೫. ಜೀವಕಸುತ್ತಂ

೫೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ಜೀವಕಸ್ಸ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಸ್ಸ ಅಮ್ಬವನೇ. ಅಥ ಖೋ ಜೀವಕೋ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಜೀವಕೋ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ – ‘ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಾಣಂ ಆರಭನ್ತಿ [ಆರಮ್ಭನ್ತಿ (ಕ.)], ತಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಜಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಂ [ಉದ್ದಿಸ್ಸಕಟಂ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಮಂಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮ’ನ್ತಿ. ಯೇ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಾಣಂ ಆರಭನ್ತಿ, ತಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಜಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಂ ಮಂಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮ’ನ್ತಿ, ಕಚ್ಚಿ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ವುತ್ತವಾದಿನೋ, ನ ಚ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭೂತೇನ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚಾನುಧಮ್ಮಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತಿ, ನ ಚ ಕೋಚಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋ ವಾದಾನುವಾದೋ ಗಾರಯ್ಹಂ ಠಾನಂ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ?

೫೨. ‘‘ಯೇ ತೇ, ಜೀವಕ, ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಾಣಂ ಆರಭನ್ತಿ, ತಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಜಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಂ ಮಂಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮ’ನ್ತಿ ನ ಮೇ ತೇ ವುತ್ತವಾದಿನೋ, ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತಿ ಚ ಮಂ ತೇ ಅಸತಾ ಅಭೂತೇನ. ತೀಹಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಜೀವಕ, ಠಾನೇಹಿ ಮಂಸಂ ಅಪರಿಭೋಗನ್ತಿ ವದಾಮಿ. ದಿಟ್ಠಂ, ಸುತಂ, ಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಜೀವಕ, ತೀಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಮಂಸಂ ಅಪರಿಭೋಗನ್ತಿ ವದಾಮಿ. ತೀಹಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಜೀವಕ, ಠಾನೇಹಿ ಮಂಸಂ ಪರಿಭೋಗನ್ತಿ ವದಾಮಿ. ಅದಿಟ್ಠಂ, ಅಸುತಂ, ಅಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಜೀವಕ, ತೀಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಮಂಸಂ ಪರಿಭೋಗನ್ತಿ ವದಾಮಿ.

೫೩. ‘‘ಇಧ, ಜೀವಕ, ಭಿಕ್ಖು ಅಞ್ಞತರಂ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ, ತಥಾ ದುತಿಯಂ, ತಥಾ ತತಿಯಂ, ತಥಾ ಚತುತ್ಥಂ. ಇತಿ ಉದ್ಧಮಧೋ ತಿರಿಯಂ ಸಬ್ಬಧಿ ಸಬ್ಬತ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಪುಲೇನ ಮಹಗ್ಗತೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ ಅವೇರೇನ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝೇನ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ. ತಮೇನಂ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭತ್ತೇನ ನಿಮನ್ತೇತಿ. ಆಕಙ್ಖಮಾನೋವ [ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)], ಜೀವಕ, ಭಿಕ್ಖು ಅಧಿವಾಸೇತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ತಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮತಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದತಿ. ತಮೇನಂ ಸೋ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಪಣೀತೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಪರಿವಿಸತಿ. ತಸ್ಸ ನ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಸಾಧು ವತ ಮಾಯಂ [ಮಂ + ಅಯಂ = ಮಾಯಂ] ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಪಣೀತೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಪರಿವಿಸೇಯ್ಯಾತಿ! ಅಹೋ ವತ ಮಾಯಂ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಆಯತಿಮ್ಪಿ ಏವರೂಪೇನ ಪಣೀತೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಪರಿವಿಸೇಯ್ಯಾ’ತಿ – ಏವಮ್ಪಿಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ. ಸೋ ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಅಗಥಿತೋ [ಅಗಧಿತೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ಅಮುಚ್ಛಿತೋ ಅನಜ್ಝೋಪನ್ನೋ [ಅನಜ್ಝಾಪನ್ನೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ಆದೀನವದಸ್ಸಾವೀ ನಿಸ್ಸರಣಪಞ್ಞೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಜೀವಕ, ಅಪಿ ನು ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾಯ ವಾ ಚೇತೇತಿ, ಪರಬ್ಯಾಬಾಧಾಯ ವಾ ಚೇತೇತಿ, ಉಭಯಬ್ಯಾಬಾಧಾಯ ವಾ ಚೇತೇತೀ’’ತಿ?

‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ನನು ಸೋ, ಜೀವಕ, ಭಿಕ್ಖು ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅನವಜ್ಜಂಯೇವ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತೀ’’ತಿ?

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ. ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ – ‘ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀ’ತಿ. ತಂ ಮೇ ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ; ಭಗವಾ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀ’’ತಿ. ‘‘ಯೇನ ಖೋ, ಜೀವಕ, ರಾಗೇನ ಯೇನ ದೋಸೇನ ಯೇನ ಮೋಹೇನ ಬ್ಯಾಪಾದವಾ ಅಸ್ಸ ಸೋ ರಾಗೋ ಸೋ ದೋಸೋ ಸೋ ಮೋಹೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನೋ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲೋ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತೋ ಅನಭಾವಂಕತೋ [ಅನಭಾವಕತೋ (ಸೀ. ಪೀ.), ಅನಭಾವಂಗತೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮೋ. ಸಚೇ ಖೋ ತೇ, ಜೀವಕ, ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ ಅನುಜಾನಾಮಿ ತೇ ಏತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಏತದೇವ ಖೋ ಪನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ’’ [ಭಾಸಿತನ್ತಿ (ಸ್ಯಾ.)].

೫೪. ‘‘ಇಧ, ಜೀವಕ, ಭಿಕ್ಖು ಅಞ್ಞತರಂ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಕರುಣಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ…ಪೇ… ಮುದಿತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ, ತಥಾ ದುತಿಯಂ, ತಥಾ ತತಿಯಂ, ತಥಾ ಚತುತ್ಥಂ. ಇತಿ ಉದ್ಧಮಧೋ ತಿರಿಯಂ ಸಬ್ಬಧಿ ಸಬ್ಬತ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಪುಲೇನ ಮಹಗ್ಗತೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ ಅವೇರೇನ ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝೇನ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ. ತಮೇನಂ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭತ್ತೇನ ನಿಮನ್ತೇತಿ. ಆಕಙ್ಖಮಾನೋವ, ಜೀವಕ, ಭಿಕ್ಖು ಅಧಿವಾಸೇತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮತಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದತಿ. ತಮೇನಂ ಸೋ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಪಣೀತೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಪರಿವಿಸತಿ. ತಸ್ಸ ನ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಸಾಧು ವತ ಮಾಯಂ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಪಣೀತೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಪರಿವಿಸೇಯ್ಯಾತಿ! ಅಹೋ ವತ ಮಾಯಂ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಆಯತಿಮ್ಪಿ ಏವರೂಪೇನ ಪಣೀತೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಪರಿವಿಸೇಯ್ಯಾ’ತಿ – ಏವಮ್ಪಿಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ. ಸೋ ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಅಗಥಿತೋ ಅಮುಚ್ಛಿತೋ ಅನಜ್ಝೋಪನ್ನೋ ಆದೀನವದಸ್ಸಾವೀ ನಿಸ್ಸರಣಪಞ್ಞೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಜೀವಕ, ಅಪಿ ನು ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾಯ ವಾ ಚೇತೇತಿ, ಪರಬ್ಯಾಬಾಧಾಯ ವಾ ಚೇತೇತಿ, ಉಭಯಬ್ಯಾಬಾಧಾಯ ವಾ ಚೇತೇತೀ’’ತಿ?

‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ನನು ಸೋ, ಜೀವಕ, ಭಿಕ್ಖು ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅನವಜ್ಜಂಯೇವ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತೀ’’ತಿ?

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ. ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ – ‘ಬ್ರಹ್ಮಾ ಉಪೇಕ್ಖಾವಿಹಾರೀ’ತಿ. ತಂ ಮೇ ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಸಕ್ಖಿದಿಟ್ಠೋ; ಭಗವಾ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಉಪೇಕ್ಖಾವಿಹಾರೀ’’ತಿ. ‘‘ಯೇನ ಖೋ, ಜೀವಕ, ರಾಗೇನ ಯೇನ ದೋಸೇನ ಯೇನ ಮೋಹೇನ ವಿಹೇಸವಾ ಅಸ್ಸ ಅರತಿವಾ ಅಸ್ಸ ಪಟಿಘವಾ ಅಸ್ಸ ಸೋ ರಾಗೋ ಸೋ ದೋಸೋ ಸೋ ಮೋಹೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನೋ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲೋ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತೋ ಅನಭಾವಂಕತೋ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮೋ. ಸಚೇ ಖೋ ತೇ, ಜೀವಕ, ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ, ಅನುಜಾನಾಮಿ ತೇ ಏತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಏತದೇವ ಖೋ ಪನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ’’.

೫೫. ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಜೀವಕ, ತಥಾಗತಂ ವಾ ತಥಾಗತಸಾವಕಂ ವಾ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಾಣಂ ಆರಭತಿ ಸೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಬಹುಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ. ಯಮ್ಪಿ ಸೋ, ಗಹಪತಿ, ಏವಮಾಹ – ‘ಗಚ್ಛಥ, ಅಮುಕಂ ನಾಮ ಪಾಣಂ ಆನೇಥಾ’ತಿ, ಇಮಿನಾ ಪಠಮೇನ ಠಾನೇನ ಬಹುಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ. ಯಮ್ಪಿ ಸೋ ಪಾಣೋ ಗಲಪ್ಪವೇಠಕೇನ [ಗಲಪ್ಪವೇಧಕೇನ (ಬಹೂಸು)] ಆನೀಯಮಾನೋ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ, ಇಮಿನಾ ದುತಿಯೇನ ಠಾನೇನ ಬಹುಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ. ಯಮ್ಪಿ ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘ಗಚ್ಛಥ ಇಮಂ ಪಾಣಂ ಆರಭಥಾ’ತಿ, ಇಮಿನಾ ತತಿಯೇನ ಠಾನೇನ ಬಹುಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ. ಯಮ್ಪಿ ಸೋ ಪಾಣೋ ಆರಭಿಯಮಾನೋ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ, ಇಮಿನಾ ಚತುತ್ಥೇನ ಠಾನೇನ ಬಹುಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ. ಯಮ್ಪಿ ಸೋ ತಥಾಗತಂ ವಾ ತಥಾಗತಸಾವಕಂ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯೇನ ಆಸಾದೇತಿ, ಇಮಿನಾ ಪಞ್ಚಮೇನ ಠಾನೇನ ಬಹುಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ. ಯೋ ಖೋ, ಜೀವಕ, ತಥಾಗತಂ ವಾ ತಥಾಗತಸಾವಕಂ ವಾ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಾಣಂ ಆರಭತಿ ಸೋ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಬಹುಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಜೀವಕೋ ಕೋಮಾರಭಚ್ಚೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭನ್ತೇ! ಕಪ್ಪಿಯಂ ವತ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇನ್ತಿ; ಅನವಜ್ಜಂ ವತ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇನ್ತಿ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ… ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭಗವಾ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ.

ಜೀವಕಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ಪಞ್ಚಮಂ.