೧೪. ಅಧಿಟ್ಠಾನಹಾರವಿಭಙ್ಗೋ

೪೬. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನೋ ಹಾರೋ? ‘‘ಏಕತ್ತತಾಯ ಧಮ್ಮಾ, ಯೇಪಿ ಚ ವೇಮತ್ತತಾಯ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ’’ತಿ.

ಯೇ ತತ್ಥ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ, ತಥಾ ತೇ ಧಾರಯಿತಬ್ಬಾ.

‘‘ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಏಕತ್ತತಾ. ತತ್ಥ ಕತಮಂ ದುಕ್ಖಂ? ಜಾತಿ ದುಕ್ಖಾ, ಜರಾ ದುಕ್ಖಾ, ಬ್ಯಾಧಿ ದುಕ್ಖೋ, ಮರಣಂ ದುಕ್ಖಂ, ಅಪ್ಪಿಯೇಹಿ ಸಮ್ಪಯೋಗೋ ದುಕ್ಖೋ, ಪಿಯೇಹಿ ವಿಪ್ಪಯೋಗೋ ದುಕ್ಖೋ, ಯಮ್ಪಿಚ್ಛಂ ನ ಲಭತಿ ತಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ ದುಕ್ಖಾ, ರೂಪಾ ದುಕ್ಖಾ, ವೇದನಾ ದುಕ್ಖಾ, ಸಞ್ಞಾ ದುಕ್ಖಾ, ಸಙ್ಖಾರಾ ದುಕ್ಖಾ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ದುಕ್ಖಂ. ಅಯಂ ವೇಮತ್ತತಾ.

‘‘ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ’’ತಿ ಏಕತ್ತತಾ. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ? ಯಾಯಂ ತಣ್ಹಾ ಪೋನೋಭವಿಕಾ [ಪೋನೋಬ್ಭವಿಕಾ (ಕ.)] ನನ್ದೀರಾಗಸಹಗತಾ ತತ್ರತತ್ರಾಭಿನನ್ದಿನೀ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಕಾಮತಣ್ಹಾ ಭವತಣ್ಹಾ ವಿಭವತಣ್ಹಾ. ಅಯಂ ವೇಮತ್ತತಾ.

‘‘ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ’’ತಿ ಏಕತ್ತತಾ. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ? ಯೋ ತಸ್ಸಾಯೇವ ತಣ್ಹಾಯ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧೋ ಚಾಗೋ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ಮುತ್ತಿ ಅನಾಲಯೋ. ಅಯಂ ವೇಮತ್ತತಾ.

‘‘ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ ಏಕತ್ತತಾ. ತತ್ಥ ಕತಮಾ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ? ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ ಸಮ್ಮಾಸತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ. ಅಯಂ ವೇಮತ್ತತಾ.

‘‘ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಏಕತ್ತತಾ. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಮಗ್ಗೋ? ನಿರಯಗಾಮೀ ಮಗ್ಗೋ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಗಾಮೀ ಮಗ್ಗೋ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಗಾಮೀ ಮಗ್ಗೋ ಅಸುರಯೋನಿಯೋ [ಅಸುರಯೋನಿಗಾಮಿಯೋ (ಸೀ.), ಅಸುರಯೋನಿಗಾಮೀನಿಯೋ (ಕ.)] ಮಗ್ಗೋ ಸಗ್ಗಗಾಮಿಯೋ ಮಗ್ಗೋ ಮನುಸ್ಸಗಾಮೀ ಮಗ್ಗೋ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮೀ ಮಗ್ಗೋ. ಅಯಂ ವೇಮತ್ತತಾ.

‘‘ನಿರೋಧೋ’’ತಿ ಏಕತ್ತತಾ. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ನಿರೋಧೋ? ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಿರೋಧೋ ಅಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಿರೋಧೋ ಅನುನಯನಿರೋಧೋ ಪಟಿಘನಿರೋಧೋ ಮಾನನಿರೋಧೋ ಮಕ್ಖನಿರೋಧೋ ಪಳಾಸನಿರೋಧೋ ಇಸ್ಸಾನಿರೋಧೋ ಮಚ್ಛರಿಯನಿರೋಧೋ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸನಿರೋಧೋ. ಅಯಂ ವೇಮತ್ತತಾ.

‘‘ರೂಪ’’ನ್ತಿ ಏಕತ್ತತಾ. ತತ್ಥ ಕತಮಂ ರೂಪಂ? ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕಂ [ಚಾತುಮ್ಮಹಾಭೂತಿಕಂ (ಸೀ.)] ರೂಪಂ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ರೂಪಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತಿ. ತತ್ಥ ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಮಹಾಭೂತಾನಿ? ಪಥವೀಧಾತು [ಪಠವೀಧಾತು (ಸೀ.)] ಆಪೋಧಾತು ತೇಜೋಧಾತು ವಾಯೋಧಾತು.

೪೭. ದ್ವೀಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಧಾತುಯೋ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ಚ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಚ. ಕಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಧಾತುಯೋ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ? ವೀಸತಿಯಾ ಆಕಾರೇಹಿ ಪಥವೀಧಾತುಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ದ್ವಾದಸಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಆಪೋಧಾತುಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಚತೂಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ತೇಜೋಧಾತುಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಛಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ವಾಯೋಧಾತುಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಕತಮೇಹಿ ವೀಸತಿಯಾ ಆಕಾರೇಹಿ ಪಥವೀಧಾತುಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ? ಅತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ಕೇಸಾ ಲೋಮಾ ನಖಾ ದನ್ತಾ ತಚೋ, ಮಂಸಂ ನ್ಹಾರು ಅಟ್ಠಿ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ [ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಾ (ಸೀ.)] ವಕ್ಕಂ, ಹದಯಂ ಯಕನಂ ಕಿಲೋಮಕಂ ಪಿಹಕಂ ಪಪ್ಫಾಸಂ, ಅನ್ತಂ ಅನ್ತಗುಣಂ ಉದರಿಯಂ ಕರೀಸಂ ಮತ್ಥಕೇ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ವೀಸತಿಯಾ ಆಕಾರೇಹಿ ಪಥವೀಧಾತುಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಕತಮೇಹಿ ದ್ವಾದಸಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಆಪೋಧಾತುಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ? ಅತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ಪಿತ್ತಂ ಸೇಮ್ಹಂ ಪುಬ್ಬೋ ಲೋಹಿತಂ ಸೇದೋ ಮೇದೋ ಅಸ್ಸು ವಸಾ ಖೇಳೋ ಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾ ಲಸಿಕಾ ಮುತ್ತನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ದ್ವಾದಸಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಆಪೋಧಾತುಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ತೇಜೋಧಾತುಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ? ಯೇನ ಚ ಸನ್ತಪ್ಪತಿ, ಯೇನ ಚ ಜೀರೀಯತಿ [ಜೀರತಿ (ಸೀ.), ಜೀರಯತಿ (ಕ.), ಪಸ್ಸ ಮ. ನಿ. ೩.೩೫೧], ಯೇನ ಚ ಪರಿಡಯ್ಹತಿ, ಯೇನ ಚ ಅಸಿತಪೀತಖಾಯಿತಸಾಯಿತಂ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಣಾಮಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ತೇಜೋಧಾತುಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಕತಮೇಹಿ ಛಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ವಾಯೋಧಾತುಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ? ಉದ್ಧಙ್ಗಮಾ ವಾತಾ, ಅಧೋಗಮಾ ವಾತಾ, ಕುಚ್ಛಿಸಯಾ ವಾತಾ, ಕೋಟ್ಠಾಸಯಾ [ಕೋಟ್ಠಸಯಾ (ಸೀ.)] ವಾತಾ, ಅಙ್ಗಮಙ್ಗಾನುಸಾರಿನೋ ವಾತಾ, ಅಸ್ಸಾಸೋ ಪಸ್ಸಾಸೋ ಇತಿ, ಇಮೇಹಿ ಛಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ವಾಯೋಧಾತುಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಏವಂ ಇಮೇಹಿ ದ್ವಾಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ ಆಕಾರೇಹಿ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಧಾತುಯೋ ಸಭಾವತೋ ಉಪಲಕ್ಖಯನ್ತೋ ತುಲಯನ್ತೋ ಪರಿವೀಮಂಸನ್ತೋ ಪರಿಯೋಗಾಹನ್ತೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಯ್ಹೂಪಗಂ ಪಸ್ಸತಿ ಕಾಯಂ ವಾ ಕಾಯಪದೇಸಂ ವಾ, ಯಥಾ ಚನ್ದನಿಕಂ ಪವಿಚಿನನ್ತೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಯ್ಹೂಪಗಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಯಥಾ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನಂ ಪವಿಚಿನನ್ತೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಯ್ಹೂಪಗಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಯಥಾ ವಚ್ಚಕುಟಿಂ ಪವಿಚಿನನ್ತೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಯ್ಹೂಪಗಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಯಥಾ ಸಿವಥಿಕಂ [ಸೀವಥಿಕಂ (ಸೀ.)] ಪವಿಚಿನನ್ತೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಯ್ಹೂಪಗಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವ ಇಮೇಹಿ ದ್ವಾಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ ಆಕಾರೇಹಿ ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಧಾತುಯೋ ಸಭಾವತೋ ಉಪಲಕ್ಖಯನ್ತೋ ತುಲಯನ್ತೋ ಪರಿವೀಮಂಸನ್ತೋ ಪರಿಯೋಗಾಹನ್ತೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಯ್ಹೂಪಗಂ ಪಸ್ಸತಿ ಕಾಯಂ ವಾ ಕಾಯಪದೇಸಂ ವಾ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ಯಾ ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಪಥವೀಧಾತು [ನೇವೇಸಾಹಂ (ಸೀ. ಕ.) ಪಸ್ಸ ಮ. ನಿ. ೩.೩೪೯], ಯಾ ಚ ಬಾಹಿರಾ ಪಥವೀಧಾತು, ಪಥವೀಧಾತುರೇವೇಸಾ. ತಂ ‘‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ಪಥವೀಧಾತುಯಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಪಥವೀಧಾತುಯಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿರಾಜೇತಿ. ಯಾ ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಆಪೋಧಾತು, ಯಾ ಚ ಬಾಹಿರಾ ಆಪೋಧಾತು…ಪೇ… ಯಾ ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ತೇಜೋಧಾತು, ಯಾ ಚ ಬಾಹಿರಾ ತೇಜೋಧಾತು…ಪೇ… ಯಾ ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ವಾಯೋಧಾತು, ಯಾ ಚ ಬಾಹಿರಾ ವಾಯೋಧಾತು, ವಾಯೋಧಾತುರೇವೇಸಾ. ತಂ ‘‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಸ್ವಾ ವಾಯೋಧಾತುಯಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ವಾಯೋಧಾತುಯಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿರಾಜೇತಿ. ಅಯಂ ವೇಮತ್ತತಾ.

೪೮. ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾ’’ತಿ ಏಕತ್ತತಾ. ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಅವಿಜ್ಜಾ? ದುಕ್ಖೇ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ದುಕ್ಖಸಮುದಯೇ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧೇ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ಪುಬ್ಬನ್ತೇ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ಅಪರನ್ತೇ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ಪುಬ್ಬನ್ತಾಪರನ್ತೇ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅಞ್ಞಾಣಂ, ಯಂ ಏವರೂಪಂ ಅಞ್ಞಾಣಂ ಅದಸ್ಸನಂ ಅನಭಿಸಮಯೋ ಅನನುಬೋಧೋ ಅಸಮ್ಬೋಧೋ ಅಪ್ಪಟಿವೇಧೋ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖಣಾ ಅನುಪಲಕ್ಖಣಾ ಅಪಚ್ಚುಪಲಕ್ಖಣಾ ಅಸಮವೇಕ್ಖಣಂ [ಅಸಮವೇಕ್ಖನಂ (ಕ.)] ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಕಮ್ಮಂ ದುಮ್ಮೇಜ್ಝಂ ಬಾಲ್ಯಂ ಅಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಮೋಹೋ ಪಮೋಹೋ ಸಮ್ಮೋಹೋ ಅವಿಜ್ಜಾ ಅವಿಜ್ಜೋಘೋ ಅವಿಜ್ಜಾಯೋಗೋ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ ಅವಿಜ್ಜಾಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ಅವಿಜ್ಜಾಲಙ್ಗೀ ಮೋಹೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ. ಅಯಂ ವೇಮತ್ತತಾ.

‘‘ವಿಜ್ಜಾ’’ತಿ ಏಕತ್ತತಾ. ತತ್ಥ ಕತಮಾ ವಿಜ್ಜಾ? ದುಕ್ಖೇ ಞಾಣಂ, ದುಕ್ಖಸಮುದಯೇ ಞಾಣಂ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧೇ ಞಾಣಂ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಞಾಣಂ, ಪುಬ್ಬನ್ತೇ ಞಾಣಂ, ಅಪರನ್ತೇ ಞಾಣಂ, ಪುಬ್ಬನ್ತಾಪರನ್ತೇ ಞಾಣಂ, ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಞಾಣಂ, ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ ವಿಚಯೋ ಪವಿಚಯೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಂಲಕ್ಖಣಾ ಉಪಲಕ್ಖಣಾ ಪಚ್ಚುಪಲಕ್ಖಣಾ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚಂ ಕೋಸಲ್ಲಂ ನೇಪುಞ್ಞಂ ವೇಭಬ್ಯಾ [ವೇಭವ್ಯಾ (ಸೀ.)] ಚಿನ್ತಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಾ ಭೂರೀ ಮೇಧಾ ಪರಿಣಾಯಿಕಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಪತೋದೋ ಪಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಞ್ಞಾಬಲಂ ಪಞ್ಞಾಸತ್ಥಂ ಪಞ್ಞಾಪಾಸಾದೋ ಪಞ್ಞಾಆಲೋಕೋ ಪಞ್ಞಾಓಭಾಸೋ ಪಞ್ಞಾಪಜ್ಜೋತೋ ಪಞ್ಞಾರತನಂ ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಮಗ್ಗಙ್ಗಂ ಮಗ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನಂ. ಅಯಂ ವೇಮತ್ತತಾ.

‘‘ಸಮಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಏಕತ್ತತಾ. ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಸಮಾಪತ್ತಿ? ಸಞ್ಞಾಸಮಾಪತ್ತಿ ಅಸಞ್ಞಾಸಮಾಪತ್ತಿ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಸಮಾಪತ್ತಿ. ವಿಭೂತಸಞ್ಞಾಸಮಾಪತ್ತಿ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತೀತಿ. ಅಯಂ ವೇಮತ್ತತಾ.

‘‘ಝಾಯೀ’’ತಿ ಏಕತ್ತತಾ. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಝಾಯೀ? ಅತ್ಥಿ ಸೇಕ್ಖೋ ಝಾಯೀ, ಅತ್ಥಿ ಅಸೇಕ್ಖೋ ಝಾಯೀ, ನೇವಸೇಕ್ಖನಾಸೇಕ್ಖೋ ಝಾಯೀ, ಆಜಾನಿಯೋ ಝಾಯೀ, ಅಸ್ಸಖಲುಙ್ಕೋ ಝಾಯೀ, ದಿಟ್ಠುತ್ತರೋ ಝಾಯೀ, ತಣ್ಹುತ್ತರೋ ಝಾಯೀ, ಪಞ್ಞುತ್ತರೋ ಝಾಯೀ. ಅಯಂ ವೇಮತ್ತತಾ.

‘‘ಸಮಾಧೀ’’ತಿ ಏಕತ್ತತಾ. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಸಮಾಧಿ? ಸರಣೋ ಸಮಾಧಿ, ಅರಣೋ ಸಮಾಧಿ, ಸವೇರೋ ಸಮಾಧಿ, ಅವೇರೋ ಸಮಾಧಿ, ಸಬ್ಯಾಪಜ್ಜೋ [ಸಬ್ಯಾಪಜ್ಝೋ (ಸೀ.)] ಸಮಾಧಿ, ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜೋ ಸಮಾಧಿ, ಸಪ್ಪೀತಿಕೋ ಸಮಾಧಿ, ನಿಪ್ಪೀತಿಕೋ ಸಮಾಧಿ, ಸಾಮಿಸೋ ಸಮಾಧಿ, ನಿರಾಮಿಸೋ ಸಮಾಧಿ, ಸಸಙ್ಖಾರೋ ಸಮಾಧಿ, ಅಸಙ್ಖಾರೋ ಸಮಾಧಿ, ಏಕಂಸಭಾವಿತೋ ಸಮಾಧಿ, ಉಭಯಂಸಭಾವಿತೋ ಸಮಾಧಿ, ಉಭಯತೋ ಭಾವಿತಭಾವನೋ ಸಮಾಧಿ, ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರೋ ಸಮಾಧಿ, ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತೋ ಸಮಾಧಿ, ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರೋ ಸಮಾಧಿ, ಹಾನಭಾಗಿಯೋ ಸಮಾಧಿ, ಠಿತಿಭಾಗಿಯೋ ಸಮಾಧಿ, ವಿಸೇಸಭಾಗಿಯೋ ಸಮಾಧಿ, ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯೋ ಸಮಾಧಿ, ಲೋಕಿಯೋ ಸಮಾಧಿ, ಲೋಕುತ್ತರೋ ಸಮಾಧಿ, ಮಿಚ್ಛಾಸಮಾಧಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ. ಅಯಂ ವೇಮತ್ತತಾ.

‘‘ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ ಏಕತ್ತತಾ. ತತ್ಥ ಕತಮಾ ಪಟಿಪದಾ? ಆಗಾಳ್ಹಪಟಿಪದಾ [ಆಗಳ್ಹಾ ಪಟಿಪದಾ (ಸೀ.) ಅಟ್ಠಕಥಾ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ], ನಿಜ್ಝಾಮಪಟಿಪದಾ, ಮಜ್ಝಿಮಪಟಿಪದಾ, ಅಕ್ಖಮಾ ಪಟಿಪದಾ, ಖಮಾ ಪಟಿಪದಾ, ಸಮಾ ಪಟಿಪದಾ, ದಮಾ ಪಟಿಪದಾ, ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ, ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾತಿ. ಅಯಂ ವೇಮತ್ತತಾ.

‘‘ಕಾಯೋ’’ತಿ ಏಕತ್ತತಾ. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಕಾಯೋ? ನಾಮಕಾಯೋ ರೂಪಕಾಯೋ ಚ. ತತ್ಥ ಕತಮೋ ರೂಪಕಾಯೋ? ಕೇಸಾ ಲೋಮಾ ನಖಾ ದನ್ತಾ ತಚೋ ಮಂಸಂ ನ್ಹಾರು [ನಹಾರು (ಸೀ.)] ಅಟ್ಠಿ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ವಕ್ಕಂ ಹದಯಂ ಯಕನಂ ಕಿಲೋಮಕಂ ಪಿಹಕಂ ಪಪ್ಫಾಸಂ ಅನ್ತಂ ಅನ್ತಗುಣಂ ಉದರಿಯಂ ಕರೀಸಂ ಪಿತ್ತಂ ಸೇಮ್ಹಂ ಪುಬ್ಬೋ ಲೋಹಿತಂ ಸೇದೋ ಮೇದೋ ಅಸ್ಸು ವಸಾ ಖೇಳೋ ಸಿಙ್ಘಾಣಿಕಾ ಲಸಿಕಾ ಮುತ್ತಂ ಮತ್ಥಲುಙ್ಗನ್ತಿ – ಅಯಂ ರೂಪಕಾಯೋ. ನಾಮಕಾಯೋ ನಾಮ ವೇದನಾ ಸಞ್ಞಾ ಚೇತನಾ ಚಿತ್ತಂ ಫಸ್ಸೋ ಮನಸಿಕಾರೋತಿ – ಅಯಂ ನಾಮಕಾಯೋತಿ. ಅಯಂ ವೇಮತ್ತತಾ.

ಏವಂ ಯೋ ಧಮ್ಮೋ ಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸಮಾನಭಾವೋ, ಸೋ ಧಮ್ಮೋ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಏಕತ್ತತಾಯ ಏಕೀ ಭವತಿ. ಯೇನ ಯೇನ ವಾ ಪನ ವಿಲಕ್ಖಣೋ, ತೇನ ತೇನ ವೇಮತ್ತಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಂ ಸುತ್ತೇ ವಾ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇ ವಾ ಗಾಥಾಯಂ ವಾ ಪುಚ್ಛಿತೇನ ವೀಮಂಸಯಿತಬ್ಬಂ, ಕಿಂ ಏಕತ್ತತಾಯ ಪುಚ್ಛತಿ, ಉದಾಹು ವೇಮತ್ತತಾಯಾತಿ. ಯದಿ ಏಕತ್ತತಾಯ ಪುಚ್ಛಿತಂ, ಏಕತ್ತತಾಯ ವಿಸಜ್ಜಯಿತಬ್ಬಂ. ಯದಿ ವೇಮತ್ತತಾಯ ಪುಚ್ಛಿತಂ, ವೇಮತ್ತತಾಯ ವಿಸಜ್ಜಯಿತಬ್ಬಂ. ಯದಿ ಸತ್ತಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಪುಚ್ಛಿತಂ, ಸತ್ತಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ವಿಸಜ್ಜಯಿತಬ್ಬಂ. ಯದಿ ಧಮ್ಮಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಪುಚ್ಛಿತಂ, ಧಮ್ಮಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ವಿಸಜ್ಜಯಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಯಥಾ ವಾ ಪನ ಪುಚ್ಛಿತಂ, ತಥಾ ತಥಾ ವಿಸಜ್ಜಯಿತಬ್ಬಂ. ತೇನಾಹ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನೋ ‘‘ಏಕತ್ತತಾಯ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ.

ನಿಯುತ್ತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನೋ ಹಾರೋ.