೨. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿನಿದ್ದೇಸೋ

೧೩೦. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿಯಾ ಕತಮೇಹಿ ವೀಸತಿಯಾ ಆಕಾರೇಹಿ ಅಭಿನಿವೇಸೋ ಹೋತಿ? ಇಧ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅರಿಯಾನಂ ಅದಸ್ಸಾವೀ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕೋವಿದೋ ಅರಿಯಧಮ್ಮೇ ಅವಿನೀತೋ, ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಅದಸ್ಸಾವೀ ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕೋವಿದೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮೇ ಅವಿನೀತೋ ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ ರೂಪವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಅತ್ತನಿ ವಾ ರೂಪಂ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ; ವೇದನಂ…ಪೇ… ಸಞ್ಞಂ…ಪೇ… ಸಙ್ಖಾರೇ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ ವಿಞ್ಞಾಣವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಅತ್ತನಿ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ.

೧೩೧. ಕಥಂ ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಥವೀಕಸಿಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ – ‘‘ಯಂ ಪಥವೀಕಸಿಣಂ, ಸೋ ಅಹಂ; ಯೋ ಅಹಂ, ತಂ ಪಥವೀಕಸಿಣ’’ನ್ತಿ. ಪಥವೀಕಸಿಣಞ್ಚ ಅತ್ತಞ್ಚ ಅದ್ವಯಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ತೇಲಪ್ಪದೀಪಸ್ಸ ಝಾಯತೋ ‘‘ಯಾ ಅಚ್ಚಿ ಸೋ ವಣ್ಣೋ, ಯೋ ವಣ್ಣೋ ಸಾ ಅಚ್ಚೀ’’ತಿ – ಅಚ್ಚಿಞ್ಚ ವಣ್ಣಞ್ಚ ಅದ್ವಯಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವಂ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಥವೀಕಸಿಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ – ‘‘ಯಂ ಪಥವೀಕಸಿಣಂ, ಸೋ ಅಹಂ; ಯೋ ಅಹಂ, ತಂ ಪಥವೀಕಸಿಣ’’ನ್ತಿ. ಪಥವೀಕಸಿಣಞ್ಚ ಅತ್ತಞ್ಚ ಅದ್ವಯಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅಭಿನಿವೇಸಪರಾಮಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿ. ದಿಟ್ಠಿ ನ ವತ್ಥು, ವತ್ಥು ನ ದಿಟ್ಠಿ. ಅಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು. ಯಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಯಞ್ಚ ವತ್ಥು – ಅಯಂ ಪಠಮಾ ರೂಪವತ್ಥುಕಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿ…ಪೇ… ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಸ್ಸ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ದ್ವೇವ ಗತಿಯೋ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ, ನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯೋ.

ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಆಪೋಕಸಿಣಂ… ತೇಜೋಕಸಿಣಂ… ವಾಯೋಕಸಿಣಂ… ನೀಲಕಸಿಣಂ… ಪೀತಕಸಿಣಂ… ಲೋಹಿತಕಸಿಣಂ… ಓದಾತಕಸಿಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ – ‘‘ಯಂ ಓದಾತಕಸಿಣಂ, ಸೋ ಅಹಂ; ಯೋ ಅಹಂ, ತಂ ಓದಾತಕಸಿಣ’’ನ್ತಿ. ಓದಾತಕಸಿಣಞ್ಚ ಅತ್ತಞ್ಚ ಅದ್ವಯಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ತೇಲಪ್ಪದೀಪಸ್ಸ ಝಾಯತೋ ‘‘ಯಾ ಅಚ್ಚಿ, ಸೋ ವಣ್ಣೋ; ಯೋ ವಣ್ಣೋ, ಸಾ ಅಚ್ಚೀ’’ತಿ – ಅಚ್ಚಿಞ್ಚ ವಣ್ಣಞ್ಚ ಅದ್ವಯಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ…ಪೇ… ಓದಾತಕಸಿಣಞ್ಚ ಅತ್ತಞ್ಚ ಅದ್ವಯಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅಭಿನಿವೇಸಪರಾಮಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿ. ದಿಟ್ಠಿ ನ ವತ್ಥು, ವತ್ಥು ನ ದಿಟ್ಠಿ. ಅಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು. ಯಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಯಞ್ಚ ವತ್ಥು – ಅಯಂ ಪಠಮಾ ರೂಪವತ್ಥುಕಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ, ನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಏವಂ ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ.

ಕಥಂ ರೂಪವನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವೇದನಂ… ಸಞ್ಞಂ… ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ಇಮಿನಾ ರೂಪೇನ ರೂಪವಾ’’ತಿ. ರೂಪವನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ರುಕ್ಖೋ ಛಾಯಾಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಸ್ಸ. ತಮೇನಂ ಪುರಿಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘‘ಅಯಂ ರುಕ್ಖೋ, ಅಯಂ ಛಾಯಾ. ಅಞ್ಞೋ ರುಕ್ಖೋ, ಅಞ್ಞಾ ಛಾಯಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ರುಕ್ಖೋ ಇಮಾಯ ಛಾಯಾಯ ಛಾಯಾವಾ’’ತಿ. ಛಾಯಾವನ್ತಂ ರುಕ್ಖಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವಂ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವೇದನಂ…ಪೇ… ಸಞ್ಞಂ… ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ಇಮಿನಾ ರೂಪೇನ ರೂಪವಾ’’ತಿ. ರೂಪವನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅಭಿನಿವೇಸಪರಾಮಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿ. ದಿಟ್ಠಿ ನ ವತ್ಥು, ವತ್ಥು ನ ದಿಟ್ಠಿ. ಅಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು. ಯಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಯಞ್ಚ ವತ್ಥು – ಅಯಂ ದುತಿಯಾ ರೂಪವತ್ಥುಕಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ, ನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಏವಂ ರೂಪವನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ.

ಕಥಂ ಅತ್ತನಿ ರೂಪಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವೇದನಂ… ಸಞ್ಞಂ… ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ಅತ್ತನಿ ಇದಂ ರೂಪ’’ನ್ತಿ. ಅತ್ತನಿ ರೂಪಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪುಪ್ಫಂ ಗನ್ಧಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅಸ್ಸ. ತಮೇನಂ ಪುರಿಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘‘ಇದಂ ಪುಪ್ಫಂ, ಅಯಂ ಗನ್ಧೋ; ಅಞ್ಞಂ ಪುಪ್ಫಂ, ಅಞ್ಞೋ ಗನ್ಧೋ. ಸೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಗನ್ಧೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪುಪ್ಫೇ’’ತಿ. ಪುಪ್ಫಸ್ಮಿಂ ಗನ್ಧಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವಂ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವೇದನಂ…ಪೇ… ಸಞ್ಞಂ… ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ಅತ್ತನಿ ಇದಂ ರೂಪ’’ನ್ತಿ. ಅತ್ತನಿ ರೂಪಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅಭಿನಿವೇಸಪರಾಮಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿ. ದಿಟ್ಠಿ ನ ವತ್ಥು, ವತ್ಥು ನ ದಿಟ್ಠಿ. ಅಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು. ಯಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಯಞ್ಚ ವತ್ಥು – ಅಯಂ ತತಿಯಾ ರೂಪವತ್ಥುಕಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ, ನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಏವಂ ಅತ್ತನಿ ರೂಪಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ.

ಕಥಂ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವೇದನಂ…ಪೇ… ಸಞ್ಞಂ… ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ರೂಪೇ’’ತಿ. ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಣಿ ಕರಣ್ಡಕೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅಸ್ಸ. ತಮೇನಂ ಪುರಿಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘‘ಅಯಂ ಮಣಿ, ಅಯಂ ಕರಣ್ಡಕೋ. ಅಞ್ಞೋ ಮಣಿ, ಅಞ್ಞೋ ಕರಣ್ಡಕೋ. ಸೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಮಣಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕರಣ್ಡಕೇ’’ತಿ. ಕರಣ್ಡಕಸ್ಮಿಂ ಮಣಿಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವಂ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವೇದನಂ…ಪೇ… ಸಞ್ಞಂ… ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ರೂಪೇ’’ತಿ. ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅಭಿನಿವೇಸಪರಾಮಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿ. ದಿಟ್ಠಿ ನ ವತ್ಥು, ವತ್ಥು ನ ದಿಟ್ಠಿ. ಅಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು. ಯಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಯಞ್ಚ ವತ್ಥು – ಅಯಂ ಚತುತ್ಥಾ ರೂಪವತ್ಥುಕಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ, ನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಏವಂ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ.

೧೩೨. ಕಥಂ ವೇದನಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ವೇದನಂ ಸೋತಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ವೇದನಂ ಘಾನಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ವೇದನಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ವೇದನಂ ಕಾಯಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ವೇದನಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ವೇದನಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ‘‘ಯಾ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ವೇದನಾ ಸೋ ಅಹಂ, ಯೋ ಅಹಂ ಸಾ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ವೇದನಾ’’ತಿ – ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ವೇದನಞ್ಚ ಅತ್ತಞ್ಚ ಅದ್ವಯಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ತೇಲಪ್ಪದೀಪಸ್ಸ ಝಾಯತೋ ‘‘ಯಾ ಅಚ್ಚಿ ಸೋ ವಣ್ಣೋ, ಯೋ ವಣ್ಣೋ ಸಾ ಅಚ್ಚೀ’’ತಿ – ಅಚ್ಚಿಞ್ಚ ವಣ್ಣಞ್ಚ ಅದ್ವಯಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವಂ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ವೇದನಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ‘‘ಯಾ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ವೇದನಾ ಸೋ ಅಹಂ, ಯೋ ಅಹಂ ಸಾ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ವೇದನಾ’’ತಿ – ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ವೇದನಞ್ಚ ಅತ್ತಞ್ಚ ಅದ್ವಯಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅಭಿನಿವೇಸಪರಾಮಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿ. ದಿಟ್ಠಿ ನ ವತ್ಥು, ವತ್ಥು ನ ದಿಟ್ಠಿ. ಅಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು. ಯಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಯಞ್ಚ ವತ್ಥು – ಅಯಂ ಪಠಮಾ ವೇದನಾವತ್ಥುಕಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ, ನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಏವಂ ವೇದನಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ.

ಕಥಂ ವೇದನಾವನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಞ್ಞಂ…ಪೇ… ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ಇಮಾಯ ವೇದನಾಯ ವೇದನಾವಾ’’ತಿ. ವೇದನಾವನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ರುಕ್ಖೋ ಛಾಯಾಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಸ್ಸ. ತಮೇನಂ ಪುರಿಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘‘ಅಯಂ ರುಕ್ಖೋ, ಅಯಂ ಛಾಯಾ. ಅಞ್ಞೋ ರುಕ್ಖೋ, ಅಞ್ಞಾ ಛಾಯಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ರುಕ್ಖೋ ಇಮಾಯ ಛಾಯಾಯ ಛಾಯಾವಾ’’ತಿ. ಛಾಯಾವನ್ತಂ ರುಕ್ಖಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವಂ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಞ್ಞಂ…ಪೇ… ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ಇಮಾಯ ವೇದನಾಯ ವೇದನಾವಾ’’ತಿ. ವೇದನಾವನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅಭಿನಿವೇಸಪರಾಮಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿ. ದಿಟ್ಠಿ ನ ವತ್ಥು, ವತ್ಥು ನ ದಿಟ್ಠಿ. ಅಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು. ಯಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಯಞ್ಚ ವತ್ಥು – ಅಯಂ ದುತಿಯಾ ವೇದನಾವತ್ಥುಕಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ, ನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಏವಂ ವೇದನಾವನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ.

ಕಥಂ ಅತ್ತನಿ ವೇದನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಞ್ಞಂ…ಪೇ… ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ಅತ್ತನಿ ಅಯಂ ವೇದನಾ’’ತಿ. ಅತ್ತನಿ ವೇದನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪುಪ್ಫಂ ಗನ್ಧಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅಸ್ಸ. ತಮೇನಂ ಪುರಿಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘‘ಇದಂ ಪುಪ್ಫಂ, ಅಯಂ ಗನ್ಧೋ; ಅಞ್ಞಂ ಪುಪ್ಫಂ, ಅಞ್ಞೋ ಗನ್ಧೋ. ಸೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಗನ್ಧೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪುಪ್ಫೇ’’ತಿ. ಪುಪ್ಫಸ್ಮಿಂ ಗನ್ಧಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವಂ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಞ್ಞಂ…ಪೇ… ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ಅತ್ತನಿ ಅಯಂ ವೇದನಾ’’ತಿ. ಅತ್ತನಿ ವೇದನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅಭಿನಿವೇಸಪರಾಮಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿ. ದಿಟ್ಠಿ ನ ವತ್ಥು, ವತ್ಥು ನ ದಿಟ್ಠಿ. ಅಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು. ಯಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಯಞ್ಚ ವತ್ಥು – ಅಯಂ ತತಿಯಾ ವೇದನಾವತ್ಥುಕಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ, ನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಏವಂ ಅತ್ತನಿ ವೇದನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ.

ಕಥಂ ವೇದನಾಯ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಞ್ಞಂ…ಪೇ… ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ಇಮಾಯ ವೇದನಾಯಾ’’ತಿ. ವೇದನಾಯ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಣಿ ಕರಣ್ಡಕೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅಸ್ಸ. ತಮೇನಂ ಪುರಿಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘‘ಅಯಂ ಮಣಿ, ಅಯಂ ಕರಣ್ಡಕೋ. ಅಞ್ಞೋ ಮಣಿ, ಅಞ್ಞೋ ಕರಣ್ಡಕೋ. ಸೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಮಣಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕರಣ್ಡಕೇ’’ತಿ. ಕರಣ್ಡಕಸ್ಮಿಂ ಮಣಿಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವಂ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಞ್ಞಂ… ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ಇಮಾಯ ವೇದನಾಯಾ’’ತಿ. ವೇದನಾಯ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅಭಿನಿವೇಸಪರಾಮಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿ. ದಿಟ್ಠಿ ನ ವತ್ಥು, ವತ್ಥು ನ ದಿಟ್ಠಿ. ಅಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು. ಯಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಯಞ್ಚ ವತ್ಥು – ಅಯಂ ಚತುತ್ಥಾ ವೇದನಾವತ್ಥುಕಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ, ನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಏವಂ ವೇದನಾಯ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ.

೧೩೩. ಕಥಂ ಸಞ್ಞಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಸಞ್ಞಂ…ಪೇ… ಸೋತಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಸಞ್ಞಂ… ಘಾನಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಸಞ್ಞಂ… ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಸಞ್ಞಂ… ಕಾಯಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಸಞ್ಞಂ… ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಸಞ್ಞಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಯಾ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ಸಞ್ಞಾ ಸೋ ಅಹಂ, ಯೋ ಅಹಂ ಸಾ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ಸಞ್ಞಾ’’ತಿ. ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಸಞ್ಞಞ್ಚ ಅತ್ತಞ್ಚ ಅದ್ವಯಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ತೇಲಪ್ಪದೀಪಸ್ಸ ಝಾಯತೋ ‘‘ಯಾ ಅಚ್ಚಿ ಸೋ ವಣ್ಣೋ, ಯೋ ವಣ್ಣೋ ಸಾ ಅಚ್ಚೀ’’ತಿ – ಅಚ್ಚಿಞ್ಚ ವಣ್ಣಞ್ಚ ಅದ್ವಯಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವಂ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಸಞ್ಞಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ – ‘‘ಯಾ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ಸಞ್ಞಾ ಸೋ ಅಹಂ, ಯೋ ಅಹಂ ಸಾ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ಸಞ್ಞಾ’’ತಿ. ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಸಞ್ಞಞ್ಚ ಅತ್ತಞ್ಚ ಅದ್ವಯಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅಭಿನಿವೇಸಪರಾಮಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿ. ದಿಟ್ಠಿ ನ ವತ್ಥು, ವತ್ಥು ನ ದಿಟ್ಠಿ. ಅಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು. ಯಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಯಞ್ಚ ವತ್ಥು – ಅಯಂ ಪಠಮಾ ಸಞ್ಞಾವತ್ಥುಕಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ, ನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಏವಂ ಸಞ್ಞಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ.

ಕಥಂ ಸಞ್ಞಾವನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಙ್ಖಾರೇ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ರೂಪಂ… ವೇದನಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ಇಮಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಸಞ್ಞಾವಾ’’ತಿ. ಸಞ್ಞಾವನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ರುಕ್ಖೋ ಛಾಯಾಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಸ್ಸ. ತಮೇನಂ ಪುರಿಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘‘ಅಯಂ ರುಕ್ಖೋ, ಅಯಂ ಛಾಯಾ. ಅಞ್ಞೋ ರುಕ್ಖೋ, ಅಞ್ಞಾ ಛಾಯಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ರುಕ್ಖೋ ಇಮಾಯ ಛಾಯಾಯ ಛಾಯಾವಾ’’ತಿ. ಛಾಯಾವನ್ತಂ ರುಕ್ಖಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವಂ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ರೂಪಂ… ವೇದನಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ಇಮಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಸಞ್ಞಾವಾ’’ತಿ. ಸಞ್ಞಾವನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅಭಿನಿವೇಸಪರಾಮಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿ. ದಿಟ್ಠಿ ನ ವತ್ಥು, ವತ್ಥು ನ ದಿಟ್ಠಿ. ಅಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು. ಯಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಯಞ್ಚ ವತ್ಥು – ಅಯಂ ದುತಿಯಾ ಸಞ್ಞಾವತ್ಥುಕಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ, ನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಏವಂ ಸಞ್ಞಾವನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ.

ಕಥಂ ಅತ್ತನಿ ಸಞ್ಞಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಙ್ಖಾರೇ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ರೂಪಂ… ವೇದನಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ಅತ್ತನಿ ಅಯಂ ಸಞ್ಞಾ’’ತಿ. ಅತ್ತನಿ ಸಞ್ಞಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪುಪ್ಫಂ ಗನ್ಧಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅಸ್ಸ. ತಮೇನಂ ಪುರಿಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘‘ಇದಂ ಪುಪ್ಫಂ, ಅಯಂ ಗನ್ಧೋ. ಅಞ್ಞಂ ಪುಪ್ಫಂ, ಅಞ್ಞೋ ಗನ್ಧೋ. ಸೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಗನ್ಧೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪುಪ್ಫೇ’’ತಿ. ಪುಪ್ಫಸ್ಮಿಂ ಗನ್ಧಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವಂ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ರೂಪಂ… ವೇದನಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ಅತ್ತನಿ ಅಯಂ ಸಞ್ಞಾ’’ತಿ. ಅತ್ತನಿ ಸಞ್ಞಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅಭಿನಿವೇಸಪರಾಮಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿ. ದಿಟ್ಠಿ ನ ವತ್ಥು, ವತ್ಥು ನ ದಿಟ್ಠಿ. ಅಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು. ಯಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಯಞ್ಚ ವತ್ಥು – ಅಯಂ ತತಿಯಾ ಸಞ್ಞಾವತ್ಥುಕಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ, ನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಏವಂ ಅತ್ತನಿ ಸಞ್ಞಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ.

ಕಥಂ ಸಞ್ಞಾಯ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಙ್ಖಾರೇ …ಪೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ರೂಪಂ… ವೇದನಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ಇಮಾಯ ಸಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ. ಸಞ್ಞಾಯ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಣಿ ಕರಣ್ಡಕೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅಸ್ಸ. ತಮೇನಂ ಪುರಿಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘‘ಅಯಂ ಮಣಿ, ಅಯಂ ಕರಣ್ಡಕೋ. ಅಞ್ಞೋ ಮಣಿ, ಅಞ್ಞೋ ಕರಣ್ಡಕೋ. ಸೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಮಣಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕರಣ್ಡಕೇ’’ತಿ. ಕರಣ್ಡಕಸ್ಮಿಂ ಮಣಿಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ರೂಪಂ… ವೇದನಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ಇಮಾಯ ಸಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ. ಸಞ್ಞಾಯ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅಭಿನಿವೇಸಪರಾಮಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿ. ದಿಟ್ಠಿ ನ ವತ್ಥು, ವತ್ಥು ನ ದಿಟ್ಠಿ. ಅಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು. ಯಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಯಞ್ಚ ವತ್ಥು – ಅಯಂ ಚತುತ್ಥಾ ಸಞ್ಞಾವತ್ಥುಕಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ ನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಏವಂ ಸಞ್ಞಾಯ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ.

೧೩೪. ಕಥಂ ಸಙ್ಖಾರೇ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಚೇತನಂ ಸೋತಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಚೇತನಂ ಘಾನಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಚೇತನಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಚೇತನಂ ಕಾಯಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಚೇತನಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಚೇತನಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ‘‘ಯಾ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ಚೇತನಾ, ಸೋ ಅಹಂ; ಯೋ ಅಹಂ ಸಾ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ಚೇತನಾ’’ತಿ – ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಚೇತನಞ್ಚ ಅತ್ತಞ್ಚ ಅದ್ವಯಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ತೇಲಪ್ಪದೀಪಸ್ಸ ಝಾಯತೋ ‘‘ಯಾ ಅಚ್ಚಿ ಸೋ ವಣ್ಣೋ, ಯೋ ವಣ್ಣೋ ಸಾ ಅಚ್ಚೀ’’ತಿ – ಅಚ್ಚಿಞ್ಚ ವಣ್ಣಞ್ಚ ಅದ್ವಯಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವಂ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಚೇತನಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ‘‘ಯಾ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ಚೇತನಾ ಸೋ ಅಹಂ, ಯೋ ಅಹಂ ಸಾ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ಚೇತನಾ’’ತಿ – ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಂ ಚೇತನಞ್ಚ ಅತ್ತಞ್ಚ ಅದ್ವಯಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅಭಿನಿವೇಸಪರಾಮಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿ. ದಿಟ್ಠಿ ನ ವತ್ಥು, ವತ್ಥು ನ ದಿಟ್ಠಿ. ಅಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು. ಯಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಯಞ್ಚ ವತ್ಥು – ಅಯಂ ಪಠಮಾ ಸಙ್ಖಾರವತ್ಥುಕಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ, ನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಏವಂ ಸಙ್ಖಾರೇ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ.

ಕಥಂ ಸಙ್ಖಾರವನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ರೂಪಂ… ವೇದನಂ… ಸಞ್ಞಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ಇಮೇಹಿ ಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ಸಙ್ಖಾರವಾ’’ತಿ. ಸಙ್ಖಾರವನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ರುಕ್ಖೋ ಛಾಯಾಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಸ್ಸ. ತಮೇನಂ ಪುರಿಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘‘ಅಯಂ ರುಕ್ಖೋ, ಅಯಂ ಛಾಯಾ. ಅಞ್ಞೋ ರುಕ್ಖೋ, ಅಞ್ಞಾ ಛಾಯಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ರುಕ್ಖೋ ಇಮಾಯ ಛಾಯಾಯ ಛಾಯಾವಾ’’ತಿ. ಛಾಯಾವನ್ತಂ ರುಕ್ಖಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ರೂಪಂ… ವೇದನಂ… ಸಞ್ಞಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ. ಇಮೇಹಿ ಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ಸಙ್ಖಾರವಾ’’ತಿ. ಸಙ್ಖಾರವನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅಭಿನಿವೇಸಪರಾಮಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿ. ದಿಟ್ಠಿ ನ ವತ್ಥು, ವತ್ಥು ನ ದಿಟ್ಠಿ. ಅಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು. ಯಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಯಞ್ಚ ವತ್ಥು – ಅಯಂ ದುತಿಯಾ ಸಙ್ಖಾರವತ್ಥುಕಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ, ನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಏವಂ ಸಙ್ಖಾರವನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ.

ಕಥಂ ಅತ್ತನಿ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ರೂಪಂ… ವೇದನಂ… ಸಞ್ಞಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ಅತ್ತನಿ ಇಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ. ಅತ್ತನಿ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪುಪ್ಫಂ ಗನ್ಧಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅಸ್ಸ. ತಮೇನಂ ಪುರಿಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘‘ಇದಂ ಪುಪ್ಫಂ, ಅಯಂ ಗನ್ಧೋ; ಅಞ್ಞಂ ಪುಪ್ಫಂ, ಅಞ್ಞೋ ಗನ್ಧೋ. ಸೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಗನ್ಧೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪುಪ್ಫೇ’’ತಿ. ಪುಪ್ಫಸ್ಮಿಂ ಗನ್ಧಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವಂ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ರೂಪಂ… ವೇದನಂ… ಸಞ್ಞಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ಅತ್ತನಿ ಇಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ. ಅತ್ತನಿ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅಭಿನಿವೇಸಪರಾಮಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿ. ದಿಟ್ಠಿ ನ ವತ್ಥು, ವತ್ಥು ನ ದಿಟ್ಠಿ. ಅಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು. ಯಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಯಞ್ಚ ವತ್ಥು – ಅಯಂ ತತಿಯಾ ಸಙ್ಖಾರವತ್ಥುಕಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ, ನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಏವಂ ಅತ್ತನಿ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ.

ಕಥಂ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ರೂಪಂ… ವೇದನಂ… ಸಞ್ಞಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ಇಮೇಸು ಸಙ್ಖಾರೇಸೂ’’ತಿ. ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಣಿ ಕರಣ್ಡಕೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅಸ್ಸ. ತಮೇನಂ ಪುರಿಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘‘ಅಯಂ ಮಣಿ, ಅಯಂ ಕರಣ್ಡಕೋ. ಅಞ್ಞೋ ಮಣಿ, ಅಞ್ಞೋ ಕರಣ್ಡಕೋ. ಸೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಮಣಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕರಣ್ಡಕೇ’’ತಿ. ಕರಣ್ಡಕಸ್ಮಿಂ ಮಣಿಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ರೂಪಂ… ವೇದನಂ… ಸಞ್ಞಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ಇಮೇಸು ಸಙ್ಖಾರೇಸೂ’’ತಿ. ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅಭಿನಿವೇಸಪರಾಮಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿ. ದಿಟ್ಠಿ ನ ವತ್ಥು, ವತ್ಥು ನ ದಿಟ್ಠಿ. ಅಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು. ಯಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಯಞ್ಚ ವತ್ಥು – ಅಯಂ ಚತುತ್ಥಾ ಸಙ್ಖಾರವತ್ಥುಕಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ, ನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಏವಂ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ.

೧೩೫. ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ‘‘ಯಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಸೋ ಅಹಂ; ಯೋ ಅಹಂ, ತಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ – ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಅತ್ತಞ್ಚ ಅದ್ವಯಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ತೇಲಪ್ಪದೀಪಸ್ಸ ಝಾಯತೋ ‘‘ಯಾ ಅಚ್ಚಿ ಸೋ ವಣ್ಣೋ, ಯೋ ವಣ್ಣೋ ಸಾ ಅಚ್ಚೀ’’ತಿ – ಅಚ್ಚಿಞ್ಚ ವಣ್ಣಞ್ಚ ಅದ್ವಯಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವಂ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ‘‘ಯಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಸೋ ಅಹಂ; ಯೋ ಅಹಂ ತಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ – ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಅತ್ತಞ್ಚ ಅದ್ವಯಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅಭಿನಿವೇಸಪರಾಮಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿ. ದಿಟ್ಠಿ ನ ವತ್ಥು, ವತ್ಥು ನ ದಿಟ್ಠಿ. ಅಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು. ಯಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಯಞ್ಚ ವತ್ಥು – ಅಯಂ ಪಠಮಾ ವಿಞ್ಞಾಣವತ್ಥುಕಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ, ನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಏವಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ.

ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾಣವನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ರೂಪಂ… ವೇದನಂ… ಸಞ್ಞಂ… ಸಙ್ಖಾರೇ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ಇಮಿನಾ ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ವಿಞ್ಞಾಣವಾ’’ತಿ. ವಿಞ್ಞಾಣವನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ರುಕ್ಖೋ ಛಾಯಾಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಸ್ಸ. ತಮೇನಂ ಪುರಿಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘‘ಅಯಂ ರುಕ್ಖೋ, ಅಯಂ ಛಾಯಾ. ಅಞ್ಞೋ ರುಕ್ಖೋ, ಅಞ್ಞಾ ಛಾಯಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ರುಕ್ಖೋ ಇಮಾಯ ಛಾಯಾಯ ಛಾಯಾವಾ’’ತಿ. ಛಾಯಾವನ್ತಂ ರುಕ್ಖಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವಂ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ರೂಪಂ… ವೇದನಂ… ಸಞ್ಞಂ… ಸಙ್ಖಾರೇ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ಇಮಿನಾ ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ವಿಞ್ಞಾಣವಾ’’ತಿ. ವಿಞ್ಞಾಣವನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅಭಿನಿವೇಸಪರಾಮಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿ. ದಿಟ್ಠಿ ನ ವತ್ಥು, ವತ್ಥು ನ ದಿಟ್ಠಿ. ಅಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು. ಯಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಯಞ್ಚ ವತ್ಥು – ಅಯಂ ದುತಿಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣವತ್ಥುಕಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ, ನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಏವಂ ವಿಞ್ಞಾಣವನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ.

ಕಥಂ ಅತ್ತನಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ರೂಪಂ… ವೇದನಂ… ಸಞ್ಞಂ… ಸಙ್ಖಾರೇ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ಅತ್ತನಿ ಇದಂ ವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ. ಅತ್ತನಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪುಪ್ಫಂ ಗನ್ಧಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅಸ್ಸ. ತಮೇನಂ ಪುರಿಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘‘ಇದಂ ಪುಪ್ಫಂ, ಅಯಂ ಗನ್ಧೋ; ಅಞ್ಞಂ ಪುಪ್ಫಂ, ಅಞ್ಞೋ ಗನ್ಧೋ. ಸೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಗನ್ಧೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪುಪ್ಫೇ’’ತಿ. ಪುಪ್ಫಸ್ಮಿಂ ಗನ್ಧಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವಂ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ರೂಪಂ… ವೇದನಂ… ಸಞ್ಞಂ… ಸಙ್ಖಾರೇ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ಅತ್ತನಿ ಇದಂ ವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ. ಅತ್ತನಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅಭಿನಿವೇಸಪರಾಮಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿ. ದಿಟ್ಠಿ ನ ವತ್ಥು, ವತ್ಥು ನ ದಿಟ್ಠಿ. ಅಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು. ಯಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಯಞ್ಚ ವತ್ಥು – ಅಯಂ ತತಿಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣವತ್ಥುಕಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ, ನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಏವಂ ಅತ್ತನಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ.

ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ರೂಪಂ… ವೇದನಂ… ಸಞ್ಞಂ… ಸಙ್ಖಾರೇ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಞ್ಞಾಣೇ’’ತಿ. ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಣಿ ಕರಣ್ಡಕೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅಸ್ಸ. ತಮೇನಂ ಪುರಿಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘‘ಅಯಂ ಮಣಿ, ಅಯಂ ಕರಣ್ಡಕೋ. ಅಞ್ಞೋ ಮಣಿ, ಅಞ್ಞೋ ಕರಣ್ಡಕೋ. ಸೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಮಣಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕರಣ್ಡಕೇ’’ತಿ. ಕರಣ್ಡಕಸ್ಮಿಂ ಮಣಿಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಏವಮೇವಂ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ರೂಪಂ… ವೇದನಂ… ಸಞ್ಞಂ… ಸಙ್ಖಾರೇ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ. ಸೋ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಞ್ಞಾಣೇ’’ತಿ. ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅಭಿನಿವೇಸಪರಾಮಾಸೋ ದಿಟ್ಠಿ. ದಿಟ್ಠಿ ನ ವತ್ಥು, ವತ್ಥು ನ ದಿಟ್ಠಿ. ಅಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು. ಯಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿ ಯಞ್ಚ ವತ್ಥು – ಅಯಂ ಚತುತ್ಥಾ ವಿಞ್ಞಾಣವತ್ಥುಕಾ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಸಞ್ಞೋಜನಾನಿ, ನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಏವಂ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿಯಾ ಇಮೇಹಿ ವೀಸತಿಯಾ ಆಕಾರೇಹಿ ಅಭಿನಿವೇಸೋ ಹೋತಿ.

ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿನಿದ್ದೇಸೋ ದುತಿಯೋ.