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿಪಿ ಮೇ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ… ಚತ್ತಾರಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿ ಚೇಪಾಹಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ಚತ್ತಾರಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿಪಿ ಮೇ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ… ಪಞ್ಚ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿ ಚೇಪಾಹಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ಪಞ್ಚ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿಪಿ ಮೇ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ… ಛ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿ ಚೇಪಾಹಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ಛ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿಪಿ ಮೇ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ… ಸತ್ತ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿ ಚೇಪಾಹಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ, ಸತ್ತ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿಪಿ ಮೇ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಞಾಣವತ್ಥುಸುತ್ತಂ

೩೩. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ…ಪೇ… ‘‘ಚತುಚತ್ತಾರೀಸಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಞಾಣವತ್ಥೂನಿ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಕತಮಾನಿ [ಕತಮಾನಿ ಚ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ. ಕ.)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುಚತ್ತಾರೀಸಂ ಞಾಣವತ್ಥೂನಿ? ಜರಾಮರಣೇ ಞಾಣಂ, ಜರಾಮರಣಸಮುದಯೇ ಞಾಣಂ, ಜರಾಮರಣನಿರೋಧೇ ಞಾಣಂ, ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ; ಜಾತಿಯಾ ಞಾಣಂ, ಜಾತಿಸಮುದಯೇ ಞಾಣಂ, ಜಾತಿನಿರೋಧೇ ಞಾಣಂ, ಜಾತಿನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ; ಭವೇ ಞಾಣಂ, ಭವಸಮುದಯೇ ಞಾಣಂ, ಭವನಿರೋಧೇ ಞಾಣಂ, ಭವನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ; ಉಪಾದಾನೇ ಞಾಣಂ, ಉಪಾದಾನಸಮುದಯೇ ಞಾಣಂ, ಉಪಾದಾನನಿರೋಧೇ ಞಾಣಂ, ಉಪಾದಾನನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ; ತಣ್ಹಾಯ ಞಾಣಂ, ತಣ್ಹಾಸಮುದಯೇ ಞಾಣಂ, ತಣ್ಹಾನಿರೋಧೇ ಞಾಣಂ, ತಣ್ಹಾನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ; ವೇದನಾಯ ಞಾಣಂ, ವೇದನಾಸಮುದಯೇ ಞಾಣಂ, ವೇದನಾನಿರೋಧೇ ಞಾಣಂ, ವೇದನಾನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ; ಫಸ್ಸೇ ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಸಳಾಯತನೇ ಞಾಣಂ… ನಾಮರೂಪೇ ಞಾಣಂ… ವಿಞ್ಞಾಣೇ ಞಾಣಂ… ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಞಾಣಂ, ಸಙ್ಖಾರಸಮುದಯೇ ಞಾಣಂ, ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೇ ಞಾಣಂ, ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ. ಇಮಾನಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುಚತ್ತಾರೀಸಂ ಞಾಣವತ್ಥೂನಿ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜರಾಮರಣಂ? ಯಾ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಮ್ಹಿ ತಮ್ಹಿ ಸತ್ತನಿಕಾಯೇ ಜರಾ ಜೀರಣತಾ ಖಣ್ಡಿಚ್ಚಂ ಪಾಲಿಚ್ಚಂ ವಲಿತ್ತಚತಾ ಆಯುನೋ ಸಂಹಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪರಿಪಾಕೋ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಜರಾ. ಯಾ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಮ್ಹಾ ತಮ್ಹಾ ಸತ್ತನಿಕಾಯಾ ಚುತಿ ಚವನತಾ ಭೇದೋ ಅನ್ತರಧಾನಂ ಮಚ್ಚು ಮರಣಂ ಕಾಲಕಿರಿಯಾ ಖನ್ಧಾನಂ ಭೇದೋ ಕಳೇವರಸ್ಸ ನಿಕ್ಖೇಪೋ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮರಣಂ. ಇತಿ ಅಯಞ್ಚ ಜರಾ, ಇದಞ್ಚ ಮರಣಂ; ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜರಾಮರಣಂ.

‘‘ಜಾತಿಸಮುದಯಾ ಜರಾಮರಣಸಮುದಯೋ; ಜಾತಿನಿರೋಧಾ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧೋ; ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ.

‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಏವಂ ಜರಾಮರಣಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಜರಾಮರಣಸಮುದಯಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇ ಞಾಣಂ. ಸೋ ಇಮಿನಾ ಧಮ್ಮೇನ ದಿಟ್ಠೇನ ವಿದಿತೇನ ಅಕಾಲಿಕೇನ ಪತ್ತೇನ ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹೇನ ಅತೀತಾನಾಗತೇನ ಯಂ ನೇತಿ.

‘‘ಯೇ ಖೋ ಕೇಚಿ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಜರಾಮರಣಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಜರಾಮರಣಸಮುದಯಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಏವಮೇವ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಾಹಂ ಏತರಹಿ.

‘‘ಯೇಪಿ ಹಿ ಕೇಚಿ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಜರಾಮರಣಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಜರಾಮರಣಸಮುದಯಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಜರಾಮರಣನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಏವಮೇವ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಾಹಂ ಏತರಹೀತಿ. ಇದಮಸ್ಸ ಅನ್ವಯೇ ಞಾಣಂ.

‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಞಾಣಾನಿ ಪರಿಸುದ್ಧಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಪರಿಯೋದಾತಾನಿ – ಧಮ್ಮೇ ಞಾಣಞ್ಚ ಅನ್ವಯೇ ಞಾಣಞ್ಚ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಇತಿಪಿ, ದಸ್ಸನಸಮ್ಪನ್ನೋ ಇತಿಪಿ, ಆಗತೋ ಇಮಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಇತಿಪಿ, ಪಸ್ಸತಿ ಇಮಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಇತಿಪಿ, ಸೇಕ್ಖೇನ ಞಾಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಇತಿಪಿ, ಸೇಕ್ಖಾಯ ವಿಜ್ಜಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಇತಿಪಿ, ಧಮ್ಮಸೋತಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ ಇತಿಪಿ, ಅರಿಯೋ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞೋ ಇತಿಪಿ, ಅಮತದ್ವಾರಂ ಆಹಚ್ಚ ತಿಟ್ಠತಿ ಇತಿಪೀತಿ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜಾತಿ…ಪೇ… ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭವೋ… ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪಾದಾನಂ… ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ ತಣ್ಹಾ… ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾ… ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಫಸ್ಸೋ… ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಳಾಯತನಂ… ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಾಮರೂಪಂ … ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಖಾರಾ? ತಯೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಖಾರಾ – ಕಾಯಸಙ್ಖಾರೋ, ವಚೀಸಙ್ಖಾರೋ, ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರೋತಿ. ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಖಾರಾ.

‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಸಮುದಯಾ ಸಙ್ಖಾರಸಮುದಯೋ; ಅವಿಜ್ಜಾನಿರೋಧಾ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋ; ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ.

‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಏವಂ ಸಙ್ಖಾರೇ ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಸಙ್ಖಾರಸಮುದಯಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಇದಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇ ಞಾಣಂ. ಸೋ ಇಮಿನಾ ಧಮ್ಮೇನ ದಿಟ್ಠೇನ ವಿದಿತೇನ ಅಕಾಲಿಕೇನ ಪತ್ತೇನ ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹೇನ ಅತೀತಾನಾಗತೇನ ಯಂ ನೇತಿ.

‘‘ಯೇ ಖೋ ಕೇಚಿ ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಸಙ್ಖಾರಸಮುದಯಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಏವಮೇವ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಾಹಂ ಏತರಹಿ.

‘‘ಯೇಪಿ ಹಿ ಕೇಚಿ ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಙ್ಖಾರಸಮುದಯಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಏವಮೇವ ಅಭಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಾಹಂ ಏತರಹಿ. ಇದಮಸ್ಸ ಅನ್ವಯೇ ಞಾಣಂ.

೪. ದುತಿಯಞಾಣವತ್ಥುಸುತ್ತಂ

೩೪. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ‘‘ಸತ್ತಸತ್ತರಿ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಞಾಣವತ್ಥೂನಿ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ತಂ ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಕತಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಸತ್ತರಿ ಞಾಣವತ್ಥೂನಿ? ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ; ಅಸತಿ ಜಾತಿಯಾ ನತ್ಥಿ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ; ಅತೀತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ, ಅಸತಿ ಜಾತಿಯಾ ನತ್ಥಿ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ; ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ, ಅಸತಿ ಜಾತಿಯಾ ನತ್ಥಿ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ; ಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ತಂ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣಂ ತಮ್ಪಿ ಖಯಧಮ್ಮಂ ವಯಧಮ್ಮಂ ವಿರಾಗಧಮ್ಮಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ಞಾಣಂ.

‘‘ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತೀತಿ ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋತಿ ಞಾಣಂ… ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನನ್ತಿ ಞಾಣಂ… ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾತಿ ಞಾಣಂ… ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾತಿ ಞಾಣಂ… ಸಳಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋತಿ ಞಾಣಂ… ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನನ್ತಿ ಞಾಣಂ… ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪನ್ತಿ ಞಾಣಂ… ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಞಾಣಂ; ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಞಾಣಂ, ಅಸತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ನತ್ಥಿ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಞಾಣಂ; ಅತೀತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಞಾಣಂ, ಅಸತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ನತ್ಥಿ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಞಾಣಂ; ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಞಾಣಂ, ಅಸತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ನತ್ಥಿ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಞಾಣಂ; ಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ತಂ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣಂ ತಮ್ಪಿ ಖಯಧಮ್ಮಂ ವಯಧಮ್ಮಂ ವಿರಾಗಧಮ್ಮಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ಞಾಣಂ. ಇಮಾನಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಸತ್ತರಿ ಞಾಣವತ್ಥೂನೀ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಸುತ್ತಂ

೩೫. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಖಾರಾ; ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘‘ಕತಮಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಜರಾಮರಣಂ, ಕಸ್ಸ ಚ ಪನಿದಂ ಜರಾಮರಣ’ನ್ತಿ? ‘ನೋ ಕಲ್ಲೋ ಪಞ್ಹೋ’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ, ‘ಕತಮಂ ಜರಾಮರಣಂ, ಕಸ್ಸ ಚ ಪನಿದಂ ಜರಾಮರಣ’ನ್ತಿ ಇತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖು, ಯೋ ವದೇಯ್ಯ, ‘ಅಞ್ಞಂ ಜರಾಮರಣಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚ ಪನಿದಂ ಜರಾಮರಣ’ನ್ತಿ, ಇತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖು, ಯೋ ವದೇಯ್ಯ, ಉಭಯಮೇತಂ ಏಕತ್ಥಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನಂ. ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರನ್ತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖು, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ ನ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರನ್ತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖು, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ ನ ಹೋತಿ. ಏತೇ ತೇ, ಭಿಕ್ಖು, ಉಭೋ ಅನ್ತೇ ಅನುಪಗಮ್ಮ ಮಜ್ಝೇನ ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ – ‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕತಮಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಜಾತಿ, ಕಸ್ಸ ಚ ಪನಾಯಂ ಜಾತೀ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಕಲ್ಲೋ ಪಞ್ಹೋ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ, ‘‘‘ಕತಮಾ ಜಾತಿ, ಕಸ್ಸ ಚ ಪನಾಯಂ ಜಾತೀ’ತಿ ಇತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖು, ಯೋ ವದೇಯ್ಯ, ‘ಅಞ್ಞಾ ಜಾತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚ ಪನಾಯಂ ಜಾತೀ’ತಿ ಇತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖು, ಯೋ ವದೇಯ್ಯ, ಉಭಯಮೇತಂ ಏಕತ್ಥಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನಂ. ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರನ್ತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖು, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ ನ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರನ್ತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖು, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ ನ ಹೋತಿ. ಏತೇ ತೇ, ಭಿಕ್ಖು, ಉಭೋ ಅನ್ತೇ ಅನುಪಗಮ್ಮ ಮಜ್ಝೇನ ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ – ‘ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತೀ’’’ತಿ.

‘‘ಕತಮೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಭವೋ, ಕಸ್ಸ ಚ ಪನಾಯಂ ಭವೋ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಕಲ್ಲೋ ಪಞ್ಹೋ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ, ‘‘‘ಕತಮೋ ಭವೋ, ಕಸ್ಸ ಚ ಪನಾಯಂ ಭವೋ’ತಿ ಇತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖು, ಯೋ ವದೇಯ್ಯ, ‘ಅಞ್ಞೋ ಭವೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚ ಪನಾಯಂ ಭವೋ’ತಿ ಇತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖು, ಯೋ ವದೇಯ್ಯ, ಉಭಯಮೇತಂ ಏಕತ್ಥಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನಂ. ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರನ್ತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖು, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ ನ ಹೋತಿ; ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರನ್ತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖು, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ ನ ಹೋತಿ. ಏತೇ ತೇ, ಭಿಕ್ಖು, ಉಭೋ ಅನ್ತೇ ಅನುಪಗಮ್ಮ ಮಜ್ಝೇನ ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ – ‘ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋ’ತಿ…ಪೇ… ‘ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನನ್ತಿ… ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾತಿ… ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾತಿ… ಸಳಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋತಿ… ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನನ್ತಿ… ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪನ್ತಿ… ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕತಮೇ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಖಾರಾ, ಕಸ್ಸ ಚ ಪನಿಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಕಲ್ಲೋ ಪಞ್ಹೋ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ, ‘‘‘ಕತಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಕಸ್ಸ ಚ ಪನಿಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾ’ತಿ ಇತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖು, ಯೋ ವದೇಯ್ಯ, ‘ಅಞ್ಞೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚ ಪನಿಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾ’ತಿ ಇತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖು, ಯೋ ವದೇಯ್ಯ, ಉಭಯಮೇತಂ ಏಕತ್ಥಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನಂ. ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರನ್ತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖು, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ ನ ಹೋತಿ; ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರನ್ತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖು, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ ನ ಹೋತಿ. ಏತೇ ತೇ, ಭಿಕ್ಖು, ಉಭೋ ಅನ್ತೇ ಅನುಪಗಮ್ಮ ಮಜ್ಝೇನ ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ – ‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’’ತಿ.

‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತ್ವೇವ, ಭಿಕ್ಖು, ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಯಾನಿಸ್ಸ ತಾನಿ ವಿಸೂಕಾಯಿಕಾನಿ ವಿಸೇವಿತಾನಿ ವಿಪ್ಫನ್ದಿತಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ಕಾನಿಚಿ. ‘ಕತಮಂ ಜರಾಮರಣಂ, ಕಸ್ಸ ಚ ಪನಿದಂ ಜರಾಮರಣಂ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ಅಞ್ಞಂ ಜರಾಮರಣಂ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚ ಪನಿದಂ ಜರಾಮರಣಂ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರಂ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರಂ’ ಇತಿ ವಾ. ಸಬ್ಬಾನಿಸ್ಸ ತಾನಿ ಪಹೀನಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾನಿ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾನಿ ಅನಭಾವಙ್ಕತಾನಿ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾನಿ.

‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತ್ವೇವ, ಭಿಕ್ಖು, ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಯಾನಿಸ್ಸ ತಾನಿ ವಿಸೂಕಾಯಿಕಾನಿ ವಿಸೇವಿತಾನಿ ವಿಪ್ಫನ್ದಿತಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ಕಾನಿಚಿ. ‘ಕತಮಾ ಜಾತಿ, ಕಸ್ಸ ಚ ಪನಾಯಂ ಜಾತಿ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ಅಞ್ಞಾ ಜಾತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚ ಪನಾಯಂ ಜಾತಿ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರಂ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರಂ’ ಇತಿ ವಾ. ಸಬ್ಬಾನಿಸ್ಸ ತಾನಿ ಪಹೀನಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾನಿ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾನಿ ಅನಭಾವಙ್ಕತಾನಿ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾನಿ.

‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತ್ವೇವ, ಭಿಕ್ಖು, ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಯಾನಿಸ್ಸ ತಾನಿ ವಿಸೂಕಾಯಿಕಾನಿ ವಿಸೇವಿತಾನಿ ವಿಪ್ಫನ್ದಿತಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ಕಾನಿಚಿ. ಕತಮೋ ಭವೋ…ಪೇ… ಕತಮಂ ಉಪಾದಾನಂ… ಕತಮಾ ತಣ್ಹಾ… ಕತಮಾ ವೇದನಾ… ಕತಮೋ ಫಸ್ಸೋ… ಕತಮಂ ಸಳಾಯತನಂ… ಕತಮಂ ನಾಮರೂಪಂ… ಕತಮಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ….

‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತ್ವೇವ, ಭಿಕ್ಖು, ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಯಾನಿಸ್ಸ ತಾನಿ ವಿಸೂಕಾಯಿಕಾನಿ ವಿಸೇವಿತಾನಿ ವಿಪ್ಫನ್ದಿತಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ಕಾನಿಚಿ. ‘ಕತಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾ, ಕಸ್ಸ ಚ ಪನಿಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ಅಞ್ಞೇ ಸಙ್ಖಾರಾ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚ ಪನಿಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರಂ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ, ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರಂ’ ಇತಿ ವಾ. ಸಬ್ಬಾನಿಸ್ಸ ತಾನಿ ಪಹೀನಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾನಿ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾನಿ ಅನಭಾವಙ್ಕತಾನಿ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾನೀ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ದುತಿಯಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಸುತ್ತಂ

೩೬. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಖಾರಾ; ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ.

‘‘‘ಕತಮಂ ಜರಾಮರಣಂ, ಕಸ್ಸ ಚ ಪನಿದಂ ಜರಾಮರಣ’ನ್ತಿ ಇತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೋ ವದೇಯ್ಯ, ‘ಅಞ್ಞಂ ಜರಾಮರಣಂ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚ ಪನಿದಂ ಜರಾಮರಣ’ನ್ತಿ ಇತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೋ ವದೇಯ್ಯ, ಉಭಯಮೇತಂ ಏಕತ್ಥಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನಂ. ‘ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರಂ’ ಇತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ ನ ಹೋತಿ. ‘ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರಂ’ ಇತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ ನ ಹೋತಿ. ಏತೇ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಭೋ ಅನ್ತೇ ಅನುಪಗಮ್ಮ ಮಜ್ಝೇನ ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ – ‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕತಮಾ ಜಾತಿ…ಪೇ… ಕತಮೋ ಭವೋ… ಕತಮಂ ಉಪಾದಾನಂ… ಕತಮಾ ತಣ್ಹಾ… ಕತಮಾ ವೇದನಾ… ಕತಮೋ ಫಸ್ಸೋ… ಕತಮಂ ಸಳಾಯತನಂ… ಕತಮಂ ನಾಮರೂಪಂ… ಕತಮಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಕತಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾ, ಕಸ್ಸ ಚ ಪನಿಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಇತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೋ ವದೇಯ್ಯ, ‘ಅಞ್ಞೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚ ಪನಿಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾ’ತಿ ಇತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೋ ವದೇಯ್ಯ, ಉಭಯಮೇತಂ ಏಕತ್ಥಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನಂ. ‘ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರಂ’ ಇತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ ನ ಹೋತಿ. ‘ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರಂ’ ಇತಿ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ ನ ಹೋತಿ. ಏತೇ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಭೋ ಅನ್ತೇ ಅನುಪಗಮ್ಮ ಮಜ್ಝೇನ ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ – ‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’’ತಿ.

‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತ್ವೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಯಾನಿಸ್ಸ ತಾನಿ ವಿಸೂಕಾಯಿಕಾನಿ ವಿಸೇವಿತಾನಿ ವಿಪ್ಫನ್ದಿತಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ಕಾನಿಚಿ. ‘ಕತಮಂ ಜರಾಮರಣಂ, ಕಸ್ಸ ಚ ಪನಿದಂ ಜರಾಮರಣಂ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ಅಞ್ಞಂ ಜರಾಮರಣಂ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚ ಪನಿದಂ ಜರಾಮರಣಂ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರಂ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ, ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರಂ’ ಇತಿ ವಾ. ಸಬ್ಬಾನಿಸ್ಸ ತಾನಿ ಪಹೀನಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾನಿ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾನಿ ಅನಭಾವಙ್ಕತಾನಿ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾನಿ.

‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತ್ವೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಯಾನಿಸ್ಸ ತಾನಿ ವಿಸೂಕಾಯಿಕಾನಿ ವಿಸೇವಿತಾನಿ ವಿಪ್ಫನ್ದಿತಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ಕಾನಿಚಿ. ಕತಮಾ ಜಾತಿ…ಪೇ… ಕತಮೋ ಭವೋ… ಕತಮಂ ಉಪಾದಾನಂ… ಕತಮಾ ತಣ್ಹಾ… ಕತಮಾ ವೇದನಾ… ಕತಮೋ ಫಸ್ಸೋ… ಕತಮಂ ಸಳಾಯತನಂ… ಕತಮಂ ನಾಮರೂಪಂ… ಕತಮಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ‘ಕತಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾ, ಕಸ್ಸ ಚ ಪನಿಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ಅಞ್ಞೇ ಸಙ್ಖಾರಾ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚ ಪನಿಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾ’ ಇತಿ ವಾ; ‘ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರಂ’ ಇತಿ ವಾ, ‘ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರಂ’ ಇತಿ ವಾ. ಸಬ್ಬಾನಿಸ್ಸ ತಾನಿ ಪಹೀನಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾನಿ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾನಿ ಅನಭಾವಙ್ಕತಾನಿ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾನೀ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ನತುಮ್ಹಸುತ್ತಂ

೩೭. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ‘‘ನಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಯೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ನಪಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ. ಪುರಾಣಮಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಮ್ಮಂ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ಅಭಿಸಞ್ಚೇತಯಿತಂ ವೇದನಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ’’.

‘‘ತತ್ರ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಞ್ಞೇವ ಸಾಧುಕಂ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ – ‘ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಇದಂ ಹೋತಿ, ಇಮಸ್ಸುಪ್ಪಾದಾ ಇದಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ; ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಇದಂ ನ ಹೋತಿ, ಇಮಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ ಇದಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಯದಿದಂ – ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ; ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ. ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋ; ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಾ ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧೋ…ಪೇ… ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ ಹೋತೀ’’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಚೇತನಾಸುತ್ತಂ

೩೮. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ಯಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೇತೇತಿ ಯಞ್ಚ ಪಕಪ್ಪೇತಿ ಯಞ್ಚ ಅನುಸೇತಿ, ಆರಮ್ಮಣಮೇತಂ [ಆರಮಣಮೇತಂ (?)] ಹೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ. ಆರಮ್ಮಣೇ ಸತಿ ಪತಿಟ್ಠಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ವಿಞ್ಞಾಣೇ ವಿರೂಳ್ಹೇ ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಹೋತಿ. ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ಸತಿ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿ ಜರಾಮರಣಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ. ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ’’.

‘‘ನೋ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೇತೇತಿ ನೋ ಚೇ ಪಕಪ್ಪೇತಿ, ಅಥ ಚೇ ಅನುಸೇತಿ, ಆರಮ್ಮಣಮೇತಂ ಹೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ. ಆರಮ್ಮಣೇ ಸತಿ ಪತಿಟ್ಠಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ವಿಞ್ಞಾಣೇ ವಿರೂಳ್ಹೇ ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಹೋತಿ. ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ಸತಿ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ. ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಯತೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನೋ ಚೇವ ಚೇತೇತಿ ನೋ ಚ ಪಕಪ್ಪೇತಿ ನೋ ಚ ಅನುಸೇತಿ, ಆರಮ್ಮಣಮೇತಂ ನ ಹೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ. ಆರಮ್ಮಣೇ ಅಸತಿ ಪತಿಟ್ಠಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ. ತದಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ವಿಞ್ಞಾಣೇ ಅವಿರೂಳ್ಹೇ ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ನ ಹೋತಿ. ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ಅಸತಿ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ. ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ದುತಿಯಚೇತನಾಸುತ್ತಂ

೩೯. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ‘‘ಯಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೇತೇತಿ ಯಞ್ಚ ಪಕಪ್ಪೇತಿ ಯಞ್ಚ ಅನುಸೇತಿ, ಆರಮ್ಮಣಮೇತಂ ಹೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ. ಆರಮ್ಮಣೇ ಸತಿ ಪತಿಟ್ಠಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ವಿಞ್ಞಾಣೇ ವಿರೂಳ್ಹೇ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ. ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನಂ; ಸಳಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ; ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ…ಪೇ… ತಣ್ಹಾ… ಉಪಾದಾನಂ… ಭವೋ… ಜಾತಿ… ಜರಾಮರಣಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ. ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ’’.

‘‘ನೋ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೇತೇತಿ ನೋ ಚೇ ಪಕಪ್ಪೇತಿ, ಅಥ ಚೇ ಅನುಸೇತಿ, ಆರಮ್ಮಣಮೇತಂ ಹೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ. ಆರಮ್ಮಣೇ ಸತಿ ಪತಿಟ್ಠಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ವಿಞ್ಞಾಣೇ ವಿರೂಳ್ಹೇ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ. ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನಂ…ಪೇ… ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಯತೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನೋ ಚೇವ ಚೇತೇತಿ ನೋ ಚ ಪಕಪ್ಪೇತಿ ನೋ ಚ ಅನುಸೇತಿ, ಆರಮ್ಮಣಮೇತಂ ನ ಹೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ. ಆರಮ್ಮಣೇ ಅಸತಿ ಪತಿಟ್ಠಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ. ತದಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ವಿಞ್ಞಾಣೇ ಅವಿರೂಳ್ಹೇ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ. ನಾಮರೂಪನಿರೋಧಾ ಸಳಾಯತನನಿರೋಧೋ…ಪೇ… ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ತತಿಯಚೇತನಾಸುತ್ತಂ

೪೦. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ‘‘ಯಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೇತೇತಿ ಯಞ್ಚ ಪಕಪ್ಪೇತಿ ಯಞ್ಚ ಅನುಸೇತಿ ಆರಮ್ಮಣಮೇತಂ ಹೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ. ಆರಮ್ಮಣೇ ಸತಿ ಪತಿಟ್ಠಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ವಿಞ್ಞಾಣೇ ವಿರೂಳ್ಹೇ ನತಿ ಹೋತಿ. ನತಿಯಾ ಸತಿ ಆಗತಿಗತಿ ಹೋತಿ. ಆಗತಿಗತಿಯಾ ಸತಿ ಚುತೂಪಪಾತೋ ಹೋತಿ. ಚುತೂಪಪಾತೇ ಸತಿ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ. ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ’’.

‘‘ನೋ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೇತೇತಿ ನೋ ಚೇ ಪಕಪ್ಪೇತಿ ಅಥ ಚೇ ಅನುಸೇತಿ, ಆರಮ್ಮಣಮೇತಂ ಹೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ. ಆರಮ್ಮಣೇ ಸತಿ ಪತಿಟ್ಠಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ವಿಞ್ಞಾಣೇ ವಿರೂಳ್ಹೇ ನತಿ ಹೋತಿ. ನತಿಯಾ ಸತಿ ಆಗತಿಗತಿ ಹೋತಿ. ಆಗತಿಗತಿಯಾ ಸತಿ ಚುತೂಪಪಾತೋ ಹೋತಿ. ಚುತೂಪಪಾತೇ ಸತಿ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ. ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಯತೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನೋ ಚೇವ ಚೇತೇತಿ ನೋ ಚ ಪಕಪ್ಪೇತಿ ನೋ ಚ ಅನುಸೇತಿ, ಆರಮ್ಮಣಮೇತಂ ನ ಹೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ. ಆರಮ್ಮಣೇ ಅಸತಿ ಪತಿಟ್ಠಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ. ತದಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ವಿಞ್ಞಾಣೇ ಅವಿರೂಳ್ಹೇ ನತಿ ನ ಹೋತಿ. ನತಿಯಾ ಅಸತಿ ಆಗತಿಗತಿ ನ ಹೋತಿ. ಆಗತಿಗತಿಯಾ ಅಸತಿ ಚುತೂಪಪಾತೋ ನ ಹೋತಿ. ಚುತೂಪಪಾತೇ ಅಸತಿ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿ ಜರಾಮರಣಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ. ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಕಳಾರಖತ್ತಿಯವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಭೂತಮಿದಂ ಕಳಾರಞ್ಚ, ದುವೇ ಚ ಞಾಣವತ್ಥೂನಿ;

ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಚ ದ್ವೇ, ನತುಮ್ಹಾ ಚೇತನಾ ತಯೋತಿ.