೧೨. ಚೂಳವಿಯೂಹಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸೋ

ಅಥ ಚೂಳವಿಯೂಹಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸಂ ವಕ್ಖತಿ –

೧೧೩. ಸಕಂ ಸಕಂ ದಿಟ್ಠಿಪರಿಬ್ಬಸಾನಾ, ವಿಗ್ಗಯ್ಹ ನಾನಾ ಕುಸಲಾ ವದನ್ತಿ;

ಯೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ [ಏವಂ ಪಜಾನಾತಿ (ಸೀ.)] ಸ ವೇದಿ ಧಮ್ಮಂ, ಇದಂ ಪಟಿಕ್ಕೋಸಮಕೇವಲೀ ಸೋ.

ಸಕಂ ಸಕಂ ದಿಟ್ಠಿಪರಿಬ್ಬಸಾನಾತಿ. ಸನ್ತೇಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ; ತೇ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಯಾ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಂ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ ಸಕಾಯ ಸಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಸನ್ತಿ ಸಂವಸನ್ತಿ ಆವಸನ್ತಿ ಪರಿವಸನ್ತಿ. ಯಥಾ ಅಗಾರಿಕಾ ಘರೇಸು ವಸನ್ತಿ, ಸಾಪತ್ತಿಕಾ ವಾ ಆಪತ್ತೀಸು ವಸನ್ತಿ, ಸಕಿಲೇಸಾ ವಾ ಕಿಲೇಸೇಸು ವಸನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ಸನ್ತೇಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ, ತೇ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಯಾ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಂ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ ಸಕಾಯ ಸಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಸನ್ತಿ ಸಂವಸನ್ತಿ ಆವಸನ್ತಿ ಪರಿವಸನ್ತೀತಿ – ಸಕಂ ಸಕಂ ದಿಟ್ಠಿಪರಿಬ್ಬಸಾನಾ.

ವಿಗ್ಗಯ್ಹ ನಾನಾ ಕುಸಲಾ ವದನ್ತೀತಿ. ವಿಗ್ಗಯ್ಹಾತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ ನಾನಾ ವದನ್ತಿ ವಿವಿಧಂ ವದನ್ತಿ ಅಞ್ಞೋಞ್ಞಂ ವದನ್ತಿ ಪುಥು [ಪುಥುಂ (ಸೀ.)] ವದನ್ತಿ, ನ ಏಕಂ ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತಿ. ಕುಸಲಾತಿ ಕುಸಲವಾದಾ ಪಣ್ಡಿತವಾದಾ ಥಿರವಾದಾ ಞಾಯವಾದಾ ಹೇತುವಾದಾ ಲಕ್ಖಣವಾದಾ ಕಾರಣವಾದಾ ಠಾನವಾದಾ ಸಕಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾತಿ – ವಿಗ್ಗಯ್ಹ ನಾನಾ ಕುಸಲಾ ವದನ್ತಿ.

ಯೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ ಸ ವೇದಿ ಧಮ್ಮನ್ತಿ. ಯೋ ಇಮಂ [ಇದಂ (ಸೀ. ಕ.)] ಧಮ್ಮಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಮಗ್ಗಂ ಜಾನಾತಿ ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ವೇದಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ ಅಪಸ್ಸಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝೀತಿ – ಯೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ ಸ ವೇದಿ ಧಮ್ಮಂ.

ಇದಂ ಪಟಿಕ್ಕೋಸಮಕೇವಲೀ ಸೋತಿ. ಯೋ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಕ್ಕೋಸತಿ, ಅಕೇವಲೀ ಸೋ ಅಸಮತ್ತೋ ಸೋ ಅಪರಿಪುಣ್ಣೋ ಸೋ ಹೀನೋ ನಿಹೀನೋ ಓಮಕೋ ಲಾಮಕೋ ಛತುಕ್ಕೋ ಪರಿತ್ತೋತಿ – ಇದಂ ಪಟಿಕ್ಕೋಸಮಕೇವಲೀ ಸೋ.

ತೇನಾಹ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ –

‘‘ಸಕಂ ಸಕಂ ದಿಟ್ಠಿಪರಿಬ್ಬಸಾನಾ, ವಿಗ್ಗಯ್ಹ ನಾನಾ ಕುಸಲಾ ವದನ್ತಿ;

ಯೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ ಸ ವೇದಿ ಧಮ್ಮಂ, ಇದಂ ಪಟಿಕ್ಕೋಸಮಕೇವಲೀ ಸೋ’’ತಿ.

೧೧೪. ಏವಮ್ಪಿ ವಿಗ್ಗಯ್ಹ ವಿವಾದಯನ್ತಿ, ಬಾಲೋ ಪರೋ ಅಕ್ಕುಸಲೋತಿ ಚಾಹು;

ಸಚ್ಚೋ ನು ವಾದೋ ಕತಮೋ ಇಮೇಸಂ, ಸಬ್ಬೇವ ಹೀಮೇ ಕುಸಲಾವದಾನಾ.

ಏವಮ್ಪಿ ವಿಗ್ಗಯ್ಹ ವಿವಾದಯನ್ತೀತಿ. ಏವಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ ವಿವಾದಯನ್ತಿ, ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಭಣ್ಡನಂ ಕರೋನ್ತಿ, ವಿಗ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತಿ, ವಿವಾದಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಮೇಧಗಂ ಕರೋನ್ತಿ – ‘‘ನ ತ್ವಂ ಇಮಂ ಧಮ್ಮವಿನಯಂ ಆಜಾನಾಸಿ…ಪೇ… ನಿಬ್ಬೇಠೇಹಿ ವಾ ಸಚೇ ಪಹೋಸೀ’’ತಿ – ಏವಮ್ಪಿ ವಿಗ್ಗಯ್ಹ ವಿವಾದಯನ್ತಿ.

ಬಾಲೋ ಪರೋ ಅಕ್ಕುಸಲೋತಿ ಚಾಹೂತಿ. ಪರೋ ಬಾಲೋ ಹೀನೋ ನಿಹೀನೋ ಓಮಕೋ ಲಾಮಕೋ ಛತುಕ್ಕೋ ಪರಿತ್ತೋ ಅಕುಸಲೋ ಅವಿದ್ವಾ ಅವಿಜ್ಜಾಗತೋ ಅಞ್ಞಾಣೀ ಅವಿಭಾವೀ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋತಿ, ಏವಮಾಹಂಸು ಏವಂ ಕಥೇನ್ತಿ ಏವಂ ಭಣನ್ತಿ ಏವಂ ದೀಪಯನ್ತಿ ಏವಂ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ಬಾಲೋ ಪರೋ ಅಕ್ಕುಸಲೋತಿ ಚಾಹು.

ಸಚ್ಚೋ ನು ವಾದೋ ಕತಮೋ ಇಮೇಸನ್ತಿ. ಇಮೇಸಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ವಾದೋ ಕತಮೋ ಸಚ್ಚೋ ತಚ್ಛೋ ತಥೋ ಭೂತೋ ಯಾಥಾವೋ ಅವಿಪರೀತೋತಿ – ಸಚ್ಚೋ ನು ವಾದೋ ಕತಮೋ ಇಮೇಸಂ.

ಸಬ್ಬೇವ ಹೀಮೇ ಕುಸಲಾವದಾನಾತಿ. ಸಬ್ಬೇವಿಮೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಕುಸಲವಾದಾ ಪಣ್ಡಿತವಾದಾ ಥಿರವಾದಾ ಞಾಯವಾದಾ ಹೇತುವಾದಾ ಲಕ್ಖಣವಾದಾ ಕಾರಣವಾದಾ ಠಾನವಾದಾ ಸಕಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾತಿ – ಸಬ್ಬೇವ ಹೀಮೇ ಕುಸಲಾವದಾನಾ.

ತೇನಾಹ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ –

‘‘ಏವಮ್ಪಿ ವಿಗ್ಗಯ್ಹ ವಿವಾದಯನ್ತಿ, ಬಾಲೋ ಪರೋ ಅಕ್ಕುಸಲೋತಿ ಚಾಹು;

ಸಚ್ಚೋ ನು ವಾದೋ ಕತಮೋ ಇಮೇಸಂ, ಸಬ್ಬೇವ ಹೀಮೇ ಕುಸಲಾವದಾನಾ’’ತಿ.

೧೧೫. ಪರಸ್ಸ ಚೇ ಧಮ್ಮಮನಾನುಜಾನಂ, ಬಾಲೋಮಕೋ ಹೋತಿ ನಿಹೀನಪಞ್ಞೋ;

ಸಬ್ಬೇವ ಬಾಲಾ ಸುನಿಹೀನಪಞ್ಞಾ, ಸಬ್ಬೇವಿಮೇ ದಿಟ್ಠಿಪರಿಬ್ಬಸಾನಾ.

ಪರಸ್ಸ ಚೇ ಧಮ್ಮಮನಾನುಜಾನನ್ತಿ. ಪರಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಮಗ್ಗಂ ಅನಾನುಜಾನನ್ತೋ ಅನಾನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅನಾನುಮನನ್ತೋ ಅನಾನುಮಞ್ಞನ್ತೋ ಅನಾನುಮೋದನ್ತೋತಿ – ಪರಸ್ಸ ಚೇ ಧಮ್ಮಮನಾನುಜಾನಂ.

ಬಾಲೋಮಕೋ ಹೋತಿ ನಿಹೀನಪಞ್ಞೋತಿ. ಪರೋ ಬಾಲೋ ಹೋತಿ ಹೀನೋ ನಿಹೀನೋ ಓಮಕೋ ಲಾಮಕೋ ಛತುಕ್ಕೋ ಪರಿತ್ತೋ, ಹೀನಪಞ್ಞೋ ನಿಹೀನಪಞ್ಞೋ ಓಮಕಪಞ್ಞೋ ಲಾಮಕಪಞ್ಞೋ ಛತುಕ್ಕಪಞ್ಞೋ ಪರಿತ್ತಪಞ್ಞೋತಿ – ಬಾಲೋಮಕೋ ಹೋತಿ ನಿಹೀನಪಞ್ಞೋ.

ಸಬ್ಬೇವ ಬಾಲಾ ಸುನಿಹೀನಪಞ್ಞಾತಿ. ಸಬ್ಬೇವಿಮೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬಾಲಾ ಹೀನಾ ನಿಹೀನಾ ಓಮಕಾ ಲಾಮಕಾ ಛತುಕ್ಕಾ ಪರಿತ್ತಾ, ಸಬ್ಬೇವ ಹೀನಪಞ್ಞಾ ನಿಹೀನಪಞ್ಞಾ ಓಮಕಪಞ್ಞಾ ಲಾಮಕಪಞ್ಞಾ ಛತುಕ್ಕಪಞ್ಞಾ ಪರಿತ್ತಪಞ್ಞಾತಿ – ಸಬ್ಬೇವ ಬಾಲಾ ಸುನಿಹೀನಪಞ್ಞಾ.

ಸಬ್ಬೇವಿಮೇ ದಿಟ್ಠಿಪರಿಬ್ಬಸಾನಾತಿ. ಸಬ್ಬೇವಿಮೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ; ತೇ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಯಾ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಂ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ ಸಕಾಯ ಸಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಸನ್ತಿ ಸಂವಸನ್ತಿ ಆವಸನ್ತಿ ಪರಿವಸನ್ತಿ. ಯಥಾ ಅಗಾರಿಕಾ ವಾ ಘರೇಸು ವಸನ್ತಿ, ಸಾಪತ್ತಿಕಾ ವಾ ಆಪತ್ತೀಸು ವಸನ್ತಿ, ಸಕಿಲೇಸಾ ವಾ ಕಿಲೇಸೇಸು ವಸನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ಸಬ್ಬೇವಿಮೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ…ಪೇ… ಪರಿವಸನ್ತೀತಿ – ಸಬ್ಬೇವಿಮೇ ದಿಟ್ಠಿಪರಿಬ್ಬಸಾನಾ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಪರಸ್ಸ ಚೇ ಧಮ್ಮಮನಾನುಜಾನಂ, ಬಾಲೋಮಕೋ ಹೋತಿ ನಿಹೀನಪಞ್ಞೋ;

ಸಬ್ಬೇವ ಬಾಲಾ ಸುನಿಹೀನಪಞ್ಞಾ, ಸಬ್ಬೇವಿಮೇ ದಿಟ್ಠಿಪರಿಬ್ಬಸಾನಾ’’ತಿ.

೧೧೬. ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಚೇವ ನವೀವದಾತಾ, [ಚೇವನವೇವದಾತಾ (ಸೀ.), ಚೇ ಪನ ವಿವದಾತಾ (ಸ್ಯಾ.)] ಸಂಸುದ್ಧಪಞ್ಞಾ ಕುಸಲಾ ಮುತೀಮಾ;

ನ ತೇಸಂ ಕೋಚಿ ಪರಿಹೀನಪಞ್ಞೋ, ದಿಟ್ಠೀ ಹಿ ತೇಸಮ್ಪಿ ತಥಾ ಸಮತ್ತಾ.

ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಚೇವ ನವೀವದಾತಾತಿ. ಸಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಕಾಯ ಖನ್ತಿಯಾ ಸಕಾಯ ರುಚಿಯಾ ಸಕಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾ ಅನವೀವದಾತಾ ಅವೋದಾತಾ ಅಪರಿಯೋದಾತಾ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಾ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾತಿ – ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಚೇವ ನವೀವದಾತಾ.

ಸಂಸುದ್ಧಪಞ್ಞಾ ಕುಸಲಾ ಮುತೀಮಾತಿ. ಸುದ್ಧಪಞ್ಞಾ ವಿಸುದ್ಧಪಞ್ಞಾ ಪರಿಸುದ್ಧಪಞ್ಞಾ ವೋದಾತಪಞ್ಞಾ ಪರಿಯೋದಾತಪಞ್ಞಾ. ಅಥ ವಾ ಸುದ್ಧದಸ್ಸನಾ ವಿಸುದ್ಧದಸ್ಸನಾ ಪರಿಸುದ್ಧದಸ್ಸನಾ ವೋದಾತದಸ್ಸನಾ ಪರಿಯೋದಾತದಸ್ಸನಾತಿ – ಸಂಸುದ್ಧಪಞ್ಞಾ. ಕುಸಲಾತಿ ಕುಸಲಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಪಞ್ಞವನ್ತೋ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೋ ಞಾಣಿನೋ ವಿಭಾವಿನೋ ಮೇಧಾವಿನೋತಿ – ಸಂಸುದ್ಧಪಞ್ಞಾ ಕುಸಲಾ. ಮುತೀಮಾತಿ ಮುತಿಮಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಪಞ್ಞವನ್ತೋ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೋ ಞಾಣಿನೋ ವಿಭಾವಿನೋ ಮೇಧಾವಿನೋತಿ – ಸಂಸುದ್ಧಪಞ್ಞಾ ಕುಸಲಾ ಮುತೀಮಾ.

ತೇಸಂ ನ ಕೋಚಿ ಪರಿಹೀನಪಞ್ಞೋತಿ. ತೇಸಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ನ ಕೋಚಿ ಹೀನಪಞ್ಞೋ ನಿಹೀನಪಞ್ಞೋ ಓಮಕಪಞ್ಞೋ ಲಾಮಕಪಞ್ಞೋ ಛತುಕ್ಕಪಞ್ಞೋ ಪರಿತ್ತಪಞ್ಞೋ ಅತ್ಥಿ. ಸಬ್ಬೇವ ಸೇಟ್ಠಪಞ್ಞಾ ವಿಸಿಟ್ಠಪಞ್ಞಾ ಪಾಮೋಕ್ಖಪಞ್ಞಾ ಉತ್ತಮಪಞ್ಞಾ ಪವರಪಞ್ಞಾತಿ – ತೇಸಂ ನ ಕೋಚಿ ಪರಿಹೀನಪಞ್ಞೋ.

ದಿಟ್ಠೀ ಹಿ ತೇಸಮ್ಪಿ ತಥಾ ಸಮತ್ತಾತಿ. ತೇಸಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ದಿಟ್ಠಿ ತಥಾ ಸಮತ್ತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಗಹಿತಾ ಪರಾಮಟ್ಠಾ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠಾ ಅಜ್ಝೋಸಿತಾ ಅಧಿಮುತ್ತಾತಿ – ದಿಟ್ಠೀ ಹಿ ತೇಸಮ್ಪಿ ತಥಾ ಸಮತ್ತಾ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಚೇವ ನವೀವದಾತಾ, ಸಂಸುದ್ಧಪಞ್ಞಾ ಕುಸಲಾ ಮುತೀಮಾ;

ತೇಸಂ ನ ಕೋಚಿ ಪರಿಹೀನಪಞ್ಞೋ, ದಿಟ್ಠೀ ಹಿ ತೇಸಮ್ಪಿ ತಥಾ ಸಮತ್ತಾ’’ತಿ.

೧೧೭. ನ ವಾಹಮೇತಂ ತಥಿಯನ್ತಿ [ತಥಿವನ್ತಿ (ಸ್ಯಾ.)] ಬ್ರೂಮಿ, ಯಮಾಹು ಬಾಲಾ ಮಿಥು ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ;

ಸಕಂ ಸಕಂ ದಿಟ್ಠಿಮಕಂಸು ಸಚ್ಚಂ, ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಬಾಲೋತಿ ಪರಂ ದಹನ್ತಿ.

ನ ವಾಹಮೇತಂ ತಥಿಯನ್ತಿ ಬ್ರೂಮೀತಿ. ನಾತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ನಾಹಂ ಏತಂ ತಚ್ಛಂ ತಥಂ ಭೂತಂ ಯಾಥಾವಂ ಅವಿಪರೀತ’’ನ್ತಿ ಬ್ರೂಮಿ ಆಚಿಕ್ಖಾಮಿ ದೇಸೇಮಿ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ ಪಟ್ಠಪೇಮಿ ವಿವರಾಮಿ ವಿಭಜಾಮಿ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಮಿ ಪಕಾಸೇಮೀತಿ – ನ ವಾಹಮೇತಂ ತಥಿಯನ್ತಿ ಬ್ರೂಮಿ.

ಯಮಾಹು ಬಾಲಾ ಮಿಥು ಅಞ್ಞಮಞ್ಞನ್ತಿ. ಮಿಥೂತಿ ದ್ವೇ ಜನಾ, ದ್ವೇ ಕಲಹಕಾರಕಾ, ದ್ವೇ ಭಣ್ಡನಕಾರಕಾ, ದ್ವೇ ಭಸ್ಸಕಾರಕಾ, ದ್ವೇ ವಿವಾದಕಾರಕಾ, ದ್ವೇ ಅಧಿಕರಣಕಾರಕಾ, ದ್ವೇ ವಾದಿನೋ, ದ್ವೇ ಸಲ್ಲಪಕಾ; ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಬಾಲೋ [ಬಾಲತೋ (ಸೀ. ಕ.) ಏವಮಞ್ಞೇಸು ಛಪ್ಪದೇಸುಪಿ ತೋಪಚ್ಚಯನ್ತವಸೇನ] ಹೀನೋ ನಿಹೀನೋ ಓಮಕೋ ಲಾಮಕೋ ಛತುಕ್ಕೋ ಪರಿತ್ತೋತಿ, ಏವಮಾಹಂಸು ಏವಂ ಕಥೇನ್ತಿ ಏವಂ ಭಣನ್ತಿ ಏವಂ ದೀಪಯನ್ತಿ ಏವಂ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ಯಮಾಹು ಬಾಲಾ ಮಿಥು ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ.

ಸಕಂ ಸಕಂ ದಿಟ್ಠಿಮಕಂಸು ಸಚ್ಚನ್ತಿ. ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ – ಸಕಂ ಸಕಂ ದಿಟ್ಠಿಮಕಂಸು ಸಚ್ಚಂ. ‘‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ…ಪೇ… ‘‘ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ – ಸಕಂ ಸಕಂ ದಿಟ್ಠಿಮಕಂಸು ಸಚ್ಚಂ.

ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಬಾಲೋತಿ ಪರಂ ದಹನ್ತೀತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ತಸ್ಮಾ ತಂಕಾರಣಾ ತಂಹೇತು ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ತಂನಿದಾನಾ ಪರಂ ಬಾಲೋ ಹೀನೋ ನಿಹೀನೋ ಓಮಕೋ ಲಾಮಕೋ ಛತುಕ್ಕೋ ಪರಿತ್ತೋತಿ ದಹನ್ತಿ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ದಕ್ಖನ್ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತಿ ನಿಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ – ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಬಾಲೋತಿ ಪರಂ ದಹನ್ತಿ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ನ ವಾಹಮೇತಂ ತಥಿಯನ್ತಿ ಬ್ರೂಮಿ, ಯಮಾಹು ಬಾಲಾ ಮಿಥು ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ;

ಸಕಂ ಸಕಂ ದಿಟ್ಠಿಮಕಂಸು ಸಚ್ಚಂ, ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಬಾಲೋತಿ ಪರಂ ದಹನ್ತೀ’’ತಿ.

೧೧೮. ಯಮಾಹು ಸಚ್ಚಂ ತಥಿಯನ್ತಿ ಏಕೇ, ತಮಾಹು ಅಞ್ಞೇಪಿ [ಅಞ್ಞೇ (ಸೀ. ಕ.)] ತುಚ್ಛಂ ಮುಸಾತಿ;

ಏವಮ್ಪಿ ವಿಗ್ಗಯ್ಹ ವಿವಾದಯನ್ತಿ, ಕಸ್ಮಾ ನ ಏಕಂ ಸಮಣಾ ವದನ್ತಿ.

ಯಮಾಹು ಸಚ್ಚಂ ತಥಿಯನ್ತಿ ಏಕೇತಿ. ಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಮಗ್ಗಂ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ಇದಂ ಸಚ್ಚಂ ತಚ್ಛಂ ತಥಂ ಭೂತಂ ಯಾಥಾವಂ ಅವಿಪರೀತ’’ನ್ತಿ, ಏವಮಾಹಂಸು ಏವಂ ಕಥೇನ್ತಿ ಏವಂ ಭಣನ್ತಿ ಏವಂ ದೀಪಯನ್ತಿ ಏವಂ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ಯಮಾಹು ಸಚ್ಚಂ ತಥಿಯನ್ತಿ ಏಕೇ.

ತಮಾಹು ಅಞ್ಞೇಪಿ ತುಚ್ಛಂ ಮುಸಾತೀತಿ. ತಮೇವ ಧಮ್ಮಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಮಗ್ಗಂ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ತುಚ್ಛಂ ಏತಂ, ಮುಸಾ ಏತಂ, ಅಭೂತಂ ಏತಂ, ಅಲಿಕಂ ಏತಂ, ಅಯಾಥಾವಂ ಏತ’’ನ್ತಿ, ಏವಮಾಹಂಸು ಏವಂ ಕಥೇನ್ತಿ ಏವಂ ಭಣನ್ತಿ ಏವಂ ದೀಪಯನ್ತಿ ಏವಂ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ತಮಾಹು ಅಞ್ಞೇಪಿ ತುಚ್ಛಂ ಮುಸಾತಿ.

ಕಸ್ಮಾ ನ ಏಕಂ ಸಮಣಾ ವದನ್ತೀತಿ. ಕಸ್ಮಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಕಿಂಕಾರಣಾ ಕಿಂಹೇತು ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ಕಿಂನಿದಾನಾ ಕಿಂಸಮುದಯಾ ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಕಿಂಪಭವಾ ನ ಏಕಂ ವದನ್ತಿ ನಾನಾ ವದನ್ತಿ ವಿವಿಧಂ ವದನ್ತಿ ಅಞ್ಞೋಞ್ಞಂ [ಅಞ್ಞೋಞ್ಞೇ (ಕ.)] ವದನ್ತಿ ಪುಥು ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ಕಸ್ಮಾ ನ ಏಕಂ ಸಮಣಾ ವದನ್ತಿ.

ತೇನಾಹ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ –

‘‘ಯಮಾಹು ಸಚ್ಚಂ ತಥಿಯನ್ತಿ ಏಕೇ, ತಮಾಹು ಅಞ್ಞೇಪಿ ತುಚ್ಛಂ ಮುಸಾತಿ;

ಏವಮ್ಪಿ ವಿಗ್ಗಯ್ಹ ವಿವಾದಯನ್ತಿ, ಕಸ್ಮಾ ನ ಏಕಂ ಸಮಣಾ ವದನ್ತೀ’’ತಿ.

೧೧೯. ಏಕಞ್ಹಿ ಸಚ್ಚಂ ನ ದುತೀಯಮತ್ಥಿ, ಯಸ್ಮಿಂ ಪಜಾ ನೋ ವಿವದೇ ಪಜಾನಂ;

ನಾನಾ ತೇ ಸಚ್ಚಾನಿ ಸಯಂ ಥುನನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಏಕಂ ಸಮಣಾ ವದನ್ತಿ.

ಏಕಞ್ಹಿ ಸಚ್ಚಂ ನ ದುತೀಯಮತ್ಥೀತಿ. ಏಕಂ ಸಚ್ಚಂ ವುಚ್ಚತಿ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಯೋ ಸೋ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಅಥ ವಾ ಏಕಂ ಸಚ್ಚಂ ವುಚ್ಚತಿ – ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ, ನಿಯ್ಯಾನಸಚ್ಚಂ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ, ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ, ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ, ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ, ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ, ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ, ಸಮ್ಮಾಸತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧೀತಿ – ಏಕಞ್ಹಿ ಸಚ್ಚಂ ನ ದುತೀಯಮತ್ಥಿ.

ಯಸ್ಮಿಂ ಪಜಾ ನೋ ವಿವದೇ ಪಜಾನನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಸಚ್ಚೇ. ಪಜಾತಿ ಸತ್ತಾಧಿವಚನಂ. ಪಜಾನನ್ತಿ [ಪಜಾನಂ (ಸೀ. ಕ.), ಪಜಾ (ಸ್ಯಾ.)] ಯಂ ಸಚ್ಚಂ ಪಜಾನನ್ತಾ ಆಜಾನನ್ತಾ ವಿಜಾನನ್ತಾ ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಾ ನ ಕಲಹಂ ಕರೇಯ್ಯುಂ, ನ ಭಣ್ಡನಂ ಕರೇಯ್ಯುಂ, ನ ವಿಗ್ಗಹಂ ಕರೇಯ್ಯುಂ, ನ ವಿವಾದಂ ಕರೇಯ್ಯುಂ, ನ ಮೇಧಗಂ ಕರೇಯ್ಯುಂ, ಕಲಹಂ ಭಣ್ಡನಂ ವಿಗ್ಗಹಂ ವಿವಾದಂ ಮೇಧಗಂ ಪಜಹೇಯ್ಯುಂ, ವಿನೋದೇಯ್ಯುಂ, ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರೇಯ್ಯುಂ [ಬ್ಯನ್ತೀಕರೇಯ್ಯುಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)], ಅನಭಾವಂ ಗಮೇಯ್ಯುನ್ತಿ – ಯಸ್ಮಿಂ ಪಜಾ ನೋ ವಿವದೇ ಪಜಾನಂ.

ನಾನಾ ತೇ ಸಚ್ಚಾನಿ ಸಯಂ ಥುನನ್ತೀತಿ. ನಾನಾ ತೇ ಸಚ್ಚಾನಿ ಸಯಂ ಥುನನ್ತಿ ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತಿ. ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಸಯಂ ಥುನನ್ತಿ ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತಿ. ‘‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ…ಪೇ… ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಸಯಂ ಥುನನ್ತಿ ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ನಾನಾ ತೇ ಸಚ್ಚಾನಿ ಸಯಂ ಥುನನ್ತಿ.

ತಸ್ಮಾ ನ ಏಕಂ ಸಮಣಾ ವದನ್ತೀತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ತಸ್ಮಾ ತಂಕಾರಣಾ ತಂಹೇತು ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ತಂನಿದಾನಾ ನ ಏಕಂ ವದನ್ತಿ ನಾನಾ ವದನ್ತಿ ವಿವಿಧಂ ವದನ್ತಿ ಅಞ್ಞೋಞ್ಞಂ ವದನ್ತಿ ಪುಥು ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ತಸ್ಮಾ ನ ಏಕಂ ಸಮಣಾ ವದನ್ತಿ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಏಕಞ್ಹಿ ಸಚ್ಚಂ ನ ದುತೀಯಮತ್ಥಿ, ಯಸ್ಮಿಂ ಪಜಾ ನೋ ವಿವದೇ ಪಜಾನಂ;

ನಾನಾ ತೇ ಸಚ್ಚಾನಿ ಸಯಂ ಥುನನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಏಕಂ ಸಮಣಾ ವದನ್ತೀ’’ತಿ.

೧೨೦. ಕಸ್ಮಾ ನು ಸಚ್ಚಾನಿ ವದನ್ತಿ ನಾನಾ, ಪವಾದಿಯಾಸೇ ಕುಸಲಾವದಾನಾ;

ಸಚ್ಚಾನಿ ಸುತಾನಿ ಬಹೂನಿ ನಾನಾ, ಉದಾಹು ತೇ ತಕ್ಕಮನುಸ್ಸರನ್ತಿ.

ಕಸ್ಮಾ ನು ಸಚ್ಚಾನಿ ವದನ್ತಿ ನಾನಾತಿ. ಕಸ್ಮಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಕಿಂಕಾರಣಾ ಕಿಂಹೇತು ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾ ಕಿಂನಿದಾನಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ನಾನಾ [ನಾನಾನಿ (ಕ.)] ವದನ್ತಿ, ವಿವಿಧಾನಿ ವದನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೋಞ್ಞಾನಿ ವದನ್ತಿ, ಪುಥೂನಿ ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ಕಸ್ಮಾ ನು ಸಚ್ಚಾನಿ ವದನ್ತಿ ನಾನಾ.

ಪವಾದಿಯಾಸೇ ಕುಸಲಾವದಾನಾತಿ. ಪವಾದಿಯಾಸೇತಿ ವಿಪ್ಪವದನ್ತೀತಿಪಿ ಪವಾದಿಯಾಸೇ. ಅಥ ವಾ ಸಕಂ ಸಕಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ಪವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತಿ. ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಪವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತಿ. ‘‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ…ಪೇ… ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಪವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತಿ. ಕುಸಲಾವದಾನಾತಿ ಕುಸಲವಾದಾ ಪಣ್ಡಿತವಾದಾ ಥಿರವಾದಾ ಞಾಯವಾದಾ ಹೇತುವಾದಾ ಲಕ್ಖಣವಾದಾ ಕಾರಣವಾದಾ ಠಾನವಾದಾ ಸಕಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾತಿ – ಪವಾದಿಯಾಸೇ ಕುಸಲಾವದಾನಾ.

ಸಚ್ಚಾನಿ ಸುತಾನಿ ಬಹೂನಿ ನಾನಾತಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಸುತಾನಿ ಬಹುಕಾನಿ ನಾನಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಅಞ್ಞೋಞ್ಞಾನಿ ಪುಥೂನೀತಿ – ಸಚ್ಚಾನಿ ಸುತಾನಿ ಬಹೂನಿ ನಾನಾ.

ಉದಾಹು ತೇ ತಕ್ಕಮನುಸ್ಸರನ್ತೀತಿ ಉದಾಹು ತಕ್ಕೇನ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇನ ಯಾಯನ್ತಿ ನೀಯನ್ತಿ ವುಯ್ಹನ್ತಿ ಸಂಹರೀಯನ್ತೀತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಉದಾಹು ತೇ ತಕ್ಕಮನುಸ್ಸರನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ತಕ್ಕಪರಿಯಾಹತಂ ವೀಮಂಸಾನುಚರಿತಂ ಸಯಂ ಪಟಿಭಾನಂ ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತೀತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಉದಾಹು ತೇ ತಕ್ಕಮನುಸ್ಸರನ್ತಿ.

ತೇನಾಹ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ –

‘‘ಕಸ್ಮಾ ನು ಸಚ್ಚಾನಿ ವದನ್ತಿ ನಾನಾ, ಪವಾದಿಯಾಸೇ ಕುಸಲಾವದಾನಾ;

ಸಚ್ಚಾನಿ ಸುತಾನಿ ಬಹೂನಿ ನಾನಾ, ಉದಾಹು ತೇ ತಕ್ಕಮನುಸ್ಸರನ್ತೀ’’ತಿ.

೧೨೧. ನ ಹೇವ ಸಚ್ಚಾನಿ ಬಹೂನಿ ನಾನಾ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಞ್ಞಾಯ ನಿಚ್ಚಾನಿ ಲೋಕೇ;

ತಕ್ಕಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೀಸು ಪಕಪ್ಪಯಿತ್ವಾ, ಸಚ್ಚಂ ಮುಸಾತಿ ದ್ವಯಧಮ್ಮಮಾಹು.

ನ ಹೇವ ಸಚ್ಚಾನಿ ಬಹೂನಿ ನಾನಾತಿ ನ ಹೇವ ಸಚ್ಚಾನಿ ಬಹುಕಾನಿ ನಾನಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಅಞ್ಞೋಞ್ಞಾನಿ ಪುಥೂನೀತಿ – ನ ಹೇವ ಸಚ್ಚಾನಿ ಬಹೂನಿ ನಾನಾ.

ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಞ್ಞಾಯ ನಿಚ್ಚಾನಿ ಲೋಕೇತಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಞ್ಞಾಯ ನಿಚ್ಚಗ್ಗಾಹಾ ಏಕಞ್ಞೇವ ಸಚ್ಚಂ ಲೋಕೇ ಕಥೀಯತಿ ಭಣೀಯತಿ ದೀಪೀಯತಿ ವೋಹರೀಯತಿ – ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಯೋ ಸೋ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಅಥ ವಾ ಏಕಂ ಸಚ್ಚಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ, ನಿಯ್ಯಾನಸಚ್ಚಂ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ, ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ …ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧೀತಿ – ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಞ್ಞಾಯ ನಿಚ್ಚಾನಿ ಲೋಕೇ.

ತಕ್ಕಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೀಸು ಪಕಪ್ಪಯಿತ್ವಾ, ಸಚ್ಚಂ ಮುಸಾತಿ ದ್ವಯಧಮ್ಮಮಾಹೂತಿ. ತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ತಕ್ಕಯಿತ್ವಾ ವಿತಕ್ಕಯಿತ್ವಾ ಸಙ್ಕಪ್ಪಯಿತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಜನೇನ್ತಿ ಸಞ್ಜನೇನ್ತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಿ. ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಜನೇತ್ವಾ ಸಞ್ಜನೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಚ್ಚಂ ತುಯ್ಹಂ ಮುಸಾ’’ತಿ, ಏವಮಾಹಂಸು ಏವಂ ಕಥೇನ್ತಿ ಏವಂ ಭಣನ್ತಿ ಏವಂ ದೀಪಯನ್ತಿ ಏವಂ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ತಕ್ಕಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೀಸು ಪಕಪ್ಪಯಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಂ ಮುಸಾತಿ ದ್ವಯಧಮ್ಮಮಾಹು.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ನ ಹೇವ ಸಚ್ಚಾನಿ ಬಹೂನಿ ನಾನಾ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಞ್ಞಾಯ ನಿಚ್ಚಾನಿ ಲೋಕೇ;

ತಕ್ಕಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೀಸು ಪಕಪ್ಪಯಿತ್ವಾ, ಸಚ್ಚಂ ಮುಸಾತಿ ದ್ವಯಧಮ್ಮಮಾಹೂ’’ತಿ.

೧೨೨. ದಿಟ್ಠೇ ಸುತೇ ಸೀಲವತೇ ಮುತೇ ವಾ, ಏತೇ ಚ [ಏತೇಸು (ಸೀ.)] ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಮಾನದಸ್ಸೀ;

ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಠತ್ವಾ ಪಹಸ್ಸಮಾನೋ, ಬಾಲೋ ಪರೋ ಅಕ್ಕುಸಲೋತಿ ಚಾಹ.

ದಿಟ್ಠೇ ಸುತೇ ಸೀಲವತೇ ಮುತೇ ವಾ, ಏತೇ ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಮಾನದಸ್ಸೀತಿ. ದಿಟ್ಠಂ ವಾ ದಿಟ್ಠಸುದ್ಧಿಂ ವಾ, ಸುತಂ ವಾ ಸುತಸುದ್ಧಿಂ ವಾ, ಸೀಲಂ ವಾ ಸೀಲಸುದ್ಧಿಂ ವಾ, ವತಂ ವಾ ವತಸುದ್ಧಿಂ ವಾ, ಮುತಂ ವಾ ಮುತಸುದ್ಧಿಂ ವಾ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾತಿ – ದಿಟ್ಠೇ ಸುತೇ ಸೀಲವತೇ ಮುತೇ ವಾ. ಏತೇ ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಮಾನದಸ್ಸೀತಿ. ನ ಸಮ್ಮಾನೇತೀತಿಪಿ ವಿಮಾನದಸ್ಸೀ. ಅಥ ವಾ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಜನೇತೀತಿಪಿ ವಿಮಾನದಸ್ಸೀತಿ – ದಿಟ್ಠೇ ಸುತೇ ಸೀಲವತೇ ಮುತೇ ವಾ ಏತೇ ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಮಾನದಸ್ಸೀ.

ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಠತ್ವಾ ಪಹಸ್ಸಮಾನೋತಿ. ವಿನಿಚ್ಛಯಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ. ದಿಟ್ಠಿವಿನಿಚ್ಛಯೇ ವಿನಿಚ್ಛಯದಿಟ್ಠಿಯಾ ಠತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾತಿ – ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಠತ್ವಾ. ಪಹಸ್ಸಮಾನೋತಿ ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಹಟ್ಠೋ ಪಹಟ್ಠೋ ಅತ್ತಮನೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪೋ. ಅಥ ವಾ ದನ್ತವಿದಂಸಕಂ ಪಹಸ್ಸಮಾನೋತಿ – ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಠತ್ವಾ ಪಹಸ್ಸಮಾನೋ.

ಬಾಲೋ ಪರೋ ಅಕ್ಕುಸಲೋತಿ ಚಾಹಾತಿ. ಪರೋ ಬಾಲೋ ಹೀನೋ ನಿಹೀನೋ ಓಮಕೋ ಲಾಮಕೋ ಛತುಕ್ಕೋ ಪರಿತ್ತೋ ಅಕುಸಲೋ ಅವಿದ್ವಾ ಅವಿಜ್ಜಾಗತೋ ಅಞ್ಞಾಣೀ ಅವಿಭಾವೀ ಅಮೇಧಾವೀ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋತಿ, ಏವಮಾಹ ಏವಂ ಕಥೇತಿ ಏವಂ ಭಣತಿ ಏವಂ ದೀಪಯತಿ ಏವಂ ವೋಹರತೀತಿ – ಬಾಲೋ ಪರೋ ಅಕ್ಕುಸಲೋತಿ ಚಾಹ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ದಿಟ್ಠೇ ಸುತೇ ಸೀಲವತೇ ಮುತೇ ವಾ, ಏತೇ ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಮಾನದಸ್ಸೀ;

ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಠತ್ವಾ ಪಹಸ್ಸಮಾನೋ, ಬಾಲೋ ಪರೋ ಅಕ್ಕುಸಲೋತಿ ಚಾಹಾ’’ತಿ.

೧೨೩. ಯೇನೇವ ಬಾಲೋತಿ ಪರಂ ದಹಾತಿ, ತೇನಾತುಮಾನಂ ಕುಸಲೋತಿ ಚಾಹ;

ಸಯಮತ್ತನಾ ಸೋ ಕುಸಲಾವದಾನೋ, ಅಞ್ಞಂ ವಿಮಾನೇತಿ ತದೇವ ಪಾವ.

ಯೇನೇವ ಬಾಲೋತಿ ಪರಂ ದಹಾತೀತಿ. ಯೇನೇವ ಹೇತುನಾ ಯೇನ ಪಚ್ಚಯೇನ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಯೇನ ಪಭವೇನ ಪರಂ ಬಾಲತೋ ಹೀನತೋ ನಿಹೀನತೋ ಓಮಕತೋ ಲಾಮಕತೋ ಛತುಕ್ಕತೋ ಪರಿತ್ತತೋ ದಹತಿ ಪಸ್ಸತಿ ದಕ್ಖತಿ ಓಲೋಕೇತಿ ನಿಜ್ಝಾಯತಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖತೀತಿ – ಯೇನೇವ ಬಾಲೋತಿ ಪರಂ ದಹಾತಿ.

ತೇನಾತುಮಾನಂ ಕುಸಲೋತಿ ಚಾಹಾತಿ. ಆತುಮಾನೋ ವುಚ್ಚತಿ ಅತ್ತಾ. ಸೋಪಿ ತೇನೇವ ಹೇತುನಾ ತೇನ ಪಚ್ಚಯೇನ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತೇನ ಪಭವೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಅಹಮಸ್ಮಿ ಕುಸಲೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪಞ್ಞವಾ ಬುದ್ಧಿಮಾ ಞಾಣೀ ವಿಭಾವೀ ಮೇಧಾವೀತಿ – ತೇನಾತುಮಾನಂ ಕುಸಲೋತಿ ಚಾಹ.

ಸಯಮತ್ತನಾ ಸೋ ಕುಸಲಾವದಾನೋತಿ. ಸಯಮೇವ ಅತ್ತಾನಂ ಕುಸಲವಾದೋ ಪಣ್ಡಿತವಾದೋ ಥಿರವಾದೋ ಞಾಯವಾದೋ ಹೇತುವಾದೋ ಲಕ್ಖಣವಾದೋ ಕಾರಣವಾದೋ ಠಾನವಾದೋ ಸಕಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾತಿ – ಸಯಮತ್ತನಾ ಸೋ ಕುಸಲಾವದಾನೋ.

ಅಞ್ಞಂ ವಿಮಾನೇತಿ ತದೇವ ಪಾವಾತಿ. ನ ಸಮ್ಮಾನೇತೀತಿಪಿ ಅಞ್ಞಂ ವಿಮಾನೇತಿ. ಅಥ ವಾ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಜನೇತೀತಿಪಿ ಅಞ್ಞಂ ವಿಮಾನೇತಿ. ತದೇವ ಪಾವಾತಿ ತದೇವ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ಪಾವದತಿ ‘‘ಇತಿಪಾಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ವಿಪರೀತದಸ್ಸನೋ’’ತಿ – ಅಞ್ಞಂ ವಿಮಾನೇತಿ ತದೇವ ಪಾವದ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಯೇನೇವ ಬಾಲೋತಿ ಪರಂ ದಹಾತಿ, ತೇನಾತುಮಾನಂ ಕುಸಲೋತಿ ಚಾಹ;

ಸಯಮತ್ತನಾ ಸೋ ಕುಸಲಾವದಾನೋ, ಅಞ್ಞಂ ವಿಮಾನೇತಿ ತದೇವ ಪಾವಾ’’ತಿ.

೧೨೪. ಅತಿಸಾರದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸೋ ಸಮತ್ತೋ, ಮಾನೇನ ಮತ್ತೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಮಾನೀ;

ಸಯಮೇವ ಸಾಮಂ ಮನಸಾಭಿಸಿತ್ತೋ, ದಿಟ್ಠೀ ಹಿ ಸಾ ತಸ್ಸ ತಥಾ ಸಮತ್ತಾ.

ಅತಿಸಾರದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸೋ ಸಮತ್ತೋತಿ. ಅತಿಸಾರದಿಟ್ಠಿಯೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ ಅತಿಸಾರದಿಟ್ಠಿಯೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ? ಸಬ್ಬಾ ತಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಕಾರಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಲಕ್ಖಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಠಾನಾತಿಕ್ಕನ್ತಾ, ತಂಕಾರಣಾ ಅತಿಸಾರದಿಟ್ಠಿಯೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ. ಸಬ್ಬಾಪಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಅತಿಸಾರದಿಟ್ಠಿಯೋ [ಸಬ್ಬೇಪಿ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಅತಿಸಾರದಿಟ್ಠಿಯಾ (ಸ್ಯಾ.)]. ಕಿಂಕಾರಣಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಅತಿಸಾರದಿಟ್ಠಿಯೋ? ತೇ [ತಾ (ಕ.)] ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವೀತಿವತ್ತಿತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಜನೇನ್ತಿ ಸಞ್ಜನೇನ್ತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತಿ, ತಂಕಾರಣಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಅತಿಸಾರದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಅತಿಸಾರದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸೋ ಸಮತ್ತೋತಿ. ಅತಿಸಾರದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮತ್ತೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ ಅನೋಮೋತಿ – ಅತಿಸಾರದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸೋ ಸಮತ್ತೋ.

ಮಾನೇನ ಮತ್ತೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಮಾನೀತಿ. ಸಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ದಿಟ್ಠಿಮಾನೇನ ಮತ್ತೋ ಪಮತ್ತೋ ಉಮ್ಮತ್ತೋ ಅತಿಮತ್ತೋತಿ – ಮಾನೇನ ಮತ್ತೋ. ಪರಿಪುಣ್ಣಮಾನೀತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಮಾನೀ ಸಮತ್ತಮಾನೀ ಅನೋಮಮಾನೀತಿ – ಮಾನೇನ ಮತ್ತೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಮಾನೀ.

ಸಯಮೇವ ಸಾಮಂ ಮನಸಾಭಿಸಿತ್ತೋತಿ. ಸಯಮೇವ ಅತ್ತಾನಂ ಚಿತ್ತೇನ ಅಭಿಸಿಞ್ಚತಿ ‘‘ಅಹಮಸ್ಮಿ ಕುಸಲೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪಞ್ಞವಾ ಬುದ್ಧಿಮಾ ಞಾಣೀ ವಿಭಾವೀ ಮೇಧಾವೀ’’ತಿ – ಸಯಮೇವ ಸಾಮಂ ಮನಸಾಭಿಸಿತ್ತೋ.

ದಿಟ್ಠೀ ಹಿ ಸಾ ತಸ್ಸ ತಥಾ ಸಮತ್ತಾತಿ. ತಸ್ಸ ಸಾ ದಿಟ್ಠಿ ತಥಾ ಸಮತ್ತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಗಹಿತಾ ಪರಾಮಟ್ಠಾ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠಾ ಅಜ್ಝೋಸಿತಾ ಅಧಿಮುತ್ತಾತಿ – ದಿಟ್ಠೀ ಹಿ ಸಾ ತಸ್ಸ ತಥಾ ಸಮತ್ತಾ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಅತಿಸಾರದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸೋ ಸಮತ್ತೋ, ಮಾನೇನ ಮತ್ತೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಮಾನೀ;

ಸಯಮೇವ ಸಾಮಂ ಮನಸಾಭಿಸಿತ್ತೋ, ದಿಟ್ಠೀ ಹಿ ಸಾ ತಸ್ಸ ತಥಾ ಸಮತ್ತಾ’’ತಿ.

೧೨೫. ಪರಸ್ಸ ಚೇ ಹಿ ವಚಸಾ ನಿಹೀನೋ, ತುಮೋ ಸಹಾ ಹೋತಿ ನಿಹೀನಪಞ್ಞೋ;

ಅಥ ಚೇ ಸಯಂ ವೇದಗೂ ಹೋತಿ ಧೀರೋ, ನ ಕೋಚಿ ಬಾಲೋ ಸಮಣೇಸು ಅತ್ಥಿ.

ಪರಸ್ಸ ಚೇ ಹಿ ವಚಸಾ ನಿಹೀನೋತಿ ಪರಸ್ಸ ಚೇ ವಾಚಾಯ ವಚನೇನ ನಿನ್ದಿತಕಾರಣಾ ಗರಹಿತಕಾರಣಾ ಉಪವದಿತಕಾರಣಾ ಪರೋ ಬಾಲೋ ಹೋತಿ ಹೀನೋ ನಿಹೀನೋ ಓಮಕೋ ಲಾಮಕೋ ಛತುಕ್ಕೋ ಪರಿತ್ತೋತಿ – ಪರಸ್ಸ ಚೇ ಹಿ ವಚಸಾ ನಿಹೀನೋ. ತುಮೋ ಸಹಾ ಹೋತಿ ನಿಹೀನಪಞ್ಞೋತಿ. ಸೋಪಿ ತೇನೇವ ಸಹಾ ಹೋತಿ ಹೀನಪಞ್ಞೋ ನಿಹೀನಪಞ್ಞೋ ಓಮಕಪಞ್ಞೋ ಲಾಮಕಪಞ್ಞೋ ಛತುಕ್ಕಪಞ್ಞೋ ಪರಿತ್ತಪಞ್ಞೋತಿ – ತುಮೋ ಸಹಾ ಹೋತಿ ನಿಹೀನಪಞ್ಞೋ.

ಅಥ ಚೇ ಸಯಂ ವೇದಗೂ ಹೋತಿ ಧೀರೋತಿ ಅಥ ಚೇ ಸಯಂ ವೇದಗೂ ಹೋತಿ ಧೀರೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪಞ್ಞವಾ ಬುದ್ಧಿಮಾ ಞಾಣೀ ವಿಭಾವೀ ಮೇಧಾವೀತಿ – ಅಥ ಚೇ ಸಯಂ ವೇದಗೂ ಹೋತಿ ಧೀರೋ.

ನ ಕೋಚಿ ಬಾಲೋ ಸಮಣೇಸು ಅತ್ಥೀತಿ. ಸಮಣೇಸು ನ ಕೋಚಿ ಬಾಲೋ ಹೀನೋ ನಿಹೀನೋ ಓಮಕೋ ಲಾಮಕೋ ಛತುಕ್ಕೋ ಪರಿತ್ತೋ ಅತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇವ ಸೇಟ್ಠಪಞ್ಞಾ [ಅಗ್ಗಪಞ್ಞಾ ಸೇಟ್ಠಪಞ್ಞಾ (ಸ್ಯಾ.)] ವಿಸಿಟ್ಠಪಞ್ಞಾ ಪಾಮೋಕ್ಖಪಞ್ಞಾ ಉತ್ತಮಪಞ್ಞಾ ಪವರಪಞ್ಞಾತಿ – ನ ಕೋಚಿ ಬಾಲೋ ಸಮಣೇಸು ಅತ್ಥಿ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಪರಸ್ಸ ಚೇ ಹಿ ವಚಸಾ ನಿಹೀನೋ, ತುಮೋ ಸಹಾ ಹೋತಿ ನಿಹೀನಪಞ್ಞೋ;

ಅಥ ಚೇ ಸಯಂ ವೇದಗೂ ಹೋತಿ ಧೀರೋ, ನ ಕೋಚಿ ಬಾಲೋ ಸಮಣೇಸು ಅತ್ಥೀ’’ತಿ.

೧೨೬. ಅಞ್ಞಂ ಇತೋ ಯಾಭಿವದನ್ತಿ ಧಮ್ಮಂ, ಅಪರದ್ಧಾ ಸುದ್ಧಿಮಕೇವಲೀ ತೇ;

ಏವಮ್ಪಿ ತಿತ್ಥ್ಯಾ ಪುಥುಸೋ ವದನ್ತಿ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿರಾಗೇನ ಹಿ ತೇಭಿರತ್ತಾ.

ಅಞ್ಞಂ ಇತೋ ಯಾಭಿವದನ್ತಿ ಧಮ್ಮಂ, ಅಪರದ್ಧಾ ಸುದ್ಧಿಮಕೇವಲೀ ತೇತಿ. ಇತೋ ಅಞ್ಞಂ ಧಮ್ಮಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಮಗ್ಗಂ ಯೇ ಅಭಿವದನ್ತಿ, ತೇ ಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಂ ಪರಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಂ ವೋದಾತಮಗ್ಗಂ ಪರಿಯೋದಾತಮಗ್ಗಂ ವಿರದ್ಧಾ ಅಪರದ್ಧಾ ಖಲಿತಾ ಗಲಿತಾ ಅಞ್ಞಾಯ ಅಪರದ್ಧಾ ಅಕೇವಲೀ ತೇ, ಅಸಮತ್ತಾ ತೇ, ಅಪರಿಪುಣ್ಣಾ ತೇ, ಹೀನಾ ನಿಹೀನಾ ಓಮಕಾ ಲಾಮಕಾ ಛತುಕ್ಕಾ ಪರಿತ್ತಾತಿ – ಅಞ್ಞಂ ಇತೋ ಯಾಭಿವದನ್ತಿ ಧಮ್ಮಂ, ಅಪರದ್ಧಾ ಸುದ್ಧಿಮಕೇವಲೀ ತೇ.

ಏವಮ್ಪಿ ತಿತ್ಥ್ಯಾ ಪುಥುಸೋ ವದನ್ತೀತಿ. ತಿತ್ಥಂ ವುಚ್ಚತಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ. ತಿತ್ಥಿಯಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ. ಪುಥುದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪುಥುದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ಏವಮ್ಪಿ ತಿತ್ಥ್ಯಾ ಪುಥುಸೋ ವದನ್ತಿ.

ಸನ್ದಿಟ್ಠಿರಾಗೇನ ಹಿ ತೇಭಿರತ್ತಾತಿ. ಸಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ದಿಟ್ಠಿರಾಗೇನ ರತ್ತಾ ಅಭಿರತ್ತಾತಿ – ಸನ್ದಿಟ್ಠಿರಾಗೇನ ಹಿ ತೇಭಿರತ್ತಾ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಅಞ್ಞಂ ಇತೋ ಯಾಭಿವದನ್ತಿ ಧಮ್ಮಂ, ಅಪರದ್ಧಾ ಸುದ್ಧಿಮಕೇವಲೀ ತೇ;

ಏವಮ್ಪಿ ತಿತ್ಥ್ಯಾ ಪುಥುಸೋ ವದನ್ತಿ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿರಾಗೇನ ಹಿ ತೇಭಿರತ್ತಾ’’ತಿ.

೧೨೭. ಇಧೇವ ಸುದ್ಧಿಂ ಇತಿ ವಾದಯನ್ತಿ, ನಾಞ್ಞೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ವಿಸುದ್ಧಿಮಾಹು;

ಏವಮ್ಪಿ ತಿತ್ಥ್ಯಾ ಪುಥುಸೋ ನಿವಿಟ್ಠಾ, ಸಕಾಯನೇ ತತ್ಥ ದಳ್ಹಂ ವದಾನಾ.

ಇಧೇವ ಸುದ್ಧಿಂ ಇತಿ ವಾದಯನ್ತೀತಿ. ಇಧ ಸುದ್ಧಿಂ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪರಿಸುದ್ಧಿಂ, ಮುತ್ತಿಂ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಮುತ್ತಿಂ ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತಿ. ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಇಧ ಸುದ್ಧಿಂ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪರಿಸುದ್ಧಿಂ, ಮುತ್ತಿಂ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಮುತ್ತಿಂ ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತಿ. ‘‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ…ಪೇ… ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಇಧ ಸುದ್ಧಿಂ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪರಿಸುದ್ಧಿಂ ಮುತ್ತಿಂ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಮುತ್ತಿಂ ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ಇಧೇವ ಸುದ್ಧಿಂ ಇತಿ ವಾದಯನ್ತಿ.

ನಾಞ್ಞೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ವಿಸುದ್ಧಿಮಾಹೂತಿ. ಅತ್ತನೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಧಮ್ಮಕ್ಖಾನಂ ಗಣಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಮಗ್ಗಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಪರವಾದೇ ಖಿಪನ್ತಿ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ. ‘‘ಸೋ ಸತ್ಥಾ ನ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ಧಮ್ಮೋ ನ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ, ಗಣೋ ನ ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ, ದಿಟ್ಠಿ ನ ಭದ್ದಿಕಾ, ಪಟಿಪದಾ ನ ಸುಪಞ್ಞತ್ತಾ, ಮಗ್ಗೋ ನ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ, ನತ್ಥೇತ್ಥ ಸುದ್ಧಿ ವಾ ವಿಸುದ್ಧಿ ವಾ ಪರಿಸುದ್ಧಿ ವಾ, ಮುತ್ತಿ ವಾ ವಿಮುತ್ತಿ ವಾ ಪರಿಮುತ್ತಿ ವಾ, ನತ್ಥೇತ್ಥ ಸುಜ್ಝನ್ತಿ ವಾ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ ವಾ ಪರಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ ವಾ, ಮುಚ್ಚನ್ತಿ ವಾ ವಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ ವಾ ಪರಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ ವಾ ಹೀನಾ ನಿಹೀನಾ ಓಮಕಾ ಲಾಮಕಾ ಛತುಕ್ಕಾ ಪರಿತ್ತಾ’’ತಿ, ಏವಮಾಹಂಸು ಏವಂ ಕಥೇನ್ತಿ ಏವಂ ಭಣನ್ತಿ ಏವಂ ದೀಪಯನ್ತಿ ಏವಂ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ನಾಞ್ಞೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ವಿಸುದ್ಧಿಮಾಹು.

ಏವಮ್ಪಿ ತಿತ್ಥ್ಯಾ ಪುಥುಸೋ ನಿವಿಟ್ಠಾತಿ. ತಿತ್ಥಂ ವುಚ್ಚತಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ. ತಿತ್ಥಿಯಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ. ಪುಥುದಿಟ್ಠಿಯಾ [ಪುಥುತಿತ್ಥಿಯಾ (ಸೀ. ಕ.) ಪುರಿಮಗಾಥಾಯ ಪಾಠಭೇದೋ ನತ್ಥಿ] ಪುಥುದಿಟ್ಠಿಗತೇಸು ನಿವಿಟ್ಠಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಅಲ್ಲೀನಾ ಉಪಗತಾ ಅಜ್ಝೋಸಿತಾ ಅಧಿಮುತ್ತಾತಿ – ಏವಮ್ಪಿ ತಿತ್ಥ್ಯಾ ಪುಥುಸೋ ನಿವಿಟ್ಠಾ.

ಸಕಾಯನೇ ತತ್ಥ ದಳ್ಹಂ ವದಾನಾತಿ. ಧಮ್ಮೋ ಸಕಾಯನಂ, ದಿಟ್ಠಿ ಸಕಾಯನಂ, ಪಟಿಪದಾ ಸಕಾಯನಂ, ಮಗ್ಗೋ ಸಕಾಯನಂ, ಸಕಾಯನೇ ದಳ್ಹವಾದಾ ಥಿರವಾದಾ ಬಲಿಕವಾದಾ ಅವಟ್ಠಿತವಾದಾತಿ – ಸಕಾಯನೇ ತತ್ಥ ದಳ್ಹಂ ವದಾನಾ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಇಧೇವ ಸುದ್ಧಿಂ ಇತಿ ವಾದಯನ್ತಿ, ನಾಞ್ಞೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ವಿಸುದ್ಧಿಮಾಹು;

ಏವಮ್ಪಿ ತಿತ್ಥ್ಯಾ ಪುಥುಸೋ ನಿವಿಟ್ಠಾ, ಸಕಾಯನೇ ತತ್ಥ ದಳ್ಹಂ ವದಾನಾ’’ತಿ.

೧೨೮. ಸಕಾಯನೇ ವಾಪಿ ದಳ್ಹಂ ವದಾನೋ, ಕಮೇತ್ಥ [ಕಂ ತತ್ಥ (ಸೀ. ಕ.)] ಬಾಲೋತಿ ಪರಂ ದಹೇಯ್ಯ;

ಸಯಂವ [ಸಯಮೇವ (ಸ್ಯಾ.)] ಸೋ ಮೇಧಗಮಾವಹೇಯ್ಯ, ಪರಂ ವದಂ ಬಾಲಮಸುದ್ಧಿಧಮ್ಮಂ.

ಸಕಾಯನೇ ವಾಪಿ ದಳ್ಹಂ ವದಾನೋತಿ. ಧಮ್ಮೋ ಸಕಾಯನಂ, ದಿಟ್ಠಿ ಸಕಾಯನಂ, ಪಟಿಪದಾ ಸಕಾಯನಂ, ಮಗ್ಗೋ ಸಕಾಯನಂ, ಸಕಾಯನೇ ದಳ್ಹವಾದೋ ಥಿರವಾದೋ ಬಲಿಕವಾದೋ ಅವಟ್ಠಿತವಾದೋತಿ – ಸಕಾಯನೇ ವಾಪಿ ದಳ್ಹಂ ವದಾನೋ.

ಕಮೇತ್ಥ ಬಾಲೋತಿ ಪರಂ ದಹೇಯ್ಯಾತಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ಸಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಕಾಯ ಖನ್ತಿಯಾ ಸಕಾಯ ರುಚಿಯಾ ಸಕಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾ ಪರಂ ಬಾಲತೋ ಹೀನತೋ ನಿಹೀನತೋ ಓಮಕತೋ ಲಾಮಕತೋ ಛತುಕ್ಕತೋ ಪರಿತ್ತತೋ ಕಂ ದಹೇಯ್ಯ ಕಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ಕಂ ದಕ್ಖೇಯ್ಯ ಕಂ ಓಲೋಕೇಯ್ಯ ಕಂ ನಿಜ್ಝಾಯೇಯ್ಯ ಕಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ – ಕಮೇತ್ಥ ಬಾಲೋತಿ ಪರಂ ದಹೇಯ್ಯ.

ಸಯಂವ ಸೋ ಮೇಧಗಮಾವಹೇಯ್ಯ, ಪರಂ ವದಂ ಬಾಲಮಸುದ್ಧಿಧಮ್ಮನ್ತಿ. ಪರೋ ಬಾಲೋ ಹೀನೋ ನಿಹೀನೋ ಓಮಕೋ ಲಾಮಕೋ ಛತುಕ್ಕೋ ಪರಿತ್ತೋ ಅಸುದ್ಧಿಧಮ್ಮೋ ಅವಿಸುದ್ಧಿಧಮ್ಮೋ ಅಪರಿಸುದ್ಧಿಧಮ್ಮೋ ಅವೋದಾತಧಮ್ಮೋತಿ – ಏವಂ ವದನ್ತೋ ಏವಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಏವಂ ಭಣನ್ತೋ ಏವಂ ದೀಪಯನ್ತೋ ಏವಂ ವೋಹರನ್ತೋ ಸಯಮೇವ ಕಲಹಂ ಭಣ್ಡನಂ ವಿಗ್ಗಹಂ ವಿವಾದಂ ಮೇಧಗಂ ಆವಹೇಯ್ಯ ಸಮಾವಹೇಯ್ಯ ಆಹರೇಯ್ಯ ಸಮಾಹರೇಯ್ಯ ಆಕಡ್ಢೇಯ್ಯ ಸಮಾಕಡ್ಢೇಯ್ಯ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ ಪರಾಮಸೇಯ್ಯ ಅಭಿನಿವಿಸೇಯ್ಯಾತಿ – ಸಯಂವ ಸೋ ಮೇಧಗಮಾವಹೇಯ್ಯ ಪರಂ ವದಂ ಬಾಲಮಸುದ್ಧಿಧಮ್ಮಂ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಸಕಾಯನೇ ವಾಪಿ ದಳ್ಹಂ ವದಾನೋ, ಕಮೇತ್ಥ ಬಾಲೋತಿ ಪರಂ ದಹೇಯ್ಯ;

ಸಯಂವ ಸೋ ಮೇಧಗಮಾವಹೇಯ್ಯ, ಪರಂ ವದಂ ಬಾಲಮಸುದ್ಧಿಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ.

೧೨೯. ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಠತ್ವಾ ಸಯಂ ಪಮಾಯ, ಉದ್ಧಂಸ [ಉದ್ಧಂ ಸೋ (ಸ್ಯಾ.)] ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ವಿವಾದಮೇತಿ;

ಹಿತ್ವಾನ ಸಬ್ಬಾನಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಾನಿ, ನ ಮೇಧಗಂ ಕುಬ್ಬತಿ ಜನ್ತು ಲೋಕೇ.

ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಠತ್ವಾ ಸಯಂ ಪಮಾಯಾತಿ. ವಿನಿಚ್ಛಯಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ. ವಿನಿಚ್ಛಯದಿಟ್ಠಿಯಾ ಠತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಠತ್ವಾ. ಸಯಂ ಪಮಾಯಾತಿ ಸಯಂ ಪಮಾಯ ಪಮಿನಿತ್ವಾ. ‘‘ಅಯಂ ಸತ್ಥಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ’’ತಿ ಸಯಂ ಪಮಾಯ ಪಮಿನಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ… ಅಯಂ ಗಣೋ ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ… ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿ ಭದ್ದಿಕಾ… ಅಯಂ ಪಟಿಪದಾ ಸುಪಞ್ಞತ್ತಾ… ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ’’ತಿ ಸಯಂ ಪಮಾಯ ಪಮಿನಿತ್ವಾತಿ – ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಠತ್ವಾ ಸಯಂ ಪಮಾಯ.

ಉದ್ಧಂಸ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ವಿವಾದಮೇತೀತಿ. ಉದ್ಧಂಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ಅನಾಗತಂ. ಅತ್ತನೋ ವಾದಂ ಉದ್ಧಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಕಲಹಂ ಭಣ್ಡನಂ ವಿಗ್ಗಹಂ ವಿವಾದಂ ಮೇಧಗಂ ಏತಿ ಉಪೇತಿ ಉಪಗಚ್ಛತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ ಪರಾಮಸತಿ ಅಭಿನಿವಿಸತೀತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಉದ್ಧಂಸ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ವಿವಾದಮೇತಿ. ಅಥ ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ಉದ್ಧಂ ವಾದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಲಹಂ ಕರೋತಿ ಭಣ್ಡನಂ ಕರೋತಿ ವಿಗ್ಗಹಂ ಕರೋತಿ ವಿವಾದಂ ಕರೋತಿ ಮೇಧಗಂ ಕರೋತಿ – ‘‘ನ ತ್ವಂ ಇಮಂ ಧಮ್ಮವಿನಯಂ ಆಜಾನಾಸಿ…ಪೇ… ನಿಬ್ಬೇಠೇಹಿ ವಾ ಸಚೇ ಪಹೋಸೀ’’ತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಉದ್ಧಂಸ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ವಿವಾದಮೇತಿ.

ಹಿತ್ವಾನ ಸಬ್ಬಾನಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಾನೀತಿ. ವಿನಿಚ್ಛಯಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ. ದಿಟ್ಠಿವಿನಿಚ್ಛಯಾ ಸಬ್ಬೇ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ [ಸಬ್ಬಾ ವಿನಿಚ್ಛಿತದಿಟ್ಠಿಯೋ (ಸ್ಯಾ.), ಸಬ್ಬಾ ವಿನಿಚ್ಛಯದಿಟ್ಠಿಯೋ (ಕ.)] ಹಿತ್ವಾ ಚಜಿತ್ವಾ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಜಹಿತ್ವಾ ಪಜಹಿತ್ವಾ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತ್ವಾತಿ – ಹಿತ್ವಾನ ಸಬ್ಬಾನಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಾನಿ.

ನ ಮೇಧಗಂ ಕುಬ್ಬತಿ ಜನ್ತು ಲೋಕೇತಿ. ನ ಕಲಹಂ ಕರೋತಿ, ನ ಭಣ್ಡನಂ ಕರೋತಿ, ನ ವಿಗ್ಗಹಂ ಕರೋತಿ, ನ ವಿವಾದಂ ಕರೋತಿ, ನ ಮೇಧಗಂ ಕರೋತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಏವಂ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಖೋ, ಅಗ್ಗಿವೇಸ್ಸನ, ಭಿಕ್ಖು ನ ಕೇನಚಿ ಸಂವದತಿ, ನ ಕೇನಚಿ ವಿವದತಿ, ಯಞ್ಚ ಲೋಕೇ ವುತ್ತಂ ತೇನ ಚ ವೋಹರತಿ ಅಪರಾಮಸ’’ನ್ತಿ. ಜನ್ತೂತಿ ಸತ್ತೋ ನರೋ ಮಾನವೋ ಪೋಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಜೀವೋ ಜಾಗು ಜನ್ತು ಇನ್ದಗು ಮನುಜೋ. ಲೋಕೇತಿ ಅಪಾಯಲೋಕೇ…ಪೇ… ಆಯತನಲೋಕೇತಿ – ನ ಮೇಧಗಂ ಕುಬ್ಬತಿ ಜನ್ತು ಲೋಕೇತಿ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಠತ್ವಾ ಸಯಂ ಪಮಾಯ, ಉದ್ಧಂಸ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ವಿವಾದಮೇತಿ;

ಹಿತ್ವಾನ ಸಬ್ಬಾನಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಾನಿ, ನ ಮೇಧಗಂ ಕುಬ್ಬತಿ ಜನ್ತು ಲೋಕೇ’’ತಿ.