೨. ಅಗ್ಗಿವಚ್ಛಸುತ್ತಂ

೧೮೭. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ವಚ್ಛಗೋತ್ತೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ವಚ್ಛಗೋತ್ತೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ – ಏವಂದಿಟ್ಠಿ [ಏವಂದಿಟ್ಠೀ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ಭವಂ ಗೋತಮೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ವಚ್ಛ, ಏವಂದಿಟ್ಠಿ – ‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ – ಏವಂದಿಟ್ಠಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ವಚ್ಛ, ಏವಂದಿಟ್ಠಿ – ‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ‘ಅನ್ತವಾ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ – ಏವಂದಿಟ್ಠಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ವಚ್ಛ, ಏವಂದಿಟ್ಠಿ – ‘ಅನ್ತವಾ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ‘ಅನನ್ತವಾ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ – ಏವಂದಿಟ್ಠಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ವಚ್ಛ, ಏವಂದಿಟ್ಠಿ – ‘ಅನನ್ತವಾ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ‘ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರಂ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ – ಏವಂದಿಟ್ಠಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ವಚ್ಛ, ಏವಂದಿಟ್ಠಿ – ‘ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರಂ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ‘ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರಂ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ – ಏವಂದಿಟ್ಠಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ವಚ್ಛ, ಏವಂದಿಟ್ಠಿ – ‘ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರಂ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ‘ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ – ಏವಂದಿಟ್ಠಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ವಚ್ಛ, ಏವಂದಿಟ್ಠಿ – ‘ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ‘ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ – ಏವಂದಿಟ್ಠಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ವಚ್ಛ, ಏವಂದಿಟ್ಠಿ – ‘ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ‘ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ – ಏವಂದಿಟ್ಠಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ವಚ್ಛ, ಏವಂದಿಟ್ಠಿ – ‘ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ – ಏವಂದಿಟ್ಠಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ವಚ್ಛ, ಏವಂದಿಟ್ಠಿ – ‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’’ನ್ತಿ.

೧೮೮. ‘‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞನ್ತಿ – ಏವಂದಿಟ್ಠಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ವಚ್ಛ, ಏವಂದಿಟ್ಠಿ – ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ ವದೇಸಿ [ಮೋಘಮಞ್ಞನ್ತೀತಿ ವದೇಸಿ (ಸೀ.), ಮೋಘಮಞ್ಞನ್ತಿ ಇತಿ ವದೇಸಿ (?)]. ‘ಕಿಂ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞನ್ತಿ – ಏವಂದಿಟ್ಠಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ವಚ್ಛ, ಏವಂದಿಟ್ಠಿ – ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ ವದೇಸಿ. ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅನ್ತವಾ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞನ್ತಿ – ಏವಂದಿಟ್ಠಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ವಚ್ಛ, ಏವಂದಿಟ್ಠಿ – ಅನ್ತವಾ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ ವದೇಸಿ. ‘ಕಿಂ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅನನ್ತವಾ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞನ್ತಿ – ಏವಂದಿಟ್ಠಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ವಚ್ಛ, ಏವಂದಿಟ್ಠಿ – ಅನನ್ತವಾ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ ವದೇಸಿ. ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರಂ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞನ್ತಿ – ಏವಂದಿಟ್ಠಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ವಚ್ಛ, ಏವಂದಿಟ್ಠಿ – ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರಂ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ ವದೇಸಿ. ‘ಕಿಂ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರಂ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞನ್ತಿ – ಏವಂದಿಟ್ಠಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ವಚ್ಛ, ಏವಂದಿಟ್ಠಿ – ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರಂ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ ವದೇಸಿ. ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞನ್ತಿ – ಏವಂದಿಟ್ಠಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ವಚ್ಛ, ಏವಂದಿಟ್ಠಿ – ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ ವದೇಸಿ.

‘‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞನ್ತಿ – ಏವಂದಿಟ್ಠಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ವಚ್ಛ, ಏವಂದಿಟ್ಠಿ – ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ ವದೇಸಿ. ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞನ್ತಿ – ಏವಂದಿಟ್ಠಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ವಚ್ಛ, ಏವಂದಿಟ್ಠಿ – ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ ವದೇಸಿ. ‘ಕಿಂ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞನ್ತಿ – ಏವಂದಿಟ್ಠಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ವಚ್ಛ, ಏವಂದಿಟ್ಠಿ – ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’ನ್ತಿ ವದೇಸಿ.

‘‘ಕಿಂ ಪನ ಭೋ ಗೋತಮೋ ಆದೀನವಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಏವಂ ಇಮಾನಿ ಸಬ್ಬಸೋ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಅನುಪಗತೋ’’ತಿ?

೧೮೯. ‘‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ದಿಟ್ಠಿಗತಮೇತಂ ದಿಟ್ಠಿಗಹನಂ ದಿಟ್ಠಿಕನ್ತಾರೋ [ದಿಟ್ಠಿಕನ್ತಾರಂ (ಸೀ. ಪೀ.)] ದಿಟ್ಠಿವಿಸೂಕಂ ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಫನ್ದಿತಂ ದಿಟ್ಠಿಸಂಯೋಜನಂ ಸದುಕ್ಖಂ ಸವಿಘಾತಂ ಸಉಪಾಯಾಸಂ ಸಪರಿಳಾಹಂ, ನ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ನ ವಿರಾಗಾಯ ನ ನಿರೋಧಾಯ ನ ಉಪಸಮಾಯ ನ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ನ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’ತಿ ಖೋ, ವಚ್ಛ…ಪೇ… ‘ಅನ್ತವಾ ಲೋಕೋ’ತಿ ಖೋ, ವಚ್ಛ…ಪೇ… ‘ಅನನ್ತವಾ ಲೋಕೋ’ತಿ ಖೋ, ವಚ್ಛ…ಪೇ… ‘ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರ’ನ್ತಿ ಖೋ, ವಚ್ಛ…ಪೇ… ‘ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಂ ಅಞ್ಞಂ ಸರೀರ’ನ್ತಿ ಖೋ, ವಚ್ಛ…ಪೇ… ‘ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ಖೋ, ವಚ್ಛ …ಪೇ… ‘ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ಖೋ, ವಚ್ಛ…ಪೇ… ‘ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ಖೋ, ವಚ್ಛ…ಪೇ… ‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’ತಿ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ದಿಟ್ಠಿಗತಮೇತಂ ದಿಟ್ಠಿಗಹನಂ ದಿಟ್ಠಿಕನ್ತಾರೋ ದಿಟ್ಠಿವಿಸೂಕಂ ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಫನ್ದಿತಂ ದಿಟ್ಠಿಸಂಯೋಜನಂ ಸದುಕ್ಖಂ ಸವಿಘಾತಂ ಸಉಪಾಯಾಸಂ ಸಪರಿಳಾಹಂ, ನ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ನ ವಿರಾಗಾಯ ನ ನಿರೋಧಾಯ ನ ಉಪಸಮಾಯ ನ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ನ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಇಮಂ ಖೋ ಅಹಂ, ವಚ್ಛ, ಆದೀನವಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಏವಂ ಇಮಾನಿ ಸಬ್ಬಸೋ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಅನುಪಗತೋ’’ತಿ.

‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ದಿಟ್ಠಿಗತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ದಿಟ್ಠಿಗತನ್ತಿ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ಅಪನೀತಮೇತಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ. ದಿಟ್ಠಞ್ಹೇತಂ, ವಚ್ಛ, ತಥಾಗತೇನ – ‘ಇತಿ ರೂಪಂ, ಇತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ, ಇತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ; ಇತಿ ವೇದನಾ, ಇತಿ ವೇದನಾಯ ಸಮುದಯೋ, ಇತಿ ವೇದನಾಯ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ; ಇತಿ ಸಞ್ಞಾ, ಇತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಸಮುದಯೋ, ಇತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ; ಇತಿ ಸಙ್ಖಾರಾ, ಇತಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಸಮುದಯೋ, ಇತಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ; ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ, ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಥಾಗತೋ ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಿತಾನಂ ಸಬ್ಬಮಥಿತಾನಂ ಸಬ್ಬಅಹಂಕಾರಮಮಂಕಾರಮಾನಾನುಸಯಾನಂ ಖಯಾ ವಿರಾಗಾ ನಿರೋಧಾ ಚಾಗಾ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾ ಅನುಪಾದಾ ವಿಮುತ್ತೋತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿ.

೧೯೦. ‘‘ಏವಂ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಭಿಕ್ಖು ಕುಹಿಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ನ ಉಪೇತಿ’’. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ನ ಉಪೇತಿ’’. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಚ ನ ಚ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಚ ನ ಚ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ನ ಉಪೇತಿ’’. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ನೇವ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ನ ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ನೇವ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ನ ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ನ ಉಪೇತಿ’’.

‘‘‘ಏವಂ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಭಿಕ್ಖು ಕುಹಿಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ‘ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ನ ಉಪೇತೀ’ತಿ ವದೇಸಿ. ‘ತೇನ ಹಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ‘ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ನ ಉಪೇತೀ’ತಿ ವದೇಸಿ. ‘ತೇನ ಹಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಚ ನ ಚ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ‘ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಚ ನ ಚ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ನ ಉಪೇತೀ’ತಿ ವದೇಸಿ. ‘ತೇನ ಹಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ನೇವ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ನ ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’ತಿ ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ‘ನೇವ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ನ ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ನ ಉಪೇತೀ’ತಿ ವದೇಸಿ. ಏತ್ಥಾಹಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಞ್ಞಾಣಮಾಪಾದಿಂ, ಏತ್ಥ ಸಮ್ಮೋಹಮಾಪಾದಿಂ. ಯಾಪಿ ಮೇ ಏಸಾ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪುರಿಮೇನ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೇನ ಅಹು ಪಸಾದಮತ್ತಾ ಸಾಪಿ ಮೇ ಏತರಹಿ ಅನ್ತರಹಿತಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಲಞ್ಹಿ ತೇ, ವಚ್ಛ, ಅಞ್ಞಾಣಾಯ, ಅಲಂ ಸಮ್ಮೋಹಾಯ. ಗಮ್ಭೀರೋ ಹಾಯಂ, ವಚ್ಛ, ಧಮ್ಮೋ ದುದ್ದಸೋ ದುರನುಬೋಧೋ ಸನ್ತೋ ಪಣೀತೋ ಅತಕ್ಕಾವಚರೋ ನಿಪುಣೋ ಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯೋ. ಸೋ ತಯಾ ದುಜ್ಜಾನೋ ಅಞ್ಞದಿಟ್ಠಿಕೇನ ಅಞ್ಞಖನ್ತಿಕೇನ ಅಞ್ಞರುಚಿಕೇನ ಅಞ್ಞತ್ರಯೋಗೇನ [ಅಞ್ಞತ್ರಾಯೋಗೇನ (ದೀ. ನಿ. ೧.೪೨೦)] ಅಞ್ಞತ್ರಾಚರಿಯಕೇನ’’ [ಅಞ್ಞತ್ಥಾಚರಿಯಕೇನ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)].

೧೯೧. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ವಚ್ಛ, ತಞ್ಞೇವೇತ್ಥ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ; ಯಥಾ ತೇ ಖಮೇಯ್ಯ ತಥಾ ನಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಸಿ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ವಚ್ಛ, ಸಚೇ ತೇ ಪುರತೋ ಅಗ್ಗಿ ಜಲೇಯ್ಯ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ತ್ವಂ – ‘ಅಯಂ ಮೇ ಪುರತೋ ಅಗ್ಗಿ ಜಲತೀ’’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ಮೇ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಪುರತೋ ಅಗ್ಗಿ ಜಲೇಯ್ಯ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಹಂ – ‘ಅಯಂ ಮೇ ಪುರತೋ ಅಗ್ಗಿ ಜಲತೀ’’’ತಿ.

‘‘ಸಚೇ ಪನ ತಂ, ವಚ್ಛ, ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ – ‘ಯೋ ತೇ ಅಯಂ ಪುರತೋ ಅಗ್ಗಿ ಜಲತಿ ಅಯಂ ಅಗ್ಗಿ ಕಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಜಲತೀ’ತಿ, ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ತ್ವಂ, ವಚ್ಛ, ಕಿನ್ತಿ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ಮಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ – ‘ಯೋ ತೇ ಅಯಂ ಪುರತೋ ಅಗ್ಗಿ ಜಲತಿ ಅಯಂ ಅಗ್ಗಿ ಕಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಜಲತೀ’ತಿ, ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ಅಹಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಏವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ – ‘ಯೋ ಮೇ ಅಯಂ ಪುರತೋ ಅಗ್ಗಿ ಜಲತಿ ಅಯಂ ಅಗ್ಗಿ ತಿಣಕಟ್ಠುಪಾದಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಜಲತೀ’’’ತಿ.

‘‘ಸಚೇ ತೇ, ವಚ್ಛ, ಪುರತೋ ಸೋ ಅಗ್ಗಿ ನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ತ್ವಂ – ‘ಅಯಂ ಮೇ ಪುರತೋ ಅಗ್ಗಿ ನಿಬ್ಬುತೋ’’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ಮೇ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಪುರತೋ ಸೋ ಅಗ್ಗಿ ನಿಬ್ಬಾಯೇಯ್ಯ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಹಂ – ‘ಅಯಂ ಮೇ ಪುರತೋ ಅಗ್ಗಿ ನಿಬ್ಬುತೋ’’’ತಿ.

‘‘ಸಚೇ ಪನ ತಂ, ವಚ್ಛ, ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ – ‘ಯೋ ತೇ ಅಯಂ ಪುರತೋ ಅಗ್ಗಿ ನಿಬ್ಬುತೋ ಸೋ ಅಗ್ಗಿ ಇತೋ ಕತಮಂ ದಿಸಂ ಗತೋ – ಪುರತ್ಥಿಮಂ ವಾ ದಕ್ಖಿಣಂ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಂ ವಾ ಉತ್ತರಂ ವಾ’ತಿ, ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ತ್ವಂ, ವಚ್ಛ, ಕಿನ್ತಿ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಉಪೇತಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಯಞ್ಹಿ ಸೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಗ್ಗಿ ತಿಣಕಟ್ಠುಪಾದಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಜಲಿ [ಜಲತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ತಸ್ಸ ಚ ಪರಿಯಾದಾನಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಚ ಅನುಪಹಾರಾ ಅನಾಹಾರೋ ನಿಬ್ಬುತೋ ತ್ವೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ.

೧೯೨. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ಯೇನ ರೂಪೇನ ತಥಾಗತಂ ಪಞ್ಞಾಪಯಮಾನೋ ಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯ ತಂ ರೂಪಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನಂ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಂ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಂ ಅನಭಾವಂಕತಂ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಂ. ರೂಪಸಙ್ಖಯವಿಮುತ್ತೋ [ರೂಪಸಙ್ಖಾವಿಮುತ್ತೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.) ಏವಂ ವೇದನಾಸಙ್ಖಯಾದೀಸುಪಿ] ಖೋ, ವಚ್ಛ, ತಥಾಗತೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ದುಪ್ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹೋ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ. ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಉಪೇತಿ, ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಉಪೇತಿ, ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಚ ನ ಚ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಉಪೇತಿ, ನೇವ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ನ ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಉಪೇತಿ.

‘‘ಯಾಯ ವೇದನಾಯ ತಥಾಗತಂ ಪಞ್ಞಾಪಯಮಾನೋ ಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯ ಸಾ ವೇದನಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಂಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ. ವೇದನಾಸಙ್ಖಯವಿಮುತ್ತೋ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ತಥಾಗತೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ದುಪ್ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹೋ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ. ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಉಪೇತಿ, ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಉಪೇತಿ, ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಚ ನ ಚ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಉಪೇತಿ, ನೇವ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ನ ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಉಪೇತಿ.

‘‘ಯಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ತಥಾಗತಂ ಪಞ್ಞಾಪಯಮಾನೋ ಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯ ಸಾ ಸಞ್ಞಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಂಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ. ಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಯವಿಮುತ್ತೋ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ತಥಾಗತೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ದುಪ್ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹೋ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ. ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಉಪೇತಿ, ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಉಪೇತಿ, ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಚ ನ ಚ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಉಪೇತಿ, ನೇವ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ನ ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಉಪೇತಿ.

‘‘ಯೇಹಿ ಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ತಥಾಗತಂ ಪಞ್ಞಾಪಯಮಾನೋ ಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯ ತೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಂಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ. ಸಙ್ಖಾರಸಙ್ಖಯವಿಮುತ್ತೋ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ತಥಾಗತೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ದುಪ್ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹೋ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ. ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಉಪೇತಿ, ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಉಪೇತಿ, ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಚ ನ ಚ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಉಪೇತಿ, ನೇವ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ನ ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಉಪೇತಿ.

‘‘ಯೇನ ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ತಥಾಗತಂ ಪಞ್ಞಾಪಯಮಾನೋ ಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯ ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನಂ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಂ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಂ ಅನಭಾವಂಕತಂ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಂ. ವಿಞ್ಞಾಣಸಙ್ಖಯವಿಮುತ್ತೋ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ತಥಾಗತೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ದುಪ್ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹೋ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ. ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಉಪೇತಿ, ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಉಪೇತಿ, ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಚ ನ ಚ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಉಪೇತಿ, ನೇವ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ನ ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಉಪೇತಿ’’.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ವಚ್ಛಗೋತ್ತೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಗಾಮಸ್ಸ ವಾ ನಿಗಮಸ್ಸ ವಾ ಅವಿದೂರೇ ಮಹಾಸಾಲರುಕ್ಖೋ. ತಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಚತಾ ಸಾಖಾಪಲಾಸಾ ಪಲುಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ [ಸಾಖಾಪಲಾಸಂ ಪಲುಜ್ಜೇಯ್ಯ], ತಚಪಪಟಿಕಾ ಪಲುಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ಫೇಗ್ಗೂ ಪಲುಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ [ಫೇಗ್ಗು ಪಲುಜ್ಜೇಯ್ಯ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)]; ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಅಪಗತಸಾಖಾಪಲಾಸೋ ಅಪಗತತಚಪಪಟಿಕೋ ಅಪಗತಫೇಗ್ಗುಕೋ ಸುದ್ಧೋ ಅಸ್ಸ, ಸಾರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ; ಏವಮೇವ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪಾವಚನಂ ಅಪಗತಸಾಖಾಪಲಾಸಂ ಅಪಗತತಚಪಪಟಿಕಂ ಅಪಗತಫೇಗ್ಗುಕಂ ಸುದ್ಧಂ, ಸಾರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ…ಪೇ… ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ.

ಅಗ್ಗಿವಚ್ಛಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ದುತಿಯಂ.