೩೪. ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಞಾಣನಿದ್ದೇಸೋ

೮೩. ಕಥಂ ದ್ವೀಹಿ ಬಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ತಯೋ ಚ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಸೋಳಸಹಿ ಞಾಣಚರಿಯಾಹಿ ನವಹಿ ಸಮಾಧಿಚರಿಯಾಹಿ ವಸಿಭಾವತಾ ಪಞ್ಞಾ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಞಾಣಂ?

ದ್ವೀಹಿ ಬಲೇಹೀತಿ ದ್ವೇ ಬಲಾನಿ – ಸಮಥಬಲಂ, ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ. ಕತಮಂ ಸಮಥಬಲಂ? ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸೇಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಥಬಲಂ. ಅಬ್ಯಾಪಾದವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸೇಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಥಬಲಂ. ಆಲೋಕಸಞ್ಞಾವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸೇಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಥಬಲಂ. ಅವಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸೇಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಥಬಲಂ…ಪೇ… ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸೀ ಅಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸೇಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಥಬಲಂ. ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸೀ ಪಸ್ಸಾಸವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸೇಕಗ್ಗತಾ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಮಥಬಲಂ.

ಸಮಥಬಲನ್ತಿ ಕೇನಟ್ಠೇನ ಸಮಥಬಲಂ? ಪಠಮೇನ ಝಾನೇನ ನೀವರಣೇ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ – ಸಮಥಬಲಂ. ದುತಿಯೇನ ಝಾನೇನ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರೇ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ – ಸಮಥಬಲಂ. ತತಿಯೇನ ಝಾನೇನ ಪೀತಿಯಾ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ – ಸಮಥಬಲಂ. ಚತುತ್ಥೇನ ಝಾನೇನ ಸುಖದುಕ್ಖೇ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ – ಸಮಥಬಲಂ. ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ರೂಪಸಞ್ಞಾಯ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾಯ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾಯ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ – ಸಮಥಬಲಂ. ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಾಯ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ – ಸಮಥಬಲಂ. ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಾಯ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ – ಸಮಥಬಲಂ. ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಾಯ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ – ಸಮಥಬಲಂ. ಉದ್ಧಚ್ಚೇ ಚ ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತಕಿಲೇಸೇ ಚ ಖನ್ಧೇ ಚ ನ ಕಮ್ಪತಿ ನ ಚಲತಿ ನ ವೇಧತೀತಿ – ಸಮಥಬಲಂ. ಇದಂ ಸಮಥಬಲಂ.

ಕತಮಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ? ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ. ದುಕ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ. ಅನತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ. ನಿಬ್ಬಿದಾನುಪಸ್ಸನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ. ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ. ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ. ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ. ರೂಪೇ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ …ಪೇ… ರೂಪೇ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ. ವೇದನಾಯ…ಪೇ… ಸಞ್ಞಾಯ… ಸಙ್ಖಾರೇಸು… ವಿಞ್ಞಾಣೇ… ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ…ಪೇ… ಜರಾಮರಣೇ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ…ಪೇ… ಜರಾಮರಣೇ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸನಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ.

ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲನ್ತಿ ಕೇನಟ್ಠೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ? ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾಯ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ – ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ. ದುಕ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಸುಖಸಞ್ಞಾಯ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ – ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ. ಅನತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಅತ್ತಸಞ್ಞಾಯ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ – ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ. ನಿಬ್ಬಿದಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ನನ್ದಿಯಾ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ – ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ. ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ರಾಗೇ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ – ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ. ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಸಮುದಯೇ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ – ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ. ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಆದಾನೇ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ – ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ. ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಚ ಅವಿಜ್ಜಾ ಸಹಗತಕಿಲೇಸೇ ಚ ಖನ್ಧೇ ಚ ನ ಕಮ್ಪತಿ ನ ಚಲತಿ ನ ವೇಧತೀತಿ – ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ. ಇದಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲಂ.

ತಯೋ ಚ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾತಿ ಕತಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣನ್ನಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ? ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾ ವಚೀಸಙ್ಖಾರಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾ ಚ ವೇದನಾ ಚ ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣನ್ನಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ.

೮೪. ಸೋಳಸಹಿ ಞಾಣಚರಿಯಾಹೀತಿ ಕತಮಾಹಿ ಸೋಳಸಹಿ ಞಾಣಚರಿಯಾಹಿ? ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಚರಿಯಾ, ದುಕ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಚರಿಯಾ, ಅನತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಚರಿಯಾ, ನಿಬ್ಬಿದಾನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಚರಿಯಾ, ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಚರಿಯಾ, ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಚರಿಯಾ, ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಚರಿಯಾ, ವಿವಟ್ಟನಾನುಪಸ್ಸನಾ ಞಾಣಚರಿಯಾ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ಞಾಣಚರಿಯಾ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ ಞಾಣಚರಿಯಾ, ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಞಾಣಚರಿಯಾ, ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ ಞಾಣಚರಿಯಾ, ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಞಾಣಚರಿಯಾ, ಅನಾಗಾಮಿಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ ಞಾಣಚರಿಯಾ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಞಾಣಚರಿಯಾ, ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ ಞಾಣಚರಿಯಾ – ಇಮಾಹಿ ಸೋಳಸಹಿ ಞಾಣಚರಿಯಾಹಿ.

೮೫. ನವಹಿ ಸಮಾಧಿಚರಿಯಾಹೀತಿ ಕತಮಾಹಿ ನವಹಿ ಸಮಾಧಿಚರಿಯಾಹಿ? ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಧಿಚರಿಯಾ, ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಧಿಚರಿಯಾ, ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಧಿಚರಿಯಾ, ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಧಿಚರಿಯಾ, ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿ… ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿ… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿ ಸಮಾಧಿಚರಿಯಾ. ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ ವಿತಕ್ಕೋ ಚ ವಿಚಾರೋ ಚ ಪೀತಿ ಚ ಸುಖಞ್ಚ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ ಚ…ಪೇ… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ ವಿತಕ್ಕೋ ಚ ವಿಚಾರೋ ಚ ಪೀತಿ ಚ ಸುಖಞ್ಚ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ ಚ – ಇಮಾಹಿ ನವಹಿ ಸಮಾಧಿಚರಿಯಾಹಿ.

ವಸೀತಿ ಪಞ್ಚ ವಸಿಯೋ. ಆವಜ್ಜನವಸೀ, ಸಮಾಪಜ್ಜನವಸೀ, ಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೀ, ವುಟ್ಠಾನವಸೀ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾವಸೀ. ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಯತ್ಥಿಚ್ಛಕಂ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಯಾವತಿಚ್ಛಕಂ ಆವಜ್ಜತಿ; ಆವಜ್ಜನಾಯ ದನ್ಧಾಯಿತತ್ತಂ ನತ್ಥೀತಿ – ಆವಜ್ಜನವಸೀ. ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಯತ್ಥಿಚ್ಛಕಂ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಯಾವತಿಚ್ಛಕಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ; ಸಮಾಪಜ್ಜನಾಯ ದನ್ಧಾಯಿತತ್ತಂ ನತ್ಥೀತಿ – ಸಮಾಪಜ್ಜನವಸೀ. ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಯತ್ಥಿಚ್ಛಕಂ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಯಾವತಿಚ್ಛಕಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ; ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ದನ್ಧಾಯಿತತ್ತಂ ನತ್ಥೀತಿ – ಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೀ. ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಯತ್ಥಿಚ್ಛಕಂ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಯಾವತಿಚ್ಛಕಂ ವುಟ್ಠಾತಿ; ವುಟ್ಠಾನೇ ದನ್ಧಾಯಿತತ್ತಂ ನತ್ಥೀತಿ – ವುಟ್ಠಾನವಸೀ. ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಯತ್ಥಿಚ್ಛಕಂ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಯಾವತಿಚ್ಛಕಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ; ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯ ದನ್ಧಾಯಿತತ್ತಂ ನತ್ಥೀತಿ – ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾವಸೀ.

ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ…ಪೇ… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಯತ್ಥಿಚ್ಛಕಂ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಯಾವತಿಚ್ಛಕಂ ಆವಜ್ಜತಿ; ಆವಜ್ಜನಾಯ ದನ್ಧಾಯಿತತ್ತಂ ನತ್ಥೀತಿ – ಆವಜ್ಜನವಸೀ. ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಯತ್ಥಿಚ್ಛಕಂ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಯಾವತಿಚ್ಛಕಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ… ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ… ವುಟ್ಠಾತಿ… ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ; ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯ ದನ್ಧಾಯಿತತ್ತಂ ನತ್ಥೀತಿ – ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾವಸೀ. ಇಮಾ ಪಞ್ಚ ವಸಿಯೋ. ತಂ ಞಾತಟ್ಠೇನ ಞಾಣಂ, ಪಜಾನನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಾ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಬಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ತಯೋ ಚ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಸೋಳಸಹಿ ಞಾಣಚರಿಯಾಹಿ ನವಹಿ ಸಮಾಧಿಚರಿಯಾಹಿ ವಸೀಭಾವತಾ ಪಞ್ಞಾ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಞಾಣಂ’’.

ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಞಾಣನಿದ್ದೇಸೋ ಚತುತ್ತಿಂಸತಿಮೋ.