೧೯. ಧಮ್ಮನಾನತ್ತಞಾಣನಿದ್ದೇಸೋ

೭೩. ಕಥಂ ನವಧಮ್ಮವವತ್ಥಾನೇ ಪಞ್ಞಾ ಧಮ್ಮನಾನತ್ತೇ ಞಾಣಂ? ಕಥಂ ಧಮ್ಮೇ ವವತ್ಥೇತಿ? ಕಾಮಾವಚರೇ ಧಮ್ಮೇ ಕುಸಲತೋ ವವತ್ಥೇತಿ, ಅಕುಸಲತೋ ವವತ್ಥೇತಿ, ಅಬ್ಯಾಕತತೋ ವವತ್ಥೇತಿ. ರೂಪಾವಚರೇ ಧಮ್ಮೇ ಕುಸಲತೋ ವವತ್ಥೇತಿ, ಅಬ್ಯಾಕತತೋ ವವತ್ಥೇತಿ. ಅರೂಪಾವಚರೇ ಧಮ್ಮೇ ಕುಸಲತೋ ವವತ್ಥೇತಿ, ಅಬ್ಯಾಕತತೋ ವವತ್ಥೇತಿ. ಅಪರಿಯಾಪನ್ನೇ ಧಮ್ಮೇ ಕುಸಲತೋ ವವತ್ಥೇತಿ, ಅಬ್ಯಾಕತತೋ ವವತ್ಥೇತಿ.

ಕಥಂ ಕಾಮಾವಚರೇ ಧಮ್ಮೇ ಕುಸಲತೋ ವವತ್ಥೇತಿ, ಅಕುಸಲತೋ ವವತ್ಥೇತಿ, ಅಬ್ಯಾಕತತೋ ವವತ್ಥೇತಿ? ದಸ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥೇ ಕುಸಲತೋ ವವತ್ಥೇತಿ, ದಸ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥೇ ಅಕುಸಲತೋ ವವತ್ಥೇತಿ, ರೂಪಞ್ಚ ವಿಪಾಕಞ್ಚ ಕಿರಿಯಞ್ಚ ಅಬ್ಯಾಕತತೋ ವವತ್ಥೇತಿ – ಏವಂ ಕಾಮಾವಚರೇ ಧಮ್ಮೇ ಕುಸಲತೋ ವವತ್ಥೇತಿ, ಅಕುಸಲತೋ ವವತ್ಥೇತಿ, ಅಬ್ಯಾಕತತೋ ವವತ್ಥೇತಿ.

ಕಥಂ ರೂಪಾವಚರೇ ಧಮ್ಮೇ ಕುಸಲತೋ ವವತ್ಥೇತಿ, ಅಬ್ಯಾಕತತೋ ವವತ್ಥೇತಿ? ಇಧಟ್ಠಸ್ಸ ಚತ್ತಾರಿ ಝಾನಾನಿ ಕುಸಲತೋ ವವತ್ಥೇತಿ, ತತ್ರೂಪಪನ್ನಸ್ಸ ಚತ್ತಾರಿ ಝಾನಾನಿ ಅಬ್ಯಾಕತತೋ ವವತ್ಥೇತಿ – ಏವಂ ರೂಪಾವಚರೇ ಧಮ್ಮೇ ಕುಸಲತೋ ವವತ್ಥೇತಿ, ಅಬ್ಯಾಕತತೋ ವವತ್ಥೇತಿ.

ಕಥಂ ಅರೂಪಾವಚರೇ ಧಮ್ಮೇ ಕುಸಲತೋ ವವತ್ಥೇತಿ, ಅಬ್ಯಾಕತತೋ ವವತ್ಥೇತಿ? ಇಧಟ್ಠಸ್ಸ ಚತಸ್ಸೋ ಅರೂಪಾವಚರಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಕುಸಲತೋ ವವತ್ಥೇತಿ, ತತ್ರೂಪಪನ್ನಸ್ಸ ಚತಸ್ಸೋ ಅರೂಪಾವಚರಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಅಬ್ಯಾಕತತೋ ವವತ್ಥೇತಿ – ಏವಂ ಅರೂಪಾವಚರೇ ಧಮ್ಮೇ ಕುಸಲತೋ ವವತ್ಥೇತಿ, ಅಬ್ಯಾಕತತೋ ವವತ್ಥೇತಿ.

ಕಥಂ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನೇ ಧಮ್ಮೇ ಕುಸಲತೋ ವವತ್ಥೇತಿ, ಅಬ್ಯಾಕತತೋ ವವತ್ಥೇತಿ? ಚತ್ತಾರೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ಕುಸಲತೋ ವವತ್ಥೇತಿ, ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಅಬ್ಯಾಕತತೋ ವವತ್ಥೇತಿ – ಏವಂ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನೇ ಧಮ್ಮೇ ಕುಸಲತೋ ವವತ್ಥೇತಿ, ಅಬ್ಯಾಕತತೋ ವವತ್ಥೇತಿ. ಏವಂ ಧಮ್ಮೇ ವವತ್ಥೇತಿ.

ನವ ಪಾಮೋಜ್ಜಮೂಲಕಾ ಧಮ್ಮಾ. ಅನಿಚ್ಚತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ, ಪಮುದಿತಸ್ಸ ಪೀತಿ ಜಾಯತಿ, ಪೀತಿಮನಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯೋ ಸುಖಂ ವೇದೇತಿ, ಸುಖಿನೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ. ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸತಿ. ಯಥಾಭೂತಂ ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ನಿಬ್ಬಿನ್ದಂ ವಿರಜ್ಜತಿ, ವಿರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ದುಕ್ಖತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ…ಪೇ… ಅನತ್ತತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ…ಪೇ… ವಿಮುಚ್ಚತಿ.

ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ…ಪೇ… ರೂಪಂ ದುಕ್ಖತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ…ಪೇ… ವೇದನಂ… ಸಞ್ಞಂ… ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಚಕ್ಖುಂ…ಪೇ… ಜರಾಮರಣಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ…ಪೇ… ಜರಾಮರಣಂ ದುಕ್ಖತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ…ಪೇ… ಜರಾಮರಣಂ ಅನತ್ತತೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ, ಪಮುದಿತಸ್ಸ ಪೀತಿ ಜಾಯತಿ, ಪೀತಿಮನಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯೋ ಸುಖಂ ವೇದೇತಿ, ಸುಖಿನೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ. ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸತಿ. ಯಥಾಭೂತಂ ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ನಿಬ್ಬಿನ್ದಂ ವಿರಜ್ಜತಿ, ವಿರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಇಮೇ ನವ ಪಾಮೋಜ್ಜಮೂಲಕಾ ಧಮ್ಮಾ.

೭೪. ನವ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಮೂಲಕಾ ಧಮ್ಮಾ. ಅನಿಚ್ಚತೋ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ, ಪಮುದಿತಸ್ಸ ಪೀತಿ ಜಾಯತಿ, ಪೀತಿಮನಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯೋ ಸುಖಂ ವೇದೇತಿ, ಸುಖಿನೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ. ಸಮಾಹಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ’’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ’’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ದುಕ್ಖತೋ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ, ಪಮುದಿತಸ್ಸ ಪೀತಿ ಜಾಯತಿ, ಪೀತಿಮನಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯೋ ಸುಖಂ ವೇದೇತಿ, ಸುಖಿನೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ. ಸಮಾಹಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ’’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ’’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಅನತ್ತತೋ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ…ಪೇ….

ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ…ಪೇ… ರೂಪಂ ದುಕ್ಖತೋ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ…ಪೇ… ರೂಪಂ ಅನತ್ತತೋ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ…ಪೇ… ವೇದನಂ… ಸಞ್ಞಂ… ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಚಕ್ಖುಂ…ಪೇ… ಜರಾಮರಣಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ…ಪೇ… ಜರಾಮರಣಂ ದುಕ್ಖತೋ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ…ಪೇ… ಜರಾಮರಣಂ ಅನತ್ತತೋ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ, ಪಮುದಿತಸ್ಸ ಪೀತಿ ಜಾಯತಿ, ಪೀತಿಮನಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯೋ ಸುಖಂ ವೇದೇತಿ, ಸುಖಿನೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ. ಸಮಾಹಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ’’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ’’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಇಮೇ ನವ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಮೂಲಕಾ ಧಮ್ಮಾ.

ನವ ನಾನತ್ತಾ – ಧಾತುನಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಫಸ್ಸನಾನತ್ತಂ, ಫಸ್ಸನಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದನಾನಾನತ್ತಂ, ವೇದನಾನಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸಞ್ಞಾನಾನತ್ತಂ, ಸಞ್ಞಾನಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪನಾನತ್ತಂ, ಸಙ್ಕಪ್ಪನಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಛನ್ದನಾನತ್ತಂ, ಛನ್ದನಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪರಿಳಾಹನಾನತ್ತಂ, ಪರಿಳಾಹನಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪರಿಯೇಸನಾನಾನತ್ತಂ, ಪರಿಯೇಸನಾನಾನತ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಾಭನಾನತ್ತಂ – ಇಮೇ ನವ ನಾನತ್ತಾ. ತಂ ಞಾತಟ್ಠೇನ ಞಾಣಂ, ಪಜಾನನಟ್ಠೇನ ಪಞ್ಞಾ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ನವಧಮ್ಮವವತ್ಥಾನೇ ಪಞ್ಞಾ ಧಮ್ಮನಾನತ್ತೇ ಞಾಣಂ’’.

ಧಮ್ಮನಾನತ್ತಞಾಣನಿದ್ದೇಸೋ ಏಕೂನವೀಸತಿಮೋ.