೧. ಮಗ್ಗಙ್ಗನಿದ್ದೇಸೋ

೨೪. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಞ್ಚ ವಿವೇಕಾ, ಪಞ್ಚ ವಿರಾಗಾ, ಪಞ್ಚ ನಿರೋಧಾ, ಪಞ್ಚ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಾ, ದ್ವಾದಸ ನಿಸ್ಸಯಾ. ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಸ್ಸ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾವಾಚಾಯ… ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ… ಸಮ್ಮಾಆಜೀವಸ್ಸ… ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಸ್ಸ… ಸಮ್ಮಾಸತಿಯಾ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ವಿವೇಕಾ, ಪಞ್ಚ ವಿರಾಗಾ, ಪಞ್ಚ ನಿರೋಧಾ, ಪಞ್ಚ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಾ, ದ್ವಾದಸ ನಿಸ್ಸಯಾ.

ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ ವಿವೇಕಾ? ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಿವೇಕೋ, ತದಙ್ಗವಿವೇಕೋ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿವೇಕೋ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿವೇಕೋ, ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕೋ. ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಿವೇಕೋ ಚ ನೀವರಣಾನಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಭಾವಯತೋ, ತದಙ್ಗವಿವೇಕೋ ಚ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಂ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಂ ಸಮಾಧಿಂ ಭಾವಯತೋ, ಸಮುಚ್ಛೇದವಿವೇಕೋ ಚ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಖಯಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ಭಾವಯತೋ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿವೇಕೋ ಚ ಫಲಕ್ಖಣೇ, ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕೋ ಚ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ವಿವೇಕಾ. ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ವಿವೇಕೇಸು ಛನ್ದಜಾತೋ ಹೋತಿ ಸದ್ಧಾಧಿಮುತ್ತೋ, ಚಿತ್ತಞ್ಚಸ್ಸ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ.

ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ ವಿರಾಗಾ? ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಿರಾಗೋ, ತದಙ್ಗವಿರಾಗೋ, ಸಮುಚ್ಛೇದವಿರಾಗೋ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿರಾಗೋ, ನಿಸ್ಸರಣವಿರಾಗೋ. ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಿರಾಗೋ ಚ ನೀವರಣಾನಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಭಾವಯತೋ, ತದಙ್ಗವಿರಾಗೋ ಚ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಂ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಂ ಸಮಾಧಿಂ ಭಾವಯತೋ, ಸಮುಚ್ಛೇದವಿರಾಗೋ ಚ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಖಯಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ಭಾವಯತೋ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿರಾಗೋ ಚ ಫಲಕ್ಖಣೇ, ನಿಸ್ಸರಣವಿರಾಗೋ ಚ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ವಿರಾಗಾ. ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ವಿರಾಗೇಸು ಛನ್ದಜಾತೋ ಹೋತಿ ಸದ್ಧಾಧಿಮುತ್ತೋ, ಚಿತ್ತಞ್ಚಸ್ಸ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ.

ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ ನಿರೋಧಾ? ವಿಕ್ಖಮ್ಭನನಿರೋಧೋ, ತದಙ್ಗನಿರೋಧೋ, ಸಮುಚ್ಛೇದನಿರೋಧೋ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿನಿರೋಧೋ, ನಿಸ್ಸರಣನಿರೋಧೋ. ವಿಕ್ಖಮ್ಭನನಿರೋಧೋ ಚ ನೀವರಣಾನಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಭಾವಯತೋ, ತದಙ್ಗನಿರೋಧೋ ಚ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಂ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಂ ಸಮಾಧಿಂ ಭಾವಯತೋ, ಸಮುಚ್ಛೇದನಿರೋಧೋ ಚ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಖಯಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ಭಾವಯತೋ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿನಿರೋಧೋ ಚ ಫಲಕ್ಖಣೇ, ನಿಸ್ಸರಣನಿರೋಧೋ ಚ ಅಮತಾ ಧಾತು. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ನಿರೋಧಾ. ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ನಿರೋಧೇಸು ಛನ್ದಜಾತೋ ಹೋತಿ ಸದ್ಧಾಧಿಮುತ್ತೋ, ಚಿತ್ತಞ್ಚಸ್ಸ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ.

ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಾ? ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ, ತದಙ್ಗವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ, ಸಮುಚ್ಛೇದವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ, ನಿಸ್ಸರಣವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ. ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚ ನೀವರಣಾನಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಭಾವಯತೋ, ತದಙ್ಗವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಂ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಂ ಸಮಾಧಿಂ ಭಾವಯತೋ, ಸಮುಚ್ಛೇದವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಖಯಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ಭಾವಯತೋ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚ ಫಲಕ್ಖಣೇ, ನಿಸ್ಸರಣವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಾ. ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ವೋಸ್ಸಗ್ಗೇಸು ಛನ್ದಜಾತೋ ಹೋತಿ ಸದ್ಧಾಧಿಮುತ್ತೋ, ಚಿತ್ತಞ್ಚಸ್ಸ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ವಿವೇಕಾ, ಪಞ್ಚ ವಿರಾಗಾ, ಪಞ್ಚ ನಿರೋಧಾ, ಪಞ್ಚ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಾ, ದ್ವಾದಸ ನಿಸ್ಸಯಾ.

೨೫. ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಸ್ಸ …ಪೇ… ಸಮ್ಮಾವಾಚಾಯ… ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ… ಸಮ್ಮಾಆಜೀವಸ್ಸ… ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಸ್ಸ… ಸಮ್ಮಾಸತಿಯಾ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ ವಿವೇಕಾ? ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಿವೇಕೋ, ತದಙ್ಗವಿವೇಕೋ, ಸಮುಚ್ಛೇದವಿವೇಕೋ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿವೇಕೋ, ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕೋ. ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಿವೇಕೋ ಚ ನೀವರಣಾನಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಭಾವಯತೋ, ತದಙ್ಗವಿವೇಕೋ ಚ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಂ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಂ ಸಮಾಧಿಂ ಭಾವಯತೋ, ಸಮುಚ್ಛೇದವಿವೇಕೋ ಚ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಖಯಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ಭಾವಯತೋ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿವೇಕೋ ಚ ಫಲಕ್ಖಣೇ ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕೋ ಚ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ವಿವೇಕಾ. ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ವಿವೇಕೇಸು ಛನ್ದಜಾತೋ ಹೋತಿ ಸದ್ಧಾಧಿಮುತ್ತೋ, ಚಿತ್ತಞ್ಚಸ್ಸ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ.

ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ ವಿರಾಗಾ? ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಿರಾಗೋ, ತದಙ್ಗವಿರಾಗೋ, ಸಮುಚ್ಛೇದವಿರಾಗೋ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿರಾಗೋ, ನಿಸ್ಸರಣವಿರಾಗೋ. ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಿರಾಗೋ ಚ ನೀವರಣಾನಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಭಾವಯತೋ, ತದಙ್ಗವಿರಾಗೋ ಚ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಂ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಂ ಸಮಾಧಿಂ ಭಾವಯತೋ, ಸಮುಚ್ಛೇದವಿರಾಗೋ ಚ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಖಯಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ಭಾವಯತೋ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿರಾಗೋ ಚ ಫಲಕ್ಖಣೇ, ನಿಸ್ಸರಣವಿರಾಗೋ ಚ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ವಿರಾಗಾ. ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ವಿರಾಗೇಸು ಛನ್ದಜಾತೋ ಹೋತಿ ಸದ್ಧಾಧಿಮುತ್ತೋ, ಚಿತ್ತಞ್ಚಸ್ಸ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ.

ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ ನಿರೋಧಾ? ವಿಕ್ಖಮ್ಭನನಿರೋಧೋ, ತದಙ್ಗನಿರೋಧೋ, ಸಮುಚ್ಛೇದನಿರೋಧೋ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿನಿರೋಧೋ, ನಿಸ್ಸರಣನಿರೋಧೋ. ವಿಕ್ಖಮ್ಭನನಿರೋಧೋ ಚ ನೀವರಣಾನಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಭಾವಯತೋ, ತದಙ್ಗನಿರೋಧೋ ಚ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಂ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಂ ಸಮಾಧಿಂ ಭಾವಯತೋ, ಸಮುಚ್ಛೇದನಿರೋಧೋ ಚ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಖಯಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ಭಾವಯತೋ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿನಿರೋಧೋ ಚ ಫಲಕ್ಖಣೇ, ನಿಸ್ಸರಣನಿರೋಧೋ ಚ ಅಮತಾ ಧಾತು. ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ನಿರೋಧಾ. ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ನಿರೋಧೇಸು ಛನ್ದಜಾತೋ ಹೋತಿ ಸದ್ಧಾಧಿಮುತ್ತೋ, ಚಿತ್ತಞ್ಚಸ್ಸ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ.

ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಾ? ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ, ತದಙ್ಗವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ, ಸಮುಚ್ಛೇದವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ, ನಿಸ್ಸರಣವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ. ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚ ನೀವರಣಾನಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಭಾವಯತೋ, ತದಙ್ಗವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಂ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಂ ಸಮಾಧಿಂ ಭಾವಯತೋ, ಸಮುಚ್ಛೇದವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಖಯಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ಭಾವಯತೋ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚ ಫಲಕ್ಖಣೇ, ನಿಸ್ಸರಣವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಾ. ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ವೋಸ್ಸಗ್ಗೇಸು ಛನ್ದಜಾತೋ ಹೋತಿ ಸದ್ಧಾಧಿಮುತ್ತೋ, ಚಿತ್ತಞ್ಚಸ್ಸ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ. ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ವಿವೇಕಾ, ಪಞ್ಚ ವಿರಾಗಾ, ಪಞ್ಚ ನಿರೋಧಾ, ಪಞ್ಚ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಾ, ದ್ವಾದಸ ನಿಸ್ಸಯಾ.

೨೬. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಬಲಕರಣೀಯಾ ಕಮ್ಮನ್ತಾ ಕರೀಯನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಪಥವಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಏವಮೇತೇ ಬಲಕರಣೀಯಾ ಕಮ್ಮನ್ತಾ ಕರೀಯನ್ತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇತಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ…ಪೇ… ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇನ್ತೋ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರೋನ್ತೋ ವುದ್ಧಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಧಮ್ಮೇಸು…ಪೇ… ಪಞ್ಚ ಬಲಾನಿ ಭಾವೇತಿ, ಪಞ್ಚ ಬಲಾನಿ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ…ಪೇ… ಪಞ್ಚ ಬಲಾನಿ ಭಾವೇನ್ತೋ ಪಞ್ಚ ಬಲಾನಿ ಬಹುಲೀಕರೋನ್ತೋ ವುದ್ಧಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಧಮ್ಮೇಸು…ಪೇ… ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವೇತಿ, ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ…ಪೇ….

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಬೀಜಗಾಮಭೂತಗಾಮಾ ವುದ್ಧಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಪಥವಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಏವಮೇತೇ ಬೀಜಗಾಮಭೂತಗಾಮಾ ವುದ್ಧಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವೇನ್ತೋ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಬಹುಲೀಕರೋನ್ತೋ ವುದ್ಧಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಧಮ್ಮೇಸು.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವೇನ್ತೋ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಬಹುಲೀಕರೋನ್ತೋ ವುದ್ಧಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಧಮ್ಮೇಸು? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ. ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಾವೇತಿ…ಪೇ… ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಾವೇತಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಾವೇತಿ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ…ಪೇ… ಪಾಪುಣಾತಿ ಧಮ್ಮೇಸೂ’’ತಿ.