೧೩. ಮಹಾವಿಯೂಹಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸೋ

ಅಥ ಮಹಾವಿಯೂಹಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸಂ ವಕ್ಖತಿ –

೧೩೦. ಯೇ ಕೇಚಿಮೇ ದಿಟ್ಠಿಪರಿಬ್ಬಸಾನಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಚ ವಾದಯನ್ತಿ [ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಪವಾದಯನ್ತಿ (ಸ್ಯಾ.)] ;

ಸಬ್ಬೇವ ತೇ ನಿನ್ದಮನ್ವಾನಯನ್ತಿ, ಅಥೋ ಪಸಂಸಮ್ಪಿ ಲಭನ್ತಿ ತತ್ಥ.

ಯೇ ಕೇಚಿಮೇ ದಿಟ್ಠಿಪರಿಬ್ಬಸಾನಾತಿ. ಯೇ ಕೇಚೀತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಅಸೇಸಂ ನಿಸ್ಸೇಸಂ ಪರಿಯಾದಿಯನವಚನಮೇತಂ – ಯೇ ಕೇಚೀತಿ. ದಿಟ್ಠಿಪರಿಬ್ಬಸಾನಾತಿ. ಸನ್ತೇಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ; ತೇ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಯಾ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಂ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ ಸಕಾಯ ಸಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಸನ್ತಿ ಸಂವಸನ್ತಿ ಆವಸನ್ತಿ ಪರಿವಸನ್ತಿ. ಯಥಾ ಅಗಾರಿಕಾ ವಾ ಘರೇಸು ವಸನ್ತಿ, ಸಾಪತ್ತಿಕಾ ವಾ ಆಪತ್ತೀಸು ವಸನ್ತಿ, ಸಕಿಲೇಸಾ ವಾ ಕಿಲೇಸೇಸು ವಸನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ಸನ್ತೇಕೇ…ಪೇ… ಪರಿವಸನ್ತೀತಿ – ಯೇ ಕೇಚಿಮೇ ದಿಟ್ಠಿಪರಿಬ್ಬಸಾನಾ.

ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಚ ವಾದಯನ್ತೀತಿ. ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತಿ. ‘‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ…ಪೇ… ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಚ ವಾದಯನ್ತಿ.

ಸಬ್ಬೇವ ತೇ ನಿನ್ದಮನ್ವಾನಯನ್ತೀತಿ. ಸಬ್ಬೇವ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಿನ್ದಮೇವ ಅನ್ವೇನ್ತಿ, ಗರಹಮೇವ ಅನ್ವೇನ್ತಿ, ಅಕಿತ್ತಿಮೇವ ಅನ್ವೇನ್ತಿ; ಸಬ್ಬೇ ನಿನ್ದಿತಾಯೇವ ಹೋನ್ತಿ, ಗರಹಿತಾಯೇವ ಹೋನ್ತಿ, ಅಕಿತ್ತಿತಾಯೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ – ಸಬ್ಬೇವ ತೇ ನಿನ್ದಮನ್ವಾನಯನ್ತಿ.

ಅಥೋ ಪಸಂಸಮ್ಪಿ ಲಭನ್ತಿ ತತ್ಥಾತಿ. ತತ್ಥ ಸಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಕಾಯ ಖನ್ತಿಯಾ ಸಕಾಯ ರುಚಿಯಾ ಸಕಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾ ಪಸಂಸಂ ಥೋಮನಂ ಕಿತ್ತಿಂ ವಣ್ಣಹಾರಿಕಂ ಲಭನ್ತಿ ಪಟಿಲಭನ್ತಿ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಿ ವಿನ್ದನ್ತೀತಿ – ಅಥೋ ಪಸಂಸಮ್ಪಿ ಲಭನ್ತಿ ತತ್ಥ.

ತೇನಾಹ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ –

‘‘ಯೇ ಕೇಚಿಮೇ ದಿಟ್ಠಿಪರಿಬ್ಬಸಾನಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಚ ವಾದಯನ್ತಿ;

ಸಬ್ಬೇವ ತೇ ನಿನ್ದಮನ್ವಾನಯನ್ತಿ, ಅಥೋ ಪಸಂಸಮ್ಪಿ ಲಭನ್ತಿ ತತ್ಥಾ’’ತಿ.

೧೩೧. ಅಪ್ಪಞ್ಹಿ ಏತಂ ನ ಅಲಂ ಸಮಾಯ, ದುವೇ ವಿವಾದಸ್ಸ ಫಲಾನಿ ಬ್ರೂಮಿ;

ಏತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ ನ ವಿವಾದಯೇಥ, ಖೇಮಾಭಿಪಸ್ಸಂ ಅವಿವಾದಭೂಮಿಂ.

ಅಪ್ಪಞ್ಹಿ ಏತಂ ನ ಅಲಂ ಸಮಾಯಾತಿ. ಅಪ್ಪಞ್ಹಿ ಏತನ್ತಿ ಅಪ್ಪಕಂ ಏತಂ, ಓಮಕಂ ಏತಂ, ಥೋಕಕಂ ಏತಂ, ಲಾಮಕಂ ಏತಂ, ಛತುಕ್ಕಂ ಏತಂ, ಪರಿತ್ತಕಂ ಏತನ್ತಿ – ಅಪ್ಪಞ್ಹಿ ಏತಂ. ನ ಅಲಂ ಸಮಾಯಾತಿ ನಾಲಂ ರಾಗಸ್ಸ ಸಮಾಯ, ದೋಸಸ್ಸ ಸಮಾಯ, ಮೋಹಸ್ಸ ಸಮಾಯ, ಕೋಧಸ್ಸ… ಉಪನಾಹಸ್ಸ… ಮಕ್ಖಸ್ಸ… ಪಳಾಸಸ್ಸ… ಇಸ್ಸಾಯ… ಮಚ್ಛರಿಯಸ್ಸ… ಮಾಯಾಯ… ಸಾಠೇಯ್ಯಸ್ಸ… ಥಮ್ಭಸ್ಸ… ಸಾರಮ್ಭಸ್ಸ… ಮಾನಸ್ಸ… ಅತಿಮಾನಸ್ಸ… ಮದಸ್ಸ… ಪಮಾದಸ್ಸ… ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾನಂ… ಸಬ್ಬದುಚ್ಚರಿತಾನಂ… ಸಬ್ಬದರಥಾನಂ … ಸಬ್ಬಪರಿಳಾಹಾನಂ… ಸಬ್ಬಸನ್ತಾಪಾನಂ… ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಸಮಾಯ ಉಪಸಮಾಯ ವೂಪಸಮಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾಯ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾತಿ – ಅಪ್ಪಞ್ಹಿ ಏತಂ ನ ಅಲಂ ಸಮಾಯ.

ದುವೇ ವಿವಾದಸ್ಸ ಫಲಾನಿ ಬ್ರೂಮೀತಿ. ದಿಟ್ಠಿಕಲಹಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿಭಣ್ಡನಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿವಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿವಿವಾದಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿಮೇಧಗಸ್ಸ ದ್ವೇ ಫಲಾನಿ ಹೋನ್ತಿ – ಜಯಪರಾಜಯೋ ಹೋತಿ, ಲಾಭಾಲಾಭೋ ಹೋತಿ, ಯಸಾಯಸೋ ಹೋತಿ, ನಿನ್ದಾಪಸಂಸೋ ಹೋತಿ, ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಹೋತಿ, ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸಂ ಹೋತಿ, ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಂ ಹೋತಿ, ಅನುನಯಪಟಿಘಂ ಹೋತಿ, ಉಗ್ಘಾತಿನಿಗ್ಘಾತಿ ಹೋತಿ, ಅನುರೋಧವಿರೋಧೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ವಾ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ನಿರಯಸಂವತ್ತನಿಕಂ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಸಂವತ್ತನಿಕಂ, ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಸಂವತ್ತನಿಕನ್ತಿ ಬ್ರೂಮಿ ಆಚಿಕ್ಖಾಮಿ ದೇಸೇಮಿ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ ಪಟ್ಠಪೇಮಿ ವಿವರಾಮಿ ವಿಭಜಾಮಿ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಮಿ ಪಕಾಸೇಮೀತಿ – ದುವೇ ವಿವಾದಸ್ಸ ಫಲಾನಿ ಬ್ರೂಮಿ.

ಏತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ ನ ವಿವಾದಯೇಥಾತಿ. ಏತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾತಿ ಏತಂ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಿಕಲಹೇಸು ದಿಟ್ಠಿಭಣ್ಡನೇಸು ದಿಟ್ಠಿವಿಗ್ಗಹೇಸು ದಿಟ್ಠಿವಿವಾದೇಸು ದಿಟ್ಠಿಮೇಧಗೇಸೂತಿ – ಏತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ. ನ ವಿವಾದಯೇಥಾತಿ ನ ಕಲಹಂ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಭಣ್ಡನಂ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ವಿಗ್ಗಹಂ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ವಿವಾದಂ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಮೇಧಗಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಕಲಹಂ ಭಣ್ಡನಂ ವಿಗ್ಗಹಂ ವಿವಾದಂ ಮೇಧಗಂ ಪಜಹೇಯ್ಯ ವಿನೋದೇಯ್ಯ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರೇಯ್ಯ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇಯ್ಯ, ಕಲಹಾ ಭಣ್ಡನಾ ವಿಗ್ಗಹಾ ವಿವಾದಾ ಮೇಧಗಾ ಆರತೋ ಅಸ್ಸ ವಿರತೋ ಪಟಿವಿರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ನಿಸ್ಸಟೋ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ವಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ ವಿಮರಿಯಾದಿಕತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ – ಏತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ ನ ವಿವಾದಯೇಥ.

ಖೇಮಾಭಿಪಸ್ಸಂ ಅವಿವಾದಭೂಮಿನ್ತಿ. ಅವಿವಾದಭೂಮಿಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಯೋ ಸೋ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಏತಂ ಅವಿವಾದಭೂಮಿಂ ಖೇಮತೋ ತಾಣತೋ ಲೇಣತೋ ಸರಣತೋ ಅಭಯತೋ ಅಚ್ಚುತತೋ ಅಮತತೋ ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ದಕ್ಖನ್ತೋ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ನಿಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಉಪಪರಿಕ್ಖನ್ತೋತಿ – ಖೇಮಾಭಿಪಸ್ಸಂ ಅವಿವಾದಭೂಮಿಂ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಅಪ್ಪಞ್ಹಿ ಏತಂ ನ ಅಲಂ ಸಮಾಯ, ದುವೇ ವಿವಾದಸ್ಸ ಫಲಾನಿ ಬ್ರೂಮಿ;

ಏತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ ನ ವಿವಾದಯೇಥ, ಖೇಮಾಭಿಪಸ್ಸಂ ಅವಿವಾದಭೂಮಿ’’ನ್ತಿ.

೧೩೨. ಯಾ ಕಾಚಿಮಾ ಸಮ್ಮುತಿಯೋ ಪುಥುಜ್ಜಾ, ಸಬ್ಬಾವ ಏತಾ ನ ಉಪೇತಿ ವಿದ್ವಾ;

ಅನೂಪಯೋ ಸೋ ಉಪಯಂ ಕಿಮೇಯ್ಯ, ದಿಟ್ಠೇ ಸುತೇ ಖನ್ತಿಮಕುಬ್ಬಮಾನೋ.

ಯಾ ಕಾಚಿಮಾ ಸಮ್ಮುತಿಯೋ ಪುಥುಜ್ಜಾತಿ. ಯಾ ಕಾಚೀತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಅಸೇಸಂ ನಿಸ್ಸೇಸಂ ಪರಿಯಾದಿಯನವಚನಮೇತಂ – ಯಾ ಕಾಚೀತಿ. ಸಮ್ಮುತಿಯೋತಿ. ಸಮ್ಮುತಿಯೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಮುತಿಯೋ. ಪುಥುಜ್ಜಾತಿ ಪುಥುಜ್ಜನೇಹಿ ಜನಿತಾ ಸಮ್ಮುತಿಯೋತಿ ಪುಥುಜ್ಜಾ, ಪುಥು ನಾನಾಜನೇಹಿ ಜನಿತಾ ವಾ ಸಮ್ಮುತಿಯೋತಿ ಪುಥುಜ್ಜಾತಿ – ಯಾ ಕಾಚಿಮಾ ಸಮ್ಮುತಿಯೋ ಪುಥುಜ್ಜಾ.

ಸಬ್ಬಾವ ಏತಾ ನ ಉಪೇತಿ ವಿದ್ವಾತಿ. ವಿದ್ವಾ ವಿಜ್ಜಾಗತೋ ಞಾಣೀ ವಿಭಾವೀ ಮೇಧಾವೀ. ಸಬ್ಬಾವ ಏತಾ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಮುತಿಯೋ ನೇತಿ ನ ಉಪೇತಿ ನ ಉಪಗಚ್ಛತಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ ನ ಪರಾಮಸತಿ ನಾಭಿನಿವಿಸತೀತಿ – ಸಬ್ಬಾವ ಏತಾ ನ ಉಪೇತಿ ವಿದ್ವಾ.

ಅನೂಪಯೋ ಸೋ ಉಪಯಂ ಕಿಮೇಯ್ಯಾತಿ. ಉಪಯೋತಿ ದ್ವೇ ಉಪಯಾ – ತಣ್ಹೂಪಯೋ ಚ ದಿಟ್ಠೂಪಯೋ ಚ…ಪೇ… ಅಯಂ ತಣ್ಹೂಪಯೋ…ಪೇ… ಅಯಂ ದಿಟ್ಠೂಪಯೋ. ತಸ್ಸ ತಣ್ಹೂಪಯೋ ಪಹೀನೋ, ದಿಟ್ಠೂಪಯೋ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠೋ; ತಣ್ಹೂಪಯಸ್ಸ ಪಹೀನತ್ತಾ, ದಿಟ್ಠೂಪಯಸ್ಸ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾ ಅನೂಪಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಿಂ ರೂಪಂ ಉಪೇಯ್ಯ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ ಪರಾಮಸೇಯ್ಯ ಅಭಿನಿವಿಸೇಯ್ಯ ಅತ್ತಾ ಮೇತಿ. ಕಿಂ ವೇದನಂ… ಕಿಂ ಸಞ್ಞಂ… ಕಿಂ ಸಙ್ಖಾರೇ… ಕಿಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಕಿಂ ಗತಿಂ… ಕಿಂ ಉಪಪತ್ತಿಂ… ಕಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ… ಕಿಂ ಭವಂ … ಕಿಂ ಸಂಸಾರಂ… ಕಿಂ ವಟ್ಟಂ ಉಪೇಯ್ಯ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ ಪರಾಮಸೇಯ್ಯ ಅಭಿನಿವೇಸೇಯ್ಯಾತಿ – ಅನೂಪಯೋ ಸೋ ಉಪಯಂ ಕಿಮೇಯ್ಯ.

ದಿಟ್ಠೇ ಸುತೇ ಖನ್ತಿಮಕುಬ್ಬಮಾನೋತಿ. ದಿಟ್ಠೇ ವಾ ದಿಟ್ಠಸುದ್ಧಿಯಾ ವಾ ಸುತೇ ವಾ ಸುತಸುದ್ಧಿಯಾ ವಾ ಮುತೇ ವಾ ಮುತಸುದ್ಧಿಯಾ ವಾ ಖನ್ತಿಂ ಅಕುಬ್ಬಮಾನೋ ಛನ್ದಂ ಅಕುಬ್ಬಮಾನೋ ಪೇಮಂ ಅಕುಬ್ಬಮಾನೋ ರಾಗಂ ಅಕುಬ್ಬಮಾನೋ ಅಜನಯಮಾನೋ ಅಸಞ್ಜನಯಮಾನೋ ಅನಿಬ್ಬತ್ತಯಮಾನೋ ಅನಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಯಮಾನೋತಿ – ದಿಟ್ಠೇ ಸುತೇ ಖನ್ತಿಮಕುಬ್ಬಮಾನೋ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಯಾ ಕಾಚಿಮಾ ಸಮ್ಮುತಿಯೋ ಪುಥುಜ್ಜಾ, ಸಬ್ಬಾವ ಏತಾ ನ ಉಪೇತಿ ವಿದ್ವಾ;

ಅನೂಪಯೋ ಸೋ ಉಪಯಂ ಕಿಮೇಯ್ಯ, ದಿಟ್ಠೇ ಸುತೇ ಖನ್ತಿಮಕುಬ್ಬಮಾನೋ’’ತಿ.

೧೩೩. ಸೀಲುತ್ತಮಾ ಸಞ್ಞಮೇನಾಹು ಸುದ್ಧಿಂ, ವತಂ ಸಮಾದಾಯ ಉಪಟ್ಠಿತಾಸೇ;

ಇಧೇವ ಸಿಕ್ಖೇಮ ಅಥಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಂ, ಭವೂಪನೀತಾ ಕುಸಲಾವದಾನಾ.

ಸೀಲುತ್ತಮಾ ಸಞ್ಞಮೇನಾಹು ಸುದ್ಧಿನ್ತಿ. ಸನ್ತೇಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸೀಲುತ್ತಮವಾದಾ; ತೇ ಸೀಲಮತ್ತೇನ ಸಞ್ಞಮಮತ್ತೇನ ಸಂವರಮತ್ತೇನ ಅವೀತಿಕ್ಕಮಮತ್ತೇನ ಸುದ್ಧಿಂ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪರಿವಿಸುದ್ಧಿಂ, ಮುತ್ತಿಂ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿವಿಮುತ್ತಿಂ ಆಹು [ಆಹಂಸು (ಸೀ. ಕ.)] ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತಿ.

ಸಮಣಮುಣ್ಡಿಕಾಪುತ್ತೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಚತೂಹಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಗಹಪತಿ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಂ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ ಸಮ್ಪನ್ನಕುಸಲಂ ಪರಮಕುಸಲಂ ಉತ್ತಮಪತ್ತಿಪತ್ತಂ ಸಮಣಂ ಅಯೋಜ್ಝಂ. ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ನ ಕಾಯೇನ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ನ ಪಾಪಿಕಂ [ಪಾಪಕಂ (ಸೀ.)] ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ, ನ ಪಾಪಕಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪೇತಿ, ನ ಪಾಪಕಂ ಆಜೀವಂ ಆಜೀವತಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಗಹಪತಿ, ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಂ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ ಸಮ್ಪನ್ನಕುಸಲಂ ಪರಮಕುಸಲಂ ಉತ್ತಮಪತ್ತಿಪತ್ತಂ ಸಮಣಂ ಅಯೋಜ್ಝಂ; ಏವಮೇವ ಸನ್ತೇಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸೀಲುತ್ತಮವಾದಾ; ತೇ ಸೀಲಮತ್ತೇನ ಸಞ್ಞಮಮತ್ತೇನ ಸಂವರಮತ್ತೇನ ಅವೀತಿಕ್ಕಮಮತ್ತೇನ ಸುದ್ಧಿಂ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪರಿಸುದ್ಧಿಂ, ಮುತ್ತಿಂ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಮುತ್ತಿಂ ಆಹು ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತೀ’’ತಿ – ಸೀಲುತ್ತಮಾ ಸಞ್ಞಮೇನಾಹು ಸುದ್ಧಿಂ.

ವತಂ ಸಮಾದಾಯ ಉಪಟ್ಠಿತಾಸೇತಿ. ವತನ್ತಿ ಹತ್ಥಿವತಂ ವಾ ಅಸ್ಸವತಂ ವಾ ಗೋವತಂ ವಾ ಕುಕ್ಕುರವತಂ ವಾ ಕಾಕವತಂ ವಾ ವಾಸುದೇವವತಂ ವಾ ಬಲದೇವವತಂ ವಾ ಪುಣ್ಣಭದ್ದವತಂ ವಾ ಮಣಿಭದ್ದವತಂ ವಾ ಅಗ್ಗಿವತಂ ವಾ ನಾಗವತಂ ವಾ ಸುಪಣ್ಣವತಂ ವಾ ಯಕ್ಖವತಂ ವಾ ಅಸುರವತಂ ವಾ ಗನ್ಧಬ್ಬವತಂ ವಾ ಮಹಾರಾಜವತಂ ವಾ ಚನ್ದವತಂ ವಾ ಸೂರಿಯವತಂ ವಾ ಇನ್ದವತಂ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮವತಂ ವಾ ದೇವವತಂ ವಾ ದಿಸಾವತಂ ವಾ ಆದಾಯ ಸಮಾದಾಯ ಆದಿಯಿತ್ವಾ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ ಅಲ್ಲೀನಾ ಉಪಗತಾ ಅಜ್ಝೋಸಿತಾ ಅಧಿಮುತ್ತಾತಿ – ವತಂ ಸಮಾದಾಯ ಉಪಟ್ಠಿತಾಸೇ.

ಇಧೇವ ಸಿಕ್ಖೇಮ ಅಥಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿನ್ತಿ. ಇಧಾತಿ ಸಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಕಾಯ ಖನ್ತಿಯಾ ಸಕಾಯ ರುಚಿಯಾ ಸಕಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾ. ಸಿಕ್ಖೇಮಾತಿ ಸಿಕ್ಖೇಮ ಆಚರೇಮ ಸಮಾಚರೇಮ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತೇಮಾತಿ – ಇಧೇವ ಸಿಕ್ಖೇಮ. ಅಥಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ಅಥಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಂ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪರಿಸುದ್ಧಿಂ, ಮುತ್ತಿಂ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಮುತ್ತಿನ್ತಿ – ಇಧೇವ ಸಿಕ್ಖೇಮ ಅಥಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಂ.

ಭವೂಪನೀತಾ ಕುಸಲಾವದಾನಾತಿ. ಭವೂಪನೀತಾತಿ ಭವೂಪನೀತಾ ಭವೂಪಗತಾ ಭವಜ್ಝೋಸಿತಾ ಭವಾಧಿಮುತ್ತಾತಿ – ಭವೂಪನೀತಾ. ಕುಸಲಾವದಾನಾತಿ ಕುಸಲವಾದಾ ಪಣ್ಡಿತವಾದಾ ಥಿರವಾದಾ ಞಾಯವಾದಾ ಹೇತುವಾದಾ ಲಕ್ಖಣವಾದಾ ಕಾರಣವಾದಾ ಠಾನವಾದಾ ಸಕಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾತಿ – ಭವೂಪನೀತಾ ಕುಸಲಾವದಾನಾ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಸೀಲುತ್ತಮಾ ಸಞ್ಞಮೇನಾಹು ಸುದ್ಧಿಂ, ವತಂ ಸಮಾದಾಯ ಉಪಟ್ಠಿತಾಸೇ;

ಇಧೇವ ಸಿಕ್ಖೇಮ ಅಥಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಂ, ಭವೂಪನೀತಾ ಕುಸಲಾವದಾನಾ’’ತಿ.

೧೩೪. ಸಚೇ ಚುತೋ ಸೀಲವತತೋ ಹೋತಿ, ಪವೇಧತೀ [ಸ ವೇಧತೀ (ಸೀ ಸ್ಯಾ.)] ಕಮ್ಮವಿರಾಧಯಿತ್ವಾ;

ಪಜಪ್ಪತೀ [ಸ ಜಪ್ಪತೀ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)] ಪತ್ಥಯತೀ ಚ ಸುದ್ಧಿಂ, ಸತ್ಥಾವ ಹೀನೋ ಪವಸಂ ಘರಮ್ಹಾ.

ಸಚೇ ಚುತೋ ಸೀಲವತತೋ ಹೋತೀತಿ. ದ್ವೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸೀಲವತತೋ ಚವತಿ – ಪರವಿಚ್ಛಿನ್ದನಾಯ ವಾ ಚವತಿ, ಅನಭಿಸಮ್ಭುಣನ್ತೋ ವಾ ಚವತಿ. ಕಥಂ ಪರವಿಚ್ಛಿನ್ದನಾಯ ಚವತಿ? ಪರೋ ವಿಚ್ಛಿನ್ದತಿ ಸೋ ಸತ್ಥಾ ನ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ಧಮ್ಮೋ ನ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ, ಗಣೋ ನ ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ, ದಿಟ್ಠಿ ನ ಭದ್ದಿಕಾ, ಪಟಿಪದಾ ನ ಸುಪಞ್ಞತ್ತಾ, ಮಗ್ಗೋ ನ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ, ನತ್ಥೇತ್ಥ ಸುದ್ಧಿ ವಾ ವಿಸುದ್ಧಿ ವಾ ಪರಿಸುದ್ಧಿ ವಾ, ಮುತ್ತಿ ವಾ ವಿಮುತ್ತಿ ವಾ ಪರಿಮುತ್ತಿ ವಾ, ನತ್ಥೇತ್ಥ ಸುಜ್ಝನ್ತಿ ವಾ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ ವಾ ಪರಿಸುಜ್ಝನ್ತಿ ವಾ, ಮುಚ್ಚನ್ತಿ ವಾ ವಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ ವಾ, ಪರಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ ವಾ, ಹೀನಾ ನಿಹೀನಾ ಓಮಕಾ ಲಾಮಕಾ ಛತುಕ್ಕಾ ಪರಿತ್ತಾತಿ. ಏವಂ ಪರೋ ವಿಚ್ಛಿನ್ದತಿ. ಏವಂ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿಯಮಾನೋ ಸತ್ಥಾರಾ ಚವತಿ, ಧಮ್ಮಕ್ಖಾನಾ ಚವತಿ, ಗಣಾ ಚವತಿ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಚವತಿ, ಪಟಿಪದಾಯ ಚವತಿ, ಮಗ್ಗತೋ ಚವತಿ. ಏವಂ ಪರಿವಿಚ್ಛಿನ್ದನಾಯ ಚವತಿ. ಕಥಂ ಅನಭಿಸಮ್ಭುಣನ್ತೋ ಚವತಿ? ಸೀಲಂ ಅನಭಿಸಮ್ಭುಣನ್ತೋ ಸೀಲತೋ ಚವತಿ, ವತಂ ಅನಭಿಸಮ್ಭುಣನ್ತೋ ವತತೋ ಚವತಿ, ಸೀಲಬ್ಬತಂ ಅನಭಿಸಮ್ಭುಣನ್ತೋ ಸೀಲಬ್ಬತತೋ ಚವತಿ. ಏವಂ ಅನಭಿಸಮ್ಭುಣನ್ತೋ ಚವತೀತಿ – ಸಚೇ ಚುತೋ ಸೀಲವತತೋ ಹೋತಿ.

ಪವೇಧತಿ ಕಮ್ಮವಿರಾಧಯಿತ್ವಾತಿ. ಪವೇಧತೀತಿ ಸೀಲಂ ವಾ ವತಂ ವಾ ಸೀಲಬ್ಬತಂ ವಾ ‘‘ವಿರದ್ಧಂ ಮಯಾ, ಅಪರದ್ಧಂ ಮಯಾ, ಖಲಿತಂ ಮಯಾ, ಗಲಿತಂ ಮಯಾ, ಅಞ್ಞಾಯ ಅಪರದ್ಧೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ ವೇಧತಿ ಪವೇಧತಿ ಸಮ್ಪವೇಧತೀತಿ – ಪವೇಧತಿ. ಕಮ್ಮವಿರಾಧಯಿತ್ವಾತಿ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಂ ವಾ ಅಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಂ ವಾ ಆನೇಞ್ಜಾಭಿಸಙ್ಖಾರಂ ವಾ ‘‘ವಿರದ್ಧಂ ಮಯಾ, ಅಪರದ್ಧಂ ಮಯಾ, ಖಲಿತಂ ಮಯಾ, ಗಲಿತಂ ಮಯಾ, ಅಞ್ಞಾಯ ಅಪರದ್ಧೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ ವೇಧತಿ ಪವೇಧತಿ ಸಮ್ಪವೇಧತೀತಿ – ಪವೇಧತಿ ಕಮ್ಮವಿರಾಧಯಿತ್ವಾ.

ಪಜಪ್ಪತೀ ಪತ್ಥಯತೀ ಚ ಸುದ್ಧಿನ್ತಿ. ಪಜಪ್ಪತೀತಿ ಸೀಲಂ ವಾ ಜಪ್ಪತಿ, ವತಂ ವಾ ಜಪ್ಪತಿ, ಸೀಲಬ್ಬತಂ ವಾ ಜಪ್ಪತಿ ಪಜಪ್ಪತಿ ಅಭಿಜಪ್ಪತೀತಿ – ಪಜಪ್ಪತಿ. ಪತ್ಥಯತೀ ಚ ಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ಸೀಲಸುದ್ಧಿಂ ವಾ ಪತ್ಥೇತಿ, ವತಸುದ್ಧಿಂ ವಾ ಪತ್ಥೇತಿ, ಸೀಲಬ್ಬತಸುದ್ಧಿಂ ವಾ ಪತ್ಥೇತಿ ಪಿಹೇತಿ ಅಭಿಜಪ್ಪತೀತಿ – ಪಜಪ್ಪತೀ ಪತ್ಥಯತೀ ಚ ಸುದ್ಧಿಂ.

ಸತ್ಥಾವ ಹೀನೋ ಪವಸಂ ಘರಮ್ಹಾತಿ. ಯಥಾ ಪುರಿಸೋ ಘರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಸತ್ಥೇನ ಪವಸಂ ವಸನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಓಹೀನೋ, ತಂ ವಾ ಸತ್ಥಂ ಅನುಬನ್ಧತಿ ಸಕಂ ವಾ ಘರಂ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತಿ; ಏವಮೇವ ಸೋ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೋ ತಂ ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಗಣ್ಹಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಂ ವಾ ಧಮ್ಮಕ್ಖಾನಂ ಗಣ್ಹಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಧಮ್ಮಕ್ಖಾನಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಂ ವಾ ಗಣಂ ಗಣ್ಹಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಗಣಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಂ ವಾ ದಿಟ್ಠಿಂ ಗಣ್ಹಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ದಿಟ್ಠಿಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಂ ವಾ ಪಟಿಪದಂ ಗಣ್ಹಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪಟಿಪದಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಂ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಗಣ್ಹಾತಿ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಗಣ್ಹಾತಿ ಪರಾಮಸತಿ ಅಭಿನಿವಿಸತೀತಿ – ಸತ್ಥಾವ ಹೀನೋ ಪವಸಂ ಘರಮ್ಹಾ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಸಚೇ ಚುತೋ ಸೀಲವತತೋ ಹೋತಿ, ಪವೇಧತೀ ಕಮ್ಮವಿರಾಧಯಿತ್ವಾ;

ಪಜಪ್ಪತೀ ಪತ್ಥಯತೀ ಚ ಸುದ್ಧಿಂ, ಸತ್ಥಾವ ಹೀನೋ ಪವಸಂ ಘರಮ್ಹಾ’’ತಿ.

೧೩೫. ಸೀಲಬ್ಬತಂ ವಾಪಿ ಪಹಾಯ ಸಬ್ಬಂ, ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಸಾವಜ್ಜನವಜ್ಜಮೇತಂ;

ಸುದ್ಧಿಂ ಅಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ಅಪತ್ಥಯಾನೋ, ವಿರತೋ ಚರೇ ಸನ್ತಿಮನುಗ್ಗಹಾಯ.

ಸೀಲಬ್ಬತಂ ವಾಪಿ ಪಹಾಯ ಸಬ್ಬನ್ತಿ. ಸಬ್ಬಾ ಸೀಲಸುದ್ಧಿಯೋ ಪಹಾಯ ಪಜಹಿತ್ವಾ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತ್ವಾ, ಸಬ್ಬಾ ವತಸುದ್ಧಿಯೋ ಪಹಾಯ ಪಜಹಿತ್ವಾ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತ್ವಾ, ಸಬ್ಬಾ ಸೀಲಬ್ಬತಸುದ್ಧಿಯೋ ಪಹಾಯ ಪಜಹಿತ್ವಾ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತ್ವಾತಿ – ಸೀಲಬ್ಬತಂ ವಾಪಿ ಪಹಾಯ ಸಬ್ಬಂ.

ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಸಾವಜ್ಜನವಜ್ಜಮೇತನ್ತಿ. ಸಾವಜ್ಜಕಮ್ಮಂ ವುಚ್ಚತಿ – ಕಣ್ಹಂ ಕಣ್ಹವಿಪಾಕಂ. ಅನವಜ್ಜಕಮ್ಮಂ ವುಚ್ಚತಿ – ಸುಕ್ಕಂ ಸುಕ್ಕವಿಪಾಕಂ. ಸಾವಜ್ಜಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ಅನವಜ್ಜಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ಪಹಾಯ ಪಜಹಿತ್ವಾ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತ್ವಾತಿ – ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಸಾವಜ್ಜನವಜ್ಜಮೇತಂ.

ಸುದ್ಧಿಂ ಅಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ಅಪತ್ಥಯಾನೋತಿ. ಅಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ಅಸುದ್ಧಿಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ, ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ. ಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ಸುದ್ಧಿಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ, ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ; ಅಸುದ್ಧಿಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ, ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ, ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ; ಸುದ್ಧಿಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ, ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ, ಅಸುದ್ಧಿಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ, ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ, ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ, ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ; ಸುದ್ಧಿಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ, ತೇಧಾತುಕೇ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ, ಅಸುದ್ಧಿಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ, ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ, ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ, ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ, ತೇಧಾತುಕೇ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ; ಸುದ್ಧಿಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ, ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕಾ [ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನಾ (ಸ್ಯಾ.) ಏವಮೀದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು] ನಿಯಾಮಾವಕ್ಕನ್ತಿಂ [ನಿಯಾಮಾವತ್ತನ್ತಿಂ (ಕ.)] ಪತ್ಥೇನ್ತಿ. ಸೇಕ್ಖಾ ಅಗ್ಗಧಮ್ಮಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ. ಅರಹತ್ತೇ ಪತ್ತೇ ಅರಹಾ ನೇವ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಪತ್ಥೇತಿ, ನಪಿ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಪತ್ಥೇತಿ, ನಪಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಪತ್ಥೇತಿ, ನಪಿ ತೇಧಾತುಕೇ ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಪತ್ಥೇತಿ, ನಪಿ ನಿಯಾಮಾವಕ್ಕನ್ತಿಂ ಪತ್ಥೇತಿ, ನಪಿ ಅಗ್ಗಧಮ್ಮಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ಥೇತಿ. ಪತ್ಥನಾ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಅರಹಾ ವುದ್ಧಿಪಾರಿಹಾನಿವೀತಿವತ್ತೋ [ವುದ್ಧಿಪಾರಿಹಾನಿಂ ವೀತಿವತ್ತೋ (ಸೀ.)]. ಸೋ ವುಟ್ಠವಾಸೋ ಚಿಣ್ಣಚರಣೋ…ಪೇ… ಜಾತಿಜರಾಮರಣಸಂಸಾರೋ ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸ ಪುನಬ್ಭವೋತಿ – ಸುದ್ಧಿಂ ಅಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ಅಪತ್ಥಯಾನೋ.

ವಿರತೋ ಚರೇ ಸನ್ತಿಮನುಗ್ಗಹಾಯಾತಿ. ವಿರತೋತಿ ಸುದ್ಧಿಅಸುದ್ಧಿಯಾ ಆರತೋ ಅಸ್ಸ ವಿರತೋ ಪಟಿವಿರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ನಿಸ್ಸಟೋ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ವಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ, ವಿಮರಿಯಾದಿಕತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತೀತಿ – ವಿರತೋ. ಚರೇತಿ ಚರೇಯ್ಯ ವಿಚರೇಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ ಇರಿಯೇಯ್ಯ ವತ್ತೇಯ್ಯ ಪಾಲೇಯ್ಯ ಯಪೇಯ್ಯ ಯಾಪೇಯ್ಯಾತಿ – ವಿರತೋ ಚರೇ. ಸನ್ತಿಮನುಗ್ಗಹಾಯಾತಿ ಸನ್ತಿಯೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ದಿಟ್ಠಿಸನ್ತಿಯೋ ಅಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅಪರಾಮಸನ್ತೋ ಅನಭಿನಿವಿಸನ್ತೋತಿ – ವಿರತೋ ಚರೇ ಸನ್ತಿಮನುಗ್ಗಹಾಯ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಸೀಲಬ್ಬತಂ ವಾಪಿ ಪಹಾಯ ಸಬ್ಬಂ, ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಸಾವಜ್ಜನವಜ್ಜಮೇತಂ;

ಸುದ್ಧಿಂ ಅಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ಅಪತ್ಥಯಾನೋ, ವಿರತೋ ಚರೇ ಸನ್ತಿಮನುಗ್ಗಹಾಯಾ’’ತಿ.

೧೩೬. ತಮೂಪನಿಸ್ಸಾಯ ಜಿಗುಚ್ಛಿತಂ ವಾ, ಅಥ ವಾಪಿ ದಿಟ್ಠಂ ವ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಾ;

ಉದ್ಧಂಸರಾ ಸುದ್ಧಿಮನುತ್ಥುನನ್ತಿ, ಅವೀತತಣ್ಹಾಸೇ ಭವಾಭವೇಸು.

ತಮೂಪನಿಸ್ಸಾಯ ಜಿಗುಚ್ಛಿತಂ ವಾತಿ. ಸನ್ತೇಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛವಾದಾ ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಸಾರಾ ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛನಿಸ್ಸಿತಾ ಆನಿಸ್ಸಿತಾ ಅಲ್ಲೀನಾ ಉಪಗತಾ ಅಜ್ಝೋಸಿತಾ ಅಧಿಮುತ್ತಾತಿ – ತಮೂಪನಿಸ್ಸಾಯ ಜಿಗುಚ್ಛಿತಂ ವಾ.

ಅಥ ವಾಪಿ ದಿಟ್ಠಂ ವ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಾತಿ. ದಿಟ್ಠಂ ವಾ ದಿಟ್ಠಸುದ್ಧಿಂ ವಾ ಸುತಂ ವಾ ಸುತಸುದ್ಧಿಂ ವಾ ಮುತಂ ವಾ ಮುತಸುದ್ಧಿಂ ವಾ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾತಿ – ಅಥ ವಾಪಿ ದಿಟ್ಠಂ ವ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಾ.

ಉದ್ಧಂಸರಾ ಸುದ್ಧಿಮನುತ್ಥುನನ್ತೀತಿ. ಸನ್ತೇಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಉದ್ಧಂಸರಾವಾದಾ. ಕತಮೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಉದ್ಧಂಸರಾವಾದಾ? ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಚ್ಚನ್ತಸುದ್ಧಿಕಾ, ಸಂಸಾರಸುದ್ಧಿಕಾ, ಅಕಿರಿಯದಿಟ್ಠಿಕಾ, ಸಸ್ಸತವಾದಾ – ಇಮೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಉದ್ಧಂಸರಾವಾದಾ. ತೇ ಸಂಸಾರೇ ಸುದ್ಧಿಂ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪರಿಸುದ್ಧಿಂ, ಮುತ್ತಿಂ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಮುತ್ತಿಂ ಥುನನ್ತಿ ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ಉದ್ಧಂಸರಾ ಸುದ್ಧಿಮನುತ್ಥುನನ್ತಿ.

ಅವೀತತಣ್ಹಾಸೇ ಭವಾಭವೇಸೂತಿ. ತಣ್ಹಾತಿ ರೂಪತಣ್ಹಾ ಸದ್ದತಣ್ಹಾ ಗನ್ಧತಣ್ಹಾ ರಸತಣ್ಹಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬತಣ್ಹಾ ಧಮ್ಮತಣ್ಹಾ. ಭವಾಭವೇಸೂತಿ ಭವಾಭವೇ ಕಮ್ಮಭವೇ ಪುನಬ್ಭವೇ ಕಾಮಭವೇ, ಕಮ್ಮಭವೇ ಕಾಮಭವೇ ಪುನಬ್ಭವೇ ರೂಪಭವೇ, ಕಮ್ಮಭವೇ ರೂಪಭವೇ ಪುನಬ್ಭವೇ ಅರೂಪಭವೇ, ಕಮ್ಮಭವೇ ಅರೂಪಭವೇ ಪುನಬ್ಭವೇ ಪುನಪ್ಪುನಬ್ಭವೇ ಪುನಪ್ಪುನಗತಿಯಾ ಪುನಪ್ಪುನಉಪಪತ್ತಿಯಾ ಪುನಪ್ಪುನಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಪುನಪ್ಪುನಅತ್ತಭಾವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ಅವೀತತಣ್ಹಾ ಅವಿಗತತಣ್ಹಾ ಅಚತ್ತತಣ್ಹಾ ಅವನ್ತತಣ್ಹಾ ಅಮುತ್ತತಣ್ಹಾ ಅಪ್ಪಹೀನತಣ್ಹಾ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠತಣ್ಹಾತಿ – ಅವೀತತಣ್ಹಾಸೇ ಭವಾಭವೇಸು.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ತಮೂಪನಿಸ್ಸಾಯ ಜಿಗುಚ್ಛಿತಂ ವಾ, ಅಥ ವಾಪಿ ದಿಟ್ಠಂ ವ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಾ;

ಉದ್ಧಂಸರಾ ಸುದ್ಧಿಮನುತ್ಥುನನ್ತಿ, ಅವೀತತಣ್ಹಾಸೇ ಭವಾಭವೇಸೂ’’ತಿ.

೧೩೭. ಪತ್ಥಯಮಾನಸ್ಸ ಹಿ ಜಪ್ಪಿತಾನಿ, ಪವೇಧಿತಂ ವಾಪಿ ಪಕಪ್ಪಿತೇಸು;

ಚುತೂಪಪಾತೋ ಇಧ ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ, ಸ ಕೇನ ವೇಧೇಯ್ಯ ಕುಹಿಂ ವ ಜಪ್ಪೇ.

ಪತ್ಥಯಮಾನಸ್ಸ ಹಿ ಜಪ್ಪಿತಾನೀತಿ. ಪತ್ಥನಾ ವುಚ್ಚತಿ ತಣ್ಹಾ. ಯೋ ರಾಗೋ ಸಾರಾಗೋ…ಪೇ… ಅಭಿಜ್ಝಾ ಲೋಭೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ. ಪತ್ಥಯಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಪತ್ಥಯಮಾನಸ್ಸ ಇಚ್ಛಮಾನಸ್ಸ ಸಾದಿಯಮಾನಸ್ಸ ಪಿಹಯಮಾನಸ್ಸ ಅಭಿಜಪ್ಪಯಮಾನಸ್ಸಾತಿ – ಪತ್ಥಯಮಾನಸ್ಸ ಹಿ. ಜಪ್ಪಿತಾನೀತಿ. ಜಪ್ಪನಾ ವುಚ್ಚತಿ ತಣ್ಹಾ. ಯೋ ರಾಗೋ ಸಾರಾಗೋ…ಪೇ… ಅಭಿಜ್ಝಾ ಲೋಭೋ ಅಕುಸಲಮೂಲನ್ತಿ – ಪತ್ಥಯಮಾನಸ್ಸ ಹಿ ಜಪ್ಪಿತಾನಿ.

ಪವೇಧಿತಂ ವಾಪಿ ಪಕಪ್ಪಿತೇಸೂತಿ. ಪಕಪ್ಪನಾತಿ ದ್ವೇ ಪಕಪ್ಪನಾ – ತಣ್ಹಾಪಕಪ್ಪನಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿಪಕಪ್ಪನಾ ಚ…ಪೇ… ಅಯಂ ತಣ್ಹಾಪಕಪ್ಪನಾ…ಪೇ… ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿಪಕಪ್ಪನಾ. ಪವೇಧಿತಂ ವಾಪಿ ಪಕಪ್ಪಿತೇಸೂತಿ. ಪಕಪ್ಪಿತಂ ವತ್ಥುಂ ಅಚ್ಛೇದಸಙ್ಕಿನೋಪಿ ವೇಧೇನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ವೇಧೇನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಪಿ ವೇಧೇನ್ತಿ; ಪಕಪ್ಪಿತಂ ವತ್ಥುಂ ವಿಪರಿಣಾಮಸಙ್ಕಿನೋಪಿ ವೇಧೇನ್ತಿ, ವಿಪರಿಣಮನ್ತೇಪಿ ವೇಧೇನ್ತಿ, ವಿಪರಿಣತೇಪಿ ವೇಧೇನ್ತಿ ಪವೇಧೇನ್ತಿ ಸಮ್ಪವೇಧೇನ್ತೀತಿ – ಪವೇಧಿತಂ ವಾಪಿ ಪಕಪ್ಪಿತೇಸು.

ಚುತೂಪಪಾತೋ ಇಧ ಯಸ್ಸ ನತ್ಥೀತಿ. ಯಸ್ಸಾತಿ ಅರಹತೋ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ. ಯಸ್ಸ ಗಮನಂ ಆಗಮನಂ ಗಮನಾಗಮನಂ ಕಾಲಂಗತಿ ಭವಾಭವೋ ಚುತಿ ಚ ಉಪಪತ್ತಿ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಚ ಭೇದೋ ಚ ಜಾತಿ ಚ ಜರಾಮರಣಞ್ಚ ನತ್ಥಿ ನ ಸನ್ತಿ ನ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ ನುಪಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಪಹೀನಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ ವೂಪಸನ್ತಾ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಅಭಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕಾ ಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢಾತಿ – ಚುತೂಪಪಾತೋ ಇಧ ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ.

ಸ ಕೇನ ವೇಧೇಯ್ಯ ಕುಹಿಂ ವ ಜಪ್ಪೇತಿ. ಸೋ ಕೇನ ರಾಗೇನ ವೇಧೇಯ್ಯ, ಕೇನ ದೋಸೇನ ವೇಧೇಯ್ಯ, ಕೇನ ಮೋಹೇನ ವೇಧೇಯ್ಯ, ಕೇನ ಮಾನೇನ ವೇಧೇಯ್ಯ, ಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವೇಧೇಯ್ಯ, ಕೇನ ಉದ್ಧಚ್ಚೇನ ವೇಧೇಯ್ಯ, ಕಾಯ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ವೇಧೇಯ್ಯ, ಕೇಹಿ ಅನುಸಯೇಹಿ ವೇಧೇಯ್ಯ – ರತ್ತೋತಿ ವಾ ದುಟ್ಠೋತಿ ವಾ ಮೂಳ್ಹೋತಿ ವಾ ವಿನಿಬದ್ಧೋತಿ ವಾ ಪರಾಮಟ್ಠೋತಿ ವಾ ವಿಕ್ಖೇಪಗತೋತಿ ವಾ ಅನಿಟ್ಠಙ್ಗತೋತಿ ವಾ ಥಾಮಗತೋತಿ ವಾ. ತೇ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ಪಹೀನಾ; ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ಗತಿಯಾ ಕೇನ ವೇಧೇಯ್ಯ – ನೇರಯಿಕೋತಿ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಕೋತಿ ವಾ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಿಕೋತಿ ವಾ ಮನುಸ್ಸೋತಿ ವಾ ದೇವೋತಿ ವಾ ರೂಪೀತಿ ವಾ ಅರೂಪೀತಿ ವಾ ಸಞ್ಞೀತಿ ವಾ ಅಸಞ್ಞೀತಿ ವಾ ನೇವಸಞ್ಞೀನಾಸಞ್ಞೀತಿ ವಾ, ಸೋ ಹೇತು ನತ್ಥಿ ಪಚ್ಚಯೋ ನತ್ಥಿ ಕಾರಣಂ ನತ್ಥಿ ಯೇನ ವೇಧೇಯ್ಯ ಪವೇಧೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪವೇಧೇಯ್ಯಾತಿ – ಸ ಕೇನ ವೇಧೇಯ್ಯ. ಕುಹಿಂವ ಜಪ್ಪೇತಿ ಕುಹಿಂ ವಾ ಜಪ್ಪೇಯ್ಯ ಕಿಮ್ಹಿ ಜಪ್ಪೇಯ್ಯ, ಕತ್ಥ ಜಪ್ಪೇಯ್ಯ ಪಜಪ್ಪೇಯ್ಯ ಅಭಿಜಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ – ಸ ಕೇನ ವೇಧೇಯ್ಯ ಕುಹಿಂ ವ ಜಪ್ಪೇ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಪತ್ಥಯಮಾನಸ್ಸ ಹಿ ಜಪ್ಪಿತಾನಿ, ಪವೇಧಿತಂ ವಾಪಿ ಪಕಪ್ಪಿತೇಸು;

ಚುತೂಪಪಾತೋ ಇಧ ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ, ಸ ಕೇನ ವೇಧೇಯ್ಯ ಕುಹಿಂ ವ ಜಪ್ಪೇ’’ತಿ.

೧೩೮. ಯಮಾಹು ಧಮ್ಮಂ ಪರಮನ್ತಿ ಏಕೇ, ತಮೇವ ಹೀನನ್ತಿ ಪನಾಹು ಅಞ್ಞೇ;

ಸಚ್ಚೋ ನು ವಾದೋ ಕತಮೋ ಇಮೇಸಂ, ಸಬ್ಬೇವ ಹೀಮೇ ಕುಸಲಾವದಾನಾ.

ಯಮಾಹು ಧಮ್ಮಂ ಪರಮನ್ತಿ ಏಕೇತಿ. ಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಮಗ್ಗಂ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ಇದಂ ಪರಮಂ ಅಗ್ಗಂ ಸೇಟ್ಠಂ ವಿಸಿಟ್ಠಂ ಪಾಮೋಕ್ಖಂ ಉತ್ತಮಂ ಪವರ’’ನ್ತಿ, ಏವಮಾಹಂಸು ಏವಂ ಕಥೇನ್ತಿ ಏವಂ ಭಣನ್ತಿ ಏವಂ ದೀಪಯನ್ತಿ ಏವಂ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ಯಮಾಹು ಧಮ್ಮಂ ಪರಮನ್ತಿ ಏಕೇ.

ತಮೇವ ಹೀನನ್ತಿ ಪನಾಹು ಅಞ್ಞೇತಿ ತಮೇವ ಧಮ್ಮಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಮಗ್ಗಂ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ಹೀನಂ ಏತಂ, ನಿಹೀನಂ ಏತಂ, ಓಮಕಂ ಏತಂ, ಲಾಮಕಂ ಏತಂ, ಛತುಕ್ಕಂ ಏತಂ, ಪರಿತ್ತಕಂ ಏತ’’ನ್ತಿ, ಏವಮಾಹಂಸು ಏವಂ ಕಥೇನ್ತಿ ಏವಂ ಭಣನ್ತಿ ಏವಂ ದೀಪಯನ್ತಿ ಏವಂ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ತಮೇವ ಹೀನನ್ತಿ ಪನಾಹು ಅಞ್ಞೇ.

ಸಚ್ಚೋ ನು ವಾದೋ ಕತಮೋ ಇಮೇಸನ್ತಿ. ಇಮೇಸಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ವಾದೋ ಕತಮೋ ಸಚ್ಚೋ ತಚ್ಛೋ ತಥೋ ಭೂತೋ ಯಾಥಾವೋ ಅವಿಪರೀತೋತಿ – ಸಚ್ಚೋ ನು ವಾದೋ ಕತಮೋ ಇಮೇಸಂ.

ಸಬ್ಬೇವ ಹೀಮೇ ಕುಸಲಾವದಾನಾತಿ. ಸಬ್ಬೇವಿಮೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಕುಸಲವಾದಾ ಪಣ್ಡಿತವಾದಾ ಥಿರವಾದಾ ಞಾಯವಾದಾ ಹೇತುವಾದಾ ಲಕ್ಖಣವಾದಾ ಕಾರಣವಾದಾ ಠಾನವಾದಾ ಸಕಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾತಿ – ಸಬ್ಬೇವ ಹೀಮೇ ಕುಸಲಾವದಾನಾ.

ತೇನಾಹ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ –

‘‘ಯಮಾಹು ಧಮ್ಮಂ ಪರಮನ್ತಿ ಏಕೇ, ತಮೇವ ಹೀನನ್ತಿ ಪನಾಹು ಅಞ್ಞೇ;

ಸಚ್ಚೋ ನು ವಾದೋ ಕತಮೋ ಇಮೇಸಂ, ಸಬ್ಬೇವ ಹೀಮೇ ಕುಸಲಾವದಾನಾ’’ತಿ.

೧೩೯. ಸಕಞ್ಹಿ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಮಾಹು, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಪನ ಹೀನಮಾಹು;

ಏವಮ್ಪಿ ವಿಗ್ಗಯ್ಹ ವಿವಾದಯನ್ತಿ, ಸಕಂ ಸಕಂ ಸಮ್ಮುತಿಮಾಹು ಸಚ್ಚಂ.

ಸಕಞ್ಹಿ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಮಾಹೂತಿ ಸಕಂ ಧಮ್ಮಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಮಗ್ಗಂ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ಇದಂ ಸಮತ್ತಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಅನೋಮ’’ನ್ತಿ, ಏವಮಾಹಂಸು…ಪೇ… ಏವಂ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ಸಕಞ್ಹಿ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಮಾಹು.

ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಪನ ಹೀನಮಾಹೂತಿ. ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಮಗ್ಗಂ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ಹೀನಂ ಏತಂ, ನಿಹೀನಂ ಏತಂ, ಓಮಕಂ ಏತಂ, ಲಾಮಕಂ ಏತಂ, ಛತುಕ್ಕಂ ಏತಂ, ಪರಿತ್ತಕಂ ಏತ’’ನ್ತಿ, ಏವಮಾಹಂಸು ಏವಂ ಕಥೇನ್ತಿ ಏವಂ ಭಣನ್ತಿ ಏವಂ ದೀಪಯನ್ತಿ ಏವಂ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಪನ ಹೀನಮಾಹು.

ಏವಮ್ಪಿ ವಿಗ್ಗಯ್ಹ ವಿವಾದಯನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ ವಿವಾದಯನ್ತಿ, ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಭಣ್ಡನಂ ಕರೋನ್ತಿ, ವಿಗ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತಿ, ವಿವಾದಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಮೇಧಗಂ ಕರೋನ್ತಿ – ‘‘ನ ತ್ವಂ ಇಮಂ ಧಮ್ಮವಿನಯಂ ಆಜಾನಾಸಿ…ಪೇ… ನಿಬ್ಬೇಠೇಹಿ ವಾ ಸಚೇ ಪಹೋಸೀ’’ತಿ – ಏವಮ್ಪಿ ವಿಗ್ಗಯ್ಹ ವಿವಾದಯನ್ತಿ.

ಸಕಂ ಸಕಂ ಸಮ್ಮುತಿಮಾಹು ಸಚ್ಚನ್ತಿ. ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ – ಸಕಂ ಸಕಂ ಸಮ್ಮುತಿಮಾಹು ಸಚ್ಚಂ. ‘‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ …ಪೇ… ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ – ಸಕಂ ಸಕಂ ಸಮ್ಮುತಿಮಾಹು ಸಚ್ಚಂ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಸಕಞ್ಹಿ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಮಾಹು, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಪನ ಹೀನಮಾಹು;

ಏವಮ್ಪಿ ವಿಗ್ಗಯ್ಹ ವಿವಾದಯನ್ತಿ, ಸಕಂ ಸಕಂ ಸಮ್ಮುತಿಮಾಹು ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ.

೧೪೦. ಪರಸ್ಸ ಚೇ ವಮ್ಭಯಿತೇನ ಹೀನೋ, ನ ಕೋಚಿ ಧಮ್ಮೇಸು ವಿಸೇಸಿ ಅಸ್ಸ;

ಪುಥೂ ಹಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವದನ್ತಿ ಧಮ್ಮಂ, ನಿಹೀನತೋ ಸಮ್ಹಿ ದಳ್ಹಂ ವದಾನಾ.

ಪರಸ್ಸ ಚೇ ವಮ್ಭಯಿತೇನ ಹೀನೋತಿ ಪರಸ್ಸ ಚೇ ವಮ್ಭಯಿತಕಾರಣಾ ನಿನ್ದಿತಕಾರಣಾ ಗರಹಿತಕಾರಣಾ ಉಪವದಿತಕಾರಣಾ ಪರೋ ಬಾಲೋ ಹೋತಿ ಹೀನೋ ನಿಹೀನೋ ಓಮಕೋ ಲಾಮಕೋ ಛತುಕ್ಕೋ ಪರಿತ್ತೋತಿ – ಪರಸ್ಸ ಚೇ ವಮ್ಭಯಿತೇನ ಹೀನೋ.

ನ ಕೋಚಿ ಧಮ್ಮೇಸು ವಿಸೇಸಿ ಅಸ್ಸಾತಿ. ಧಮ್ಮೇಸು ನ ಕೋಚಿ ಅಗ್ಗೋ ಸೇಟ್ಠೋ ವಿಸಿಟ್ಠೋ ಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಉತ್ತಮೋ ಪವರೋ ಅಸ್ಸಾತಿ – ನ ಕೋಚಿ ಧಮ್ಮೇಸು ವಿಸೇಸಿ ಅಸ್ಸ.

ಪುಥೂ ಹಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವದನ್ತಿ ಧಮ್ಮಂ, ನಿಹೀನತೋತಿ. ಬಹುಕಾಪಿ ಬಹೂನಂ ಧಮ್ಮಂ ವದನ್ತಿ ಉಪವದನ್ತಿ ನಿನ್ದನ್ತಿ ಗರಹನ್ತಿ ಹೀನತೋ ನಿಹೀನತೋ ಓಮಕತೋ ಲಾಮಕತೋ ಛತುಕ್ಕತೋ ಪರಿತ್ತತೋ, ಬಹುಕಾಪಿ ಏಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ವದನ್ತಿ ಉಪವದನ್ತಿ ನಿನ್ದನ್ತಿ ಗರಹನ್ತಿ ಹೀನತೋ ನಿಹೀನತೋ ಓಮಕತೋ ಲಾಮಕತೋ ಛತುಕ್ಕತೋ ಪರಿತ್ತತೋ, ಏಕೋಪಿ ಬಹೂನಂ ಧಮ್ಮಂ ವದತಿ ಉಪವದತಿ ನಿನ್ದತಿ ಗರಹತಿ ಹೀನತೋ ನಿಹೀನತೋ ಓಮಕತೋ ಲಾಮಕತೋ ಛತುಕ್ಕತೋ ಪರಿತ್ತತೋ, ಏಕೋಪಿ ಏಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ವದತಿ ಉಪವದತಿ ನಿನ್ದತಿ ಗರಹತಿ ಹೀನತೋ ನಿಹೀನತೋ ಓಮಕತೋ ಲಾಮಕತೋ ಛತುಕ್ಕತೋ ಪರಿತ್ತತೋತಿ – ಪುಥೂ ಹಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವದನ್ತಿ ಧಮ್ಮಂ.

ನಿಹೀನತೋ ಸಮ್ಹಿ ದಳ್ಹಂ ವದಾನಾತಿ. ಧಮ್ಮೋ ಸಕಾಯನಂ, ದಿಟ್ಠಿ ಸಕಾಯನಂ, ಪಟಿಪದಾ ಸಕಾಯನಂ, ಮಗ್ಗೋ ಸಕಾಯನಂ, ಸಕಾಯನೇ ದಳ್ಹವಾದಾ ಥಿರವಾದಾ ಬಲಿಕವಾದಾ ಅಟ್ಠಿತವಾದಾತಿ – ನಿಹೀನತೋ ಸಮ್ಹಿ ದಳ್ಹಂ ವದಾನಾ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಪರಸ್ಸ ಚೇ ವಮ್ಭಯಿತೇನ ಹೀನೋ, ನ ಕೋಚಿ ಧಮ್ಮೇಸು ವಿಸೇಸಿ ಅಸ್ಸ;

ಪುಥೂ ಹಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವದನ್ತಿ ಧಮ್ಮಂ, ನಿಹೀನತೋ ಸಮ್ಹಿ ದಳ್ಹಂ ವದಾನಾ’’ತಿ.

೧೪೧. ಸದ್ಧಮ್ಮಪೂಜಾಪಿ [ಸದ್ಧಮ್ಮಪೂಜಾ ಚ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)] ಪನಾ ತಥೇವ, ಯಥಾ ಪಸಂಸನ್ತಿ ಸಕಾಯನಾನಿ;

ಸಬ್ಬೇವ ವಾದಾ [ಸಬ್ಬೇ ಪವಾದಾ (ಸ್ಯಾ.)] ತಥಿಯಾ [ತಥಿ ವಾ (ಬಹೂಸು)] ಭವೇಯ್ಯುಂ, ಸುದ್ಧೀ ಹಿ ನೇಸಂ ಪಚ್ಚತ್ತಮೇವ.

ಸದ್ಧಮ್ಮಪೂಜಾಪಿ ಪನಾ ತಥೇವಾತಿ. ಕತಮಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಪೂಜಾ? ಸಕಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಸಕ್ಕರೋತಿ ಗರುಂ ಕರೋತಿ ಮಾನೇತಿ ಪೂಜೇತಿ ‘‘ಅಯಂ ಸತ್ಥಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ’’ತಿ – ಅಯಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಪೂಜಾ. ಸಕಂ ಧಮ್ಮಕ್ಖಾನಂ ಸಕಂ ಗಣಂ ಸಕಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಸಕಂ ಪಟಿಪದಂ ಸಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಸಕ್ಕರೋತಿ ಗರುಂ ಕರೋತಿ ಮಾನೇತಿ ಪೂಜೇತಿ ‘‘ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ’’ತಿ – ಅಯಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಪೂಜಾ. ಸದ್ಧಮ್ಮಪೂಜಾಪಿ ಪನಾ ತಥೇವಾತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಪೂಜಾ ತಥಾ ತಚ್ಛಾ ಭೂತಾ ಯಾಥಾವಾ ಅವಿಪರೀತಾತಿ – ಸದ್ಧಮ್ಮಪೂಜಾಪಿ ಪನಾ ತಥೇವ.

ಯಥಾ ಪಸಂಸನ್ತಿ ಸಕಾಯನಾನೀತಿ. ಧಮ್ಮೋ ಸಕಾಯನಂ ದಿಟ್ಠಿ ಸಕಾಯನಂ ಪಟಿಪದಾ ಸಕಾಯನಂ ಮಗ್ಗೋ ಸಕಾಯನಂ, ಸಕಾಯನಾನಿ ಪಸಂಸನ್ತಿ ಥೋಮೇನ್ತಿ ಕಿತ್ತೇನ್ತಿ ವಣ್ಣೇನ್ತೀತಿ – ಯಥಾ ಪಸಂಸನ್ತಿ ಸಕಾಯನಾನಿ.

ಸಬ್ಬೇವ ವಾದಾ ತಥಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇವ ವಾದಾ ತಥಾ ತಚ್ಛಾ ಭೂತಾ ಯಾಥಾವಾ ಅವಿಪರೀತಾ ಭವೇಯ್ಯುನ್ತಿ – ಸಬ್ಬೇವ ವಾದಾ ತಥಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ.

ಸುದ್ಧೀ ಹಿ ನೇಸಂ ಪಚ್ಚತ್ತಮೇವಾತಿ. ಪಚ್ಚತ್ತಮೇವ ತೇಸಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸುದ್ಧಿ ವಿಸುದ್ಧಿ ಪರಿಸುದ್ಧಿ, ಮುತ್ತಿ ವಿಮುತ್ತಿ ಪರಿಮುತ್ತೀತಿ – ಸುದ್ಧೀ ಹಿ ನೇಸಂ ಪಚ್ಚತ್ತಮೇವ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಸದ್ಧಮ್ಮಪೂಜಾಪಿ ಪನಾ ತಥೇವ, ಯಥಾ ಪಸಂಸನ್ತಿ ಸಕಾಯನಾನಿ;

ಸಬ್ಬೇವ ವಾದಾ ತಥಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ಸುದ್ಧೀ ಹಿ ನೇಸಂ ಪಚ್ಚತ್ತಮೇವಾ’’ತಿ.

೧೪೨. ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪರನೇಯ್ಯಮತ್ಥಿ, ಧಮ್ಮೇಸು ನಿಚ್ಛೇಯ್ಯ ಸಮುಗ್ಗಹೀತಂ;

ತಸ್ಮಾ ವಿವಾದಾನಿ ಉಪಾತಿವತ್ತೋ, ನ ಹಿ ಸೇಟ್ಠತೋ ಪಸ್ಸತಿ ಧಮ್ಮಮಞ್ಞಂ.

ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪರನೇಯ್ಯಮತ್ಥೀತಿ. ನಾತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಬಾಹಿತತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ…ಪೇ… ಅಸಿತೋ ತಾದಿ ಪವುಚ್ಚತೇ ಸ ಬ್ರಹ್ಮಾ. ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪರನೇಯ್ಯಮತ್ಥೀತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪರನೇಯ್ಯತಾ ನತ್ಥಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನ ಪರನೇಯ್ಯೋ, ನ ಪರಪತ್ತಿಯೋ, ನ ಪರಪಚ್ಚಯೋ, ನ ಪರಪಟಿಬದ್ಧಗೂ [ಪರಪಟಿಬನ್ಧಗೂ (ಕ.)] ಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸತಿ ಅಸಮ್ಮೂಳ್ಹೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಪಟಿಸ್ಸತೋ. ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪರನೇಯ್ಯತಾ ನತ್ಥಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನ ಪರನೇಯ್ಯೋ, ನ ಪರಪತ್ತಿಯೋ, ನ ಪರಪಚ್ಚಯೋ, ನ ಪರಪಟಿಬದ್ಧಗೂ ಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸತಿ ಅಸಮ್ಮೂಳ್ಹೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಪಟಿಸ್ಸತೋ. ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ದುಕ್ಖಾ’’ತಿ…ಪೇ… ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪರನೇಯ್ಯತಾ ನತ್ಥಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನ ಪರನೇಯ್ಯೋ, ನ ಪರಪತ್ತಿಯೋ, ನ ಪರಪಚ್ಚಯೋ, ನ ಪರಪಟಿಬದ್ಧಗೂ ಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸತಿ ಅಸಮ್ಮೂಳ್ಹೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಪಟಿಸ್ಸತೋತಿ – ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪರನೇಯ್ಯಮತ್ಥಿ.

ಧಮ್ಮೇಸು ನಿಚ್ಛೇಯ್ಯ ಸಮುಗ್ಗಹೀತನ್ತಿ. ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಯಾ ದಿಟ್ಠಿಗತೇಸು. ನಿಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಪವಿಚಿನಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ. ಓಧಿಗ್ಗಾಹೋ ಬಿಲಗ್ಗಾಹೋ ವರಗ್ಗಾಹೋ ಕೋಟ್ಠಾಸಗ್ಗಾಹೋ ಉಚ್ಚಯಗ್ಗಾಹೋ ಸಮುಚ್ಚಯಗ್ಗಾಹೋ ‘‘ಇದಂ ಸಚ್ಚಂ ತಥಂ ಭೂತಂ ಯಾಥಾವಂ ಅವಿಪರೀತ’’ನ್ತಿ ಗಹಿತಂ ಪರಾಮಟ್ಠಂ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠಂ ಅಜ್ಝೋಸಿತಂ ಅಧಿಮುತ್ತಂ ನತ್ಥಿ ನ ಸನ್ತಿ ನ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ನುಪಲಬ್ಭತಿ, ಪಹೀನಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ ವೂಪಸನ್ತಂ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಂ ಅಭಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕಂ ಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢನ್ತಿ – ಧಮ್ಮೇಸು ನಿಚ್ಛೇಯ್ಯ ಸಮುಗ್ಗಹೀತಂ.

ತಸ್ಮಾ ವಿವಾದಾನಿ ಉಪಾತಿವತ್ತೋತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ತಸ್ಮಾ ತಂಕಾರಣಾ ತಂಹೇತು ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ತಂನಿದಾನಾ ದಿಟ್ಠಿಕಲಹಾನಿ ದಿಟ್ಠಿಭಣ್ಡನಾನಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಗ್ಗಹಾನಿ ದಿಟ್ಠಿವಿವಾದಾನಿ ದಿಟ್ಠಿಮೇಧಗಾನಿ ಉಪಾತಿವತ್ತೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೋ ವೀತಿವತ್ತೋತಿ – ತಸ್ಮಾ ವಿವಾದಾನಿ ಉಪಾತಿವತ್ತೋ.

ನ ಹಿ ಸೇಟ್ಠತೋ ಪಸ್ಸತಿ ಧಮ್ಮಮಞ್ಞನ್ತಿ. ಅಞ್ಞಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಧಮ್ಮಕ್ಖಾನಂ ಗಣಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಮಗ್ಗಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಹಿ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇಹಿ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಇದ್ಧಿಪಾದೇಹಿ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಬಲೇಹಿ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಹಿ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಅರಿಯಾ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಾ ಮಗ್ಗಾ, ಅಗ್ಗಂ ಸೇಟ್ಠಂ ವಿಸಿಟ್ಠಂ ಪಾಮೋಕ್ಖಂ ಉತ್ತಮಂ ಪವರಂ ಧಮ್ಮಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ ನ ದಕ್ಖತಿ ನ ಓಲೋಕೇತಿ ನ ನಿಜ್ಝಾಯತಿ ನ ಉಪಪರಿಕ್ಖತೀತಿ – ನ ಹಿ ಸೇಟ್ಠತೋ ಪಸ್ಸತಿ ಧಮ್ಮಮಞ್ಞಂ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪರನೇಯ್ಯಮತ್ಥಿ, ಧಮ್ಮೇಸು ನಿಚ್ಛೇಯ್ಯ ಸಮುಗ್ಗಹೀತಂ;

ತಸ್ಮಾ ವಿವಾದಾನಿ ಉಪಾತಿವತ್ತೋ, ನ ಹಿ ಸೇಟ್ಠತೋ ಪಸ್ಸತಿ ಧಮ್ಮಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ.

೧೪೩. ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮಿ ತಥೇವ ಏತಂ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಏಕೇ ಪಚ್ಚೇನ್ತಿ ಸುದ್ಧಿಂ;

ಅದಕ್ಖಿ ಚೇ ಕಿಞ್ಹಿ ತುಮಸ್ಸ ತೇನ, ಅತಿಸಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವದನ್ತಿ ಸುದ್ಧಿಂ.

ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮಿ ತಥೇವ ಏತನ್ತಿ. ಜಾನಾಮೀತಿ ಪರಚಿತ್ತಞಾಣೇನ [ಪರಚಿತ್ತವಿಜಾನನಞಾಣೇನ (ಸೀ.) ಅಟ್ಠಕಥಾ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ] ವಾ ಜಾನಾಮಿ, ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣೇನ ವಾ ಜಾನಾಮಿ. ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾ ವಾ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಾ ಪಸ್ಸಾಮಿ. ತಥೇವ ಏತನ್ತಿ ಏತಂ ತಥಂ ತಚ್ಛಂ ಭೂತಂ ಯಾಥಾವಂ ಅವಿಪರೀತನ್ತಿ – ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮಿ ತಥೇವ ಏತಂ.

ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಏಕೇ ಪಚ್ಚೇನ್ತಿ ಸುದ್ಧಿನ್ತಿ. ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸುದ್ಧಿಂ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪರಿಸುದ್ಧಿಂ, ಮುತ್ತಿಂ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಮುತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚೇನ್ತಿ. ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸುದ್ಧಿಂ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪರಿಸುದ್ಧಿಂ, ಮುತ್ತಿಂ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಮುತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚೇನ್ತಿ. ‘‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ…ಪೇ… ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸುದ್ಧಿಂ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪರಿಸುದ್ಧಿಂ, ಮುತ್ತಿಂ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಮುತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚೇನ್ತೀತಿ – ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಏಕೇ ಪಚ್ಚೇನ್ತಿ ಸುದ್ಧಿಂ.

ಅದಕ್ಖಿ ಚೇ ಕಿಞ್ಹಿ ತುಮಸ್ಸ ತೇನಾತಿ. ಅದಕ್ಖೀತಿ ಪರಚಿತ್ತಞಾಣೇನ ವಾ ಅದಕ್ಖಿ, ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣೇನ ವಾ ಅದಕ್ಖಿ, ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾ ವಾ ಅದಕ್ಖಿ, ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಾ ಅದಕ್ಖೀತಿ – ಅದಕ್ಖಿ ಚೇ. ಕಿಞ್ಹಿ ತುಮಸ್ಸ ತೇನಾತಿ. ತಸ್ಸ ತೇನ ದಸ್ಸನೇನ ಕಿಂ ಕತಂ? ನ ದುಕ್ಖಪರಿಞ್ಞಾ ಅತ್ಥಿ, ನ ಸಮುದಯಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ಅತ್ಥಿ, ನ ಮಗ್ಗಭಾವನಾ ಅತ್ಥಿ, ನ ಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ಅತ್ಥಿ, ನ ರಾಗಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಛೇದಪಹಾನಂ ಅತ್ಥಿ, ನ ದೋಸಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಛೇದಪಹಾನಂ ಅತ್ಥಿ, ನ ಮೋಹಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಛೇದಪಹಾನಂ ಅತ್ಥಿ, ನ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಮುಚ್ಛೇದಪಹಾನಂ ಅತ್ಥಿ, ನ ಸಂಸಾರವಟ್ಟಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛೇದೋ ಅತ್ಥೀತಿ – ಅದಕ್ಖಿ ಚೇ ಕಿಞ್ಹಿ ತುಮಸ್ಸ ತೇನ.

ಅತಿಸಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವದನ್ತಿ ಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ತೇ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಂ ಪರಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಂ ವೋದಾತಮಗ್ಗಂ ಪರಿವೋದಾತಮಗ್ಗಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವೀತಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಹಿ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇಹಿ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಇದ್ಧಿಪಾದೇಹಿ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಬಲೇಹಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಹಿ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಅರಿಯಾ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಾ ಮಗ್ಗಾ ಸುದ್ಧಿಂ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪರಿಸುದ್ಧಿಂ, ಮುತ್ತಿಂ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಮುತ್ತಿಂ ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತೀತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಅತಿಸಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವದನ್ತಿ ಸುದ್ಧಿಂ.

ಅಥ ವಾ ಬುದ್ಧಾ ಚ ಬುದ್ಧಸಾವಕಾ ಚ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಚ ತೇಸಂ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಅಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಂ ಅವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಂ ಅಪರಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಂ ಅವೋದಾತಮಗ್ಗಂ ಅಪರಿವೋದಾತಮಗ್ಗಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವೀತಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಚತೂಹಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಇದ್ಧಿಪಾದೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಬಲೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಹಿ ಅರಿಯೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಸುದ್ಧಿಂ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪರಿಸುದ್ಧಿಂ, ಮುತ್ತಿಂ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಮುತ್ತಿಂ ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ಏವಮ್ಪಿ ಅತಿಸಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವದನ್ತಿ ಸುದ್ಧಿಂ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮಿ ತಥೇವ ಏತಂ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಏಕೇ ಪಚ್ಚೇನ್ತಿ ಸುದ್ಧಿಂ;

ಅದಕ್ಖಿ ಚೇ ಕಿಞ್ಹಿ ತುಮಸ್ಸ ತೇನ, ಅತಿಸಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವದನ್ತಿ ಸುದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ.

೧೪೪. ಪಸ್ಸಂ ನರೋ ದಕ್ಖತಿ ನಾಮರೂಪಂ, ದಿಸ್ವಾನ ವಾ ಞಾಯತಿ [ಞಸ್ಸತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)] ತಾನಿಮೇವ;

ಕಾಮಂ ಬಹುಂ ಪಸ್ಸತು ಅಪ್ಪಕಂ ವಾ, ನ ಹಿ ತೇನ ಸುದ್ಧಿಂ ಕುಸಲಾ ವದನ್ತಿ.

ಪಸ್ಸಂ ನರೋ ದಕ್ಖತಿ ನಾಮರೂಪನ್ತಿ ಪಸ್ಸಂ ನರೋ ದಕ್ಖತಿ ಪರಚಿತ್ತಞಾಣೇನ ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತೋ, ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣೇನ ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತೋ, ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾ ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತೋ, ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ನಾಮರೂಪಂಯೇವ ದಕ್ಖತಿ ನಿಚ್ಚತೋ ಸುಖತೋ ಅತ್ತತೋ, ನ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಂ ವಾ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಂ ವಾ ಅಸ್ಸಾದಂ ವಾ ಆದೀನವಂ ವಾ ನಿಸ್ಸರಣಂ ವಾ ದಕ್ಖತೀತಿ – ಪಸ್ಸಂ ನರೋ ದಕ್ಖತಿ ನಾಮರೂಪಂ.

ದಿಸ್ವಾನ ವಾ ಞಾಯತಿ ತಾನಿಮೇವಾತಿ. ದಿಸ್ವಾತಿ ಪರಚಿತ್ತಞಾಣೇನ ವಾ ದಿಸ್ವಾ, ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣೇನ ವಾ ದಿಸ್ವಾ, ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾ ವಾ ದಿಸ್ವಾ, ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಾ ದಿಸ್ವಾ, ನಾಮರೂಪಂಯೇವ ದಿಸ್ವಾ ಞಾಯತಿ ನಿಚ್ಚತೋ ಸುಖತೋ ಅತ್ತತೋ, ನ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಂ ವಾ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಂ ವಾ ಅಸ್ಸಾದಂ ವಾ ಆದೀನವಂ ವಾ ನಿಸ್ಸರಣಂ ವಾ ಞಾಯತೀತಿ – ದಿಸ್ವಾನ ವಾ ಞಾಯತಿ ತಾನಿಮೇವ.

ಕಾಮಂ ಬಹುಂ ಪಸ್ಸತು ಅಪ್ಪಕಂ ವಾತಿ. ಕಾಮಂ ಬಹುಕಂ ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ನಾಮರೂಪಂ ಅಪ್ಪಕಂ ವಾ ನಿಚ್ಚತೋ ಸುಖತೋ ಅತ್ತತೋತಿ – ಕಾಮಂ ಬಹುಂ ಪಸ್ಸತು ಅಪ್ಪಕಂ ವಾ.

ನ ಹಿ ತೇನ ಸುದ್ಧಿಂ ಕುಸಲಾ ವದನ್ತೀತಿ. ಕುಸಲಾತಿ ಯೇ ತೇ ಖನ್ಧಕುಸಲಾ ಧಾತುಕುಸಲಾ ಆಯತನಕುಸಲಾ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಕುಸಲಾ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಕುಸಲಾ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಕುಸಲಾ ಇದ್ಧಿಪಾದಕುಸಲಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಕುಸಲಾ ಬಲಕುಸಲಾ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಕುಸಲಾ ಮಗ್ಗಕುಸಲಾ ಫಲಕುಸಲಾ ನಿಬ್ಬಾನಕುಸಲಾ, ತೇ ಕುಸಲಾ ಪರಚಿತ್ತಞಾಣೇನ ವಾ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣೇನ ವಾ ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾ ವಾ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಾ ನಾಮರೂಪದಸ್ಸನೇನ ಸುದ್ಧಿಂ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪರಿಸುದ್ಧಿಂ ಮುತ್ತಿಂ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಮುತ್ತಿಂ ನ ವದನ್ತಿ ನ ಕಥೇನ್ತಿ ನ ಭಣನ್ತಿ ನ ದೀಪಯನ್ತಿ ನ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ನ ಹಿ ತೇನ ಸುದ್ಧಿಂ ಕುಸಲಾ ವದನ್ತಿ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಪಸ್ಸಂ ನರೋ ದಕ್ಖತಿ ನಾಮರೂಪಂ, ದಿಸ್ವಾನ ವಾ ಞಾಯತಿ ತಾನಿಮೇವ;

ಕಾಮಂ ಬಹುಂ ಪಸ್ಸತು ಅಪ್ಪಕಂ ವಾ, ನ ಹಿ ತೇನ ಸುದ್ಧಿಂ ಕುಸಲಾ ವದನ್ತೀ’’ತಿ.

೧೪೫. ನಿವಿಸ್ಸವಾದೀ ನ ಹಿ ಸುಬ್ಬಿನಾಯೋ, ಪಕಪ್ಪಿತಾ ದಿಟ್ಠಿಪುರೇಕ್ಖರಾನೋ;

ಯಂ ನಿಸ್ಸಿತೋ ತತ್ಥ ಸುಭಂ ವದಾನೋ, ಸುದ್ಧಿಂ ವದೋ ತತ್ಥ ತಥದ್ದಸಾ ಸೋ.

ನಿವಿಸ್ಸವಾದೀ ನ ಹಿ ಸುಬ್ಬಿನಾಯೋತಿ. ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ನಿವಿಸ್ಸವಾದೀ, ‘‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ…ಪೇ… ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ – ನಿವಿಸ್ಸವಾದೀ. ನ ಹಿ ಸುಬ್ಬಿನಾಯೋತಿ. ನಿವಿಸ್ಸವಾದೀ ದುಬ್ಬಿನಯೋ ದುಪ್ಪಞ್ಞಾಪಯೋ [ದುಪ್ಪಞ್ಞಾಪಿಯೋ (ಸೀ.) ಏವಮೀದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು] ದುನ್ನಿಜ್ಝಾಪಯೋ ದುಪ್ಪೇಕ್ಖಾಪಯೋ ದುಪ್ಪಸಾದಯೋತಿ – ನಿವಿಸ್ಸವಾದೀ ನ ಹಿ ಸುಬ್ಬಿನಾಯೋ.

ಪಕಪ್ಪಿತಾ ದಿಟ್ಠಿಪುರೇಕ್ಖರಾನೋತಿ. ಕಪ್ಪಿತಾ ಪಕಪ್ಪಿತಾ ಅಭಿಸಙ್ಖತಾ ಸಣ್ಠಪಿತಾ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪುರೇಕ್ಖತೋ ಕತ್ವಾ ಚರತಿ. ದಿಟ್ಠಿಧಜೋ ದಿಟ್ಠಿಕೇತು ದಿಟ್ಠಾಧಿಪತೇಯ್ಯೋ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪರಿವಾರಿತೋ ಚರತೀತಿ – ಪಕಪ್ಪಿತಾ ದಿಟ್ಠಿಪುರೇಕ್ಖರಾನೋ.

ಯಂ ನಿಸ್ಸಿತೋ ತತ್ಥ ಸುಭಂ ವದಾನೋತಿ. ಯಂ ನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ಯಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಧಮ್ಮಕ್ಖಾನಂ ಗಣಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಮಗ್ಗಂ ನಿಸ್ಸಿತೋ ಆನಿಸ್ಸಿತೋ ಅಲ್ಲೀನೋ ಉಪಗತೋ ಅಜ್ಝೋಸಿತೋ ಅಧಿಮುತ್ತೋತಿ – ಯಂ ನಿಸ್ಸಿತೋ. ತತ್ಥಾತಿ ಸಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಕಾಯ ಖನ್ತಿಯಾ ಸಕಾಯ ರುಚಿಯಾ ಸಕಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾ. ಸುಭಂ ವದಾನೋತಿ ಸುಭವಾದೋ ಸೋಭನವಾದೋ ಪಣ್ಡಿತವಾದೋ ಥಿರವಾದೋ ಞಾಯವಾದೋ ಹೇತುವಾದೋ ಲಕ್ಖಣವಾದೋ ಕಾರಣವಾದೋ ಠಾನವಾದೋ ಸಕಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾತಿ – ಯಂ ನಿಸ್ಸಿತೋ ತತ್ಥ ಸುಭಂ ವದಾನೋ.

ಸುದ್ಧಿಂ ವದೋ ತತ್ಥ ತಥದ್ದಸಾ ಸೋತಿ. ಸುದ್ಧಿವಾದೋ ವಿಸುದ್ಧಿವಾದೋ ಪರಿಸುದ್ಧಿವಾದೋ ವೋದಾತವಾದೋ ಪರಿವೋದಾತವಾದೋ. ಅಥ ವಾ ಸುದ್ಧಿದಸ್ಸನೋ ವಿಸುದ್ಧಿದಸ್ಸನೋ ಪರಿಸುದ್ಧಿದಸ್ಸನೋ ವೋದಾತದಸ್ಸನೋ ಪರಿವೋದಾತದಸ್ಸನೋತಿ – ಸುದ್ಧಿಂ ವಾದೋ. ತತ್ಥಾತಿ ಸಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಕಾಯ ಖನ್ತಿಯಾ ಸಕಾಯ ರುಚಿಯಾ ಸಕಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾ ತಥಂ ತಚ್ಛಂ ಭೂತಂ ಯಾಥಾವಂ ಅವಿಪರೀತನ್ತಿ ಅದ್ದಸ್ಸ ಅದಕ್ಖಿ ಅಪಸ್ಸಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝೀತಿ – ಸುದ್ಧಿಂ ವಾದೋ ತತ್ಥ ತಥದ್ದಸಾ ಸೋ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ನಿವಿಸ್ಸವಾದೀ ನ ಹಿ ಸುಬ್ಬಿನಾಯೋ, ಪಕಪ್ಪಿತಾ ದಿಟ್ಠಿಪುರೇಕ್ಖರಾನೋ;

ಯಂ ನಿಸ್ಸಿತೋ ತತ್ಥ ಸುಭಂ ವದಾನೋ, ಸುದ್ಧಿಂ ವದೋ ತತ್ಥ ತಥದ್ದಸಾ ಸೋ’’ತಿ.

೧೪೬. ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಕಪ್ಪಮುಪೇತಿ ಸಙ್ಖಾ, ನ ದಿಟ್ಠಿಸಾರೀ ನಪಿ ಞಾಣಬನ್ಧು;

ಞತ್ವಾ ಚ ಸೋ ಸಮ್ಮುತಿಯೋ ಪುಥುಜ್ಜಾ, ಉಪೇಕ್ಖತೀ ಉಗ್ಗಹಣನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇ.