೧೨. ದ್ವಯತಾನುಪಸ್ಸನಾಸುತ್ತಂ

ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ಮಿಗಾರಮಾತುಪಾಸಾದೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ತದಹುಪೋಸಥೇ ಪನ್ನರಸೇ ಪುಣ್ಣಾಯ ಪುಣ್ಣಮಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ –

‘‘‘ಯೇ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅರಿಯಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ಸಮ್ಬೋಧಗಾಮಿನೋ, ತೇಸಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅರಿಯಾನಂ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾನಂ ಸಮ್ಬೋಧಗಾಮೀನಂ ಕಾ ಉಪನಿಸಾ ಸವನಾಯಾ’ತಿ ಇತಿ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಚ್ಛಿತಾರೋ ಅಸ್ಸು, ತೇ ಏವಮಸ್ಸು ವಚನೀಯಾ – ‘ಯಾವದೇವ ದ್ವಯತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಾಯಾ’ತಿ. ಕಿಞ್ಚ ದ್ವಯತಂ ವದೇಥ?

(೧) ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ, ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋತಿ ಅಯಮೇಕಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ, ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾತಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ ದ್ವಯತಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ಫಲಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಫಲಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಞ್ಞಾ, ಸತಿ ವಾ ಉಪಾದಿಸೇಸೇ ಅನಾಗಾಮಿತಾ’’ತಿ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಇದಂ ವತ್ವಾನ ಸುಗತೋ ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –

೭೨೯. ‘‘ಯೇ ದುಕ್ಖಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತಿ, ಅಥೋ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವಂ;

ಯತ್ಥ ಚ ಸಬ್ಬಸೋ ದುಕ್ಖಂ, ಅಸೇಸಂ ಉಪರುಜ್ಝತಿ;

ತಞ್ಚ ಮಗ್ಗಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ದುಕ್ಖೂಪಸಮಗಾಮಿನಂ.

೭೩೦. ‘‘ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಹೀನಾ ತೇ, ಅಥೋ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಯಾ;

ಅಭಬ್ಬಾ ತೇ ಅನ್ತಕಿರಿಯಾಯ, ತೇ ವೇ ಜಾತಿಜರೂಪಗಾ.

೭೩೧. ‘‘ಯೇ ಚ ದುಕ್ಖಂ ಪಜಾನನ್ತಿ, ಅಥೋ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವಂ;

ಯತ್ಥ ಚ ಸಬ್ಬಸೋ ದುಕ್ಖಂ, ಅಸೇಸಂ ಉಪರುಜ್ಝತಿ;

ತಞ್ಚ ಮಗ್ಗಂ ಪಜಾನನ್ತಿ, ದುಕ್ಖೂಪಸಮಗಾಮಿನಂ.

೭೩೨. ‘‘ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಅಥೋ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಯಾ;

ಭಬ್ಬಾ ತೇ ಅನ್ತಕಿರಿಯಾಯ, ನ ತೇ ಜಾತಿಜರೂಪಗಾ’’ತಿ.

(೨) ‘‘‘ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ದ್ವಯತಾನುಪಸ್ಸನಾ’ತಿ, ಇತಿ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಚ್ಛಿತಾರೋ ಅಸ್ಸು; ‘ಸಿಯಾ’ತಿಸ್ಸು ವಚನೀಯಾ. ಕಥಞ್ಚ ಸಿಯಾ? ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಮ್ಭೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ಉಪಧಿಪಚ್ಚಯಾತಿ, ಅಯಮೇಕಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಉಪಧೀನಂ ತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ನತ್ಥಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋತಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –

೭೩೩. ‘‘ಉಪಧಿನಿದಾನಾ ಪಭವನ್ತಿ ದುಕ್ಖಾ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಲೋಕಸ್ಮಿಮನೇಕರೂಪಾ;

ಯೋ ವೇ ಅವಿದ್ವಾ ಉಪಧಿಂ ಕರೋತಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ದುಕ್ಖಮುಪೇತಿ ಮನ್ದೋ;

ತಸ್ಮಾ ಪಜಾನಂ ಉಪಧಿಂ ನ ಕಯಿರಾ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಜಾತಿಪ್ಪಭವಾನುಪಸ್ಸೀ’’ತಿ.

(೩) ‘‘‘ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ದ್ವಯತಾನುಪಸ್ಸನಾ’ತಿ, ಇತಿ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಚ್ಛಿತಾರೋ ಅಸ್ಸು; ‘ಸಿಯಾ’ತಿಸ್ಸು ವಚನೀಯಾ. ಕಥಞ್ಚ ಸಿಯಾ? ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಮ್ಭೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾತಿ, ಅಯಮೇಕಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ನತ್ಥಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋತಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –

೭೩೪. ‘‘ಜಾತಿಮರಣಸಂಸಾರಂ, ಯೇ ವಜನ್ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ;

ಇತ್ಥಭಾವಞ್ಞಥಾಭಾವಂ, ಅವಿಜ್ಜಾಯೇವ ಸಾ ಗತಿ.

೭೩೫. ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾ ಹಾಯಂ ಮಹಾಮೋಹೋ, ಯೇನಿದಂ ಸಂಸಿತಂ ಚಿರಂ;

ವಿಜ್ಜಾಗತಾ ಚ ಯೇ ಸತ್ತಾ, ನ ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತಿ [ನಾಗಚ್ಛನ್ತಿ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಪುನಬ್ಭವ’’ನ್ತಿ.

(೪) ‘‘ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞೇನಪಿ…ಪೇ… ಕಥಞ್ಚ ಸಿಯಾ? ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಮ್ಭೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾತಿ, ಅಯಮೇಕಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ನತ್ಥಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋತಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –

೭೩೬. ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಮ್ಭೋತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ;

ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ನಿರೋಧೇನ, ನತ್ಥಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋ.

೭೩೭. ‘‘ಏತಮಾದೀನವಂ ಞತ್ವಾ, ದುಕ್ಖಂ ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ;

ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥಾ, ಸಞ್ಞಾನಂ ಉಪರೋಧನಾ;

ಏವಂ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯೋ ಹೋತಿ, ಏತಂ ಞತ್ವಾ ಯಥಾತಥಂ.

೭೩೮. ‘‘ಸಮ್ಮದ್ದಸಾ ವೇದಗುನೋ, ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾಯ ಪಣ್ಡಿತಾ;

ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಮಾರಸಂಯೋಗಂ, ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ [ನಾಗಚ್ಛನ್ತಿ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಪುನಬ್ಭವ’’ನ್ತಿ.

(೫) ‘‘ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞೇನಪಿ…ಪೇ… ಕಥಞ್ಚ ಸಿಯಾ? ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಮ್ಭೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾತಿ, ಅಯಮೇಕಾನುಪಸ್ಸನಾ. ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ನತ್ಥಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋತಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –

೭೩೯. ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಮ್ಭೋತಿ, ಸಬ್ಬಂ ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ;

ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನಿರೋಧೇನ, ನತ್ಥಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋ.

೭೪೦. ‘‘ಏತಮಾದೀನವಂ ಞತ್ವಾ, ದುಕ್ಖಂ ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ;

ವಿಞ್ಞಾಣೂಪಸಮಾ ಭಿಕ್ಖು, ನಿಚ್ಛಾತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ.

(೬) ‘‘ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞೇನಪಿ…ಪೇ… ಕಥಞ್ಚ ಸಿಯಾ? ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಮ್ಭೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾತಿ, ಅಯಮೇಕಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಫಸ್ಸಸ್ಸ ತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ನತ್ಥಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋತಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –

೭೪೧. ‘‘ತೇಸಂ ಫಸ್ಸಪರೇತಾನಂ, ಭವಸೋತಾನುಸಾರಿನಂ;

ಕುಮ್ಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನಾನಂ, ಆರಾ ಸಂಯೋಜನಕ್ಖಯೋ.

೭೪೨. ‘‘ಯೇ ಚ ಫಸ್ಸಂ ಪರಿಞ್ಞಾಯ, ಅಞ್ಞಾಯುಪಸಮೇ [ಪಞ್ಞಾಯ ಉಪಸಮೇ (ಸ್ಯಾ.)] ರತಾ;

ತೇ ವೇ ಫಸ್ಸಾಭಿಸಮಯಾ, ನಿಚ್ಛಾತಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಾ’’ತಿ.

(೭) ‘‘ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞೇನಪಿ…ಪೇ… ಕಥಞ್ಚ ಸಿಯಾ? ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಮ್ಭೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾತಿ, ಅಯಮೇಕಾನುಪಸ್ಸನಾ. ವೇದನಾನಂ ತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ನತ್ಥಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋತಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –

೭೪೩. ‘‘ಸುಖಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ದುಕ್ಖಂ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಸಹ;

ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಚ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಿ ವೇದಿತಂ.

೭೪೪. ‘‘ಏತಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಞತ್ವಾನ, ಮೋಸಧಮ್ಮಂ ಪಲೋಕಿನಂ [ಪಲೋಕಿತಂ (ಸೀ.)];

ಫುಸ್ಸ ಫುಸ್ಸ ವಯಂ ಪಸ್ಸಂ, ಏವಂ ತತ್ಥ ವಿಜಾನತಿ [ವಿರಜ್ಜತಿ (ಕ. ಸೀ.)];

ವೇದನಾನಂ ಖಯಾ ಭಿಕ್ಖು, ನಿಚ್ಛಾತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ.

(೮) ‘‘ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞೇನಪಿ…ಪೇ… ಕಥಞ್ಚ ಸಿಯಾ? ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಮ್ಭೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾತಿ, ಅಯಮೇಕಾನುಪಸ್ಸನಾ. ತಣ್ಹಾಯ ತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ನತ್ಥಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋತಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –

೭೪೫. ‘‘ತಣ್ಹಾದುತಿಯೋ ಪುರಿಸೋ, ದೀಘಮದ್ಧಾನ ಸಂಸರಂ;

ಇತ್ಥಭಾವಞ್ಞಥಾಭಾವಂ, ಸಂಸಾರಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ.

೭೪೬. ‘‘ಏತಮಾದೀನವಂ ಞತ್ವಾ, ತಣ್ಹಂ [ತಣ್ಹಾ (ಬಹೂಸು) ಇತಿವುತ್ತಕೇ ೧೫ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವಂ;

ವೀತತಣ್ಹೋ ಅನಾದಾನೋ, ಸತೋ ಭಿಕ್ಖು ಪರಿಬ್ಬಜೇ’’ತಿ.

(೯) ‘‘ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞೇನಪಿ…ಪೇ… ಕಥಞ್ಚ ಸಿಯಾ? ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಮ್ಭೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾತಿ, ಅಯಮೇಕಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಉಪಾದಾನಾನಂ [ಉಪಾದಾನಸ್ಸ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ನತ್ಥಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋತಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –

೭೪೭. ‘‘ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋ, ಭೂತೋ ದುಕ್ಖಂ ನಿಗಚ್ಛತಿ;

ಜಾತಸ್ಸ ಮರಣಂ ಹೋತಿ, ಏಸೋ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋ.

೭೪೮. ‘‘ತಸ್ಮಾ ಉಪಾದಾನಕ್ಖಯಾ, ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾಯ ಪಣ್ಡಿತಾ;

ಜಾತಿಕ್ಖಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ, ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಪುನಬ್ಭವ’’ನ್ತಿ.

(೧೦) ‘‘ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞೇನಪಿ…ಪೇ… ಕಥಞ್ಚ ಸಿಯಾ? ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಮ್ಭೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ಆರಮ್ಭಪಚ್ಚಯಾತಿ, ಅಯಮೇಕಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಆರಮ್ಭಾನಂ ತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ನತ್ಥಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋತಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –

೭೪೯. ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಮ್ಭೋತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಆರಮ್ಭಪಚ್ಚಯಾ;

ಆರಮ್ಭಾನಂ ನಿರೋಧೇನ, ನತ್ಥಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋ.

೭೫೦. ‘‘ಏತಮಾದೀನವಂ ಞತ್ವಾ, ದುಕ್ಖಂ ಆರಮ್ಭಪಚ್ಚಯಾ;

ಸಬ್ಬಾರಮ್ಭಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜ, ಅನಾರಮ್ಭೇ ವಿಮುತ್ತಿನೋ.

೭೫೧. ‘‘ಉಚ್ಛಿನ್ನಭವತಣ್ಹಸ್ಸ, ಸನ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ;

ವಿಕ್ಖೀಣೋ [ವಿತಿಣ್ಣೋ (ಸೀ.)] ಜಾತಿಸಂಸಾರೋ, ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸ ಪುನಬ್ಭವೋ’’ತಿ.

(೧೧) ‘‘ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞೇನಪಿ…ಪೇ… ಕಥಞ್ಚ ಸಿಯಾ? ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಮ್ಭೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ಆಹಾರಪಚ್ಚಯಾತಿ, ಅಯಮೇಕಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಆಹಾರಾನಂ ತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ನತ್ಥಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋತಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –

೭೫೨. ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಮ್ಭೋತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಆಹಾರಪಚ್ಚಯಾ;

ಆಹಾರಾನಂ ನಿರೋಧೇನ, ನತ್ಥಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋ.

೭೫೩. ‘‘ಏತಮಾದೀನವಂ ಞತ್ವಾ, ದುಕ್ಖಂ ಆಹಾರಪಚ್ಚಯಾ;

ಸಬ್ಬಾಹಾರಂ ಪರಿಞ್ಞಾಯ, ಸಬ್ಬಾಹಾರಮನಿಸ್ಸಿತೋ.

೭೫೪. ‘‘ಆರೋಗ್ಯಂ ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾಯ, ಆಸವಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ;

ಸಙ್ಖಾಯ ಸೇವೀ ಧಮ್ಮಟ್ಠೋ, ಸಙ್ಖ್ಯಂ [ಸಙ್ಖಂ (ಸೀ. ಪೀ.)] ನೋಪೇತಿ ವೇದಗೂ’’ತಿ.

(೧೨) ‘‘ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞೇನಪಿ…ಪೇ… ಕಥಞ್ಚ ಸಿಯಾ? ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಮ್ಭೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ಇಞ್ಜಿತಪಚ್ಚಯಾತಿ, ಅಯಮೇಕಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಇಞ್ಜಿತಾನಂ ತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ನತ್ಥಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋತಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –

೭೫೫. ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಮ್ಭೋತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಇಞ್ಜಿತಪಚ್ಚಯಾ;

ಇಞ್ಜಿತಾನಂ ನಿರೋಧೇನ, ನತ್ಥಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋ.

೭೫೬. ‘‘ಏತಮಾದೀನವಂ ಞತ್ವಾ, ದುಕ್ಖಂ ಇಞ್ಜಿತಪಚ್ಚಯಾ;

ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಏಜಂ ವೋಸ್ಸಜ್ಜ, ಸಙ್ಖಾರೇ ಉಪರುನ್ಧಿಯ;

ಅನೇಜೋ ಅನುಪಾದಾನೋ, ಸತೋ ಭಿಕ್ಖು ಪರಿಬ್ಬಜೇ’’ತಿ.

(೧೩) ‘‘ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞೇನಪಿ…ಪೇ… ಕಥಞ್ಚ ಸಿಯಾ? ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಚಲಿತಂ ಹೋತೀತಿ, ಅಯಮೇಕಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಅನಿಸ್ಸಿತೋ ನ ಚಲತೀತಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –

೭೫೭. ‘‘ಅನಿಸ್ಸಿತೋ ನ ಚಲತಿ, ನಿಸ್ಸಿತೋ ಚ ಉಪಾದಿಯಂ;

ಇತ್ಥಭಾವಞ್ಞಥಾಭಾವಂ, ಸಂಸಾರಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ.

೭೫೮. ‘‘ಏತಮಾದೀನವಂ ಞತ್ವಾ, ನಿಸ್ಸಯೇಸು ಮಹಬ್ಭಯಂ;

ಅನಿಸ್ಸಿತೋ ಅನುಪಾದಾನೋ, ಸತೋ ಭಿಕ್ಖು ಪರಿಬ್ಬಜೇ’’ತಿ.

(೧೪) ‘‘ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞೇನಪಿ…ಪೇ… ಕಥಞ್ಚ ಸಿಯಾ? ರೂಪೇಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರೂಪಾ [ಆರುಪ್ಪಾ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಸನ್ತತರಾತಿ, ಅಯಮೇಕಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಅರೂಪೇಹಿ ನಿರೋಧೋ ಸನ್ತತರೋತಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –

೭೫೯. ‘‘ಯೇ ಚ ರೂಪೂಪಗಾ ಸತ್ತಾ, ಯೇ ಚ ಅರೂಪಟ್ಠಾಯಿನೋ [ಆರುಪ್ಪವಾಸಿನೋ (ಸೀ. ಪೀ.)];

ನಿರೋಧಂ ಅಪ್ಪಜಾನನ್ತಾ, ಆಗನ್ತಾರೋ ಪುನಬ್ಭವಂ.

೭೬೦. ‘‘ಯೇ ಚ ರೂಪೇ ಪರಿಞ್ಞಾಯ, ಅರೂಪೇಸು ಅಸಣ್ಠಿತಾ [ಸುಸಣ್ಠಿತಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)];

ನಿರೋಧೇ ಯೇ ವಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇ ಜನಾ ಮಚ್ಚುಹಾಯಿನೋ’’ತಿ.

(೧೫) ‘‘ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞೇನಪಿ…ಪೇ… ಕಥಞ್ಚ ಸಿಯಾ? ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಮಾರಕಸ್ಸ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಸ್ಸ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ಇದಂ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯಿತಂ ತದಮರಿಯಾನಂ ಏತಂ ಮುಸಾತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಸುದಿಟ್ಠಂ, ಅಯಮೇಕಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದೇವಕಸ್ಸ…ಪೇ… ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ಇದಂ ಮುಸಾತಿ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯಿತಂ, ತದಮರಿಯಾನಂ ಏತಂ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಸುದಿಟ್ಠಂ, ಅಯಂ ದುತಿಯಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –

೭೬೧. ‘‘ಅನತ್ತನಿ ಅತ್ತಮಾನಿಂ [ಅತ್ತಮಾನೀ (ಸ್ಯಾ.), ಅತ್ತಮಾನಂ (ಪೀ. ಕ.)], ಪಸ್ಸ ಲೋಕಂ ಸದೇವಕಂ;

ನಿವಿಟ್ಠಂ ನಾಮರೂಪಸ್ಮಿಂ, ಇದಂ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಮಞ್ಞತಿ.

೭೬೨. ‘‘ಯೇನ ಯೇನ ಹಿ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ತತೋ ತಂ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞಥಾ;

ತಞ್ಹಿ ತಸ್ಸ ಮುಸಾ ಹೋತಿ, ಮೋಸಧಮ್ಮಞ್ಹಿ ಇತ್ತರಂ.

೭೬೩. ‘‘ಅಮೋಸಧಮ್ಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತದರಿಯಾ ಸಚ್ಚತೋ ವಿದೂ;

ತೇ ವೇ ಸಚ್ಚಾಭಿಸಮಯಾ, ನಿಚ್ಛಾತಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಾ’’ತಿ.

(೧೬) ‘‘‘ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ದ್ವಯತಾನುಪಸ್ಸನಾ’ತಿ, ಇತಿ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಚ್ಛಿತಾರೋ ಅಸ್ಸು; ‘ಸಿಯಾ’ತಿಸ್ಸು ವಚನೀಯಾ. ಕಥಞ್ಚ ಸಿಯಾ? ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಮಾರಕಸ್ಸ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಸ್ಸ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ಇದಂ ಸುಖನ್ತಿ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯಿತಂ, ತದಮರಿಯಾನಂ ಏತಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಸುದಿಟ್ಠಂ, ಅಯಮೇಕಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದೇವಕಸ್ಸ…ಪೇ… ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯಿತಂ ತದಮರಿಯಾನಂ ಏತಂ ಸುಖನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಸುದಿಟ್ಠಂ, ಅಯಂ ದುತಿಯಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ ದ್ವಯತಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ಫಲಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಫಲಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಞ್ಞಾ, ಸತಿ ವಾ ಉಪಾದಿಸೇಸೇ ಅನಾಗಾಮಿತಾತಿ. ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಇದಂ ವತ್ವಾನ ಸುಗತೋ ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –

೭೬೪. ‘‘ರೂಪಾ ಸದ್ದಾ ರಸಾ ಗನ್ಧಾ, ಫಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಾ ಚ ಕೇವಲಾ;

ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಚ, ಯಾವತತ್ಥೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

೭೬೫. ‘‘ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ, ಏತೇ ವೋ ಸುಖಸಮ್ಮತಾ;

ಯತ್ಥ ಚೇತೇ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ತಂ ನೇಸಂ ದುಕ್ಖಸಮ್ಮತಂ.

೭೬೬. ‘‘ಸುಖನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಮರಿಯೇಹಿ, ಸಕ್ಕಾಯಸ್ಸುಪರೋಧನಂ;

ಪಚ್ಚನೀಕಮಿದಂ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬಲೋಕೇನ ಪಸ್ಸತಂ.

೭೬೭. ‘‘ಯಂ ಪರೇ ಸುಖತೋ ಆಹು, ತದರಿಯಾ ಆಹು ದುಕ್ಖತೋ;

ಯಂ ಪರೇ ದುಕ್ಖತೋ ಆಹು, ತದರಿಯಾ ಸುಖತೋ ವಿದೂ.

೭೬೮. ‘‘ಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದುರಾಜಾನಂ, ಸಮ್ಪಮೂಳ್ಹೇತ್ಥವಿದ್ದಸು [ಸಮ್ಪಮೂಳ್ಹೇತ್ಥ ಅವಿದ್ದಸು (ಸೀ. ಪೀ.), ಸಮ್ಮೂಳ್ಹೇತ್ಥ ಅವಿದ್ದಸು (?)];

ನಿವುತಾನಂ ತಮೋ ಹೋತಿ, ಅನ್ಧಕಾರೋ ಅಪಸ್ಸತಂ.

೭೬೯. ‘‘ಸತಞ್ಚ ವಿವಟಂ ಹೋತಿ, ಆಲೋಕೋ ಪಸ್ಸತಾಮಿವ;

ಸನ್ತಿಕೇ ನ ವಿಜಾನನ್ತಿ, ಮಗ್ಗಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕೋವಿದಾ.

೭೭೦. ‘‘ಭವರಾಗಪರೇತೇಹಿ, ಭವಸೋತಾನುಸಾರಿಭಿ;

ಮಾರಧೇಯ್ಯಾನುಪನ್ನೇಹಿ, ನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಸುಸಮ್ಬುಧೋ.

೭೭೧. ‘‘ಕೋ ನು ಅಞ್ಞತ್ರಮರಿಯೇಹಿ, ಪದಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧುಮರಹತಿ;

ಯಂ ಪದಂ ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾಯ, ಪರಿನಿಬ್ಬನ್ತಿ ಅನಾಸವಾ’’ತಿ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಅತ್ತಮನಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದುನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚ [ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖೋ (ಸೀ.)] ಪನ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸ್ಮಿಂ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ವಿಮುಚ್ಚಿಂಸೂತಿ.

ದ್ವಯತಾನುಪಸ್ಸನಾಸುತ್ತಂ ದ್ವಾದಸಮಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಸಚ್ಚಂ ಉಪಧಿ ಅವಿಜ್ಜಾ ಚ, ಸಙ್ಖಾರೇ ವಿಞ್ಞಾಣಪಞ್ಚಮಂ;

ಫಸ್ಸವೇದನಿಯಾ ತಣ್ಹಾ, ಉಪಾದಾನಾರಮ್ಭಆಹಾರಾ;

ಇಞ್ಜಿತಂ ಚಲಿತಂ ರೂಪಂ, ಸಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖೇನ ಸೋಳಸಾತಿ.

ಮಹಾವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.