೮. ಸತಿಪಟ್ಠಾನಕಥಾ

೩೪. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ. ವೇದನಾಸು…ಪೇ… ಚಿತ್ತೇ… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ.

೩೫. [ಕ] ಕಥಂ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಥವೀಕಾಯಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸತಿ, ನೋ ನಿಚ್ಚತೋ; ದುಕ್ಖತೋ ಅನುಪಸ್ಸತಿ, ನೋ ಸುಖತೋ; ಅನತ್ತತೋ ಅನುಪಸ್ಸತಿ, ನೋ ಅತ್ತತೋ; ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ನೋ ನನ್ದತಿ; ವಿರಜ್ಜತಿ, ನೋ ರಜ್ಜತಿ; ನಿರೋಧೇತಿ, ನೋ ಸಮುದೇತಿ, ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ, ನೋ ಆದಿಯತಿ. ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ಪಜಹತಿ, ದುಕ್ಖತೋ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ಸುಖಸಞ್ಞಂ ಪಜಹತಿ, ಅನತ್ತತೋ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅತ್ತಸಞ್ಞಂ ಪಜಹತಿ, ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತೋ ನನ್ದಿಂ ಪಜಹತಿ, ವಿರಜ್ಜನ್ತೋ ರಾಗಂ ಪಜಹತಿ, ನಿರೋಧೇನ್ತೋ ಸಮುದಯಂ ಪಜಹತಿ, ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೋ ಆದಾನಂ ಪಜಹತಿ. ಇಮೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಕಾಯಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ಕಾಯೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ನೋ ಸತಿ. ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಸತಿ ಚ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತಂ ಕಾಯಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’.

ಭಾವನಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ – ತತ್ಥ ಜಾತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನತಿವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಏಕರಸಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ, ತದುಪಗವೀರಿಯವಾಹನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ, ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ.

ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಆಪೋಕಾಯಂ…ಪೇ… ತೇಜೋಕಾಯಂ… ವಾಯೋಕಾಯಂ… ಕೇಸಕಾಯಂ… ಲೋಮಕಾಯಂ… ಛವಿಕಾಯಂ… ಚಮ್ಮಕಾಯಂ… ಮಂಸಕಾಯಂ… ರುಧಿರಕಾಯಂ… ನ್ಹಾರುಕಾಯಂ [ನಹಾರುಕಾಯಂ (ಸ್ಯಾ.)] … ಅಟ್ಠಿಕಾಯಂ… ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಕಾಯಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸತಿ, ನೋ ನಿಚ್ಚತೋ; ದುಕ್ಖತೋ ಅನುಪಸ್ಸತಿ, ನೋ ಸುಖತೋ; ಅನತ್ತತೋ ಅನುಪಸ್ಸತಿ, ನೋ ಅತ್ತತೋ; ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ನೋ ನನ್ದತಿ; ವಿರಜ್ಜತಿ, ನೋ ರಜ್ಜತಿ, ನಿರೋಧೇತಿ, ನೋ ಸಮುದೇತಿ; ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ, ನೋ ಆದಿಯತಿ. ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ಪಜಹತಿ, ದುಕ್ಖತೋ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ಸುಖಸಞ್ಞಂ ಪಜಹತಿ, ಅನತ್ತತೋ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅತ್ತಸಞ್ಞಂ ಪಜಹತಿ, ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತೋ ನನ್ದಿಂ ಪಜಹತಿ, ವಿರಜ್ಜನ್ತೋ ರಾಗಂ ಪಜಹತಿ, ನಿರೋಧೇನ್ತೋ ಸಮುದಯಂ ಪಜಹತಿ, ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೋ ಆದಾನಂ ಪಜಹತಿ. ಇಮೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಕಾಯಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ಕಾಯೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ನೋ ಸತಿ. ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಸತಿ ಚ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತಂ ಕಾಯಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’.

ಭಾವನಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ – ತತ್ಥ ಜಾತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನತಿವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಏಕರಸಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ, ತದುಪಗವೀರಿಯವಾಹನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ, ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ. ಏವಂ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ.

[ಖ] ಕಥಂ ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸುಖಂ ವೇದನಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸತಿ, ನೋ ನಿಚ್ಚತೋ…ಪೇ… ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ, ನೋ ಆದಿಯತಿ. ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ಪಜಹತಿ…ಪೇ… ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೋ ಆದಾನಂ ಪಜಹತಿ. ಇಮೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ವೇದನಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ವೇದನಾ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ನೋ ಸತಿ. ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಸತಿ ಚ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತಂ ವೇದನಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’.

ಭಾವನಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ…ಪೇ… ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ…ಪೇ… ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ದುಕ್ಖಂ ವೇದನಂ…ಪೇ… ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವೇದನಂ… ಸಾಮಿಸಂ ಸುಖಂ ವೇದನಂ… ನಿರಾಮಿಸಂ ಸುಖಂ ವೇದನಂ… ಸಾಮಿಸಂ ದುಕ್ಖಂ ವೇದನಂ… ನಿರಾಮಿಸಂ ದುಕ್ಖಂ ವೇದನಂ… ಸಾಮಿಸಂ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವೇದನಂ… ನಿರಾಮಿಸಂ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವೇದನಂ… ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ವೇದನಂ… ಸೋತಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ವೇದನಂ… ಘಾನಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ವೇದನಂ… ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ವೇದನಂ… ಕಾಯಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ವೇದನಂ… ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ವೇದನಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸತಿ, ನೋ ನಿಚ್ಚತೋ…ಪೇ… ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ, ನೋ ಆದಿಯತಿ. ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ಪಜಹತಿ…ಪೇ… ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೋ ಆದಾನಂ ಪಜಹತಿ. ಇಮೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ವೇದನಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ವೇದನಾ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ನೋ ಸತಿ. ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಸತಿ ಚ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತಂ ವೇದನಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’.

ಭಾವನಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ…ಪೇ… ಏವಂ ವೇದನಾಸು ವೇದನಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ.

[ಗ] ಕಥಂ ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸರಾಗಂ ಚಿತ್ತಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸತಿ, ನೋ ನಿಚ್ಚತೋ…ಪೇ… ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ, ನೋ ಆದಿಯತಿ. ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ಪಜಹತಿ…ಪೇ… ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೋ ಆದಾನಂ ಪಜಹತಿ. ಇಮೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ನೋ ಸತಿ. ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಸತಿ ಚ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’.

ಭಾವನಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ…ಪೇ… ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ.

ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವೀತರಾಗಂ ಚಿತ್ತಂ…ಪೇ… ಸದೋಸಂ ಚಿತ್ತಂ… ವೀತದೋಸಂ ಚಿತ್ತಂ… ಸಮೋಹಂ ಚಿತ್ತಂ… ವೀತಮೋಹಂ ಚಿತ್ತಂ… ಸಂಖಿತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ… ವಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ… ಮಹಗ್ಗತಂ ಚಿತ್ತಂ… ಅಮಹಗ್ಗತಂ ಚಿತ್ತಂ… ಸಉತ್ತರಂ ಚಿತ್ತಂ… ಅನುತ್ತರಂ ಚಿತ್ತಂ… ಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ… ಅಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ… ವಿಮುತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ… ಅವಿಮುತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ… ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸತಿ, ನೋ ನಿಚ್ಚತೋ…ಪೇ… ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ, ನೋ ಆದಿಯತಿ. ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ಪಜಹತಿ…ಪೇ… ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೋ ಆದಾನಂ ಪಜಹತಿ. ಇಮೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ನೋ ಸತಿ. ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಸತಿ ಚ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’.

ಭಾವನಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ…ಪೇ… ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ. ಏವಂ ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ.

[ಘ] ಕಥಂ ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಕಾಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ವೇದನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ತದವಸೇಸೇ ಧಮ್ಮೇ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸತಿ, ನೋ ನಿಚ್ಚತೋ; ದುಕ್ಖತೋ ಅನುಪಸ್ಸತಿ, ನೋ ಸುಖತೋ; ಅನತ್ತತೋ ಅನುಪಸ್ಸತಿ, ನೋ ಅತ್ತತೋ; ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ನೋ ನನ್ದತಿ; ವಿರಜ್ಜತಿ, ನೋ ರಜ್ಜತಿ; ನಿರೋಧೇತಿ, ನೋ ಸಮುದೇತಿ; ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ, ನೋ ಆದಿಯತಿ. ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ಪಜಹತಿ, ದುಕ್ಖತೋ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ಸುಖಸಞ್ಞಂ ಪಜಹತಿ, ಅನತ್ತತೋ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅತ್ತಸಞ್ಞಂ ಪಜಹತಿ, ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತೋ ನನ್ದಿಂ ಪಜಹತಿ, ವಿರಜ್ಜನ್ತೋ ರಾಗಂ ಪಜಹತಿ, ನಿರೋಧೇನ್ತೋ ಸಮುದಯಂ ಪಜಹತಿ, ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೋ ಆದಾನಂ ಪಜಹತಿ. ಇಮೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ಧಮ್ಮಾ ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ನೋ ಸತಿ. ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಸತಿ ಚ. ತಾಯ ಸತಿಯಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಅನುಪಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’.

ಭಾವನಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಭಾವನಾ – ತತ್ಥ ಜಾತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನತಿವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಏಕರಸಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ, ತದುಪಗವೀರಿಯವಾಹನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ, ಆಸೇವನಟ್ಠೇನ ಭಾವನಾ. ಏವಂ ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತೀತಿ.

ಸತಿಪಟ್ಠಾನಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.