೪. ಮೇತ್ತಗೂಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸೋ

೧೮. ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ಭಗವಾ ಬ್ರೂಹಿ ಮೇತಂ, [ಇಚ್ಚಾಯಸ್ಮಾ ಮೇತ್ತಗೂ]

ಮಞ್ಞಾಮಿ ತಂ ವೇದಗೂ ಭಾವಿತತ್ತಂ;

ಕುತೋ ನು ದುಕ್ಖಾ ಸಮುದಾಗತಾ ಇಮೇ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಲೋಕಸ್ಮಿಮನೇಕರೂಪಾ.

ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ಭಗವಾ ಬ್ರೂಹಿ ಮೇತನ್ತಿ. ಪುಚ್ಛಾಮೀತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಪುಚ್ಛಾ – ಅದಿಟ್ಠಜೋತನಾ ಪುಚ್ಛಾ, ದಿಟ್ಠಸಂಸನ್ದನಾ ಪುಚ್ಛಾ, ವಿಮತಿಚ್ಛೇದನಾ ಪುಚ್ಛಾ. ಕತಮಾ ಅದಿಟ್ಠಜೋತನಾ ಪುಚ್ಛಾ? ಪಕತಿಯಾ ಲಕ್ಖಣಂ ಅಞ್ಞಾತಂ ಹೋತಿ ಅದಿಟ್ಠಂ ಅತುಲಿತಂ ಅತೀರಿತಂ ಅವಿಭೂತಂ ಅವಿಭಾವಿತಂ. ತಸ್ಸ ಞಾಣಾಯ ದಸ್ಸನಾಯ ತುಲನಾಯ ತೀರಣಾಯ ವಿಭೂತತ್ಥಾಯ ವಿಭಾವನತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ – ಅಯಂ ಅದಿಟ್ಠಜೋತನಾ ಪುಚ್ಛಾ.

ಕತಮಾ ದಿಟ್ಠಸಂಸನ್ದನಾ ಪುಚ್ಛಾ? ಪಕತಿಯಾ ಲಕ್ಖಣಂ ಞಾತಂ ಹೋತಿ ದಿಟ್ಠಂ ತುಲಿತಂ ತೀರಿತಂ ವಿಭೂತಂ ವಿಭಾವಿತಂ. ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದನತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ – ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಸಂಸನ್ದನಾ ಪುಚ್ಛಾ.

ಕತಮಾ ವಿಮತಿಚ್ಛೇದನಾ ಪುಚ್ಛಾ? ಪಕತಿಯಾ ಸಂಸಯಪಕ್ಖನ್ದೋ ಹೋತಿ ವಿಮತಿಪಕ್ಖನ್ದೋ ದ್ವೇಳ್ಹಕಜಾತೋ – ‘‘ಏವಂ ನು ಖೋ, ನ ನು ಖೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಕಥಂ ನು ಖೋ’’ತಿ? ಸೋ ವಿಮತಿಚ್ಛೇದನತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ – ಅಯಂ ವಿಮತಿಚ್ಛೇದನಾ ಪುಚ್ಛಾ. ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಪುಚ್ಛಾ.

ಅಪರಾಪಿ ತಿಸ್ಸೋ ಪುಚ್ಛಾ – ಮನುಸ್ಸಪುಚ್ಛಾ, ಅಮನುಸ್ಸಪುಚ್ಛಾ, ನಿಮ್ಮಿತಪುಚ್ಛಾ. ಕತಮಾ ಮನುಸ್ಸಪುಚ್ಛಾ? ಮನುಸ್ಸಾ ಬುದ್ಧಂ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಉಪಾಸಕಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಉಪಾಸಿಕಾಯೋ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ರಾಜಾನೋ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ ಖತ್ತಿಯಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ವೇಸ್ಸಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಸುದ್ದಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಗಹಟ್ಠಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ – ಅಯಂ ಮನುಸ್ಸಪುಚ್ಛಾ.

ಕತಮಾ ಅಮನುಸ್ಸಪುಚ್ಛಾ? ಅಮನುಸ್ಸಾ ಬುದ್ಧಂ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ನಾಗಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಸುಪಣ್ಣಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಯಕ್ಖಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಸುರಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಗನ್ಧಬ್ಬಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಇನ್ದಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ದೇವಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ – ಅಯಂ ಅಮನುಸ್ಸಪುಚ್ಛಾ.

ಕತಮಾ ನಿಮ್ಮಿತಪುಚ್ಛಾ? ಭಗವಾ ರೂಪಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಾತಿ ಮನೋಮಯಂ ಸಬ್ಬಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಂ ಅಹೀನಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ ಬುದ್ಧಂ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಭಗವಾ ವಿಸಜ್ಜೇತಿ. ಅಯಂ ನಿಮ್ಮಿತಪುಚ್ಛಾ. ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಪುಚ್ಛಾ.

ಅಪರಾಪಿ ತಿಸ್ಸೋ ಪುಚ್ಛಾ – ಅತ್ತತ್ಥಪುಚ್ಛಾ, ಪರತ್ಥಪುಚ್ಛಾ, ಉಭಯತ್ಥಪುಚ್ಛಾ…ಪೇ… ಅಪರಾಪಿ ತಿಸ್ಸೋ ಪುಚ್ಛಾ – ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕತ್ಥಪುಚ್ಛಾ, ಸಮ್ಪರಾಯಿಕತ್ಥಪುಚ್ಛಾ, ಪರಮತ್ಥಪುಚ್ಛಾ… ಅಪರಾಪಿ ತಿಸ್ಸೋ ಪುಚ್ಛಾ – ಅನವಜ್ಜತ್ಥಪುಚ್ಛಾ, ನಿಕ್ಕಿಲೇಸತ್ಥಪುಚ್ಛಾ, ವೋದಾನತ್ಥಪುಚ್ಛಾ… ಅಪರಾಪಿ ತಿಸ್ಸೋ ಪುಚ್ಛಾ – ಅತೀತಪುಚ್ಛಾ, ಅನಾಗತಪುಚ್ಛಾ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಪುಚ್ಛಾ… ಅಪರಾಪಿ ತಿಸ್ಸೋ ಪುಚ್ಛಾ – ಅಜ್ಝತ್ತಪುಚ್ಛಾ, ಬಹಿದ್ಧಾಪುಚ್ಛಾ, ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾಪುಚ್ಛಾ… ಅಪರಾಪಿ ತಿಸ್ಸೋ ಪುಚ್ಛಾ – ಕುಸಲಪುಚ್ಛಾ, ಅಕುಸಲಪುಚ್ಛಾ, ಅಬ್ಯಾಕತಪುಚ್ಛಾ… ಅಪರಾಪಿ ತಿಸ್ಸೋ ಪುಚ್ಛಾ – ಖನ್ಧಪುಚ್ಛಾ, ಧಾತುಪುಚ್ಛಾ ಆಯತನಪುಚ್ಛಾ… ಅಪರಾಪಿ ತಿಸ್ಸೋ ಪುಚ್ಛಾ – ಸತಿಪಟ್ಠಾನಪುಚ್ಛಾ, ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಪುಚ್ಛಾ, ಇದ್ಧಿಪಾದಪುಚ್ಛಾ… ಅಪರಾಪಿ ತಿಸ್ಸೋ ಪುಚ್ಛಾ – ಇನ್ದ್ರಿಯಪುಚ್ಛಾ, ಬಲಪುಚ್ಛಾ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಪುಚ್ಛಾ… ಅಪರಾಪಿ ತಿಸ್ಸೋ ಪುಚ್ಛಾ – ಮಗ್ಗಪುಚ್ಛಾ, ಫಲಪುಚ್ಛಾ, ನಿಬ್ಬಾನಪುಚ್ಛಾ….

ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ಯಾಚಾಮಿ ತಂ ಅಜ್ಝೇಸಾಮಿ ತಂ ಪಸಾದೇಮಿ ತಂ ‘‘ಕಥಯಸ್ಸು ಮೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ. ಭಗವಾತಿ ಗಾರವಾಧಿವಚನಮೇತಂ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ – ಯದಿದಂ ಭಗವಾತಿ. ಬ್ರೂಹಿ ಮೇತನ್ತಿ ಬ್ರೂಹಿ ಆಚಿಕ್ಖಾಹಿ ದೇಸೇಹಿ ಪಞ್ಞಪೇಹಿ ಪಟ್ಠಪೇಹಿ ವಿವರಾಹಿ ವಿಭಜಾಹಿ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಹಿ ಪಕಾಸೇಹೀತಿ – ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ಭಗವಾ ಬ್ರೂಹಿ ಮೇತಂ.

ಇಚ್ಚಾಯಸ್ಮಾ ಮೇತ್ತಗೂತಿ ಇಚ್ಚಾತಿ ಪದಸನ್ಧಿ…ಪೇ… ಇಚ್ಚಾಯಸ್ಮಾ ಮೇತ್ತಗೂ.

ಮಞ್ಞಾಮಿ ತಂ ವೇದಗೂ ಭಾವಿತತ್ತನ್ತಿ. ವೇದಗೂತಿ ತಂ ಮಞ್ಞಾಮಿ, ಭಾವಿತತ್ತೋತಿ ತಂ ಮಞ್ಞಾಮಿ, ಏವಂ ಜಾನಾಮಿ, ಏವಂ ಆಜಾನಾಮಿ ಏವಂ ಪಟಿಜಾನಾಮಿ ಏವಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಾಮಿ. ವೇದಗೂ ಭಾವಿತತ್ತೋತಿ ಕಥಞ್ಚ ಭಗವಾ ವೇದಗೂ? ವೇದಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಞಾಣಂ ಪಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಞ್ಞಾಬಲಂ…ಪೇ… ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ವೀಮಂಸಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಭಗವಾ ತೇಹಿ ವೇದೇಹಿ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಅನ್ತಗತೋ ಅನ್ತಪ್ಪತ್ತೋ ಕೋಟಿಗತೋ ಕೋಟಿಪ್ಪತ್ತೋ ಪರಿಯನ್ತಗತೋ ಪರಿಯನ್ತಪ್ಪತ್ತೋ ವೋಸಾನಗತೋ ವೋಸಾನಪ್ಪತ್ತೋ ತಾಣಗತೋ ತಾಣಪ್ಪತ್ತೋ ಲೇಣಗತೋ ಲೇಣಪ್ಪತ್ತೋ ಸರಣಗತೋ ಸರಣಪ್ಪತ್ತೋ ಅಭಯಗತೋ ಅಭಯಪ್ಪತ್ತೋ ಅಚ್ಚುತಗತೋ ಅಚ್ಚುತಪ್ಪತ್ತೋ ಅಮತಗತೋ ಅಮತಪ್ಪತ್ತೋ ನಿಬ್ಬಾನಗತೋ ನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತೋ. ವೇದಾನಂ ವಾ ಅನ್ತಗತೋತಿ ವೇದಗೂ; ವೇದೇಹಿ ವಾ ಅನ್ತಗತೋತಿ ವೇದಗೂ; ಸತ್ತನ್ನಂ ವಾ ಧಮ್ಮಾನಂ ವಿದಿತತ್ತಾ ವೇದಗೂ; ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ ವಿದಿತಾ ಹೋತಿ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ವಿದಿತಾ ಹೋತಿ, ಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ, ರಾಗೋ ದೋಸೋ ಮೋಹೋ ಮಾನೋ ವಿದಿತೋ ಹೋತಿ, ವಿದಿತಾಸ್ಸ ಹೋನ್ತಿ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಪೋನೋಭವಿಕಾ ಸದರಾ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕಾ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಿಯಾ.

ವೇದಾನಿ ವಿಚೇಯ್ಯ ಕೇವಲಾನಿ, [ಸಭಿಯಾತಿ ಭಗವಾ]

ಸಮಣಾನಂ ಯಾನೀಧತ್ಥಿ [ಯಾನಿ ಪತ್ಥಿ (ಸ್ಯಾ.), ಯಾನಿ ಅತ್ಥಿ (ಕ.) ಸು. ನಿ. ೫೩೪] ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ;

ಸಬ್ಬವೇದನಾಸು ವೀತರಾಗೋ;

ಸಬ್ಬಂ ವೇದಮತಿಚ್ಚ ವೇದಗೂ ಸೋತಿ.

ಏವಂ ಭಗವಾ ವೇದಗೂ.

ಕಥಂ ಭಗವಾ ಭಾವಿತತ್ತೋ? ಭಗವಾ ಭಾವಿತಕಾಯೋ ಭಾವಿತಸೀಲೋ ಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ ಭಾವಿತಪಞ್ಞೋ ಭಾವಿತಸತಿಪಟ್ಠಾನೋ ಭಾವಿತಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೋ ಭಾವಿತಇದ್ಧಿಪಾದೋ ಭಾವಿತಇನ್ದ್ರಿಯೋ ಭಾವಿತಬಲೋ ಭಾವಿತಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಭಾವಿತಮಗ್ಗೋ, ಪಹೀನಕಿಲೇಸೋ ಪಟಿವಿದ್ಧಾಕುಪ್ಪೋ ಸಚ್ಛಿಕತನಿರೋಧೋ. ದುಕ್ಖಂ ತಸ್ಸ ಪರಿಞ್ಞಾತಂ, ಸಮುದಯೋ ಪಹೀನೋ, ಮಗ್ಗೋ ಭಾವಿತೋ, ನಿರೋಧೋ ಸಚ್ಛಿಕತೋ, ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾತಂ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಞ್ಞಾತಂ, ಪಹಾತಬ್ಬಂ ಪಹೀನಂ, ಭಾವೇತಬ್ಬಂ ಭಾವಿತಂ, ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ, ಅಪರಿತ್ತೋ ಮಹನ್ತೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ದುಪ್ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹೋ ಬಹುರತನೋ ಸಾಗರೂಪಮೋ [ಸಾಗರಸಮೋ (ಕ.)] ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ.

ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ನೇವ ಸುಮನೋ ಹೋತಿ ನ ದುಮ್ಮನೋ; ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ. ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ, ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ, ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ, ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ, ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ನೇವ ಸುಮನೋ ಹೋತಿ ನ ದುಮ್ಮನೋ; ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ.

ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಮನಾಪಂ ರೂಪಂ ನಾಭಿಗಿಜ್ಝತಿ ನಾಭಿಹಂಸತಿ [ನಾಭಿಪಿಹಯತಿ (ಸ್ಯಾ.) ಮಹಾನಿ. ೯೦] ನ ರಾಗಂ ಜನೇತಿ. ತಸ್ಸ ಠಿತೋವ ಕಾಯೋ ಹೋತಿ, ಠಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಸಣ್ಠಿತಂ ಸುವಿಮುತ್ತಂ. ಚಕ್ಖುನಾ ಖೋ ಪನೇವ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಮನಾಪಂ ನ ಮಙ್ಕು ಹೋತಿ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋ [ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠೀನಚಿತ್ತೋ (ಸ್ಯಾ.)] ಅಲೀನಮನಸೋ [ಆದಿನಮನಸೋ (ಸ್ಯಾ.) ಮಹಾನಿ. ೯೦] ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಚೇತಸೋ. ತಸ್ಸ ಠಿತೋವ ಕಾಯೋ ಹೋತಿ ಠಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಸಣ್ಠಿತಂ ಸುವಿಮುತ್ತಂ. ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ…ಪೇ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ಮನಾಪಂ ನಾಭಿಗಿಜ್ಝತಿ ನಾಭಿಹಂಸತಿ ನ ರಾಗಂ ಜನೇತಿ. ತಸ್ಸ ಠಿತೋವ ಕಾಯೋ ಹೋತಿ ಠಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಸಣ್ಠಿತಂ ಸುವಿಮುತ್ತಂ. ಮನಸಾಯೇವ ಖೋ ಪನ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ಅಮನಾಪಂ ನ ಮಙ್ಕು ಹೋತಿ. ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋ ಅಲೀನಮನಸೋ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಚೇತಸೋ ತಸ್ಸ ಠಿತೋವ ಕಾಯೋ ಹೋತಿ ಠಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಸಣ್ಠಿತಂ ಸುವಿಮುತ್ತಂ.

ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಮನಾಪಾಮನಾಪೇಸು ರೂಪೇಸು ಠಿತೋವ ಕಾಯೋ ಹೋತಿ ಠಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಸಣ್ಠಿತಂ ಸುವಿಮುತ್ತಂ. ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ…ಪೇ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ಮನಾಪಾಮನಾಪೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಠಿತೋವ ಕಾಯೋ ಹೋತಿ ಠಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಸಣ್ಠಿತಂ ಸುವಿಮುತ್ತಂ.

ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ರಜನೀಯೇ ನ ರಜ್ಜತಿ, ದುಸ್ಸನೀಯೇ [ದೋಸನೀಯೇ (ಸ್ಯಾ. ಕ.) ಮಹಾನಿ. ೯೦] ನ ದುಸ್ಸತಿ, ಮೋಹನೀಯೇ ನ ಮುಯ್ಹತಿ, ಕೋಪನೀಯೇ ನ ಕುಪ್ಪತಿ, ಮದನೀಯೇ ನ ಮಜ್ಜತಿ, ಕಿಲೇಸನೀಯೇ ನ ಕಿಲಿಸ್ಸತಿ. ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ…ಪೇ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ರಜನೀಯೇ ನ ರಜ್ಜತಿ, ದುಸ್ಸನೀಯೇ ನ ದುಸ್ಸತಿ, ಮೋಹನೀಯೇ ನ ಮುಯ್ಹತಿ, ಕೋಪನೀಯೇ ನ ಕುಪ್ಪತಿ, ಮದನೀಯೇ ನ ಮಜ್ಜತಿ, ಕಿಲೇಸನೀಯೇ ನ ಕಿಲಿಸ್ಸತಿ.

ದಿಟ್ಠೇ ದಿಟ್ಠಮತ್ತೋ, ಸುತೇ ಸುತಮತ್ತೋ, ಮುತೇ ಮುತಮತ್ತೋ, ವಿಞ್ಞಾತೇ ವಿಞ್ಞಾತಮತ್ತೋ. ದಿಟ್ಠೇ ನ ಲಿಮ್ಪತಿ, ಸುತೇ ನ ಲಿಮ್ಪತಿ, ಮುತೇ ನ ಲಿಮ್ಪತಿ, ವಿಞ್ಞಾತೇ ನ ಲಿಮ್ಪತಿ. ದಿಟ್ಠೇ ಅನೂಪಯೋ [ಅನುಪಯೋ (ಸ್ಯಾ.), ಅನುಸಯೋ (ಕ.) ಮಹಾನಿ. ೯೦] ಅನಪಾಯೋ ಅನಿಸ್ಸಿತೋ ಅಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೋ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ವಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ ವಿಮರಿಯಾದಿಕತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ. ಸುತೇ…ಪೇ… ಮುತೇ … ವಿಞ್ಞಾತೇ ಅನೂಪಯೋ [ಅನುಪಯೋ (ಸ್ಯಾ.), ಅನುಸಯೋ (ಕ.) ಮಹಾನಿ. ೯೦] ಅನಪಾಯೋ ಅನಿಸ್ಸಿತೋ ಅಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೋ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ವಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ ವಿಮರಿಯಾದಿಕತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ.

ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಭಗವತೋ ಚಕ್ಖು, ಪಸ್ಸತಿ ಭಗವಾ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ, ಛನ್ದರಾಗೋ ಭಗವತೋ ನತ್ಥಿ, ಸುವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಭಗವಾ. ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಭಗವತೋ ಸೋತಂ, ಸುಣಾತಿ ಭಗವಾ ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ, ಛನ್ದರಾಗೋ ಭಗವತೋ ನತ್ಥಿ, ಸುವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಭಗವಾ. ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಭಗವತೋ ಘಾನಂ, ಘಾಯತಿ ಭಗವಾ ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ, ಛನ್ದರಾಗೋ ಭಗವತೋ ನತ್ಥಿ, ಸುವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಭಗವಾ. ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಭಗವತೋ ಜಿವ್ಹಾ, ಸಾಯತಿ ಭಗವಾ ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ, ಛನ್ದರಾಗೋ ಭಗವತೋ ನತ್ಥಿ, ಸುವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಭಗವಾ. ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಭಗವತೋ ಕಾಯೋ, ಫುಸತಿ ಭಗವಾ ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಛನ್ದರಾಗೋ ಭಗವತೋ ನತ್ಥಿ, ಸುವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಭಗವಾ. ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಭಗವತೋ ಮನೋ, ವಿಜಾನಾತಿ ಭಗವಾ ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ, ಛನ್ದರಾಗೋ ಭಗವತೋ ನತ್ಥಿ, ಸುವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಭಗವಾ.

ಚಕ್ಖು ರೂಪಾರಾಮಂ ರೂಪರತಂ ರೂಪಸಮ್ಮುದಿತಂ, ತಂ ಭಗವತೋ [ಭಗವತಾ (ಸ್ಯಾ.) ಮಹಾನಿ. ೯೦] ದನ್ತಂ ಗುತ್ತಂ ರಕ್ಖಿತಂ ಸಂವುತಂ; ತಸ್ಸ ಚ ಸಂವರಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ಸೋತಂ ಸದ್ದಾರಾಮಂ ಸದ್ದರತಂ…ಪೇ… ಘಾನಂ ಗನ್ಧಾರಾಮಂ ಗನ್ಧರತಂ… ಜಿವ್ಹಾ ರಸಾರಾಮಾ ರಸರತಾ ರಸಸಮ್ಮುದಿತಾ, ಸಾ ಭಗವತೋ ದನ್ತಾ ಗುತ್ತಾ ರಕ್ಖಿತಾ ಸಂವುತಾ; ತಸ್ಸ ಚ ಸಂವರಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ಕಾಯೋ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾರಾಮೋ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬರತೋ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಸಮ್ಮುದಿತೋ… ಮನೋ ಧಮ್ಮಾರಾಮೋ ಧಮ್ಮರತೋ ಧಮ್ಮಸಮ್ಮುದಿತೋ, ಸೋ ಭಗವತೋ ದನ್ತೋ ಗುತ್ತೋ ರಕ್ಖಿತೋ ಸಂವುತೋ; ತಸ್ಸ ಚ ಸಂವರಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ –

‘‘ದನ್ತಂ ನಯನ್ತಿ ಸಮಿತಿಂ, ದನ್ತಂ ರಾಜಾಭಿರೂಹತಿ;

ದನ್ತೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಯೋತಿವಾಕ್ಯಂ ತಿತಿಕ್ಖತಿ.

‘‘ವರಮಸ್ಸತರಾ ದನ್ತಾ, ಆಜಾನೀಯಾ ಚ [ಆಜಾನಿಯಾವ (ಸ್ಯಾ.) ಧ. ಪ. ೩೨೨] ಸಿನ್ಧವಾ;

ಕುಞ್ಜರಾ ಚ [ಕುಞ್ಜರಾವ (ಸ್ಯಾ.)] ಮಹಾನಾಗಾ, ಅತ್ತದನ್ತೋ ತತೋ ವರಂ.

‘‘ನ ಹಿ ಏತೇಹಿ ಯಾನೇಹಿ, ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಅಗತಂ ದಿಸಂ;

ಯಥಾತ್ತನಾ ಸುದನ್ತೇನ, ದನ್ತೋ ದನ್ತೇನ ಗಚ್ಛತಿ.

‘‘ವಿಧಾಸು ನ ವಿಕಮ್ಪನ್ತಿ, ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಾ ಪುನಬ್ಭವಾ;

ದನ್ತಭೂಮಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ತೇ ಲೋಕೇ ವಿಜಿತಾವಿನೋ.

‘‘ಯಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಾವಿತಾನಿ, ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಚ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ಸಬ್ಬಲೋಕೇ;

ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝ ಇಮಂ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ, ಕಾಲಂ ಕಙ್ಖತಿ ಭಾವಿತೋ ಸ ದನ್ತೋ’’ತಿ [ಸುದನ್ತೋತಿ (ಸ್ಯಾ.) ಸು. ನಿ. ೫೨೧; ಮಹಾನಿ. ೯೦].

ಏವಂ ಭಗವಾ ಭಾವಿತತ್ತೋತಿ.

ಮಞ್ಞಾಮಿ ತಂ ವೇದಗೂ ಭಾವಿತತ್ತಂ, ಕುತೋ ನು ದುಕ್ಖಾ ಸಮುದಾಗತಾ ಇಮೇತಿ. ಕುತೋ ನೂತಿ ಸಂಸಯಪುಚ್ಛಾ ವಿಮತಿಪುಚ್ಛಾ ದ್ವೇಳ್ಹಕಪುಚ್ಛಾ ಅನೇಕಂಸಪುಚ್ಛಾ – ‘‘ಏವಂ ನು ಖೋ, ನ ನು ಖೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಕಥಂ ನು ಖೋ’’ತಿ – ಕುತೋ ನು. ದುಕ್ಖಾತಿ ಜಾತಿದುಕ್ಖಂ, ಜರಾದುಕ್ಖಂ, ಬ್ಯಾಧಿದುಕ್ಖಂ, ಮರಣದುಕ್ಖಂ, ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸದುಕ್ಖಂ, ಬ್ಯಸನಂ ದುಕ್ಖಂ, ನೇರಯಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ಮಾನುಸಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ಗಬ್ಭೋಕ್ಕನ್ತಿಮೂಲಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ಗಬ್ಭಟ್ಠಿತಿಮೂಲಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಮೂಲಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ಜಾತಸ್ಸೂಪನಿಬನ್ಧಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ಜಾತಸ್ಸ ಪರಾಧೇಯ್ಯಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ಅತ್ತೂಪಕ್ಕಮಂ ದುಕ್ಖಂ, ಪರೂಪಕ್ಕಮಂ ದುಕ್ಖಂ, ದುಕ್ಖದುಕ್ಖಂ, ಸಙ್ಖಾರದುಕ್ಖಂ, ವಿಪರಿಣಾಮದುಕ್ಖಂ, ಚಕ್ಖುರೋಗೋ ಸೋತರೋಗೋ ಘಾನರೋಗೋ ಜಿವ್ಹಾರೋಗೋ ಕಾಯರೋಗೋ ಸೀಸರೋಗೋ ಕಣ್ಣರೋಗೋ ಮುಖರೋಗೋ ದನ್ತರೋಗೋ ಕಾಸೋ ಸಾಸೋ ಪಿನಾಸೋ ಡಾಹೋ ಜರೋ ಕುಚ್ಛಿರೋಗೋ ಮುಚ್ಛಾ ಪಕ್ಖನ್ದಿಕಾ ಸೂಲಾ ವಿಸೂಚಿಕಾ ಕುಟ್ಠಂ ಗಣ್ಡೋ ಕಿಲಾಸೋ ಸೋಸೋ ಅಪಮಾರೋ ದದ್ದು ಕಣ್ಡು ಕಚ್ಛು ರಖಸಾ ವಿತಚ್ಛಿಕಾ ಲೋಹಿತಪಿತ್ತಂ ಮಧುಮೇಹೋ ಅಂಸಾ ಪಿಳಕಾ ಭಗನ್ದಲಾ ಪಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಆಬಾಧಾ ಸೇಮ್ಹಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಆಬಾಧಾ ವಾತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಆಬಾಧಾ ಸನ್ನಿಪಾತಿಕಾ ಆಬಾಧಾ ಉತುಪರಿಣಾಮಜಾ ಆಬಾಧಾ ವಿಸಮಪರಿಹಾರಜಾ ಆಬಾಧಾ ಓಪಕ್ಕಮಿಕಾ ಆಬಾಧಾ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಾ ಆಬಾಧಾ ಸೀತಂ ಉಣ್ಹಂ ಜಿಘಚ್ಛಾ ಪಿಪಾಸಾ ಉಚ್ಚಾರೋ ಪಸ್ಸಾವೋ ಡಂಸಮಕಸವಾತಾತಪಸರೀಸಪಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ದುಕ್ಖಂ, ಮಾತುಮರಣಂ ದುಕ್ಖಂ, ಪಿತುಮರಣಂ ದುಕ್ಖಂ, ಭಾತುಮರಣಂ ದುಕ್ಖಂ, ಭಗಿನಿಮರಣಂ ದುಕ್ಖಂ, ಪುತ್ತಮರಣಂ ದುಕ್ಖಂ, ಧೀತುಮರಣಂ ದುಕ್ಖಂ, ಞಾತಿಬ್ಯಸನಂ ದುಕ್ಖಂ, ರೋಗಬ್ಯಸನಂ ದುಕ್ಖಂ, ಭೋಗಬ್ಯಸನಂ ದುಕ್ಖಂ, ಸೀಲಬ್ಯಸನಂ ದುಕ್ಖಂ, ದಿಟ್ಠಿಬ್ಯಸನಂ ದುಕ್ಖಂ; ಯೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆದಿತೋ ಸಮುದಾಗಮನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಅತ್ಥಙ್ಗಮತೋ ನಿರೋಧೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಕಮ್ಮಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೋ ವಿಪಾಕೋ, ವಿಪಾಕಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಕಮ್ಮಂ, ನಾಮಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ರೂಪಂ, ರೂಪಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ನಾಮಂ, ಜಾತಿಯಾ ಅನುಗತಂ, ಜರಾಯ ಅನುಸಟಂ, ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಅಭಿಭೂತಂ, ಮರಣೇನ ಅಬ್ಭಾಹತಂ, ದುಕ್ಖೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ, ಅತಾಣಂ ಅಲೇಣಂ ಅಸರಣಂ ಅಸರಣೀಭೂತಂ – ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ದುಕ್ಖಾ. ಇಮೇ ದುಕ್ಖಾ ಕುತೋ ಸಮುದಾಗತಾ ಕುತೋ ಜಾತಾ ಕುತೋ ಸಞ್ಜಾತಾ ಕುತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋ ಪಾತುಭೂತಾ ಕಿಂನಿದಾನಾ ಕಿಂಸಮುದಯಾ ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಕಿಂಪಭವಾತಿ, ಇಮೇಸಂ ದುಕ್ಖಾನಂ ಮೂಲಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಹೇತುಂ ಪುಚ್ಛತಿ ನಿದಾನಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಸಮ್ಭವಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಪಭವಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಆಹಾರಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಆರಮ್ಮಣಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಪಚ್ಚಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಸಮುದಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಪಪುಚ್ಛತಿ ಯಾಚತಿ ಅಜ್ಝೇಸತಿ ಪಸಾದೇತೀತಿ – ಕುತೋ ನು ದುಕ್ಖಾ ಸಮುದಾಗತಾ ಇಮೇ.

ಯೇ ಕೇಚಿ ಲೋಕಸ್ಮಿಮನೇಕರೂಪಾತಿ. ಯೇ ಕೇಚೀತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಅಸೇಸಂ ನಿಸ್ಸೇಸಂ ಪರಿಯಾದಿಯನವಚನಮೇತಂ – ಯೇ ಕೇಚೀತಿ. ಲೋಕಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅಪಾಯಲೋಕೇ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ದೇವಲೋಕೇ ಖನ್ಧಲೋಕೇ ಧಾತುಲೋಕೇ ಆಯತನಲೋಕೇ. ಅನೇಕರೂಪಾತಿ ಅನೇಕವಿಧಾ ನಾನಾಪ್ಪಕಾರಾ ದುಕ್ಖಾತಿ – ಯೇ ಕೇಚಿ ಲೋಕಸ್ಮಿಮನೇಕರೂಪಾ. ತೇನಾಹ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ –

‘‘ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ಭಗವಾ ಬ್ರೂಹಿ ಮೇತಂ, [ಇಚ್ಚಾಯಸ್ಮಾ ಮೇತ್ತಗೂ]

ಮಞ್ಞಾಮಿ ತಂ ವೇದಗೂ ಭಾವಿತತ್ತಂ;

ಕುತೋ ನು ದುಕ್ಖಾ ಸಮುದಾಗತಾ ಇಮೇ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಲೋಕಸ್ಮಿಮನೇಕರೂಪಾ’’ತಿ.

೧೯. ದುಕ್ಖಸ್ಸ ವೇ ಮಂ ಪಭವಂ ಅಪುಚ್ಛಸಿ, [ಮೇತ್ತಗೂತಿ ಭಗವಾ]

ತಂ ತೇ ಪವಕ್ಖಾಮಿ ಯಥಾ ಪಜಾನಂ;

ಉಪಧಿನಿದಾನಾ ಪಭವನ್ತಿ ದುಕ್ಖಾ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಲೋಕಸ್ಮಿಮನೇಕರೂಪಾ.

ದುಕ್ಖಸ್ಸ ವೇ ಮಂ ಪಭವಂ ಅಪುಚ್ಛಸೀತಿ. ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಜಾತಿದುಕ್ಖಸ್ಸ ಜರಾದುಕ್ಖಸ್ಸ ಬ್ಯಾಧಿದುಕ್ಖಸ್ಸ ಮರಣದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸದುಕ್ಖಸ್ಸ. ಪಭವಂ ಅಪುಚ್ಛಸೀತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲಂ ಪುಚ್ಛಸಿ ಹೇತುಂ ಪುಚ್ಛಸಿ ನಿದಾನಂ ಪುಚ್ಛಸಿ ಸಮ್ಭವಂ ಪುಚ್ಛಸಿ ಪಭವಂ ಪುಚ್ಛಸಿ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಪುಚ್ಛಸಿ ಆಹಾರಂ ಪುಚ್ಛಸಿ ಆರಮ್ಮಣಂ ಪುಚ್ಛಸಿ ಪಚ್ಚಯಂ ಪುಚ್ಛಸಿ ಸಮುದಯಂ ಪುಚ್ಛಸಿ ಯಾಚಸಿ ಅಜ್ಝೇಸಸಿ ಪಸಾದೇಸೀತಿ – ದುಕ್ಖಸ್ಸ ವೇ ಮಂ ಪಭವಂ ಅಪುಚ್ಛಸಿ. ಮೇತ್ತಗೂತಿ ಭಗವಾ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ನಾಮೇನ ಆಲಪತಿ. ಭಗವಾತಿ ಗಾರವಾಧಿವಚನಮೇತಂ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಯದಿದಂ ಭಗವಾತಿ – ಮೇತ್ತಗೂತಿ ಭಗವಾ.

ತಂ ತೇ ಪವಕ್ಖಾಮಿ ಯಥಾ ಪಜಾನನ್ತಿ. ತನ್ತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲಂ ಪವಕ್ಖಾಮಿ ಹೇತುಂ ಪವಕ್ಖಾಮಿ ನಿದಾನಂ ಪವಕ್ಖಾಮಿ ಸಮ್ಭವಂ ಪವಕ್ಖಾಮಿ ಪಭವಂ ಪವಕ್ಖಾಮಿ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಪವಕ್ಖಾಮಿ ಆಹಾರಂ ಪವಕ್ಖಾಮಿ ಆರಮ್ಮಣಂ ಪವಕ್ಖಾಮಿ ಪಚ್ಚಯಂ ಪವಕ್ಖಾಮಿ ಸಮುದಯಂ ಪವಕ್ಖಾಮಿ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮಿ ಪಟ್ಠಪೇಸ್ಸಾಮಿ ವಿವರಿಸ್ಸಾಮಿ ವಿಭಜಿಸ್ಸಾಮಿ ಉತ್ತಾನೀಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ಪಕಾಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ – ತಂ ತೇ ಪವಕ್ಖಾಮಿ. ಯಥಾ ಪಜಾನನ್ತಿ ಯಥಾ ಪಜಾನನ್ತೋ ಆಜಾನನ್ತೋ ವಿಜಾನನ್ತೋ ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತೋ. ನ ಇತಿಹೀತಿಹಂ ನ ಇತಿಕಿರಾಯ ನ ಪರಮ್ಪರಾಯ ನ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾಯ [ನ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾನೇನ (ಕ.) ಮಹಾನಿ. ೧೫೬] ನ ತಕ್ಕಹೇತು ನ ನಯಹೇತು ನ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕೇನ ನ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಸಾಮಂ ಸಯಮಭಿಞ್ಞಾತಂ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖಧಮ್ಮಂ ತಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ – ತಂ ತೇ ಪವಕ್ಖಾಮಿ ಯಥಾ ಪಜಾನಂ.

ಉಪಧಿನಿದಾನಾ ಪಭವನ್ತಿ ದುಕ್ಖಾತಿ. ಉಪಧೀತಿ ದಸ ಉಪಧೀ – ತಣ್ಹೂಪಧಿ, ದಿಟ್ಠೂಪಧಿ, ಕಿಲೇಸೂಪಧಿ, ಕಮ್ಮೂಪಧಿ, ದುಚ್ಚರಿತೂಪಧಿ, ಆಹಾರೂಪಧಿ, ಪಟಿಘೂಪಧಿ, ಚತಸ್ಸೋ ಉಪಾದಿನ್ನಧಾತುಯೋ ಉಪಧೀ, ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ಉಪಧೀ, ಛ ವಿಞ್ಞಾಣಕಾಯಾ ಉಪಧೀ, ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ ದುಕ್ಖಮನಟ್ಠೇನ [ದುಕ್ಖಟ್ಠೇನ (ಸ್ಯಾ.)] ಉಪಧಿ. ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ದಸ ಉಪಧೀ. ದುಕ್ಖಾತಿ ಜಾತಿದುಕ್ಖಂ ಜರಾದುಕ್ಖಂ ಬ್ಯಾಧಿದುಕ್ಖಂ ಮರಣದುಕ್ಖಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸದುಕ್ಖಂ ನೇರಯಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ…ಪೇ… ದಿಟ್ಠಿಬ್ಯಸನಂ ದುಕ್ಖಂ. ಯೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆದಿತೋ ಸಮುದಾಗಮನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಅತ್ಥಙ್ಗಮತೋ ನಿರೋಧೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಕಮ್ಮಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೋ ವಿಪಾಕೋ, ವಿಪಾಕಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಕಮ್ಮಂ, ನಾಮಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ರೂಪಂ, ರೂಪಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ನಾಮಂ, ಜಾತಿಯಾ ಅನುಗತಂ, ಜರಾಯ ಅನುಸಟಂ, ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಅಭಿಭೂತಂ, ಮರಣೇನ ಅಬ್ಭಾಹತಂ, ದುಕ್ಖೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ, ಅತಾಣಂ ಅಲೇಣಂ ಅಸರಣಂ ಅಸರಣೀಭೂತಂ – ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ದುಕ್ಖಾ. ಇಮೇ ದುಕ್ಖಾ ಉಪಧಿನಿದಾನಾ ಉಪಧಿಹೇತುಕಾ ಉಪಧಿಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಧಿಕಾರಣಾ ಹೋನ್ತಿ ಪಭವನ್ತಿ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಜಾಯನ್ತಿ ಸಞ್ಜಾಯನ್ತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ ಪಾತುಭವನ್ತೀತಿ – ಉಪಧಿನಿದಾನಾ ಪಭವನ್ತಿ ದುಕ್ಖಾ.

ಯೇ ಕೇಚಿ ಲೋಕಸ್ಮಿಮನೇಕರೂಪಾತಿ. ಯೇ ಕೇಚೀತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಅಸೇಸಂ ನಿಸ್ಸೇಸಂ ಪರಿಯಾದಿಯನವಚನಮೇತಂ – ಯೇ ಕೇಚೀತಿ. ಲೋಕಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅಪಾಯಲೋಕೇ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ದೇವಲೋಕೇ ಖನ್ಧಲೋಕೇ ಧಾತುಲೋಕೇ ಆಯತನಲೋಕೇ. ಅನೇಕರೂಪಾತಿ ಅನೇಕವಿಧಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ದುಕ್ಖಾತಿ – ಯೇ ಕೇಚಿ ಲೋಕಸ್ಮಿಮನೇಕರೂಪಾ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ದುಕ್ಖಸ್ಸ ವೇ ಮಂ ಪಭವಂ ಅಪುಚ್ಛಸಿ, [ಮೇತ್ತಗೂತಿ ಭಗವಾ]

ತಂ ತೇ ಪವಕ್ಖಾಮಿ ಯಥಾ ಪಜಾನಂ;

ಉಪಧಿನಿದಾನಾ ಪಭವನ್ತಿ ದುಕ್ಖಾ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಲೋಕಸ್ಮಿಮನೇಕರೂಪಾ’’ತಿ.

೨೦. ಯೋ ವೇ ಅವಿದ್ವಾ ಉಪಧಿಂ ಕರೋತಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ದುಕ್ಖಮುಪೇತಿ ಮನ್ದೋ;

ತಸ್ಮಾ ಪಜಾನಂ ಉಪಧಿಂ ನ ಕಯಿರಾ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಜಾತಿಪ್ಪಭವಾನುಪಸ್ಸೀ.

ಯೋ ವೇ ಅವಿದ್ವಾ ಉಪಧಿಂ ಕರೋತೀತಿ. ಯೋತಿ ಯೋ ಯಾದಿಸೋ ಯಥಾಯುತ್ತೋ ಯಥಾವಿಹಿತೋ ಯಥಾಪಕಾರೋ ಯಂಠಾನಪ್ಪತ್ತೋ ಯಂಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗತೋ ಖತ್ತಿಯೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ವೇಸ್ಸೋ ವಾ ಸುದ್ದೋ ವಾ ಗಹಟ್ಠೋ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಾ ದೇವೋ ವಾ ಮನುಸ್ಸೋ ವಾ. ಅವಿದ್ವಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಗತೋ ಅಞ್ಞಾಣೀ ಅವಿಭಾವೀ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ. ಉಪಧಿಂ ಕರೋತೀತಿ ತಣ್ಹೂಪಧಿಂ ಕರೋತಿ, ದಿಟ್ಠೂಪಧಿಂ ಕರೋತಿ, ಕಿಲೇಸೂಪಧಿಂ ಕರೋತಿ, ಕಮ್ಮೂಪಧಿಂ ಕರೋತಿ, ದುಚ್ಚರಿತೂಪಧಿಂ ಕರೋತಿ, ಆಹಾರೂಪಧಿಂ ಕರೋತಿ, ಪಟಿಘೂಪಧಿಂ ಕರೋತಿ, ಚತಸ್ಸೋ ಉಪಾದಿನ್ನಧಾತುಯೋ ಉಪಧೀ ಕರೋತಿ, ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ಉಪಧೀ ಕರೋತಿ, ಛ ವಿಞ್ಞಾಣಕಾಯೇ ಉಪಧೀ ಕರೋತಿ ಜನೇತಿ ಸಞ್ಜನೇತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇತೀತಿ – ಅವಿದ್ವಾ ಉಪಧಿಂ ಕರೋತಿ.

ಪುನಪ್ಪುನಂ ದುಕ್ಖಮುಪೇತಿ ಮನ್ದೋತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಜಾತಿದುಕ್ಖಂ ಜರಾದುಕ್ಖಂ ಬ್ಯಾಧಿದುಕ್ಖಂ ಮರಣದುಕ್ಖಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸದುಕ್ಖಂ ಏತಿ ಸಮುಪೇತಿ ಉಪಗಚ್ಛತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ ಪರಾಮಸತಿ ಅಭಿನಿವಿಸತೀತಿ – ಪುನಪ್ಪುನಂ ದುಕ್ಖಮುಪೇತಿ. ಮನ್ದೋತಿ ಮನ್ದೋ ಮೋಮುಹೋ ಅವಿದ್ವಾ ಅವಿಜ್ಜಾಗತೋ ಅಞ್ಞಾಣೀ ಅವಿಭಾವೀ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋತಿ – ಪುನಪ್ಪುನಂ ದುಕ್ಖಮುಪೇತಿ ಮನ್ದೋ.

ತಸ್ಮಾ ಪಜಾನಂ ಉಪಧಿಂ ನ ಕಯಿರಾತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ತಂಕಾರಣಾ ತಂಹೇತು ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ತಂನಿದಾನಾ ಏತಂ ಆದೀನವಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಉಪಧೀಸೂತಿ ತಸ್ಮಾ. ಪಜಾನನ್ತಿ ಪಜಾನನ್ತೋ ಆಜಾನನ್ತೋ ವಿಜಾನನ್ತೋ ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತೋ, ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಪಜಾನನ್ತೋ ಆಜಾನನ್ತೋ ವಿಜಾನನ್ತೋ ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತೋ, ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ದುಕ್ಖಾ’’ತಿ…ಪೇ… ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ’’ತಿ…ಪೇ… ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಪಜಾನನ್ತೋ ಆಜಾನನ್ತೋ ವಿಜಾನನ್ತೋ ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತೋ. ಉಪಧಿಂ ನ ಕಯಿರಾತಿ ತಣ್ಹೂಪಧಿಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ದಿಟ್ಠೂಪಧಿಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ಕಿಲೇಸೂಪಧಿಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ದುಚ್ಚರಿತೂಪಧಿಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ಆಹಾರೂಪಧಿಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ಪಟಿಘೂಪಧಿಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ಚತಸ್ಸೋ ಉಪಾದಿನ್ನಧಾತುಯೋ ಉಪಧೀ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ಉಪಧೀ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ಛ ವಿಞ್ಞಾಣಕಾಯೇ ಉಪಧೀ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಜನೇಯ್ಯ ನ ಸಞ್ಜನೇಯ್ಯ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ ನಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯಾತಿ – ತಸ್ಮಾ ಪಜಾನಂ ಉಪಧಿಂ ನ ಕಯಿರಾ.

ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಜಾತಿದುಕ್ಖಸ್ಸ ಜರಾದುಕ್ಖಸ್ಸ ಬ್ಯಾಧಿದುಕ್ಖಸ್ಸ ಮರಣದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸದುಕ್ಖಸ್ಸ. ಪಭವಾನುಪಸ್ಸೀತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲಾನುಪಸ್ಸೀ ಹೇತಾನುಪಸ್ಸೀ ನಿದಾನಾನುಪಸ್ಸೀ ಸಮ್ಭವಾನುಪಸ್ಸೀ ಪಭವಾನುಪಸ್ಸೀ ಸಮುಟ್ಠಾನಾನುಪಸ್ಸೀ ಆಹಾರಾನುಪಸ್ಸೀ ಆರಮ್ಮಣಾನುಪಸ್ಸೀ ಪಚ್ಚಯಾನುಪಸ್ಸೀ ಸಮುದಯಾನುಪಸ್ಸೀ. ಅನುಪಸ್ಸನಾ ವುಚ್ಚತಿ ಞಾಣಂ. ಯಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಇಮಾಯ ಅನುಪಸ್ಸನಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಉಪೇತೋ ಹೋತಿ ಸಮುಪೇತೋ ಉಪಾಗತೋ ಸಮುಪಾಗತೋ ಉಪಪನ್ನೋ ಸಮುಪಪನ್ನೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ಅನುಪಸ್ಸೀತಿ – ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಜಾತಿಪ್ಪಭವಾನುಪಸ್ಸೀ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಯೋ ವೇ ಅವಿದ್ವಾ ಉಪಧಿಂ ಕರೋತಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ದುಕ್ಖಮುಪೇತಿ ಮನ್ದೋ;

ತಸ್ಮಾ ಪಜಾನಂ ಉಪಧಿಂ ನ ಕಯಿರಾ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಜಾತಿಪ್ಪಭವಾನುಪಸ್ಸೀ’’ತಿ.

೨೧. ಯಂ ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹ ಅಕಿತ್ತಯೀ ನೋ, ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹಿ;

ಕಥಂ ನು ಧೀರಾ ವಿತರನ್ತಿ ಓಘಂ, ಜಾತಿಂ ಜರಂ ಸೋಕಪರಿದ್ದವಞ್ಚ;

ತಂ ಮೇ ಮುನೀ ಸಾಧು ವಿಯಾಕರೋಹಿ, ತಥಾ ಹಿ ತೇ ವಿದಿತೋ ಏಸ ಧಮ್ಮೋ.

ಯಂ ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹ ಅಕಿತ್ತಯೀ ನೋತಿ ಯಂ ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹ ಅಯಾಚಿಮ್ಹ ಅಜ್ಝೇಸಿಮ್ಹ ಪಸಾದಯಿಮ್ಹ. ಅಕಿತ್ತಯೀ ನೋತಿ ಕಿತ್ತಿತಂ [ಅಕಿತ್ತಿ ತಂ (ಸ್ಯಾ.) ಏವಮೀದಿಸೇಸು ಪದೇಸು ಅತೀತವಿಭತ್ತಿವಸೇನ ಮಹಾನಿ. ೧೧೦] ಪಕಿತ್ತಿತಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಂ ದೇಸಿತಂ ಪಞ್ಞಪಿತಂ [ಪಞ್ಞಾಪಿತಂ (ಕ.)] ಪಟ್ಠಪಿತಂ ವಿವರಿತಂ ವಿಭತ್ತಂ ಉತ್ತಾನೀಕತಂ ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ – ಯಂ ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹ ಅಕಿತ್ತಯೀ ನೋ.

ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹೀತಿ ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ, ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಯಾಚಾಮ, ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಅಜ್ಝೇಸಾಮ, ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಪಸಾದೇಮ, ಉತ್ತರಿ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ. ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹೀತಿ ಇಙ್ಘ ಬ್ರೂಹಿ ಆಚಿಕ್ಖಾಹಿ ದೇಸೇಹಿ ಪಞ್ಞಪೇಹಿ ಪಟ್ಠಪೇಹಿ ವಿವರಾಹಿ ವಿಭಜಾಹಿ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಹಿ ಪಕಾಸೇಹೀತಿ – ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹಿ.

ಕಥಂ ನು ಧೀರಾ ವಿತರನ್ತಿ ಓಘಂ, ಜಾತಿಂ ಜರಂ ಸೋಕಪರಿದ್ದವಞ್ಚಾತಿ. ಕಥಂ ನೂತಿ ಸಂಸಯಪುಚ್ಛಾ ವಿಮತಿಪುಚ್ಛಾ ದ್ವೇಳ್ಹಕಪುಚ್ಛಾ ಅನೇಕಂಸಪುಚ್ಛಾ – ‘‘ಏವಂ ನು ಖೋ, ನನು ಖೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಕಥಂ ನು ಖೋ’’ತಿ – ಕಥಂ ನು. ಧೀರಾತಿ ಧೀರಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಪಞ್ಞವನ್ತೋ ಬುದ್ಧಿಮನ್ತೋ ಞಾಣಿನೋ ವಿಭಾವಿನೋ ಮೇಧಾವಿನೋ. ಓಘನ್ತಿ ಕಾಮೋಘಂ ಭವೋಘಂ ದಿಟ್ಠೋಘಂ ಅವಿಜ್ಜೋಘಂ. ಜಾತೀತಿ ಯಾ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಮ್ಹಿ ತಮ್ಹಿ ಸತ್ತನಿಕಾಯೇ ಜಾತಿ ಸಞ್ಜಾತಿ ಓಕ್ಕನ್ತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಖನ್ಧಾನಂ ಪಾತುಭಾವೋ ಆಯತನಾನಂ ಪಟಿಲಾಭೋ. ಜರಾತಿ ಯಾ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಮ್ಹಿ ತಮ್ಹಿ ಸತ್ತನಿಕಾಯೇ ಜರಾ ಜೀರಣತಾ ಖಣ್ಡಿಚ್ಚಂ ಪಾಲಿಚ್ಚಂ ವಲಿತ್ತಚತಾ ಆಯುನೋ ಸಂಹಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪರಿಪಾಕೋ. ಸೋಕೋತಿ ಞಾತಿಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ಭೋಗಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ರೋಗಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ಸೀಲಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ದುಕ್ಖಧಮ್ಮೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ಸೋಕೋ ಸೋಚನಾ ಸೋಚಿತತ್ತಂ ಅನ್ತೋಸೋಕೋ ಅನ್ತೋಪರಿಸೋಕೋ ಅನ್ತೋಡಾಹೋ ಅನ್ತೋಪರಿಡಾಹೋ ಚೇತಸೋ ಪರಿಜ್ಝಾಯನಾ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ. ಪರಿದೇವೋತಿ ಞಾತಿಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ಭೋಗಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ರೋಗಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ಸೀಲಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ದುಕ್ಖಧಮ್ಮೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ಆದೇವೋ ಪರಿದೇವೋ ಆದೇವನಾ ಪರಿದೇವನಾ ಆದೇವಿತತ್ತಂ ಪರಿದೇವಿತತ್ತಂ ವಾಚಾ ಪಲಾಪೋ [ಲಾಪೋ ಪಲಾಪೋ (ಸ್ಯಾ.) ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಣಿಯೇ] ವಿಪ್ಪಲಾಪೋ ಲಾಲಪ್ಪೋ ಲಾಲಪ್ಪನಾ ಲಾಲಪ್ಪಿತತ್ತಂ [ಲಾಲಪ್ಪಾಯನಾ ಲಾಲಪ್ಪಾಯಿತತ್ತಂ (ಬಹೂಸು) ಜರಾಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸಟ್ಠಕಥಾ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ].

ಕಥಂ ನು ಧೀರಾ ವಿತರನ್ತಿ ಓಘಂ, ಜಾತಿಂ ಜರಂ ಸೋಕಪರಿದ್ದವಞ್ಚಾತಿ ಧೀರಾ ಕಥಂ ಓಘಞ್ಚ ಜಾತಿಞ್ಚ ಜರಞ್ಚ ಸೋಕಞ್ಚ ಪರಿದೇವಞ್ಚ ತರನ್ತಿ ಉತ್ತರನ್ತಿ ಪತರನ್ತಿ ಸಮತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ ವೀತಿವತ್ತನ್ತೀತಿ – ಕಥಂ ನು ಧೀರಾ ವಿತರನ್ತಿ ಓಘಂ, ಜಾತಿಂ ಜರಂ ಸೋಕಪರಿದ್ದವಞ್ಚ.

ತಂ ಮೇ ಮುನೀ ಸಾಧು ವಿಯಾಕರೋಹೀತಿ. ತನ್ತಿ ಯಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ ಯಂ ಯಾಚಾಮಿ ಯಂ ಅಜ್ಝೇಸಾಮಿ ಯಂ ಪಸಾದೇಮಿ. ಮುನೀತಿ ಮೋನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಞಾಣಂ. ಯಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಧಮ್ಮವಿಚಯೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಭಗವಾ ತೇನ ಞಾಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮುನಿ ಮೋನಪ್ಪತ್ತೋ. ತೀಣಿ ಮೋನೇಯ್ಯಾನಿ – ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ ವಚೀಮೋನೇಯ್ಯಂ ಮನೋಮೋನೇಯ್ಯಂ.

ಕತಮಂ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ? ತಿವಿಧಾನಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾನಂ ಪಹಾನಂ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ. ತಿವಿಧಂ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ. ಕಾಯಾರಮ್ಮಣೇ ಞಾಣಂ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ. ಕಾಯಪರಿಞ್ಞಾ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ. ಪರಿಞ್ಞಾಸಹಗತೋ ಮಗ್ಗೋ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ. ಕಾಯೇ ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ. ಕಾಯಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ. ಇದಂ ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ.

ಕತಮಂ ವಚೀಮೋನೇಯ್ಯಂ? ಚತುಬ್ಬಿಧಾನಂ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಾನಂ ಪಹಾನಂ ವಚೀಮೋನೇಯ್ಯಂ. ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ವಚೀಸುಚರಿತಂ ವಚೀಮೋನೇಯ್ಯಂ. ವಾಚಾರಮ್ಮಣೇ ಞಾಣಂ ವಚೀಮೋನೇಯ್ಯಂ. ವಾಚಾಪರಿಞ್ಞಾ ವಚೀಮೋನೇಯ್ಯಂ. ಪರಿಞ್ಞಾಸಹಗತೋ ಮಗ್ಗೋ ವಚೀಮೋನೇಯ್ಯಂ. ವಾಚಾಯ ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ವಚೀಮೋನೇಯ್ಯಂ. ವಚೀಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿ ವಚೀಮೋನೇಯ್ಯಂ. ಇದಂ ವಚೀಮೋನೇಯ್ಯಂ.

ಕತಮಂ ಮನೋಮೋನೇಯ್ಯಂ? ತಿವಿಧಾನಂ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಾನಂ ಪಹಾನಂ ಮನೋಮೋನೇಯ್ಯಂ. ತಿವಿಧಂ ಮನೋಸುಚರಿತಂ ಮನೋಮೋನೇಯ್ಯಂ. ಚಿತ್ತಾರಮ್ಮಣೇ ಞಾಣಂ ಮನೋಮೋನೇಯ್ಯಂ. ಚಿತ್ತಪರಿಞ್ಞಾ ಮನೋಮೋನೇಯ್ಯಂ. ಪರಿಞ್ಞಾಸಹಗತೋ ಮಗ್ಗೋ ಮನೋಮೋನೇಯ್ಯಂ. ಚಿತ್ತೇ ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ಮನೋಮೋನೇಯ್ಯಂ. ಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ ಮನೋಮೋನೇಯ್ಯಂ. ಇದಂ ಮನೋಮೋನೇಯ್ಯಂ.

ಕಾಯಮುನಿಂ ವಚೀಮುನಿಂ [ವಾಚಾಮುನಿಂ (ಬಹೂಸು) ಇತಿವು. ೬೭], ಮನೋಮುನಿಮನಾಸವಂ;

ಮುನಿಂ ಮೋನೇಯ್ಯಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಆಹು ಸಬ್ಬಪ್ಪಹಾಯಿನಂ.

ಕಾಯಮುನಿಂ ವಚೀಮುನಿಂ, ಮನೋಮುನಿಮನಾಸವಂ;

ಮುನಿಂ ಮೋನೇಯ್ಯಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಆಹು ನಿನ್ಹಾತಪಾಪಕನ್ತಿ.

ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಮೋನೇಯ್ಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಛ ಮುನಿನೋ [ಮುನಯೋ (ಸ್ಯಾ.) ಮಹಾನಿ. ೧೪] – ಅಗಾರಮುನಿನೋ, ಅನಗಾರಮುನಿನೋ, ಸೇಖಮುನಿನೋ [ಸೇಕ್ಖಮುನಿನೋ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)], ಅಸೇಖಮುನಿನೋ, ಪಚ್ಚೇಕಮುನಿನೋ ಮುನಿಮುನಿನೋತಿ. ಕತಮೇ ಅಗಾರಮುನಿನೋ? ಯೇ ತೇ ಅಗಾರಿಕಾ ದಿಟ್ಠಪದಾ ವಿಞ್ಞಾತಸಾಸನಾ – ಇಮೇ ಅಗಾರಮುನಿನೋ. ಕತಮೇ ಅನಗಾರಮುನಿನೋ? ಯೇ ತೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ದಿಟ್ಠಪದಾ ವಿಞ್ಞಾತಸಾಸನಾ – ಇಮೇ ಅನಗಾರಮುನಿನೋ. ಸತ್ತ ಸೇಖಾ ಸೇಖಮುನಿನೋ. ಅರಹನ್ತೋ ಅಸೇಖಮುನಿನೋ. ಪಚ್ಚೇಕಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಪಚ್ಚೇಕಮುನಿನೋ. ತಥಾಗತಾ ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಮುನಿಮುನಿನೋ.

ನ ಮೋನೇನ ಮುನೀ [ಮುನಿ (ಸ್ಯಾ. ಕ.) ಧ. ಪ. ೨೬೮] ಹೋತಿ, ಮೂಳ್ಹರೂಪೋ ಅವಿದ್ದಸು;

ಯೋ ಚ ತುಲಂವ ಪಗ್ಗಯ್ಹ, ವರಮಾದಾಯ ಪಣ್ಡಿತೋ.

ಪಾಪಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ, ಸ ಮುನೀ ತೇನ ಸೋ ಮುನಿ;

ಯೋ ಮುನಾತಿ ಉಭೋ ಲೋಕೇ, ಮುನಿ ತೇನ ಪವುಚ್ಚತಿ.

ಅಸತಞ್ಚ ಸತಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ, ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ಸಬ್ಬಲೋಕೇ;

ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಪೂಜನೀಯೋ [ಪೂಜಿತೋ (ಸ್ಯಾ. ಕ.) ಮಹಾನಿ. ೧೪], ಸಙ್ಗಜಾಲಮತಿಚ್ಚ [ಸಙ್ಗ ಜಾಲಮತಿಚ್ಚ, ಸು. ನಿ. ೫೩೨] ಸೋ ಮುನೀತಿ.

ಸಾಧು ವಿಯಾಕರೋಹೀತಿ ತಂ ಸಾಧು ಆಚಿಕ್ಖಾಹಿ ದೇಸೇಹಿ ಪಞ್ಞಪೇಹಿ ಪಟ್ಠಪೇಹಿ ವಿವರಾಹಿ ವಿಭಜಾಹಿ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಹಿ ಪಕಾಸೇಹೀತಿ – ತಂ ಮೇ ಮುನೀ ಸಾಧು ವಿಯಾಕರೋಹಿ. ತಥಾ ಹಿ ತೇ ವಿದಿತೋ ಏಸ ಧಮ್ಮೋತಿ ತಥಾ ಹಿ ತೇ ವಿದಿತೋ ತುಲಿತೋ ತೀರಿತೋ ವಿಭೂತೋ ವಿಭಾವಿತೋ ಏಸ ಧಮ್ಮೋತಿ – ತಥಾ ಹಿ ತೇ ವಿದಿತೋ ಏಸ ಧಮ್ಮೋ. ತೇನಾಹ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ –

‘‘ಯಂ ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹ ಅಕಿತ್ತಯೀ ನೋ, ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹಿ;

ಕಥಂ ನು ಧೀರಾ ವಿತರನ್ತಿ ಓಘಂ, ಜಾತಿಂ ಜರಂ ಸೋಕಪರಿದ್ದವಞ್ಚ;

ತಂ ಮೇ ಮುನೀ ಸಾಧು ವಿಯಾಕರೋಹಿ, ತಥಾ ಹಿ ತೇ ವಿದಿತೋ ಏಸ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ.

೨೨. ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ ತೇ ಧಮ್ಮಂ, [ಮೇತ್ತಗೂತಿ ಭಗವಾ]

ದಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇ ಅನೀತಿಹಂ;

ಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸತೋ ಚರಂ, ತರೇ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕಂ.

ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ ತೇ ಧಮ್ಮನ್ತಿ. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದೇ, ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಬಲಾನಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ, ಅರಿಯಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ, ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ, ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿನಿಞ್ಚ ಪಟಿಪದಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮಿ ಪಟ್ಠಪೇಸ್ಸಾಮಿ ವಿವರಿಸ್ಸಾಮಿ ವಿಭಜಿಸ್ಸಾಮಿ ಉತ್ತಾನೀಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ಪಕಾಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ – ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ ತೇ ಧಮ್ಮಂ. ಮೇತ್ತಗೂತಿ ಭಗವಾ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ನಾಮೇನ ಆಲಪತಿ.

ದಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇ ಅನೀತಿಹನ್ತಿ. ದಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇತಿ ದಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇ ಞಾತೇ ಧಮ್ಮೇ ತುಲಿತೇ ಧಮ್ಮೇ ತೀರಿತೇ ಧಮ್ಮೇ ವಿಭೂತೇ ಧಮ್ಮೇ ವಿಭಾವಿತೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾತಿ…ಪೇ… ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ದಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇ ಞಾತೇ ಧಮ್ಮೇ ತುಲಿತೇ ಧಮ್ಮೇ ತೀರಿತೇ ಧಮ್ಮೇ ವಿಭೂತೇ ಧಮ್ಮೇ ವಿಭಾವಿತೇ ಧಮ್ಮೇತಿ – ಏವಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ. ಅಥ ವಾ, ದುಕ್ಖೇ ದಿಟ್ಠೇ ದುಕ್ಖಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಮುದಯೇ ದಿಟ್ಠೇ ಸಮುದಯಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಗ್ಗೇ ದಿಟ್ಠೇ ಮಗ್ಗಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನಿರೋಧೇ ದಿಟ್ಠೇ ನಿರೋಧಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ – ಏವಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ. ಅಥ ವಾ, ದಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ ಅಕಾಲಿಕಂ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕಂ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕಂ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ – ಏವಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ದಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇ. ಅನೀತಿಹನ್ತಿ ನ ಇತಿಹೀತಿಹಂ ನ ಇತಿಕಿರಾಯ ನ ಪರಮ್ಪರಾಯ ನ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾಯ ನ ತಕ್ಕಹೇತು ನ ನಯಹೇತು ನ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕೇನ ನ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ, ಸಾಮಂ ಸಯಮಭಿಞ್ಞಾತಂ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖಧಮ್ಮಂ, ತಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ – ದಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇ ಅನೀತಿಹಂ.

ಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸತೋ ಚರನ್ತಿ ಯಂ ವಿದಿತಂ ಕತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ವಿದಿತಂ ಕತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ದುಕ್ಖಾ’’ತಿ… ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ’’ತಿ…ಪೇ… ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವಿದಿತಂ ಕತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ. ಸತೋತಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸತೋ – ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಸತೋ…ಪೇ… ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ಸತೋ. ಚರನ್ತಿ ಚರನ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ಇರಿಯನ್ತೋ ವತ್ತೇನ್ತೋ ಪಾಲೇನ್ತೋ ಯಪೇನ್ತೋ ಯಾಪೇನ್ತೋತಿ – ಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸತೋ ಚರಂ.

ತರೇ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕನ್ತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ ವುಚ್ಚತಿ ತಣ್ಹಾ. ಯೋ ರಾಗೋ ಸಾರಾಗೋ…ಪೇ… ಅಭಿಜ್ಝಾ ಲೋಭೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ. ವಿಸತ್ತಿಕಾತಿ ಕೇನಟ್ಠೇನ ವಿಸತ್ತಿಕಾ? ವಿಸತಾತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ, ವಿಸಾಲಾತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ, ವಿಸಟಾತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ, ವಿಸಮಾತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ, ವಿಸಕ್ಕತೀತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ, ವಿಸಂಹರತೀತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ, ವಿಸಂವಾದಿಕಾತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ, ವಿಸಮೂಲಾತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ, ವಿಸಫಲಾತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ, ವಿಸಪರಿಭೋಗಾತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ, ವಿಸಾಲಾ ವಾ ಪನ ಸಾ ತಣ್ಹಾ ರೂಪೇ ಸದ್ದೇ ಗನ್ಧೇ ರಸೇ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ ಕುಲೇ ಗಣೇ ಆವಾಸೇ ಲಾಭೇ ಯಸೇ ಪಸಂಸಾಯ ಸುಖೇ ಚೀವರೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ಸೇನಾಸನೇ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ರೂಪಧಾತುಯಾ ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಕಾಮಭವೇ ರೂಪಭವೇ ಅರೂಪಭವೇ ಸಞ್ಞಾಭವೇ ಅಸಞ್ಞಾಭವೇ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಭವೇ ಏಕವೋಕಾರಭವೇ ಚತುವೋಕಾರಭವೇ ಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವೇ ಅತೀತೇ ಅನಾಗತೇ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ದಿಟ್ಠಸುತಮುತವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ವಿಸಟಾ ವಿತ್ಥತಾತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ. ಲೋಕೇತಿ ಅಪಾಯಲೋಕೇ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ದೇವಲೋಕೇ ಖನ್ಧಲೋಕೇ ಧಾತುಲೋಕೇ ಆಯತನಲೋಕೇ. ತರೇ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕನ್ತಿ ಲೋಕೇ ವೇಸಾ ವಿಸತ್ತಿಕಾ [ಯಾ ಸಾ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕಾ (ಸ್ಯಾ.) ಕಾಮಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸಟ್ಠಕಥಾ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ], ಲೋಕೇ ವೇತಂ ವಿಸತ್ತಿಕಂ ಸತೋ ತರೇಯ್ಯ ಉತ್ತರೇಯ್ಯ ಪತರೇಯ್ಯ ಸಮತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯ ವೀತಿವತ್ತೇಯ್ಯಾತಿ – ತರೇ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕಂ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ ತೇ ಧಮ್ಮಂ, [ಮೇತ್ತಗೂತಿ ಭಗವಾ]

ದಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇ ಅನೀತಿಹಂ;

ಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸತೋ ಚರಂ, ತರೇ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ.

೨೩. ತಞ್ಚಾಹಂ ಅಭಿನನ್ದಾಮಿ, ಮಹೇಸಿ ಧಮ್ಮಮುತ್ತಮಂ;

ಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸತೋ ಚರಂ, ತರೇ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕಂ.

ತಞ್ಚಾಹಂ ಅಭಿನನ್ದಾಮೀತಿ. ತನ್ತಿ ತುಯ್ಹಂ ವಚನಂ ಬ್ಯಪ್ಪಥಂ [ಬ್ಯಪಥಂ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ದೇಸನಂ ಅನುಸಾಸನಂ ಅನುಸಿಟ್ಠಂ [ದೇಸನಂ ಅನುಸನ್ಧಿ (ಸ್ಯಾ.)]. ನನ್ದಾಮೀತಿ ಅಭಿನನ್ದಾಮಿ ಮೋದಾಮಿ ಅನುಮೋದಾಮಿ ಇಚ್ಛಾಮಿ ಸಾದಿಯಾಮಿ ಯಾಚಾಮಿ ಪತ್ಥಯಾಮಿ ಪಿಹಯಾಮಿ ಅಭಿಜಪ್ಪಾಮೀತಿ – ತಞ್ಚಾಹಂ ಅಭಿನನ್ದಾಮಿ.

ಮಹೇಸಿ ಧಮ್ಮಮುತ್ತಮನ್ತಿ. ಮಹೇಸೀತಿ ಕಿಂ ಮಹೇಸಿ ಭಗವಾ, ಮಹನ್ತಂ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಂ ಏಸೀ ಗವೇಸೀ [ಏಸಿ ಗವೇಸಿ (ಸ್ಯಾ.) ಮಹಾನಿ. ೧೫೦] ಪರಿಯೇಸೀತಿ ಮಹೇಸಿ, ಮಹನ್ತಂ ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧಂ…ಪೇ… ಮಹನ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಂ… ಮಹನ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಂ… ಮಹನ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕ್ಖನ್ಧಂ ಏಸೀ ಗವೇಸೀ ಪರಿಯೇಸೀತಿ ಮಹೇಸಿ, ಮಹತೋ ತಮೋಕಾಯಸ್ಸ ಪದಾಲನಂ ಏಸೀ ಗವೇಸೀ ಪರಿಯೇಸೀತಿ ಮಹೇಸಿ, ಮಹತೋ ವಿಪಲ್ಲಾಸಸ್ಸ ಪಭೇದನಂ ಏಸೀ ಗವೇಸೀ ಪರಿಯೇಸೀತಿ ಮಹೇಸಿ, ಮಹತೋ ತಣ್ಹಾಸಲ್ಲಸ್ಸ ಅಬ್ಬಹನಂ [ಅಬ್ಬೂಹನಂ (ಬಹೂಸು), ಅಬ್ಬೂಹಂ (ಸೀ. ಅಟ್ಠ.)] ಏಸೀ ಗವೇಸೀ ಪರಿಯೇಸೀತಿ ಮಹೇಸಿ, ಮಹತೋ ದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾತಸ್ಸ ವಿನಿವೇಠನಂ ಏಸೀ ಗವೇಸೀ ಪರಿಯೇಸೀತಿ ಮಹೇಸಿ, ಮಹತೋ ಮಾನಧಜಸ್ಸ ಪಪಾತನಂ ಏಸೀ ಗವೇಸೀ ಪರಿಯೇಸೀತಿ ಮಹೇಸಿ, ಮಹತೋ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ವೂಪಸಮಂ ಏಸೀ ಗವೇಸೀ ಪರಿಯೇಸೀತಿ ಮಹೇಸಿ, ಮಹತೋ ಓಘಸ್ಸ ನಿತ್ಥರಣಂ ಏಸೀ ಗವೇಸೀ ಪರಿಯೇಸೀತಿ ಮಹೇಸಿ, ಮಹತೋ ಭಾರಸ್ಸ ನಿಕ್ಖೇಪನಂ ಏಸೀ ಗವೇಸೀ ಪರಿಯೇಸೀತಿ ಮಹೇಸಿ, ಮಹತೋ ಸಂಸಾರವಟ್ಟಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛೇದಂ ಏಸೀ ಗವೇಸೀ ಪರಿಯೇಸೀತಿ ಮಹೇಸಿ, ಮಹತೋ ಸನ್ತಾಪಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾಪನಂ ಏಸೀ ಗವೇಸೀ ಪರಿಯೇಸೀತಿ ಮಹೇಸಿ, ಮಹತೋ ಪರಿಳಾಹಸ್ಸ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಂ ಏಸೀ ಗವೇಸೀ ಪರಿಯೇಸೀತಿ ಮಹೇಸಿ, ಮಹತೋ ಧಮ್ಮಧಜಸ್ಸ ಉಸ್ಸಾಪನಂ ಏಸೀ ಗವೇಸೀ ಪರಿಯೇಸೀತಿ ಮಹೇಸಿ, ಮಹನ್ತೇ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ…ಪೇ… ಮಹನ್ತೇ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇ… ಮಹನ್ತೇ ಇದ್ಧಿಪಾದೇ… ಮಹನ್ತಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ… ಮಹನ್ತಾನಿ ಬಲಾನಿ… ಮಹನ್ತೇ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ… ಮಹನ್ತಂ ಅರಿಯಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ… ಮಹನ್ತಂ ಪರಮತ್ಥಂ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಏಸೀ ಗವೇಸೀ ಪರಿಯೇಸೀತಿ ಮಹೇಸಿ, ಮಹೇಸಕ್ಖೇಹಿ ಸತ್ತೇಹಿ ಏಸಿತೋ ಗವೇಸಿತೋ ಪರಿಯೇಸಿತೋ – ‘‘ಕಹಂ ಬುದ್ಧೋ, ಕಹಂ ಭಗವಾ, ಕಹಂ ದೇವದೇವೋ, ಕಹಂ ನರಾಸಭೋ’’ತಿ ಮಹೇಸಿ. ಧಮ್ಮಮುತ್ತಮನ್ತಿ ಧಮ್ಮಮುತ್ತಂಮಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಯೋ ಸೋ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಉತ್ತಮನ್ತಿ ಅಗ್ಗಂ ಸೇಟ್ಠಂ ವಿಸೇಟ್ಠಂ ಪಾಮೋಕ್ಖಂ ಉತ್ತಮಂ ಪವರಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ – ಮಹೇಸಿ ಧಮ್ಮಮುತ್ತಮಂ.

ಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸತೋ ಚರನ್ತಿ ವಿದಿತಂ ಕತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ವಿದಿತಂ ಕತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ದುಕ್ಖಾ’’ತಿ… ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ’’ತಿ…ಪೇ… ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವಿದಿತಂ ಕತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ. ಸತೋತಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸತೋ – ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಸತೋ, ವೇದನಾಸು…ಪೇ… ಚಿತ್ತೇ… ಧಮ್ಮೇಸು… ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಸತೋ… ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ಸತೋ. ಚರನ್ತಿ ಚರನ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ಇರಿಯನ್ತೋ ವತ್ತೇನ್ತೋ ಪಾಲೇನ್ತೋ ಯಪೇನ್ತೋ ಯಾಪೇನ್ತೋತಿ – ಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸತೋ ಚರಂ.

ತರೇ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕನ್ತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ ವುಚ್ಚತಿ ತಣ್ಹಾ. ಯೋ ರಾಗೋ ಸಾರಾಗೋ…ಪೇ… ಅಭಿಜ್ಝಾ ಲೋಭೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ. ವಿಸತ್ತಿಕಾತಿ ಕೇನಟ್ಠೇನ ವಿಸತ್ತಿಕಾ…ಪೇ… ವಿಸಟಾ ವಿತ್ಥತಾತಿ ವಿಸತ್ತಿಕಾ. ಲೋಕೇತಿ ಅಪಾಯಲೋಕೇ…ಪೇ… ಆಯತನಲೋಕೇ. ತರೇ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕನ್ತಿ ಲೋಕೇ ವೇಸಾ ವಿಸತ್ತಿಕಾ, ಲೋಕೇ ವೇತಂ ವಿಸತ್ತಿಕಂ ಸತೋ ತರೇಯ್ಯ ಉತ್ತರೇಯ್ಯ ಪತರೇಯ್ಯ ಸಮತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯ ವೀತಿವತ್ತೇಯ್ಯಾತಿ – ತರೇ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕಂ. ತೇನಾಹ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ –

‘‘ತಞ್ಚಾಹಂ ಅಭಿನನ್ದಾಮಿ, ಮಹೇಸಿ ಧಮ್ಮಮುತ್ತಮಂ;

ಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸತೋ ಚರಂ, ತರೇ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ.

೨೪. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮ್ಪಜಾನಾಸಿ, [ಮೇತ್ತಗೂತಿ ಭಗವಾ]

ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ತಿರಿಯಞ್ಚಾಪಿ ಮಜ್ಝೇ;

ಏತೇಸು ನನ್ದಿಞ್ಚ ನಿವೇಸನಞ್ಚ, ಪನುಜ್ಜ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವೇ ನ ತಿಟ್ಠೇ.

ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮ್ಪಜಾನಾಸೀತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಜಾನಾಸಿ ಆಜಾನಾಸಿ ವಿಜಾನಾಸಿ ಪಟಿವಿಜಾನಾಸಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಸೀತಿ – ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮ್ಪಜಾನಾಸಿ. ಮೇತ್ತಗೂತಿ ಭಗವಾ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ನಾಮೇನ ಆಲಪತಿ. ಭಗವಾತಿ ಗಾರವಾಧಿವಚನಮೇತಂ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಯದಿದಂ ಭಗವಾತಿ – ಮೇತ್ತಗೂತಿ ಭಗವಾ.

ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ತಿರಿಯಞ್ಚಾಪಿ ಮಜ್ಝೇತಿ. ಉದ್ಧನ್ತಿ ಅನಾಗತಂ [ಉದ್ಧಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅನಾಗತಂ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)]; ಅಧೋತಿ ಅತೀತಂ; ತಿರಿಯಞ್ಚಾಪಿ ಮಜ್ಝೇತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ. ಉದ್ಧನ್ತಿ ದೇವಲೋಕೋ; ಅಧೋತಿ ನಿರಯಲೋಕೋ; ತಿರಿಯಞ್ಚಾಪಿ ಮಜ್ಝೇತಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೋ. ಅಥ ವಾ, ಉದ್ಧನ್ತಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ; ಅಧೋತಿ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ; ತಿರಿಯಞ್ಚಾಪಿ ಮಜ್ಝೇತಿ ಅಬ್ಯಾಕತಾ ಧಮ್ಮಾ. ಉದ್ಧನ್ತಿ ಅರೂಪಧಾತು; ಅಧೋತಿ ಕಾಮಧಾತು; ತಿರಿಯಞ್ಚಾಪಿ ಮಜ್ಝೇತಿ ರೂಪಧಾತು. ಉದ್ಧನ್ತಿ ಸುಖಾ ವೇದನಾ; ಅಧೋತಿ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ; ತಿರಿಯಞ್ಚಾಪಿ ಮಜ್ಝೇತಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಉದ್ಧನ್ತಿ ಉದ್ಧಂ ಪಾದತಲಾ; ಅಧೋತಿ ಅಧೋ ಕೇಸಮತ್ಥಕಾ; ತಿರಿಯಞ್ಚಾಪಿ ಮಜ್ಝೇತಿ ವೇಮಜ್ಝೇತಿ – ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ತಿರಿಯಞ್ಚಾಪಿ ಮಜ್ಝೇ.

ಏತೇಸು ನನ್ದಿಞ್ಚ ನಿವೇಸನಞ್ಚ, ಪನುಜ್ಜ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವೇ ನ ತಿಟ್ಠೇತಿ ಏತೇಸೂತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿತೇಸು ದೇಸಿತೇಸು ಪಞ್ಞಪಿತೇಸು ಪಟ್ಠಪಿತೇಸು ವಿವರಿತೇಸು ವಿಭಜಿತೇಸು ಉತ್ತಾನೀಕತೇಸು ಪಕಾಸಿತೇಸು. ನನ್ದೀ ವುಚ್ಚತಿ ತಣ್ಹಾ. ಯೋ ರಾಗೋ ಸಾರಾಗೋ…ಪೇ… ಅಭಿಜ್ಝಾ ಲೋಭೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ. ನಿವೇಸನನ್ತಿ ದ್ವೇ ನಿವೇಸನಾ – ತಣ್ಹಾನಿವೇಸನಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿನಿವೇಸನಾ ಚ. ಕತಮಾ ತಣ್ಹಾ ನಿವೇಸನಾ? ಯಾವತಾ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತೇನ …ಪೇ… ಅಯಂ ತಣ್ಹಾನಿವೇಸನಾ. ಕತಮಾ ದಿಟ್ಠಿನಿವೇಸನಾ? ವೀಸತಿವತ್ಥುಕಾ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ …ಪೇ… ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿನಿವೇಸನಾ.

ಪನುಜ್ಜ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಸಹಗತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಅಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಸಹಗತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಆನೇಞ್ಜಾಭಿಸಙ್ಖಾರಸಹಗತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಏತೇಸು ನನ್ದಿಞ್ಚ ನಿವೇಸನಞ್ಚ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಸಹಗತಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ನುಜ್ಜ ಪನುಜ್ಜ ನುದ ಪನುದ ಜಹ ಪಜಹ ವಿನೋದೇಹಿ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋಹಿ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇಹೀತಿ – ಏತೇಸು ನನ್ದಿಞ್ಚ ನಿವೇಸನಞ್ಚ ಪನುಜ್ಜ ವಿಞ್ಞಾಣಂ.

ಭವೇ ನ ತಿಟ್ಠೇತಿ. ಭವಾತಿ ದ್ವೇ ಭವಾ – ಕಮ್ಮಭವೋ ಚ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕೋ ಚ ಪುನಬ್ಭವೋ. ಕತಮೋ ಕಮ್ಮಭವೋ? ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಅಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ ಆನೇಞ್ಜಾಭಿಸಙ್ಖಾರೋ – ಅಯಂ ಕಮ್ಮಭವೋ. ಕತಮೋ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕೋ ಪುನಬ್ಭವೋ? ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾ ರೂಪಂ ವೇದನಾ ಸಞ್ಞಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ – ಅಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕೋ ಪುನಬ್ಭವೋ. ಭವೇ ನ ತಿಟ್ಠೇತಿ ನನ್ದಿಞ್ಚ ನಿವೇಸನಞ್ಚ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಸಹಗತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಕಮ್ಮಭವಞ್ಚ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಞ್ಚ ಪುನಬ್ಭವಂ ಪಜಹನ್ತೋ ವಿನೋದೇನ್ತೋ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋನ್ತೋ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇನ್ತೋ ಕಮ್ಮಭವೇ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕೇ ಪುನಬ್ಭವೇ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ – ಪನುಜ್ಜ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವೇ ನ ತಿಟ್ಠೇ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮ್ಪಜಾನಾಸಿ, [ಮೇತ್ತಗೂತಿ ಭಗವಾ]

ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ತಿರಿಯಞ್ಚಾಪಿ ಮಜ್ಝೇ;

ಏತೇಸು ನನ್ದಿಞ್ಚ ನಿವೇಸನಞ್ಚ, ಪನುಜ್ಜ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವೇ ನ ತಿಟ್ಠೇ’’ತಿ.

೨೫. ಏವಂವಿಹಾರೀ ಸತೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ,

ಭಿಕ್ಖು ಚರಂ ಹಿತ್ವಾ ಮಮಾಯಿತಾನಿ;

ಜಾತಿಂ ಜರಂ ಸೋಕಪರಿದ್ದವಞ್ಚ, ಇಧೇವ ವಿದ್ವಾ ಪಜಹೇಯ್ಯ ದುಕ್ಖಂ.

ಏವಂವಿಹಾರೀ ಸತೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋತಿ. ಏವಂವಿಹಾರೀತಿ ನನ್ದಿಞ್ಚ ನಿವೇಸನಞ್ಚ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಸಹಗತವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಕಮ್ಮಭವಞ್ಚ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಞ್ಚ ಪುನಬ್ಭವಂ ಪಜಹನ್ತೋ ವಿನೋದೇನ್ತೋ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋನ್ತೋ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇನ್ತೋತಿ – ಏವಂವಿಹಾರೀ. ಸತೋತಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸತೋ – ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇನ್ತೋ…ಪೇ… ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ಸತೋ. ಅಪ್ಪಮತ್ತೋತಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಕಾರೀ ಸಾತಚ್ಚಕಾರೀ ಅಟ್ಠಿತಕಾರೀ ಅನೋಲೀನವುತ್ತೀ [ಅನೋಲೀನವುತ್ತಿಕೋ (ಕ.) ಮಹಾನಿ. ೧೪] ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಚ್ಛನ್ದೋ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು – ‘‘ಕಥಾಹಂ [ಕದಾಹಂ (ಸ್ಯಾ.)] ಅಪರಿಪೂರಂ ವಾ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಂ ಪರಿಪೂರೇಯ್ಯಂ, ಪರಿಪೂರಂ ವಾ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾಯ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಯೋ ತತ್ಥ ಛನ್ದೋ ಚ ವಾಯಾಮೋ ಚ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀ ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ [ಅಪ್ಪಟಿವಾನಿ (ಕ.) ಮಹಾನಿ. ೧೪] ಚ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಆತಪ್ಪಂ ಪಧಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಅನುಯೋಗೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು. ‘‘ಕಥಾಹಂ ಅಪರಿಪೂರಂ ವಾ ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧಂ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಂ… ವಿಮುತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಂ… ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕ್ಖನ್ಧಂ ಪರಿಪೂರೇಯ್ಯಂ ಪರಿಪೂರಂ ವಾ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕ್ಖನ್ಧಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾಯ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಯೋ ತತ್ಥ ಛನ್ದೋ ಚ ವಾಯಾಮೋ ಚ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀ ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ ಚ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಆತಪ್ಪಂ ಪಧಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಅನುಯೋಗೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು. ‘‘ಕಥಾಹಂ ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ಪರಿಜಾನೇಯ್ಯಂ, ಅಪ್ಪಹೀನೇ ವಾ ಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹೇಯ್ಯಂ, ಅಭಾವಿತಂ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇಯ್ಯಂ, ಅಸಚ್ಛಿಕತಂ ವಾ ನಿರೋಧಂ ಸಚ್ಛಿಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಯೋ ತತ್ಥ ಛನ್ದೋ ಚ ವಾಯಾಮೋ ಚ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀ ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ ಚ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಆತಪ್ಪಂ ಪಧಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಅನುಯೋಗೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ – ಏವಂವಿಹಾರೀ ಸತೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ.

ಭಿಕ್ಖು ಚರಂ ಹಿತ್ವಾ ಮಮಾಯಿತಾನೀತಿ. ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕೋ [ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನೋ (ಸ್ಯಾ.), ಏವಮೀದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು] ವಾ ಭಿಕ್ಖು ಸೇಕ್ಖೋ ವಾ ಭಿಕ್ಖು. ಚರನ್ತಿ ಚರನ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ಇರಿಯನ್ತೋ ವತ್ತೇನ್ತೋ ಪಾಲೇನ್ತೋ ಯಪೇನ್ತೋ ಯಾಪೇನ್ತೋ. ಮಮತ್ತಾತಿ ದ್ವೇ ಮಮತ್ತಾ – ತಣ್ಹಾಮಮತ್ತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಮಮತ್ತಞ್ಚ…ಪೇ… ಇದಂ ತಣ್ಹಾಮಮತ್ತಂ…ಪೇ… ಇದಂ ದಿಟ್ಠಿಮಮತ್ತಂ… ತಣ್ಹಾಮಮತ್ತಂ ಪಹಾಯ ದಿಟ್ಠಿಮಮತ್ತಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಮಮತ್ತೇ ಜಹಿತ್ವಾ ಚಜಿತ್ವಾ ಪಜಹಿತ್ವಾ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಬ್ಯನ್ತೀಕರಿತ್ವಾ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತ್ವಾತಿ – ಭಿಕ್ಖು ಚರಂ ಹಿತ್ವಾ ಮಮಾಯಿತಾನಿ.

ಜಾತಿಂ ಜರಂ ಸೋಕಪರಿದ್ದವಞ್ಚ, ಇಧೇವ ವಿದ್ವಾ ಪಜಹೇಯ್ಯ ದುಕ್ಖನ್ತಿ. ಜಾತೀತಿ ಯಾ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ…ಪೇ… ಜರನ್ತಿ ಯಾ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ…ಪೇ… ಸೋಕೋತಿ ಞಾತಿಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ…ಪೇ… ಪರಿದೇವೋತಿ ಞಾತಿಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ…ಪೇ… ಇಧಾತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ…ಪೇ… ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ. ವಿದ್ವಾತಿ ವಿಜ್ಜಾಗತೋ ಞಾಣೀ ವಿಭಾವೀ ಮೇಧಾವೀ. ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಜಾತಿದುಕ್ಖಂ…ಪೇ… ದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸದುಕ್ಖಂ. ಜಾತಿಂ ಜರಂ ಸೋಕಪರಿದ್ದವಞ್ಚ, ಇಧೇವ ವಿದ್ವಾ ಪಜಹೇಯ್ಯ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ವಿಜ್ಜಾಗತೋ ಞಾಣೀ ವಿಭಾವೀ ಮೇಧಾವೀ ಇಧೇವ ಜಾತಿಞ್ಚ ಜರಞ್ಚ ಸೋಕಪರಿದ್ದವಞ್ಚ ದುಕ್ಖಞ್ಚ ಪಜಹೇಯ್ಯ ವಿನೋದೇಯ್ಯ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೇಯ್ಯ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇಯ್ಯಾತಿ – ಜಾತಿಂ ಜರಂ ಸೋಕಪರಿದ್ದವಞ್ಚ, ಇಧೇವ ವಿದ್ವಾ ಪಜಹೇಯ್ಯ ದುಕ್ಖಂ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಏವಂವಿಹಾರೀ ಸತೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ, ಭಿಕ್ಖು ಚರಂ ಹಿತ್ವಾ ಮಮಾಯಿತಾನಿ;

ಜಾತಿಂ ಜರಂ ಸೋಕಪರಿದ್ದವಞ್ಚ, ಇಧೇವ ವಿದ್ವಾ ಪಜಹೇಯ್ಯ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ.

೨೬. ಏತಾಭಿನನ್ದಾಮಿ ವಚೋ ಮಹೇಸಿನೋ, ಸುಕಿತ್ತಿತಂ ಗೋತಮನೂಪಧೀಕಂ;

ಅದ್ಧಾ ಹಿ ಭಗವಾ ಪಹಾಸಿ ದುಕ್ಖಂ, ತಥಾ ಹಿ ತೇ ವಿದಿತೋ ಏಸ ಧಮ್ಮೋ.

ಏತಾಭಿನನ್ದಾಮಿ ವಚೋ ಮಹೇಸಿನೋತಿ. ಏತನ್ತಿ ತುಯ್ಹಂ ವಚನಂ ಬ್ಯಪ್ಪಥಂ ದೇಸನಂ ಅನುಸಾಸನಂ ಅನುಸಿಟ್ಠಂ ನನ್ದಾಮಿ ಅಭಿನನ್ದಾಮಿ ಮೋದಾಮಿ ಅನುಮೋದಾಮಿ ಇಚ್ಛಾಮಿ ಸಾದಿಯಾಮಿ ಪತ್ಥಯಾಮಿ ಪಿಹಯಾಮಿ ಅಭಿಜಪ್ಪಾಮಿ. ಮಹೇಸಿನೋತಿ ಕಿಂ ಮಹೇಸಿ ಭಗವಾ? ಮಹನ್ತಂ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಂ ಏಸೀ ಗವೇಸೀ ಪರಿಯೇಸೀತಿ ಮಹೇಸಿ…ಪೇ… ಕಹಂ ನರಾಸಭೋತಿ ಮಹೇಸೀತಿ – ಏತಾಭಿನನ್ದಾಮಿ ವಚೋ ಮಹೇಸಿನೋ.

ಸುಕಿತ್ತಿತಂ ಗೋತಮನೂಪಧೀಕನ್ತಿ. ಸುಕಿತ್ತಿತನ್ತಿ ಸುಕಿತ್ತಿತಂ ಸುಆಚಿಕ್ಖಿತಂ ಸುದೇಸಿತಂ ಸುಪಞ್ಞಪಿತಂ ಸುಪಟ್ಠಪಿತಂ ಸುವಿವರಿತಂ ಸುವಿಭಜಿತಂ ಸುಉತ್ತಾನೀಕತಂ ಸುಪಕಾಸಿತನ್ತಿ – ಸುಕಿತ್ತಿತಂ. ಗೋತಮನೂಪಧೀಕನ್ತಿ ಉಪಧೀ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಾ ಚ ಖನ್ಧಾ ಚ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ಚ. ಉಪಧಿಪ್ಪಹಾನಂ ಉಪಧಿವೂಪಸಮಂ ಉಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಂ ಉಪಧಿಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಂ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ – ಸುಕಿತ್ತಿತಂ ಗೋತಮನೂಪಧೀಕಂ.

ಅದ್ಧಾ ಹಿ ಭಗವಾ ಪಹಾಸಿ ದುಕ್ಖನ್ತಿ. ಅದ್ಧಾತಿ ಏಕಂಸವಚನಂ ನಿಸ್ಸಂಸಯವಚನಂ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಾವಚನಂ ಅದ್ವೇಜ್ಝವಚನಂ ಅದ್ವೇಳ್ಹಕವಚನಂ ನಿರೋಧವಚನಂ ಅಪ್ಪಣಕವಚನಂ ಅವತ್ಥಾಪನವಚನಮೇತಂ – ಅದ್ಧಾತಿ. ಭಗವಾತಿ ಗಾರವಾಧಿವಚನಮೇತಂ…ಪೇ… ಸಚ್ಛಿಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಯದಿದಂ ಭಗವಾತಿ. ಪಹಾಸಿ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಜಾತಿದುಕ್ಖಂ ಜರಾದುಕ್ಖಂ ಬ್ಯಾಧಿದುಕ್ಖಂ ಮರಣದುಕ್ಖಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸದುಕ್ಖಂ ಪಹಾಸಿ ಪಜಹಿ ವಿನೋದೇಸಿ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋಸಿ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇಸೀತಿ – ಅದ್ಧಾ ಹಿ ಭಗವಾ ಪಹಾಸಿ ದುಕ್ಖಂ.

ತಥಾ ಹಿ ತೇ ವಿದಿತೋ ಏಸ ಧಮ್ಮೋತಿ ತಥಾ ಹಿ ತೇ ವಿದಿತೋ ತುಲಿತೋ ತೀರಿತೋ ವಿಭೂತೋ ವಿಭಾವಿತೋ ಏಸ ಧಮ್ಮೋತಿ – ತಥಾ ಹಿ ತೇ ವಿದಿತೋ ಏಸ ಧಮ್ಮೋ. ತೇನಾಹ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ –

‘‘ಏತಾಭಿನನ್ದಾಮಿ ವಚೋ ಮಹೇಸಿನೋ, ಸುಕಿತ್ತಿತಂ ಗೋತಮನೂಪಧೀಕಂ;

ಅದ್ಧಾ ಹಿ ಭಗವಾ ಪಹಾಸಿ ದುಕ್ಖಂ, ತಥಾ ಹಿ ತೇ ವಿದಿತೋ ಏಸ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ.

೨೭. ತೇ ಚಾಪಿ ನೂನಪ್ಪಜಹೇಯ್ಯು ದುಕ್ಖಂ, ಯೇ ತ್ವಂ ಮುನೀ ಅಟ್ಠಿತಂ ಓವದೇಯ್ಯ;

ತಂ ತಂ ನಮಸ್ಸಾಮಿ ಸಮೇಚ್ಚ ನಾಗ, ಅಪ್ಪೇವ ಮಂ ಭಗವಾ ಅಟ್ಠಿತಂ ಓವದೇಯ್ಯ.

ತೇ ಚಾಪಿ ನೂನಪ್ಪಜಹೇಯ್ಯು ದುಕ್ಖನ್ತಿ. ತೇ ಚಾಪೀತಿ ಖತ್ತಿಯಾ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ ವೇಸ್ಸಾ ಚ ಸುದ್ದಾ ಚ ಗಹಟ್ಠಾ ಚ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಚ ದೇವಾ ಚ ಮನುಸ್ಸಾ ಚ. ಪಜಹೇಯ್ಯು ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಜಾತಿದುಕ್ಖಂ ಜರಾದುಕ್ಖಂ ಬ್ಯಾಧಿದುಕ್ಖಂ ಮರಣದುಕ್ಖಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸದುಕ್ಖಂ ಪಜಹೇಯ್ಯುಂ ವಿನೋದೇಯ್ಯುಂ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೇಯ್ಯುಂ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇಯ್ಯುನ್ತಿ – ತೇ ಚಾಪಿ ನೂನಪ್ಪಜಹೇಯ್ಯು ದುಕ್ಖಂ.

ಯೇ ತ್ವಂ ಮುನೀ ಅಟ್ಠಿತಂ ಓವದೇಯ್ಯಾತಿ. ಯೇತಿ ಖತ್ತಿಯೇ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಚ ವೇಸ್ಸೇ ಚ ಸುದ್ದೇ ಚ ಗಹಟ್ಠೇ ಚ ಪಬ್ಬಜಿತೇ ಚ ದೇವೇ ಚ ಮನುಸ್ಸೇ ಚ. ತ್ವನ್ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಭಣತಿ. ಮುನೀತಿ ಮೋನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಸಙ್ಗಜಾಲಮತಿಚ್ಚ ಸೋ ಮುನಿ. ಅಟ್ಠಿತಂ ಓವದೇಯ್ಯಾತಿ ಅಟ್ಠಿತಂ ಓವದೇಯ್ಯ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಓವದೇಯ್ಯ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಓವದೇಯ್ಯ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಓವದೇಯ್ಯ ಅನುಸಾಸೇಯ್ಯಾತಿ – ಯೇ ತ್ವಂ ಮುನೀ ಅಟ್ಠಿತಂ ಓವದೇಯ್ಯ.

ತಂ ತಂ ನಮಸ್ಸಾಮಿ ಸಮೇಚ್ಚ ನಾಗಾತಿ. ತನ್ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಭಣತಿ. ನಮಸ್ಸಾಮೀತಿ ಕಾಯೇನ ವಾ ನಮಸ್ಸಾಮಿ, ವಾಚಾಯ ವಾ ನಮಸ್ಸಾಮಿ, ಚಿತ್ತೇನ ವಾ ನಮಸ್ಸಾಮಿ, ಅನ್ವತ್ಥಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ನಮಸ್ಸಾಮಿ, ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ನಮಸ್ಸಾಮಿ, ಸಕ್ಕರೋಮಿ ಗರುಂ ಕರೋಮಿ [ಗರುಕರೋಮಿ (ಸ್ಯಾ.)] ಮಾನೇಮಿ ಪೂಜೇಮಿ. ಸಮೇಚ್ಚಾತಿ ಸಮೇಚ್ಚ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಅಭಿಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಸಮ್ಮುಖಾ ತಂ ನಮಸ್ಸಾಮಿ. ನಾಗಾತಿ ನಾಗೋ ಚ ಭಗವಾ ಆಗುಂ ನ ಕರೋತೀತಿ – ನಾಗೋ, ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ – ನಾಗೋ, ನ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ – ನಾಗೋ. ಕಥಂ ಭಗವಾ ಆಗುಂ ನ ಕರೋತೀತಿ – ನಾಗೋ? ಆಗು ವುಚ್ಚತಿ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಪೋನೋಭವಿಕಾ ಸದರಾ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕಾ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಿಯಾ.

ಆಗುಂ ನ ಕರೋತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕೇ, [ಸಭಿಯಾತಿ ಭಗವಾ]

ಸಬ್ಬಸಂಯೋಗೇ [ಸಬ್ಬಯೋಗೇ (ಕ.), ಸು. ನಿ. ೫೨೭] ವಿಸಜ್ಜ ಬನ್ಧನಾನಿ;

ಸಬ್ಬತ್ಥ ನ ಸಜ್ಜತೀ ವಿಮುತ್ತೋ, ನಾಗೋ ತಾದಿ ಪವುಚ್ಚತೇ ತಥತ್ತಾತಿ.

ಏವಂ ಭಗವಾ ಆಗುಂ ನ ಕರೋತೀತಿ – ನಾಗೋ.

ಕಥಂ ಭಗವಾ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ – ನಾಗೋ. ಭಗವಾ ನ ಛನ್ದಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ದೋಸಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಮೋಹಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಭಯಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ರಾಗವಸೇನ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ದೋಸವಸೇನ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಮೋಹವಸೇನ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಮಾನವಸೇನ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಉದ್ಧಚ್ಚವಸೇನ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾವಸೇನ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಅನುಸಯವಸೇನ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ವಗ್ಗೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಯಾಯತಿ ನೀಯತಿ [ನಿಯ್ಯತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ವುಯ್ಹತಿ ಸಂಹರೀಯತಿ. ಏವಂ ಭಗವಾ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ – ನಾಗೋ.

ಕಥಂ ಭಗವಾ ನ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ – ನಾಗೋ. ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನ ಯೇ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀನಾ ತೇ ಕಿಲೇಸೇ ನ ಪುನೇತಿ ನ ಪಚ್ಚೇತಿ ನ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತಿ. ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ…ಪೇ… ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ… ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಯೇ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀನಾ ತೇ ಕಿಲೇಸೇ ನ ಪುನೇತಿ ನ ಪಚ್ಚೇತಿ ನ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತಿ. ಏವಂ ಭಗವಾ ನ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ನಾಗೋತಿ – ತಂ ತಂ ನಮಸ್ಸಾಮಿ ಸಮೇಚ್ಚ ನಾಗ.

ಅಪ್ಪೇವ ಮಂ ಭಗವಾ ಅಟ್ಠಿತಂ ಓವದೇಯ್ಯಾತಿ ಅಪ್ಪೇವ ಮಂ ಭಗವಾ ಅಟ್ಠಿತಂ ಓವದೇಯ್ಯ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಓವದೇಯ್ಯ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಓವದೇಯ್ಯ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಓವದೇಯ್ಯ ಅನುಸಾಸೇಯ್ಯಾತಿ – ಅಪ್ಪೇವ ಮಂ ಭಗವಾ ಅಟ್ಠಿತಂ ಓವದೇಯ್ಯ. ತೇನಾಹ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ –

‘‘ತೇ ಚಾಪಿ ನೂನಪ್ಪಜಹೇಯ್ಯು ದುಕ್ಖಂ, ಯೇ ತ್ವಂ ಮುನೀ ಅಟ್ಠಿತಂ ಓವದೇಯ್ಯ;

ತಂ ತಂ ನಮಸ್ಸಾಮಿ ಸಮೇಚ್ಚ ನಾಗ, ಅಪ್ಪೇವ ಮಂ ಭಗವಾ ಅಟ್ಠಿತಂ ಓವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

೨೮. ಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವೇದಗುಮಾಭಿಜಞ್ಞಾ, ಅಕಿಞ್ಚನಂ ಕಾಮಭವೇ ಅಸತ್ತಂ;

ಅದ್ಧಾ ಹಿ ಸೋ ಓಘಮಿಮಂ ಅತಾರಿ, ತಿಣ್ಣೋ ಚ ಪಾರಂ ಅಖಿಲೋ ಅಕಙ್ಖೋ.

ಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವೇದಗುಮಾಭಿಜಞ್ಞಾತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಬಾಹಿತತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ. ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ ಬಾಹಿತಾ ಹೋತಿ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಬಾಹಿತಾ ಹೋತಿ, ಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸೋ ಬಾಹಿತೋ ಹೋತಿ, ರಾಗೋ ಬಾಹಿತೋ ಹೋತಿ, ದೋಸೋ ಬಾಹಿತೋ ಹೋತಿ, ಮೋಹೋ ಬಾಹಿತೋ ಹೋತಿ, ಮಾನೋ ಬಾಹಿತೋ ಹೋತಿ. ಬಾಹಿತಾಸ್ಸ ಹೋನ್ತಿ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ ಪೋನೋಭವಿಕಾ ಸದರಾ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕಾ ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಿಯಾ.

ಬಾಹಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪಾಪಕಾನಿ, [ಸಭಿಯಾತಿ ಭಗವಾ]