೧೧. ಕಲಹವಿವಾದಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸೋ

ಅಥ ಕಲಹವಿವಾದಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸಂ ವಕ್ಖತಿ –

೯೭. ಕುತೋಪಹೂತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾ, ಪರಿದೇವಸೋಕಾ ಸಹಮಚ್ಛರಾ ಚ;

ಮಾನಾತಿಮಾನಾ ಸಹಪೇಸುಣಾ ಚ, ಕುತೋಪಹೂತಾ ತೇ ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹಿ.

ಕುತೋಪಹೂತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾತಿ. ಕಲಹೋತಿ ಏಕೇನ ಆಕಾರೇನ ಕಲಹೋ; ವಿವಾದೋತಿಪಿ ತಞ್ಞೇವ. ಯೋ ಕಲಹೋ ಸೋ ವಿವಾದೋ, ಯೋ ವಿವಾದೋ ಸೋ ಕಲಹೋ. ಅಥ ವಾ ಅಪರೇನ ಆಕಾರೇನ ವಿವಾದೋ ವುಚ್ಚತಿ ಕಲಹಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೋ ವಿವಾದೋ. ರಾಜಾನೋಪಿ ರಾಜೂಹಿ ವಿವದನ್ತಿ, ಖತ್ತಿಯಾಪಿ ಖತ್ತಿಯೇಹಿ ವಿವದನ್ತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿವದನ್ತಿ, ಗಹಪತೀಪಿ ಗಹಪತೀಹಿ ವಿವದನ್ತಿ, ಮಾತಾಪಿ ಪುತ್ತೇನ ವಿವದತಿ, ಪುತ್ತೋಪಿ ಮಾತರಾ ವಿವದತಿ, ಪಿತಾಪಿ ಪುತ್ತೇನ ವಿವದತಿ, ಪುತ್ತೋಪಿ ಪಿತರಾ ವಿವದತಿ, ಭಾತಾಪಿ ಭಾತರಾ ವಿವದತಿ, ಭಾತಾಪಿ ಭಗಿನಿಯಾ ವಿವದತಿ, ಭಗಿನೀಪಿ ಭಾತರಾ ವಿವದತಿ, ಸಹಾಯೋಪಿ ಸಹಾಯೇನ ವಿವದತಿ – ಅಯಂ ವಿವಾದೋ. ಕತಮೋ ಕಲಹೋ? ಆಗಾರಿಕಾ ದಣ್ಡಪಸುತಾ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಾ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ – ಅಯಂ ಕಲಹೋ.

ಕುತೋಪಹೂತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾತಿ. ಕಲಹಾ ಚ ವಿವಾದಾ ಚ ಕುತೋಪಹೂತಾ ಕುತೋಜಾತಾ ಕುತೋಸಞ್ಜಾತಾ ಕುತೋನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಪಾತುಭೂತಾ, ಕಿಂನಿದಾನಾ ಕಿಂಸಮುದಯಾ ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಕಿಂಪಭವಾತಿ ಕಲಹಸ್ಸ ಚ ವಿವಾದಸ್ಸ ಚ ಮೂಲಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಹೇತುಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ನಿದಾನಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಸಮ್ಭವಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಪಭವಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಆಹಾರಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಆರಮ್ಮಣಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಪಚ್ಚಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಸಮುದಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಪಪುಚ್ಛತಿ ಯಾಚತಿ ಅಜ್ಝೇಸತಿ [ಅಜ್ಝೋಸತಿ (ಸೀ.)] ಪಸಾದೇತೀತಿ – ಕುತೋಪಹೂತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾ.

ಪರಿದೇವಸೋಕಾ ಸಹಮಚ್ಛರಾ ಚಾತಿ. ಪರಿದೇವೋತಿ ಞಾತಿಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ, ಭೋಗಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ, ರೋಗಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ, ಸೀಲಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ, ದಿಟ್ಠಿಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ, ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ಬ್ಯಸನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ, ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ದುಕ್ಖಧಮ್ಮೇನ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ, ಆದೇವೋ ಪರಿದೇವೋ, ಆದೇವನಾ ಪರಿದೇವನಾ, ಆದೇವಿತತ್ತಂ ಪರಿದೇವಿತತ್ತಂ, ವಾಚಾ ಪಲಾಪೋ ವಿಪ್ಪಲಾಪೋ ಲಾಲಪ್ಪೋ ಲಾಲಪ್ಪಾಯನಾ ಲಾಲಪ್ಪಾಯಿತತ್ತಂ. ಸೋಕೋತಿ ಞಾತಿಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ, ಭೋಗರೋಗಸೀಲದಿಟ್ಠಿಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ, ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ಬ್ಯಸನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ, ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ದುಕ್ಖಧಮ್ಮೇನ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ, ಸೋಕೋ ಸೋಚನಾ ಸೋಚಿತತ್ತಂ, ಅನ್ತೋಸೋಕೋ ಅನ್ತೋಪರಿಸೋಕೋ, ಅನ್ತೋಡಾಹೋ ಅನ್ತೋಪರಿಡಾಹೋ, ಚೇತಸೋ ಪರಿಜ್ಝಾಯನಾ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ. ಮಚ್ಛರನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ಮಚ್ಛರಿಯಾನಿ – ಆವಾಸಮಚ್ಛರಿಯಂ, ಕುಲಮಚ್ಛರಿಯಂ, ಲಾಭಮಚ್ಛರಿಯಂ, ವಣ್ಣಮಚ್ಛರಿಯಂ, ಧಮ್ಮಮಚ್ಛರಿಯಂ. ಯಂ ಏವರೂಪಂ ಮಚ್ಛರಿಯಂ ಮಚ್ಛರಾಯನಂ ಮಚ್ಛರಾಯಿತತ್ತಂ ವೇವಿಚ್ಛಂ ಕದರಿಯಂ ಕಟುಕಞ್ಚುಕತಾ ಅಗ್ಗಹಿತತ್ತಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಚ್ಛರಿಯಂ. ಅಪಿ ಚ, ಖನ್ಧಮಚ್ಛರಿಯಮ್ಪಿ ಮಚ್ಛರಿಯಂ, ಧಾತುಮಚ್ಛರಿಯಮ್ಪಿ ಮಚ್ಛರಿಯಂ, ಆಯತನಮಚ್ಛರಿಯಮ್ಪಿ ಮಚ್ಛರಿಯಂ ಗಾಹೋ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಚ್ಛರಿಯನ್ತಿ – ಪರಿದೇವಸೋಕಾ ಸಹಮಚ್ಛರಾ ಚ.

ಮಾನಾತಿಮಾನಾ ಸಹಪೇಸುಣಾ ಚಾತಿ. ಮಾನೋತಿ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ ಜಾತಿಯಾ ವಾ ಗೋತ್ತೇನ ವಾ ಕೋಲಪುತ್ತಿಯೇನ ವಾ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ವಾ ಧನೇನ ವಾ ಅಜ್ಝೇನೇನ ವಾ ಕಮ್ಮಾಯತನೇನ ವಾ ಸಿಪ್ಪಾಯತನೇನ ವಾ ವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನೇನ ವಾ ಸುತೇನ ವಾ ಪಟಿಭಾನೇನ ವಾ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ವತ್ಥುನಾ. ಅತಿಮಾನೋತಿ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪರಂ ಅತಿಮಞ್ಞತಿ ಜಾತಿಯಾ ವಾ ಗೋತ್ತೇನ ವಾ…ಪೇ… ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ವತ್ಥುನಾ. ಪೇಸುಞ್ಞನ್ತಿ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಿಸುಣವಾಚೋ ಹೋತಿ – ಇತೋ ಸುತ್ವಾ ಅಮುತ್ರ ಅಕ್ಖಾತಾ ಇಮೇಸಂ ಭೇದಾಯ, ಅಮುತ್ರ ವಾ ಸುತ್ವಾ ಇಮೇಸಂ ಅಕ್ಖಾತಾ ಅಮೂಸಂ ಭೇದಾಯ. ಇತಿ ಸಮಗ್ಗಾನಂ ವಾ ಭೇತ್ತಾ, ಭಿನ್ನಾನಂ ವಾ ಅನುಪ್ಪದಾತಾ, ವಗ್ಗಾರಾಮೋ ವಗ್ಗರತೋ ವಗ್ಗನನ್ದೀ ವಗ್ಗಕರಣಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪೇಸುಞ್ಞಂ. ಅಪಿ ಚ ದ್ವೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತಿ – ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ ವಾ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವಾ. ಕಥಂ ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತಿ? ಇಮಸ್ಸ ಪಿಯೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮನಾಪೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ವಿಸ್ಸಾಸಿಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಬ್ಭನ್ತರಿಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸುಹದಯೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ – ಏವಂ ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತಿ. ಕಥಂ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತಿ? ಕಥಂ ಇಮೇ ನಾನಾ ಅಸ್ಸು, ವಿನಾ ಅಸ್ಸು, ವಗ್ಗಾ ಅಸ್ಸು, ದ್ವಿಧಾ ಅಸ್ಸು, ದ್ವೇಜ್ಝಾ ಅಸ್ಸು, ದ್ವೇ ಪಕ್ಖಾ ಅಸ್ಸು, ಭಿಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ನ ಸಮಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ದುಕ್ಖಂ ನ ಫಾಸು ವಿಹರೇಯ್ಯುನ್ತಿ – ಏವಂ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತೀತಿ – ಮಾನಾತಿಮಾನಾ ಸಹಪೇಸುಣಾ ಚ.

ಕುತೋಪಹೂತಾ ತೇ ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹೀತಿ. ಕಲಹೋ ಚ ವಿವಾದೋ ಚ ಪರಿದೇವೋ ಚ ಸೋಕೋ ಚ ಮಚ್ಛರಿಯಞ್ಚ ಮಾನೋ ಚ ಅತಿಮಾನೋ ಚ ಪೇಸುಞ್ಞಞ್ಚಾತಿ – ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ಕಿಲೇಸಾ ಕುತೋಪಹೂತಾ ಕುತೋಜಾತಾ ಕುತೋಸಞ್ಜಾತಾ ಕುತೋನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಪಾತುಭೂತಾ, ಕಿಂನಿದಾನಾ ಕಿಂಸಮುದಯಾ ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಕಿಂಪಭವಾತಿ. ಇಮೇಸಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಮೂಲಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಹೇತುಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ನಿದಾನಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಸಮ್ಭವಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಪಭವಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಆಹಾರಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಆರಮ್ಮಣಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಪಚ್ಚಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಸಮುದಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಪಪುಚ್ಛತಿ ಯಾಚತಿ ಅಜ್ಝೇಸತಿ ಪಸಾದೇತೀತಿ – ಕುತೋಪಹೂತಾ ತೇ ತದಿಙ್ಘಂ ಬ್ರೂಹೀತಿ. ಇಙ್ಘ ಬ್ರೂಹಿ ಆಚಿಕ್ಖ ದೇಸೇಹಿ ಪಞ್ಞಪೇಹಿ ಪಟ್ಠಪೇಹಿ ವಿವರ ವಿಭಜ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಹಿ ಪಕಾಸೇಹೀತಿ – ಕುತೋಪಹೂತಾ ತೇ ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹಿ.

ತೇನಾಹ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ –

‘‘ಕುತೋಪಹೂತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾ, ಪರಿದೇವಸೋಕಾ ಸಹಮಚ್ಛರಾ ಚ;

ಮಾನಾತಿಮಾನಾ ಸಹಪೇಸುಣಾ ಚ, ಕುತೋಪಹೂತಾ ತೇ ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹೀ’’ತಿ.

೯೮. ಪಿಯಪ್ಪಹೂತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾ, ಪರಿದೇವಸೋಕಾ ಸಹಮಚ್ಛರಾ ಚ;

ಮಾನಾತಿಮಾನಾ ಸಹಪೇಸುಣಾ ಚ, ಮಚ್ಛೇರಯುತ್ತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾ;

ವಿವಾದಜಾತೇಸು ಚ ಪೇಸುಣಾನಿ.

ಪಿಯಪ್ಪಹೂತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾ, ಪರಿದೇವಸೋಕಾ ಸಹಮಚ್ಛರಾ ಚಾತಿ. ಪಿಯಾತಿ ದ್ವೇ ಪಿಯಾ – ಸತ್ತಾ ವಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ವಾ. ಕತಮೇ ಸತ್ತಾ ಪಿಯಾ? ಇಧ ಯಸ್ಸ ತೇ ಹೋನ್ತಿ ಅತ್ಥಕಾಮಾ ಹಿತಕಾಮಾ ಫಾಸುಕಾಮಾ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಕಾಮಾ ಮಾತಾ ವಾ ಪಿತಾ ವಾ ಭಾತಾ ವಾ ಭಗಿನೀ ವಾ ಪುತ್ತೋ ವಾ ಧೀತಾ ವಾ ಮಿತ್ತಾ ವಾ ಅಮಚ್ಚಾ ವಾ ಞಾತೀ ವಾ ಸಾಲೋಹಿತಾ ವಾ – ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಪಿಯಾ. ಕತಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಪಿಯಾ? ಮನಾಪಿಕಾ ರೂಪಾ ಮನಾಪಿಕಾ ಸದ್ದಾ ಮನಾಪಿಕಾ ಗನ್ಧಾ ಮನಾಪಿಕಾ ರಸಾ ಮನಾಪಿಕಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ – ಇಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಪಿಯಾ.

ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ಅಚ್ಛೇದಸಙ್ಕಿನೋಪಿ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಪಿ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ವಿಪರಿಣಾಮಸಙ್ಕಿನೋಪಿ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ, ವಿಪರಿಣಾಮನ್ತೇಪಿ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ, ವಿಪರಿಣತೇಪಿ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ಅಚ್ಛೇದಸಙ್ಕಿನೋಪಿ ವಿವದನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ವಿವದನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಪಿ ವಿವದನ್ತಿ. ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ವಿಪರಿಣಾಮಸಙ್ಕಿನೋಪಿ ವಿವದನ್ತಿ, ವಿಪರಿಣಾಮನ್ತೇಪಿ ವಿವದನ್ತಿ, ವಿಪರಿಣತೇಪಿ ವಿವದನ್ತಿ. ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ಅಚ್ಛೇದಸಙ್ಕಿನೋಪಿ ಪರಿದೇವನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ಪರಿದೇವನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಪಿ ಪರಿದೇವನ್ತಿ. ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ವಿಪರಿಣಾಮಸಙ್ಕಿನೋಪಿ ಪರಿದೇವನ್ತಿ, ವಿಪರಿಣಾಮನ್ತೇಪಿ ಪರಿದೇವನ್ತಿ, ವಿಪರಿಣತೇಪಿ ಪರಿದೇವನ್ತಿ. ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ಅಚ್ಛೇದಸಙ್ಕಿನೋಪಿ ಸೋಚನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ಸೋಚನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಪಿ ಸೋಚನ್ತಿ. ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ವಿಪರಿಣಾಮಸಙ್ಕಿನೋಪಿ ಸೋಚನ್ತಿ, ವಿಪರಿಣಾಮನ್ತೇಪಿ ಸೋಚನ್ತಿ, ವಿಪರಿಣತೇಪಿ ಸೋಚನ್ತಿ. ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ರಕ್ಖನ್ತಿ ಗೋಪೇನ್ತಿ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ ಮಮಾಯನ್ತಿ ಮಚ್ಛರಾಯನ್ತಿ.

ಮಾನಾತಿಮಾನಾ ಸಹಪೇಸುಣಾ ಚಾತಿ. ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾನಂ ಜನೇನ್ತಿ, ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತಿಮಾನಂ ಜನೇನ್ತಿ. ಕಥಂ ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾನಂ ಜನೇನ್ತಿ? ಮಯಂ ಲಾಭಿನೋ ಮನಾಪಿಕಾನಂ ರೂಪಾನಂ ಸದ್ದಾನಂ ಗನ್ಧಾನಂ ರಸಾನಂ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾನನ್ತಿ. ಏವಂ ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾನಂ ಜನೇನ್ತಿ. ಕಥಂ ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತಿಮಾನಂ ಜನೇನ್ತಿ? ಮಯಂ ಲಾಭಿನೋ ಮನಾಪಿಕಾನಂ ರೂಪಾನಂ ಸದ್ದಾನಂ ಗನ್ಧಾನಂ ರಸಾನಂ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾನಂ, ಇಮೇ ಪನಞ್ಞೇ ನ ಲಾಭಿನೋ ಮನಾಪಿಕಾನಂ ರೂಪಾನಂ ಸದ್ದಾನಂ ಗನ್ಧಾನಂ ರಸಾನಂ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾನನ್ತಿ. ಏವಂ ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತಿಮಾನಂ ಜನೇನ್ತಿ. ಪೇಸುಞ್ಞನ್ತಿ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಿಸುಣವಾಚೋ ಹೋತಿ, ಇತೋ ಸುತ್ವಾ ಅಮುತ್ರ ಅಕ್ಖಾತಾ ಇಮೇಸಂ ಭೇದಾಯ…ಪೇ… ಏವಂ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತೀತಿ…ಪೇ… ಮಾನಾತಿಮಾನಾ ಸಹಪೇಸುಣಾ ಚ.

ಮಚ್ಛೇರಯುತ್ತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾತಿ. ಕಲಹೋ ಚ ವಿವಾದೋ ಚ ಪರಿದೇವೋ ಚ ಸೋಕೋ ಚ ಮಾನೋ ಚ ಅತಿಮಾನೋ ಚ ಪೇಸುಞ್ಞಞ್ಚಾತಿ – ಇಮೇ ಸತ್ತ ಕಿಲೇಸಾ ಮಚ್ಛರಿಯೇ ಯುತ್ತಾ ಪಯುತ್ತಾ ಆಯುತ್ತಾ ಸಮಾಯುತ್ತಾತಿ – ಮಚ್ಛೇರಯುತ್ತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾ.

ವಿವಾದಜಾತೇಸು ಚ ಪೇಸುಣಾನೀತಿ. ವಿವಾದೇ ಜಾತೇ ಸಞ್ಜಾತೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇ ಪಾತುಭೂತೇ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರನ್ತಿ; ಇತೋ ಸುತ್ವಾ ಅಮುತ್ರ ಅಕ್ಖಾಯನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಭೇದಾಯ, ಅಮುತ್ರ ವಾ ಸುತ್ವಾ ಇಮೇಸಂ ಅಕ್ಖಾಯನ್ತಿ ಅಮೂಸಂ ಭೇದಾಯ. ಇತಿ ಸಮಗ್ಗಾನಂ ವಾ ಭೇತ್ತಾರೋ, ಭಿನ್ನಾನಂ ವಾ ಅನುಪ್ಪದಾತಾರೋ, ವಗ್ಗಾರಾಮಾ ವಗ್ಗರತಾ ವಗ್ಗನನ್ದೀ ವಗ್ಗಕರಣಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾರೋ ಹೋನ್ತಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪೇಸುಞ್ಞಂ. ಅಪಿ ಚ ದ್ವೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರನ್ತಿ – ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ ವಾ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವಾ. ಕಥಂ ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರನ್ತಿ? ಇಮಸ್ಸ ಪಿಯಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ, ಮನಾಪಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ, ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ, ಅಬ್ಭನ್ತರಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ, ಸುಹದಯಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾತಿ. ಏವಂ ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರನ್ತಿ. ಕಥಂ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರನ್ತಿ? ‘‘ಕಥಂ ಇಮೇ ನಾನಾ ಅಸ್ಸು, ವಿನಾ ಅಸ್ಸು, ವಗ್ಗಾ ಅಸ್ಸು, ದ್ವೇಧಾ ಅಸ್ಸು, ದ್ವೇಜ್ಝಾ ಅಸ್ಸು, ದ್ವೇ ಪಕ್ಖಾ ಅಸ್ಸು, ಭಿಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ನ ಸಮಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ದುಕ್ಖಂ ನ ಫಾಸು ವಿಹರೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ – ಏವಂ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರನ್ತೀತಿ – ವಿವಾದಜಾತೇಸು ಚ ಪೇಸುಣಾನಿ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಪಿಯಪ್ಪಹೂತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾ, ಪರಿದೇವಸೋಕಾ ಸಹಮಚ್ಛರಾ ಚ;

ಮಾನಾತಿಮಾನಾ ಸಹಪೇಸುಣಾ ಚ, ಮಚ್ಛೇರಯುತ್ತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾ;

ವಿವಾದಜಾತೇಸು ಚ ಪೇಸುಣಾನೀ’’ತಿ.

೯೯. ಪಿಯಾ ಸು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನಾ, ಯೇ ಚಾಪಿ ಲೋಭಾ ವಿಚರನ್ತಿ ಲೋಕೇ;

ಆಸಾ ಚ ನಿಟ್ಠಾ ಚ ಕುತೋನಿದಾನಾ, ಯೇ ಸಮ್ಪರಾಯಾಯ ನರಸ್ಸ ಹೋನ್ತಿ.

ಪಿಯಾ ಸು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನಾತಿ. ಪಿಯಾ ಕುತೋನಿದಾನಾ ಕುತೋಜಾತಾ ಕುತೋಸಞ್ಜಾತಾ ಕುತೋನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಪಾತುಭೂತಾ, ಕಿಂನಿದಾನಾ ಕಿಂಸಮುದಯಾ ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಕಿಂಪಭವಾತಿ ಪಿಯಾನಂ ಮೂಲಂ ಪುಚ್ಛತಿ…ಪೇ… ಸಮುದಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಪಪುಚ್ಛತಿ ಯಾಚತಿ ಅಜ್ಝೇಸತಿ ಪಸಾದೇತೀತಿ – ಪಿಯಾ ಸು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನಾ.

ಯೇ ಚಾಪಿ ಲೋಭಾ ವಿಚರನ್ತಿ ಲೋಕೇತಿ. ಯೇ ಚಾಪೀತಿ ಖತ್ತಿಯಾ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ ವೇಸ್ಸಾ ಚ ಸುದ್ದಾ ಚ ಗಹಟ್ಠಾ ಚ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಚ ದೇವಾ ಚ ಮನುಸ್ಸಾ ಚ. ಲೋಭಾತಿ ಯೋ ಲೋಭೋ ಲುಬ್ಭನಾ ಲುಬ್ಭಿತತ್ತಂ ಸಾರಾಗೋ ಸಾರಜ್ಜನಾ ಸಾರಜ್ಜಿತತ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾ ಲೋಭೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ. ವಿಚರನ್ತೀತಿ ವಿಚರನ್ತಿ ವಿಹರನ್ತಿ ಇರಿಯನ್ತಿ ವತ್ತನ್ತಿ ಪಾಲೇನ್ತಿ ಯಪೇನ್ತಿ ಯಾಪೇನ್ತಿ. ಲೋಕೇತಿ ಅಪಾಯಲೋಕೇ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ದೇವಲೋಕೇ ಖನ್ಧಲೋಕೇ ಧಾತುಲೋಕೇ ಆಯತನಲೋಕೇತಿ – ಯೇ ಚಾಪಿ ಲೋಭಾ ವಿಚರನ್ತಿ ಲೋಕೇ.

ಆಸಾ ಚ ನಿಟ್ಠಾ ಚ ಕುತೋನಿದಾನಾತಿ. ಆಸಾ ಚ ನಿಟ್ಠಾ ಚ ಕುತೋನಿದಾನಾ ಕುತೋಜಾತಾ ಕುತೋಸಞ್ಜಾತಾ ಕುತೋನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಪಾತುಭೂತಾ, ಕಿಂನಿದಾನಾ ಕಿಂಸಮುದಯಾ ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಕಿಂಪಭವಾತಿ ಆಸಾಯ ಚ ನಿಟ್ಠಾಯ ಚ ಮೂಲಂ ಪುಚ್ಛತಿ…ಪೇ… ಸಮುದಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಪಪುಚ್ಛತಿ ಯಾಚತಿ ಅಜ್ಝೇಸತಿ ಪಸಾದೇತೀತಿ – ಆಸಾ ಚ ನಿಟ್ಠಾ ಚ ಕುತೋನಿದಾನಾ. ಯೇ ಸಮ್ಪರಾಯಾಯ ನರಸ್ಸ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಯೇ ನರಸ್ಸ ಪರಾಯನಾ ಹೋನ್ತಿ ದೀಪಾ ಹೋನ್ತಿ ತಾಣಾ ಹೋನ್ತಿ ಲೇಣಾ ಹೋನ್ತಿ ಸರಣಾ ಹೋನ್ತಿ ನಿಟ್ಠಾ ಪರಾಯನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ – ಯೇ ಸಮ್ಪರಾಯಾಯ ನರಸ್ಸ ಹೋನ್ತಿ.

ತೇನಾಹ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ –

‘‘ಪಿಯಾ ಸು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನಾ, ಯೇ ಚಾಪಿ ಲೋಭಾ ವಿಚರನ್ತಿ ಲೋಕೇ;

ಆಸಾ ಚ ನಿಟ್ಠಾ ಚ ಕುತೋನಿದಾನಾ, ಯೇ ಸಮ್ಪರಾಯಾಯ ನರಸ್ಸ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ.

೧೦೦. ಛನ್ದಾನಿದಾನಾನಿ ಪಿಯಾನಿ ಲೋಕೇ, ಯೇ ಚಾಪಿ [ಯೇ ವಾಪಿ (ಸ್ಯಾ.)] ಲೋಭಾ ವಿಚರನ್ತಿ ಲೋಕೇ;

ಆಸಾ ಚ ನಿಟ್ಠಾ ಚ ಇತೋನಿದಾನಾ, ಯೇ ಸಮ್ಪರಾಯಾಯ ನರಸ್ಸ ಹೋನ್ತಿ.

ಛನ್ದಾನಿದಾನಾನಿ ಪಿಯಾನಿ ಲೋಕೇತಿ. ಛನ್ದೋತಿ ಯೋ ಕಾಮೇಸು ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಕಾಮರಾಗೋ ಕಾಮನನ್ದೀ ಕಾಮತಣ್ಹಾ ಕಾಮಸ್ನೇಹೋ ಕಾಮಪರಿಳಾಹೋ ಕಾಮಮುಚ್ಛಾ ಕಾಮಜ್ಝೋಸಾನಂ ಕಾಮೋಘೋ ಕಾಮಯೋಗೋ ಕಾಮುಪಾದಾನಂ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣಂ. ಅಪಿ ಚ ಪಞ್ಚ ಛನ್ದಾ – ಪರಿಯೇಸನಚ್ಛನ್ದೋ, ಪಟಿಲಾಭಚ್ಛನ್ದೋ, ಪರಿಭೋಗಚ್ಛನ್ದೋ, ಸನ್ನಿಧಿಚ್ಛನ್ದೋ, ವಿಸಜ್ಜನಚ್ಛನ್ದೋ. ಕತಮೋ ಪರಿಯೇಸನಚ್ಛನ್ದೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅಜ್ಝೋಸಿತೋಯೇವ ಅತ್ಥಿಕೋ ಛನ್ದಜಾತೋ ರೂಪೇ ಪರಿಯೇಸತಿ, ಸದ್ದೇ… ಗನ್ಧೇ… ರಸೇ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ ಪರಿಯೇಸತಿ – ಅಯಂ ಪರಿಯೇಸನಚ್ಛನ್ದೋ. ಕತಮೋ ಪಟಿಲಾಭಚ್ಛನ್ದೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅಜ್ಝೋಸಿತೋಯೇವ ಅತ್ಥಿಕೋ ಛನ್ದಜಾತೋ ರೂಪೇ ಪಟಿಲಭತಿ, ಸದ್ದೇ… ಗನ್ಧೇ… ರಸೇ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ ಪಟಿಲಭತಿ – ಅಯಂ ಪಟಿಲಾಭಚ್ಛನ್ದೋ. ಕತಮೋ ಪರಿಭೋಗಚ್ಛನ್ದೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅಜ್ಝೋಸಿತೋಯೇವ ಅತ್ಥಿಕೋ ಛನ್ದಜಾತೋ ರೂಪೇ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಸದ್ದೇ… ಗನ್ಧೇ… ರಸೇ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ – ಅಯಂ ಪರಿಭೋಗಚ್ಛನ್ದೋ. ಕತಮೋ ಸನ್ನಿಧಿಚ್ಛನ್ದೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅಜ್ಝೋಸಿತೋಯೇವ ಅತ್ಥಿಕೋ ಛನ್ದಜಾತೋ ಧನಸನ್ನಿಚಯಂ ಕರೋತಿ ‘‘ಆಪದಾಸು ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ – ಅಯಂ ಸನ್ನಿಧಿಚ್ಛನ್ದೋ. ಕತಮೋ ವಿಸಜ್ಜನಚ್ಛನ್ದೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅಜ್ಝೋಸಿತೋಯೇವ ಅತ್ಥಿಕೋ ಛನ್ದಜಾತೋ ಧನಂ ವಿಸಜ್ಜೇತಿ ಹತ್ಥಾರೋಹಾನಂ ಅಸ್ಸಾರೋಹಾನಂ ರಥಿಕಾನಂ ಧನುಗ್ಗಹಾನಂ ಪತ್ತಿಕಾನಂ ‘‘ಇಮೇ ಮಂ ರಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ಗೋಪಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಮ್ಪರಿವಾರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ – ಅಯಂ ವಿಸಜ್ಜನಚ್ಛನ್ದೋ. ಪಿಯಾನೀತಿ ದ್ವೇ ಪಿಯಾ – ಸತ್ತಾ ವಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ವಾ…ಪೇ… ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಪಿಯಾ…ಪೇ… ಇಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಪಿಯಾ. ಛನ್ದಾನಿದಾನಾನಿ ಪಿಯಾನಿ ಲೋಕೇತಿ. ಪಿಯಾ ಛನ್ದನಿದಾನಾ ಛನ್ದಸಮುದಯಾ ಛನ್ದಜಾತಿಕಾ ಛನ್ದಪಭವಾತಿ – ಛನ್ದಾನಿದಾನಾನಿ ಪಿಯಾನಿ ಲೋಕೇ.

ಯೇ ಚಾಪಿ ಲೋಭಾ ವಿಚರನ್ತಿ ಲೋಕೇತಿ. ಯೇ ಚಾಪೀತಿ ಖತ್ತಿಯಾ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ ವೇಸ್ಸಾ ಚ ಸುದ್ದಾ ಚ ಗಹಟ್ಠಾ ಚ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಚ ದೇವಾ ಚ ಮನುಸ್ಸಾ ಚ. ಲೋಭಾತಿ ಯೋ ಲೋಭೋ ಲುಬ್ಭನಾ ಲುಬ್ಭಿತತ್ತಂ ಸಾರಾಗೋ ಸಾರಜ್ಜನಾ ಸಾರಜ್ಜಿತತ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾ ಲೋಭೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ. ವಿಚರನ್ತೀತಿ ವಿಚರನ್ತಿ ವಿಹರನ್ತಿ ಇರಿಯನ್ತಿ ವತ್ತನ್ತಿ ಪಾಲೇನ್ತಿ ಯಪೇನ್ತಿ ಯಾಪೇನ್ತಿ. ಲೋಕೇತಿ ಅಪಾಯಲೋಕೇ…ಪೇ… ಆಯತನಲೋಕೇತಿ – ಯೇ ಚಾಪಿ ಲೋಭಾ ವಿಚರನ್ತಿ ಲೋಕೇ.

ಆಸಾ ಚ ನಿಟ್ಠಾ ಚ ಇತೋನಿದಾನಾತಿ. ಆಸಾ ವುಚ್ಚತಿ ತಣ್ಹಾ. ಯೋ ರಾಗೋ ಸಾರಾಗೋ…ಪೇ… ಅಭಿಜ್ಝಾ ಲೋಭೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ. ನಿಟ್ಠಾತಿ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ರೂಪೇ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ರೂಪಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ರೂಪನಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಸದ್ದೇ… ಗನ್ಧೇ… ರಸೇ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ… ಕುಲಂ… ಗಣಂ… ಆವಾಸಂ… ಲಾಭಂ… ಯಸಂ… ಪಸಂಸಂ… ಸುಖಂ… ಚೀವರಂ… ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ… ಸೇನಾಸನಂ… ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ … ಸುತ್ತನ್ತಂ… ವಿನಯಂ… ಅಭಿಧಮ್ಮಂ… ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಂ… ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಙ್ಗಂ… ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಂ… ತೇಚೀವರಿಕಙ್ಗಂ… ಸಪದಾನಚಾರಿಕಙ್ಗಂ… ಖಲುಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕಙ್ಗಂ… ನೇಸಜ್ಜಿಕಙ್ಗಂ… ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕಙ್ಗಂ… ಪಠಮಂ ಝಾನಂ… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ… ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ… ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ… ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ … ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿನಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಆಸಾಯ ಕಸತೇ ಖೇತ್ತಂ, ಬೀಜಂ ಆಸಾಯ ವಪ್ಪತಿ;

ಆಸಾಯ ವಾಣಿಜಾ ಯನ್ತಿ, ಸಮುದ್ದಂ ಧನಹಾರಕಾ;

ಯಾಯ ಆಸಾಯ ತಿಟ್ಠಾಮಿ, ಸಾ ಮೇ ಆಸಾ ಸಮಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

ಆಸಾಯ ಸಮಿದ್ಧಿ ವುಚ್ಚತೇ ನಿಟ್ಠಾ. ಆಸಾ ಚ ನಿಟ್ಠಾ ಚ ಇತೋನಿದಾನಾತಿ. ಆಸಾ ಚ ನಿಟ್ಠಾ ಚ ಇತೋ ಛನ್ದನಿದಾನಾ ಛನ್ದಸಮುದಯಾ ಛನ್ದಜಾತಿಕಾ ಛನ್ದಪಭವಾತಿ – ಆಸಾ ಚ ನಿಟ್ಠಾ ಚ ಇತೋನಿದಾನಾ.

ಯೇ ಸಮ್ಪರಾಯಾಯ ನರಸ್ಸ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಯೇ ನರಸ್ಸ ಪರಾಯನಾ ಹೋನ್ತಿ ದೀಪಾ ಹೋನ್ತಿ ತಾಣಾ ಹೋನ್ತಿ ಲೇಣಾ ಹೋನ್ತಿ ಸರಣಾ ಹೋನ್ತಿ ನಿಟ್ಠಾ ಪರಾಯನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ – ಯೇ ಸಮ್ಪರಾಯಾಯ ನರಸ್ಸ ಹೋನ್ತಿ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಛನ್ದಾನಿದಾನಾನಿ ಪಿಯಾನಿ ಲೋಕೇ, ಯೇ ಚಾಪಿ ಲೋಭಾ ವಿಚರನ್ತಿ ಲೋಕೇ;

ಆಸಾ ಚ ನಿಟ್ಠಾ ಚ ಇತೋನಿದಾನಾ, ಯೇ ಸಮ್ಪರಾಯಾಯ ನರಸ್ಸ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ.

೧೦೧. ಛನ್ದೋ ನು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನೋ, ವಿನಿಚ್ಛಯಾ ಚಾಪಿ [ವಾಪಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)] ಕುತೋಪಹೂತಾ;

ಕೋಧೋ ಮೋಸವಜ್ಜಞ್ಚ ಕಥಂಕಥಾ ಚ, ಯೇ ಚಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಸಮಣೇನ ವುತ್ತಾ.

ಛನ್ದೋ ನು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನೋತಿ. ಛನ್ದೋ ಕುತೋನಿದಾನೋ ಕುತೋಜಾತೋ ಕುತೋಸಞ್ಜಾತೋ ಕುತೋನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಕುತೋಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಕುತೋಪಾತುಭೂತೋ, ಕಿಂನಿದಾನೋ ಕಿಂಸಮುದಯೋ ಕಿಂಜಾತಿಕೋ ಕಿಂಪಭವೋತಿ ಛನ್ದಸ್ಸ ಮೂಲಂ ಪುಚ್ಛತಿ…ಪೇ… ಸಮುದಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಪಪುಚ್ಛತಿ ಯಾಚತಿ ಅಜ್ಝೇಸತಿ ಪಸಾದೇತೀತಿ – ಛನ್ದೋ ನು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನೋ.

ವಿನಿಚ್ಛಯಾ ಚಾಪಿ ಕುತೋಪಹೂತಾತಿ. ವಿನಿಚ್ಛಯಾ ಕುತೋಪಹೂತಾ ಕುತೋಜಾತಾ ಕುತೋಸಞ್ಜಾತಾ ಕುತೋನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಪಾತುಭೂತಾ, ಕಿಂನಿದಾನಾ ಕಿಂಸಮುದಯಾ ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಕಿಂಪಭವಾತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಾನಂ ಮೂಲಂ ಪುಚ್ಛತಿ…ಪೇ… ಸಮುದಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಪಪುಚ್ಛತಿ ಯಾಚತಿ ಅಜ್ಝೇಸತಿ ಪಸಾದೇತೀತಿ – ವಿನಿಚ್ಛಯಾ ಚಾಪಿ ಕುತೋಪಹೂತಾ.

ಕೋಧೋ ಮೋಸವಜ್ಜಞ್ಚ ಕಥಂಕಥಾ ಚಾತಿ. ಕೋಧೋತಿ ಯೋ ಏವರೂಪೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆಘಾತೋ ಪಟಿಘಾತೋ, ಪಟಿಘಂ ಪಟಿವಿರೋಧೋ, ಕೋಪೋ ಪಕೋಪೋ ಸಮ್ಪಕೋಪೋ, ದೋಸೋ ಪದೋಸೋ ಸಮ್ಪದೋಸೋ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಬ್ಯಾಪತ್ತಿ ಮನೋಪದೋಸೋ, ಕೋಧೋ ಕುಜ್ಝನಾ ಕುಜ್ಝಿತತ್ತಂ, ದೋಸೋ ದುಸ್ಸನಾ ದುಸ್ಸಿತತ್ತಂ, ಬ್ಯಾಪತ್ತಿ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜನಾ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜಿತತ್ತಂ, ವಿರೋಧೋ ಪಟಿವಿರೋಧೋ, ಚಣ್ಡಿಕ್ಕಂ ಅಸುರೋಪೋ ಅನತ್ತಮನತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ. ಮೋಸವಜ್ಜಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮುಸಾವಾದೋ. ಕಥಂಕಥಾ ವುಚ್ಚತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾತಿ – ಕೋಧೋ ಮೋಸವಜ್ಜಞ್ಚ ಕಥಂಕಥಾ ಚ.

ಯೇ ಚಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಸಮಣೇನ ವುತ್ತಾತಿ. ಯೇ ಚಾಪೀತಿ ಯೇ ಕೋಧೇನ ಚ ಮೋಸವಜ್ಜೇನ ಚ ಕಥಂಕಥಾಯ ಚ ಸಹಗತಾ ಸಹಜಾತಾ ಸಂಸಟ್ಠಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ, ಏಕುಪ್ಪಾದಾ ಏಕನಿರೋಧಾ ಏಕವತ್ಥುಕಾ ಏಕಾರಮ್ಮಣಾ – ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಯೇ ಚಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ. ಅಥ ವಾ ಯೇ ತೇ ಕಿಲೇಸಾ ಅಞ್ಞಜಾತಿಕಾ ಅಞ್ಞವಿಹಿತಕಾ – ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಯೇ ಚಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ. ಸಮಣೇನ ವುತ್ತಾತಿ ಸಮಣೇನ ಸಮಿತಪಾಪೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಬಾಹಿತಪಾಪಧಮ್ಮೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಭಿನ್ನಕಿಲೇಸಮೂಲೇನ ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಮೂಲಬನ್ಧನಾ ಪಮುತ್ತೇನ ವುತ್ತಾ ಪವುತ್ತಾ ಆಚಿಕ್ಖಿತಾ ದೇಸಿತಾ ಪಞ್ಞಪಿತಾ ಪಟ್ಠಪಿತಾ ವಿವಟಾ ವಿಭತ್ತಾ ಉತ್ತಾನೀಕತಾ ಪಕಾಸಿತಾತಿ – ಯೇ ಚಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಸಮಣೇನ ವುತ್ತಾ.

ತೇನಾಹ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ –

‘‘ಛನ್ದೋ ನು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನೋ, ವಿನಿಚ್ಛತಾ ಚಾಪಿ ಕುತೋಪಹೂತಾ;

ಕೋಧೋ ಮೋಸವಜ್ಜಞ್ಚ ಕಥಂಕಥಾ ಚ, ಯೇ ಚಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಸಮಣೇನ ವುತ್ತಾ’’ತಿ.

೧೦೨. ಸಾತಂ ಅಸಾತನ್ತಿ ಯಮಾಹು ಲೋಕೇ, ತಮೂಪನಿಸ್ಸಾಯ ಪಹೋತಿ ಛನ್ದೋ;

ರೂಪೇಸು ದಿಸ್ವಾ ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚ, ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕುಬ್ಬತಿ [ಕೂರುತೇ (ಸ್ಯಾ.)] ಜನ್ತು ಲೋಕೇ.

ಸಾತಂ ಅಸಾತನ್ತಿ ಯಮಾಹು ಲೋಕೇತಿ. ಸಾತನ್ತಿ ಸುಖಾ ಚ ವೇದನಾ, ಇಟ್ಠಞ್ಚ ವತ್ಥು [ವತ್ಥುಂ (ಸೀ. ಕ.)]. ಅಸಾತನ್ತಿ ದುಕ್ಖಾ ಚ ವೇದನಾ, ಅನಿಟ್ಠಞ್ಚ ವತ್ಥು. ಯಮಾಹು ಲೋಕೇತಿ ಯಂ ಆಹಂಸು ಯಂ ಕಥೇನ್ತಿ ಯಂ ಭಣನ್ತಿ ಯಂ ದೀಪೇನ್ತಿ ಯಂ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ಸಾತಂ ಅಸಾತನ್ತಿ ಯಮಾಹು ಲೋಕೇ.

ತಮೂಪನಿಸ್ಸಾಯ ಪಹೋತಿ ಛನ್ದೋತಿ. ಸಾತಾಸಾತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ, ಸುಖದುಕ್ಖಂ ನಿಸ್ಸಾಯ, ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ, ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಂ ನಿಸ್ಸಾಯ, ಅನುನಯಪಟಿಘಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಛನ್ದೋ ಪಹೋತಿ ಪಭವತಿ ಜಾಯತಿ ಸಞ್ಜಾಯತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತತೀತಿ – ತಮೂಪನಿಸ್ಸಾಯ ಪಹೋತಿ ಛನ್ದೋ.

ರೂಪೇಸು ದಿಸ್ವಾ ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚಾತಿ. ರೂಪೇಸೂತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಮಹಾಭೂತಾ ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ರೂಪಂ. ಕತಮೋ ರೂಪಾನಂ ಭವೋ? ಯೋ ರೂಪಾನಂ ಭವೋ ಜಾತಿ ಸಞ್ಜಾತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಪಾತುಭಾವೋ – ಅಯಂ ರೂಪಾನಂ ಭವೋ. ಕತಮೋ ರೂಪಾನಂ ವಿಭವೋ? ಯೋ ರೂಪಾನಂ ಖಯೋ ವಯೋ ಭೇದೋ ಪರಿಭೇದೋ ಅನಿಚ್ಚತಾ ಅನ್ತರಧಾನಂ – ಅಯಂ ರೂಪಾನಂ ವಿಭವೋ. ರೂಪೇಸು ದಿಸ್ವಾ ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚಾತಿ ರೂಪೇಸು ಭವಞ್ಚ ವಿಭವಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾತಿ – ರೂಪೇಸು ದಿಸ್ವಾ ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚ.

ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕುಬ್ಬತಿ ಜನ್ತು ಲೋಕೇತಿ. ವಿನಿಚ್ಛಯಾತಿ ದ್ವೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಾ – ತಣ್ಹಾವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಚ, ದಿಟ್ಠಿವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಚ. ಕಥಂ ತಣ್ಹಾವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕರೋತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಭೋಗಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಭೋಗಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಕೇನ ನು ಖೋ ಮೇ ಉಪಾಯೇನ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಭೋಗಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಭೋಗಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸ ಪನ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘‘ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗಂ ಅನುಯುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಭೋಗಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಭೋಗಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ; ವಿಕಾಲವಿಸಿಖಾಚರಿಯಾನುಯೋಗಂ ಅನುಯುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಭೋಗಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಭೋಗಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ; ಸಮಜ್ಜಾಭಿಚರಣಂ ಅನುಯುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ… ಜುತಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗಂ ಅನುಯುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ… ಪಾಪಮಿತ್ತಾನುಯೋಗಂ ಅನುಯುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಭೋಗಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಭೋಗಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ; ಆಲಸ್ಯಾನುಯೋಗಂ ಅನುಯುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಭೋಗಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಭೋಗಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಞಾಣಂ ಕತ್ವಾ ಛ ಭೋಗಾನಂ ಅಪಾಯಮುಖಾನಿ ನ ಸೇವತಿ, ಛ ಭೋಗಾನಂ ಆಯಮುಖಾನಿ ಸೇವತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ತಣ್ಹಾವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕರೋತಿ.

ಅಥ ವಾ ಕಸಿಯಾ ವಾ ವಣಿಜ್ಜಾಯ ವಾ ಗೋರಕ್ಖೇನ ವಾ ಇಸ್ಸತ್ಥೇನ [ಇಸ್ಸತ್ತೇನ (ಕ. ಸೀ. ಕ.) ಇಸು + ಸತ್ಥ] ವಾ ರಾಜಪೋರಿಸೇನ ವಾ ಸಿಪ್ಪಞ್ಞತರೇನ ವಾ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ತಣ್ಹಾವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕರೋತಿ. ಕಥಂ ದಿಟ್ಠಿವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕರೋತಿ? ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಜಾನಾತಿ – ‘‘ಅತ್ತಾ ಮೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ, ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರಹಿತೇ ಜಾನಾತಿ – ‘‘ಅತ್ತಾ ಮೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ವಿಗತೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಿವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕರೋತಿ. ಸೋತಸ್ಮಿಂ… ಘಾನಸ್ಮಿಂ… ಜಿವ್ಹಾಯ… ಕಾಯಸ್ಮಿಂ… ರೂಪಸ್ಮಿಂ… ಸದ್ದಸ್ಮಿಂ… ಗನ್ಧಸ್ಮಿಂ… ರಸಸ್ಮಿಂ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಜಾನಾತಿ – ‘‘ಅತ್ತಾ ಮೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ, ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರಹಿತೇ ಜಾನಾತಿ – ‘‘ಅತ್ತಾ ಮೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ವಿಗತೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಿವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕರೋತಿ ಜನೇತಿ ಸಞ್ಜನೇತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ. ಜನ್ತೂತಿ ಸತ್ತೋ ನರೋ ಮಾನವೋ…ಪೇ… ಮನುಜೋ. ಲೋಕೇತಿ ಅಪಾಯಲೋಕೇ …ಪೇ… ಆಯತನಲೋಕೇತಿ – ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕುಬ್ಬತಿ ಜನ್ತು ಲೋಕೇ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಸಾತಂ ಅಸಾತನ್ತಿ ಯಮಾಹು ಲೋಕೇ, ತಮೂಪನಿಸ್ಸಾಯ ಪಹೋತಿ ಛನ್ದೋ;

ರೂಪೇಸು ದಿಸ್ವಾ ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚ, ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕುಬ್ಬತಿ ಜನ್ತು ಲೋಕೇ’’ತಿ.

೧೦೩. ಕೋಧೋ ಮೋಸವಜ್ಜಞ್ಚ ಕಥಂಕಥಾ ಚ, ಏತೇಪಿ ಧಮ್ಮಾ ದ್ವಯಮೇವ ಸನ್ತೇ;

ಕಥಂಕಥೀ ಞಾಣಪಥಾಯ ಸಿಕ್ಖೇ, ಞತ್ವಾ ಪವುತ್ತಾ ಸಮಣೇನ ಧಮ್ಮಾ.

ಕೋಧೋ ಮೋಸವಜ್ಜಞ್ಚ ಕಥಂಕಥಾ ಚಾತಿ. ಕೋಧೋತಿ ಯೋ ಏವರೂಪೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆಘಾತೋ ಪಟಿಘಾತೋ…ಪೇ… ಮೋಸವಜ್ಜಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮುಸಾವಾದೋ. ಕಥಂಕಥಾ ವುಚ್ಚತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ. ಇಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯಪಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ, ಅನಿಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯಪಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ. ಇಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯಪಿ ಮುಸಾವಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅನಿಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯಪಿ ಮುಸಾವಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯಪಿ ಕಥಂಕಥಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅನಿಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯಪಿ ಕಥಂಕಥಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

ಕಥಂ ಅನಿಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ? ಪಕತಿಯಾ ಅನಿಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ. ಅನತ್ಥಂ ಮೇ ಅಚರೀತಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ, ಅನತ್ಥಂ ಮೇ ಚರತೀತಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ, ಅನತ್ಥಂ ಮೇ ಚರಿಸ್ಸತೀತಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ; ಪಿಯಸ್ಸ ಮೇ ಮನಾಪಸ್ಸ ಅನತ್ಥಂ ಅಚರಿ … ಅನತ್ಥಂ ಚರತಿ… ಅನತ್ಥಂ ಚರಿಸ್ಸತೀತಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ; ಅಪ್ಪಿಯಸ್ಸ ಮೇ ಅಮನಾಪಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಅಚರಿ… ಅತ್ಥಂ ಚರತಿ… ಅತ್ಥಂ ಚರಿಸ್ಸತೀತಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ. ಏವಂ ಅನಿಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ.

ಕಥಂ ಇಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ? ಇಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ಅಚ್ಛೇದಸಙ್ಕಿನೋಪಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ, ಅಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಪಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ. ಇಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ವಿಪರಿಣಾಮಸಙ್ಕಿನೋಪಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ, ವಿಪರಿಣಾಮನ್ತೇಪಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ, ವಿಪರಿಣತೇಪಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ. ಏವಂ ಇಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ.

ಕಥಂ ಅನಿಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮುಸಾವಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅನ್ದುಬನ್ಧನೇನ [ಅದ್ದುಬನ್ಧನೇನ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ವಾ ಬದ್ಧೋ [ಬನ್ಧೋ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)]; ತಸ್ಸ ಬನ್ಧನಸ್ಸ ಮೋಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾ ಭಾಸತಿ… ರಜ್ಜುಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಬದ್ಧೋ… ಸಙ್ಖಲಿಕಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಬದ್ಧೋ… ವೇತ್ತಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಬದ್ಧೋ… ಲತಾಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಬದ್ಧೋ… ಪಕ್ಖೇಪಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಬದ್ಧೋ… ಪರಿಕ್ಖೇಪಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಬದ್ಧೋ… ಗಾಮನಿಗಮನಗರರಟ್ಠಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಬದ್ಧೋ… ಜನಪದಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಬದ್ಧೋ; ತಸ್ಸ ಬನ್ಧನಸ್ಸ ಮೋಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾ ಭಾಸತಿ. ಏವಂ ಅನಿಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮುಸಾವಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ.

ಕಥಂ ಇಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮುಸಾವಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಮನಾಪಿಕಾನಂ [ಮನಾಪಾನಂ (ಸೀ.)] ರೂಪಾನಂ ಹೇತು ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾ ಭಾಸತಿ… ಮನಾಪಿಕಾನಂ ಸದ್ದಾನಂ… ಗನ್ಧಾನಂ… ರಸಾನಂ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾನಂ ಹೇತು… ಚೀವರಹೇತು… ಪಿಣ್ಡಪಾತಹೇತು… ಸೇನಾಸನಹೇತು… ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಹೇತು ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾ ಭಾಸತಿ. ಏವಂ ಇಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮುಸಾವಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

ಕಥಂ ಅನಿಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಥಂಕಥಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ‘‘ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮಿ [ಮುಞ್ಚಿಸ್ಸಾಮಿ (ಸೀ.)] ನು ಖೋ ಚಕ್ಖುರೋಗತೋ, ನ ನು ಖೋ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮಿ ಚಕ್ಖುರೋಗತೋ. ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮಿ ನು ಖೋ ಸೋತರೋಗತೋ… ಘಾನರೋಗತೋ… ಜಿವ್ಹಾರೋಗತೋ… ಕಾಯರೋಗತೋ… ಸೀಸರೋಗತೋ… ಕಣ್ಣರೋಗತೋ… ಮುಖರೋಗತೋ… ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮಿ ನು ಖೋ ದನ್ತರೋಗತೋ, ನ ನು ಖೋ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮಿ ದನ್ತರೋಗತೋ’’ತಿ. ಏವಂ ಅನಿಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಥಂಕಥಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

ಕಥಂ ಇಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಥಂಕಥಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ‘‘ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ ನು ಖೋ ಮನಾಪಿಕೇ [ಮನಾಪಿಯೇ (ಸೀ. ಕ.)] ರೂಪೇ, ನ ನು ಖೋ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ ಮನಾಪಿಕೇ ರೂಪೇ. ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ ನು ಖೋ ಮನಾಪಿಕೇ ಸದ್ದೇ… ಗನ್ಧೇ… ರಸೇ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ… ಕುಲಂ… ಗಣಂ… ಆವಾಸಂ… ಲಾಭಂ… ಯಸಂ… ಪಸಂಸಂ… ಸುಖಂ… ಚೀವರಂ… ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ… ಸೇನಾಸನಂ… ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರ’’ನ್ತಿ. ಏವಂ ಇಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಥಂಕಥಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ – ಕೋಧೋ ಮೋಸವಜ್ಜಞ್ಚ ಕಥಂಕಥಾ ಚ.

ಏತೇಪಿ ಧಮ್ಮಾ ದ್ವಯಮೇವ ಸನ್ತೇತಿ. ಸಾತಾಸಾತೇ ಸನ್ತೇ, ಸುಖದುಕ್ಖೇ ಸನ್ತೇ, ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸೇ ಸನ್ತೇ, ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇ ಸನ್ತೇ, ಅನುನಯಪಟಿಘೇ ಸನ್ತೇ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಅತ್ಥಿ ಉಪಲಬ್ಭಮಾನೇತಿ – ಏತೇಪಿ ಧಮ್ಮಾ ದ್ವಯಮೇವ ಸನ್ತೇ.

ಕಥಂಕಥೀ ಞಾಣಪಥಾಯ ಸಿಕ್ಖೇತಿ. ಞಾಣಮ್ಪಿ ಞಾಣಪಥೋ, ಞಾಣಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ಞಾಣಪಥೋ, ಞಾಣಸಹಭುನೋಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಞಾಣಪಥೋ. ಯಥಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಅರಿಯಪಥೋ, ದೇವಮಗ್ಗೋ ದೇವಪಥೋ, ಬ್ರಹ್ಮಮಗ್ಗೋ ಬ್ರಹ್ಮಪಥೋ; ಏವಮೇವ ಞಾಣಮ್ಪಿ ಞಾಣಪಥೋ, ಞಾಣಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ಞಾಣಪಥೋ, ಞಾಣಸಹಭುನೋಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಞಾಣಪಥೋ.

ಸಿಕ್ಖೇತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ – ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ, ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾ, ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ. ಕತಮಾ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲವಾ ಹೋತಿ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋ ವಿಹರತಿ ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಅಣುಮತ್ತೇಸು ವಜ್ಜೇಸು ಭಯದಸ್ಸಾವೀ, ಸಮಾದಾಯ ಸಿಕ್ಖತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು, ಖುದ್ದಕೋ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೋ… ಮಹನ್ತೋ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೋ… ಸೀಲಂ ಪತಿಟ್ಠಾ ಆದಿ ಚರಣಂ ಸಂಯಮೋ ಸಂವರೋ ಮುಖಂ ಪಮುಖಂ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ – ಅಯಂ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ. ಕತಮಾ ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ – ಅಯಂ ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾ. ಕತಮಾ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಪಞ್ಞವಾ ಹೋತಿ, ಉದಯತ್ಥಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಾಯ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಾಯ ಸಮ್ಮಾದುಕ್ಖಕ್ಖಯಗಾಮಿನಿಯಾ. ಸೋ ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ…ಪೇ… ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘‘ಇಮೇ ಆಸವಾ’’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ…ಪೇ… ‘‘ಅಯಂ ಆಸವನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ – ಅಯಂ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ.

ಕಥಂಕಥೀ ಞಾಣಪಥಾಯ ಸಿಕ್ಖೇತಿ. ಕಥಂಕಥೀ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಕಙ್ಖೋ ಸವಿಲೇಖೋ ಸದ್ವೇಳ್ಹಕೋ ಸವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ, ಞಾಣಾಧಿಗಮಾಯ ಞಾಣಫುಸನಾಯ ಞಾಣಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಅಧಿಸೀಲಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅಧಿಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅಧಿಪಞ್ಞಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ; ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾಯೋ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಜಾನನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಧಿಮುಚ್ಚನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ವೀರಿಯಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾದಹನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಪಞ್ಞಾಯ ಪಜಾನನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಜಾನನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಪಹಾತಬ್ಬಂ ಪಜಹನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಭಾವೇತಬ್ಬಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ ಆಚರೇಯ್ಯ ಸಮಾಚರೇಯ್ಯ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತೇಯ್ಯಾತಿ – ಕಥಂಕಥೀ ಞಾಣಪಥಾಯ ಸಿಕ್ಖೇ.

ಞತ್ವಾ ಪವುತ್ತಾ ಸಮಣೇನ ಧಮ್ಮಾತಿ. ಞತ್ವಾತಿ ಞತ್ವಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಾ ಪವುತ್ತಾ ಆಚಿಕ್ಖಿತಾ ದೇಸಿತಾ ಪಞ್ಞಪಿತಾ ಪಟ್ಠಪಿತಾ ವಿವಟಾ ವಿಭತ್ತಾ ಉತ್ತಾನೀಕತಾ [ಉತ್ತಾನಿಂ ಕತಾ (ಕ.)] ಪಕಾಸಿತಾ. ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಾ ಪವುತ್ತಾ ಆಚಿಕ್ಖಿತಾ ದೇಸಿತಾ ಪಞ್ಞಪಿತಾ ಪಟ್ಠಪಿತಾ ವಿವಟಾ ವಿಭತ್ತಾ ಉತ್ತಾನೀಕತಾ ಪಕಾಸಿತಾ, ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ದುಕ್ಖಾ’’ತಿ… ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ’’ತಿ… ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ…ಪೇ… ‘‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’’ನ್ತಿ… ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾನಿರೋಧಾ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋ’’ತಿ…ಪೇ… ‘‘ಜಾತಿನಿರೋಧಾ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧೋ’’ತಿ… ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ…ಪೇ… ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ… ‘‘ಇಮೇ ಆಸವಾ’’ತಿ…ಪೇ… ‘‘ಅಯಂ ಆಸವನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ… ‘‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ’’ತಿ… ‘‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ’’ತಿ… ‘‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ… ‘‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ… ‘‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ… ಛನ್ನಂ ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಸಮುದಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಆದೀನವಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ… ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ… ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ… ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಾ ಪವುತ್ತಾ ಆಚಿಕ್ಖಿತಾ ದೇಸಿತಾ ಪಞ್ಞಪಿತಾ ಪಟ್ಠಪಿತಾ ವಿವಟಾ ವಿಭತ್ತಾ ಉತ್ತಾನೀಕತಾ ಪಕಾಸಿತಾ.

ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ, ನೋ ಅನಭಿಞ್ಞಾಯ. ಸನಿದಾನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ, ನೋ ಅನಿದಾನಂ. ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ, ನೋ ಅಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯತೋ, ನೋ ಅನಭಿಞ್ಞಾಯ, ಸನಿದಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯತೋ, ನೋ ಅನಿದಾನಂ, ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯತೋ, ನೋ ಅಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ, ಕರಣೀಯೋ ಓವಾದೋ, ಕರಣೀಯಾ ಅನುಸಾಸನೀ. ಅಲಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೋ ತುಟ್ಠಿಯಾ ಅಲಂ ಪಾಮೋಜ್ಜಾಯ ಅಲಂ ಸೋಮನಸ್ಸಾಯ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ, ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಸಙ್ಘೋತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸ್ಮಿಂ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ದಸಸಹಸ್ಸೀ ಲೋಕಧಾತು ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥಾ’’ತಿ – ಞತ್ವಾ ಪವುತ್ತಾ ಸಮಣೇನ ಧಮ್ಮಾ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಕೋಧೋ ಮೋಸವಜ್ಜಞ್ಚ ಕಥಂಕಥಾ ಚ, ಏತೇಪಿ ಧಮ್ಮಾ ದ್ವಯಮೇವ ಸನ್ತೇ;

ಕಥಂಕಥೀ ಞಾಣಪಥಾಯ ಸಿಕ್ಖೇ, ಞತ್ವಾ ಪವುತ್ತಾ ಸಮಣೇನ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ.

೧೦೪. ಸಾತಂ ಅಸಾತಞ್ಚ ಕುತೋನಿದಾನಾ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸನ್ತೇ ನ ಭವನ್ತಿ ಹೇತೇ;

ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚಾಪಿ ಯಮೇತಮತ್ಥಂ, ಏತಂ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ ಯತೋನಿದಾನಂ.

ಸಾತಂ ಅಸಾತಞ್ಚ ಕುತೋನಿದಾನಾತಿ. ಸಾತಾ ಅಸಾತಾ ಕುತೋನಿದಾನಾ ಕುತೋಜಾತಾ ಕುತೋಸಞ್ಜಾತಾ ಕುತೋನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಪಾತುಭೂತಾ, ಕಿಂನಿದಾನಾ ಕಿಂಸಮುದಯಾ ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಕಿಂಪಭವಾತಿ ಸಾತಾಸಾತಾನಂ ಮೂಲಂ ಪುಚ್ಛತಿ…ಪೇ… ಸಮುದಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಪಪುಚ್ಛತಿ ಯಾಚತಿ ಅಜ್ಝೇಸತಿ ಪಸಾದೇತೀತಿ – ಸಾತಂ ಅಸಾತಞ್ಚ ಕುತೋನಿದಾನಾ.

ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸನ್ತೇ ನ ಭವನ್ತಿ ಹೇತೇತಿ. ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸನ್ತೇ ಅಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೇ ನತ್ಥಿ ಅನುಪಲಬ್ಭಮಾನೇ ಸಾತಾಸಾತಾ ನ ಭವನ್ತಿ ನಪ್ಪಭವನ್ತಿ ನ ಜಾಯನ್ತಿ ನ ಸಞ್ಜಾಯನ್ತಿ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ ನ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೀತಿ – ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸನ್ತೇ ನ ಭವನ್ತಿ ಹೇತೇ.

ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚಾಪಿ ಯಮೇತಮತ್ಥನ್ತಿ. ಕತಮೋ ಸಾತಾಸಾತಾನಂ ಭವೋ? ಯೋ ಸಾತಾಸಾತಾನಂ ಭವೋ ಪಭವೋ ಜಾತಿ ಸಞ್ಜಾತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಪಾತುಭಾವೋ – ಅಯಂ ಸಾತಾಸಾತಾನಂ ಭವೋ. ಕತಮೋ ಸಾತಾಸಾತಾನಂ ವಿಭವೋ? ಯೋ ಸಾತಾಸಾತಾನಂ ಖಯೋ ವಯೋ ಭೇದೋ ಪರಿಭೇದೋ ಅನಿಚ್ಚತಾ ಅನ್ತರಧಾನಂ – ಅಯಂ ಸಾತಾಸಾತಾನಂ ವಿಭವೋ. ಯಮೇತಮತ್ಥನ್ತಿ ಯಂ ಪರಮತ್ಥನ್ತಿ – ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚಾಪಿ ಯಮೇತಮತ್ಥಂ.

ಏತಂ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ ಯತೋನಿದಾನನ್ತಿ. ಏತನ್ತಿ ಯಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ ಯಂ ಯಾಚಾಮಿ ಯಂ ಅಜ್ಝೇಸಾಮಿ ಯಂ ಪಸಾದೇಮಿ. ಪಬ್ರೂಹೀತಿ ಬ್ರೂಹಿ ವದೇಹಿ ಆಚಿಕ್ಖ ದೇಸೇಹಿ ಪಞ್ಞಪೇಹಿ ಪಟ್ಠಪೇಹಿ ವಿವರ ವಿಭಜ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಹಿ ಪಕಾಸೇಹೀತಿ – ಏತಂ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ. ಯತೋನಿದಾನನ್ತಿ ಯಂನಿದಾನಂ ಯಂಸಮುದಯಂ ಯಂಜಾತಿಕಂ ಯಂಪಭವನ್ತಿ – ಏತಂ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ ಯತೋನಿದಾನಂ.

ತೇನಾಹ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ –

‘‘ಸಾತಂ ಅಸಾತಞ್ಚ ಕುತೋನಿದಾನಾ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸನ್ತೇ ನ ಭವನ್ತಿ ಹೇತೇ;

ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚಾಪಿ ಯಮೇತಮತ್ಥಂ, ಏತಂ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ ಯತೋನಿದಾನ’’ನ್ತಿ.

೧೦೫. ಫಸ್ಸನಿದಾನಂ ಸಾತಂ ಅಸಾತಂ, ಫಸ್ಸೇ ಅಸನ್ತೇ ನ ಭವನ್ತಿ ಹೇತೇ;

ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚಾಪಿ ಯಮೇತಮತ್ಥಂ, ಏತಂ ತೇ ಪಬ್ರೂಮಿ ಇತೋನಿದಾನಂ.

ಫಸ್ಸನಿದಾನಂ ಸಾತಂ ಅಸಾತನ್ತಿ. ಸುಖವೇದನೀಯಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಯಾ ತಸ್ಸೇವ ಸುಖವೇದನೀಯಸ್ಸ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ, ಯಂ ತಜ್ಜಂ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖವೇದನೀಯಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸುಖಾ ವೇದನಾ ಸಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಸಾ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ. ದುಕ್ಖವೇದನೀಯಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ. ಯಾ ತಸ್ಸೇವ ದುಕ್ಖವೇದನೀಯಸ್ಸ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ, ಯಂ ತಜ್ಜಂ ವೇದಯಿತಂ ದುಕ್ಖವೇದನೀಯಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಸಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಸಾ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ. ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನೀಯಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ. ಯಾ ತಸ್ಸೇವ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನೀಯಸ್ಸ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ, ಯಂ ತಜ್ಜಂ ವೇದಯಿತಂ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನೀಯಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ ಸಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ವೂಪಸಮ್ಮತಿ. ಫಸ್ಸನಿದಾನಂ ಸಾತಂ ಅಸಾತನ್ತಿ. ಸಾತಾಸಾತಾ ಫಸ್ಸನಿದಾನಾ ಫಸ್ಸಸಮುದಯಾ ಫಸ್ಸಜಾತಿಕಾ ಫಸ್ಸಪ್ಪಭವಾತಿ – ಫಸ್ಸನಿದಾನಂ ಸಾತಂ ಅಸಾತಂ.

ಫಸ್ಸೇ ಅಸನ್ತೇ ನ ಭವನ್ತಿ ಹೇತೇತಿ. ಫಸ್ಸೇ ಅಸನ್ತೇ ಅಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೇ ನತ್ಥಿ ಅನುಪಲಬ್ಭಮಾನೇ ಸಾತಾಸಾತಾ ನ ಭವನ್ತಿ ನಪ್ಪಭವನ್ತಿ ನ ಜಾಯನ್ತಿ ನ ಸಞ್ಜಾಯನ್ತಿ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ ನಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ ನ ಪಾತುಭವನ್ತೀತಿ – ಫಸ್ಸೇ ಅಸನ್ತೇ ನ ಭವನ್ತಿ ಹೇತೇ.

ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚಾಪಿ ಯಮೇತಮತ್ಥನ್ತಿ. ಭವದಿಟ್ಠಿಪಿ ಫಸ್ಸನಿದಾನಾ, ವಿಭವದಿಟ್ಠಿಪಿ ಫಸ್ಸನಿದಾನಾ. ಯಮೇತಮತ್ಥನ್ತಿ ಯಂ ಪರಮತ್ಥನ್ತಿ – ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚಾಪಿ ಯಮೇತಮತ್ಥಂ.

ಏತಂ ತೇ ಪಬ್ರೂಮಿ ಇತೋನಿದಾನನ್ತಿ. ಏತನ್ತಿ ಯಂ ಪುಚ್ಛಸಿ ಯಂ ಯಾಚಸಿ ಯಂ ಅಜ್ಝೇಸಸಿ ಯಂ ಪಸಾದೇಸಿ. ಪಬ್ರೂಮೀತಿ ಬ್ರೂಮಿ ಆಚಿಕ್ಖಾಮಿ ದೇಸೇಮಿ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ ಪಟ್ಠಪೇಮಿ ವಿವರಾಮಿ ವಿಭಜಾಮಿ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಮಿ ಪಕಾಸೇಮೀತಿ – ಏತಂ ತೇ ಪಬ್ರೂಮಿ. ಇತೋನಿದಾನನ್ತಿ ಇತೋ ಫಸ್ಸನಿದಾನಂ ಫಸ್ಸಸಮುದಯಂ ಫಸ್ಸಜಾತಿಕಂ ಫಸ್ಸಪ್ಪಭವನ್ತಿ – ಏತಂ ತೇ ಪಬ್ರೂಮಿ ಇತೋನಿದಾನಂ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಫಸ್ಸನಿದಾನಂ ಸಾತಂ ಅಸಾತಂ, ಫಸ್ಸೇ ಅಸನ್ತೇ ನ ಭವನ್ತಿ ಹೇತೇ;

ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚಾಪಿ ಯಮೇತಮತ್ಥಂ, ಏತಂ ತೇ ಪಬ್ರೂಮಿ ಇತೋನಿದಾನ’’ನ್ತಿ.

೧೦೬. ಫಸ್ಸೋ ನು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನೋ, ಪರಿಗ್ಗಹಾ ಚಾಪಿ [ವಾಪಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)] ಕುತೋಪಹೂತಾ;

ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸನ್ತೇ ನ ಮಮತ್ತಮತ್ಥಿ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ವಿಭೂತೇ ನ ಫುಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾ.

ಫಸ್ಸೋ ನು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನೋತಿ. ಫಸ್ಸೋ ಕುತೋನಿದಾನೋ ಕುತೋಜಾತೋ ಕುತೋಸಞ್ಜಾತೋ ಕುತೋನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಕುತೋಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಕುತೋಪಾತುಭೂತೋ, ಕಿಂನಿದಾನೋ ಕಿಂಸಮುದಯೋ ಕಿಂಜಾತಿಕೋ ಕಿಂಪಭವೋತಿ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಮೂಲಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಹೇತುಂ ಪುಚ್ಛತಿ…ಪೇ… ಸಮುದಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಪಪುಚ್ಛತಿ ಯಾಚತಿ ಅಜ್ಝೇಸತಿ ಪಸಾದೇತೀತಿ – ಫಸ್ಸೋ ನು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನೋ.

ಪರಿಗ್ಗಹಾ ಚಾಪಿ ಕುತೋಪಹೂತಾತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಾ ಕುತೋಪಹೂತಾ ಕುತೋಜಾತಾ ಕುತೋಸಞ್ಜಾತಾ ಕುತೋನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಪಾತುಭೂತಾ, ಕಿಂನಿದಾನಾ ಕಿಂಸಮುದಯಾ ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಕಿಂಪಭವಾತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಾನಂ ಮೂಲಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಹೇತುಂ ಪುಚ್ಛತಿ…ಪೇ… ಸಮುದಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಪಪುಚ್ಛತಿ ಯಾಚತಿ ಅಜ್ಝೇಸತಿ ಪಸಾದೇತೀತಿ – ಪರಿಗ್ಗಹಾ ಚಾಪಿ ಕುತೋಪಹೂತಾ.

ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸನ್ತೇ ನ ಮಮತ್ತಮತ್ಥೀತಿ. ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸನ್ತೇ ಅಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೇ ನತ್ಥಿ ಅನುಪಲಬ್ಭಮಾನೇ ಮಮತ್ತಾ ನತ್ಥಿ ನ ಸನ್ತಿ ನ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ ನುಪಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಪಹೀನಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ ವೂಪಸನ್ತಾ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಅಭಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕಾ ಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢಾತಿ – ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸನ್ತೇ ನ ಮಮತ್ತಮತ್ಥಿ.

ಕಿಸ್ಮಿಂ ವಿಭೂತೇ ನ ಫುಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾತಿ. ಕಿಸ್ಮಿಂ ವಿಭೂತೇ ವಿಭವಿತೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೇ ವೀತಿವತ್ತೇ ಫಸ್ಸಾ ನ ಫುಸನ್ತೀತಿ – ಕಿಸ್ಮಿಂ ವಿಭೂತೇ ನ ಫುಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾ.

ತೇನಾಹ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ –

‘‘ಫಸ್ಸೋ ನು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನೋ, ಪರಿಗ್ಗಹಾ ಚಾಪಿ ಕುತೋಪಹೂತಾ;

ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸನ್ತೇ ನ ಮಮತ್ತಮತ್ಥಿ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ವಿಭೂತೇ ನ ಫುಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾ’’ತಿ.

೧೦೭. ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫಸ್ಸೋ, ಇಚ್ಛಾನಿದಾನಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಹಾನಿ;

ಇಚ್ಛಾಯಸನ್ತ್ಯಾ ನ ಮಮತ್ತಮತ್ಥಿ, ರೂಪೇ ವಿಭೂತೇ ನ ಫುಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾ.

ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫಸ್ಸೋತಿ. ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ. ಚಕ್ಖು ಚ [ಚಕ್ಖುಞ್ಚ (ಬಹೂಸು)] ರೂಪಾ ಚ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ ಧಮ್ಮಾ ನಾಮಸ್ಮಿಂ. ಏವಮ್ಪಿ ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫಸ್ಸೋ. ಸೋತಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಸದ್ದೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ. ಸೋತಞ್ಚ ಸದ್ದಾ ಚ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಸೋತಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ ಧಮ್ಮಾ ನಾಮಸ್ಮಿಂ. ಏವಮ್ಪಿ ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫಸ್ಸೋ. ಘಾನಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಗನ್ಧೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ. ಘಾನಞ್ಚ ಗನ್ಧಾ ಚ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಘಾನಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ ಧಮ್ಮಾ ನಾಮಸ್ಮಿಂ. ಏವಮ್ಪಿ ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫಸ್ಸೋ. ಜಿವ್ಹಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರಸೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ. ಜಿವ್ಹಾ ಚ ರಸಾ ಚ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ ಧಮ್ಮಾ ನಾಮಸ್ಮಿಂ. ಏವಮ್ಪಿ ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫಸ್ಸೋ. ಕಾಯಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ. ಕಾಯೋ ಚ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಚ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಕಾಯಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ ಧಮ್ಮಾ ನಾಮಸ್ಮಿಂ. ಏವಮ್ಪಿ ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫಸ್ಸೋ. ಮನಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ. ವತ್ಥು ರೂಪಂ ರೂಪಸ್ಮಿಂ, ಧಮ್ಮಾ ರೂಪಿನೋ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ ಧಮ್ಮಾ ನಾಮಸ್ಮಿಂ. ಏವಮ್ಪಿ ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫಸ್ಸೋ.

ಇಚ್ಛಾನಿದಾನಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಹಾನೀತಿ. ಇಚ್ಛಾ ವುಚ್ಚತಿ ತಣ್ಹಾ. ಯೋ ರಾಗೋ ಸಾರಾಗೋ…ಪೇ… ಅಭಿಜ್ಝಾ ಲೋಭೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ. ಪರಿಗ್ಗಹಾತಿ ದ್ವೇ ಪರಿಗ್ಗಹಾ – ತಣ್ಹಾಪರಿಗ್ಗಹೋ ಚ ದಿಟ್ಠಿಪರಿಗ್ಗಹೋ ಚ…ಪೇ… ಅಯಂ ತಣ್ಹಾಪರಿಗ್ಗಹೋ…ಪೇ… ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿಪರಿಗ್ಗಹೋ. ಇಚ್ಛಾನಿದಾನಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಹಾನೀತಿ. ಪರಿಗ್ಗಹಾ ಇಚ್ಛಾನಿದಾನಾ ಇಚ್ಛಾಹೇತುಕಾ ಇಚ್ಛಾಪಚ್ಚಯಾ ಇಚ್ಛಾಕಾರಣಾ ಇಚ್ಛಾಪಭವಾತಿ – ಇಚ್ಛಾನಿದಾನಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಹಾನಿ.

ಇಚ್ಛಾಯಸನ್ತ್ಯಾ ನ ಮಮತ್ತಮತ್ಥೀತಿ. ಇಚ್ಛಾ ವುಚ್ಚತಿ ತಣ್ಹಾ. ಯೋ ರಾಗೋ ಸಾರಾಗೋ…ಪೇ… ಅಭಿಜ್ಝಾ ಲೋಭೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ. ಮಮತ್ತಾತಿ ದ್ವೇ ಮಮತ್ತಾ – ತಣ್ಹಾಮಮತ್ತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಮಮತ್ತಞ್ಚ …ಪೇ… ಇದಂ ತಣ್ಹಾಮಮತ್ತಂ …ಪೇ… ಇದಂ ದಿಟ್ಠಿಮಮತ್ತಂ. ಇಚ್ಛಾಯಸನ್ತ್ಯಾ ನ ಮಮತ್ತಮತ್ಥೀತಿ. ಇಚ್ಛಾಯ ಅಸನ್ತ್ಯಾ ಅಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾಯ ನತ್ಥಿ ಅನುಪಲಬ್ಭಮಾನಾಯ ಮಮತ್ತಾ ನತ್ಥಿ ನ ಸನ್ತಿ ನ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ ನುಪಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಪಹೀನಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ ವೂಪಸನ್ತಾ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಅಭಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕಾ ಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢಾತಿ – ಇಚ್ಛಾಯಸನ್ತ್ಯಾ ನ ಮಮತ್ತಮತ್ಥಿ.

ರೂಪೇ ವಿಭೂತೇ ನ ಫುಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾತಿ. ರೂಪೇತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಮಹಾಭೂತಾ ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ರೂಪಂ. ರೂಪೇ ವಿಭೂತೇತಿ ಚತೂಹಾಕಾರೇಹಿ [ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ (ಸ್ಯಾ.)] ರೂಪಂ ವಿಭೂತಂ ಹೋತಿ – ಞಾತವಿಭೂತೇನ [ಞಾಣವಿಭೂತೇನ (ಸೀ.), ತದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಞಾತವೀತಿವತ್ತೇನಾತಿ ದಿಸ್ಸತಿ], ತೀರಣವಿಭೂತೇನ, ಪಹಾನವಿಭೂತೇನ, ಸಮತಿಕ್ಕಮವಿಭೂತೇನ. ಕಥಂ ಞಾತವಿಭೂತೇನ ರೂಪಂ ವಿಭೂತಂ ಹೋತಿ? ರೂಪಂ ಜಾನಾತಿ – ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪಂ ಸಬ್ಬಂ ರೂಪಂ ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಮಹಾಭೂತಾನಿ ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ರೂಪ’’ನ್ತಿ ಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸತಿ. ಏವಂ ಞಾತವಿಭೂತೇನ ರೂಪಂ ವಿಭೂತಂ ಹೋತಿ.

ಕಥಂ ತೀರಣವಿಭೂತೇನ ರೂಪಂ ವಿಭೂತಂ ಹೋತಿ? ಏವಂ ಞಾತಂ ಕತ್ವಾ ರೂಪಂ ತೀರೇತಿ, ಅನಿಚ್ಚತೋ ದುಕ್ಖತೋ ರೋಗತೋ ಗಣ್ಡತೋ ಸಲ್ಲತೋ ಅಘತೋ ಆಬಾಧತೋ ಪರತೋ ಪಲೋಕತೋ ಈತಿತೋ ಉಪದ್ದವತೋ ಭಯತೋ ಉಪಸಗ್ಗತೋ ಚಲತೋ ಪಭಙ್ಗುತೋ ಅಧುವತೋ ಅತಾಣತೋ ಅಲೇಣತೋ ಅಸರಣತೋ ರಿತ್ತತೋ ತುಚ್ಛತೋ ಸುಞ್ಞತೋ ಅನತ್ತತೋ ಆದೀನವತೋ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮತೋ ಅಸಾರಕತೋ ಅಘಮೂಲತೋ ವಧಕತೋ ವಿಭವತೋ ಸಾಸವತೋ ಸಙ್ಖತತೋ ಮಾರಾಮಿಸತೋ ಜಾತಿಧಮ್ಮತೋ ಜರಾಧಮ್ಮತೋ ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮತೋ ಮರಣಧಮ್ಮತೋ, ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಧಮ್ಮತೋ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಧಮ್ಮತೋ ಸಮುದಯತೋ ಅತ್ಥಙ್ಗಮತೋ, ಅಸ್ಸಾದತೋ ಆದೀನವತೋ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ತೀರೇತಿ. ಏವಂ ತೀರಣವಿಭೂತೇನ ರೂಪಂ ವಿಭೂತಂ ಹೋತಿ.

ಕಥಂ ಪಹಾನವಿಭೂತೇನ ರೂಪಂ ವಿಭೂತಂ ಹೋತಿ? ಏವಂ ತೀರಯಿತ್ವಾ ರೂಪೇ ಛನ್ದರಾಗಂ ಪಜಹತಿ ವಿನೋದೇತಿ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರೋತಿ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪೇ ಛನ್ದರಾಗೋ ತಂ ಪಜಹಥ. ಏವಂ ತಂ ರೂಪಂ ಪಹೀನಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಂ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಂ ಅನಭಾವಂಕತಂ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ. ಏವಂ ಪಹಾನವಿಭೂತೇನ ರೂಪಂ ವಿಭೂತಂ ಹೋತಿ.

ಕಥಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮವಿಭೂತೇನ ರೂಪಂ ವಿಭೂತಂ ಹೋತಿ. ಚತಸ್ಸೋ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಪಟಿಲದ್ಧಸ್ಸ ರೂಪಾ ವಿಭೂತಾ ಹೋನ್ತಿ ವಿಭಾವಿತಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತಾ ವೀತಿವತ್ತಾ. ಏವಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮವಿಭೂತೇನ ರೂಪಂ ವಿಭೂತಂ ಹೋತಿ. ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ರೂಪಂ ವಿಭೂತಂ ಹೋತಿ.

ರೂಪೇ ವಿಭೂತೇ ನ ಫುಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾತಿ. ರೂಪೇ ವಿಭೂತೇ ವಿಭಾವಿತೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೇ ವೀತಿವತ್ತೇ ಪಞ್ಚ ಫಸ್ಸಾ ನ ಫುಸನ್ತಿ – ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ, ಸೋತಸಮ್ಫಸ್ಸೋ, ಘಾನಸಮ್ಫಸ್ಸೋ, ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸೋ, ಕಾಯಸಮ್ಫಸ್ಸೋತಿ – ರೂಪೇ ವಿಭೂತೇ ನ ಫುಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫಸ್ಸೋ, ಇಚ್ಛಾನಿದಾನಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಹಾನಿ;

ಇಚ್ಛಾಯಸನ್ತ್ಯಾ ನ ಮಮತ್ತಮತ್ಥಿ, ರೂಪೇ ವಿಭೂತೇ ನ ಫುಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾ’’ತಿ.

೧೦೮. ಕಥಂ ಸಮೇತಸ್ಸ ವಿಭೋತಿ ರೂಪಂ, ಸುಖಂ ದುಖಞ್ಚಾಪಿ [ದುಕ್ಖಂ ವಾಪಿ (ಸ್ಯಾ.)] ಕಥಂ ವಿಭೋತಿ;

ಏತಂ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ ಯಥಾ ವಿಭೋತಿ, ತಂ ಜಾನಿಯಾಮಾತಿ [ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾತಿ (ಸೀ. ಕ.)] ಮೇ ಮನೋ ಅಹು.

ಕಥಂ ಸಮೇತಸ್ಸ ವಿಭೋತಿ ರೂಪನ್ತಿ. ಕಥಂ ಸಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಕಥಂ ಸಮೇತಸ್ಸ ಕಥಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಕಥಂ ಇರಿಯನ್ತಸ್ಸ ಕಥಂ ವತ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಪಾಲೇನ್ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಯಪೇನ್ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಯಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ರೂಪಂ ವಿಭೋತಿ ವಿಭಾವೀಯತಿ ಅತಿಕ್ಕಮೀಯತಿ ಸಮತಿಕ್ಕಮೀಯತಿ [ವಿಭಾವಿಯ್ಯತಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿಯ್ಯತಿ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿಯ್ಯತಿ (ಬಹೂಸು)] ವೀತಿವತ್ತೀಯತೀತಿ – ಕಥಂ ಸಮೇತಸ್ಸ ವಿಭೋತಿ ರೂಪಂ.

ಸುಖಂ ದುಖಞ್ಚಾಪಿ ಕಥಂ ವಿಭೋತೀತಿ ಸುಖಞ್ಚ ದುಕ್ಖಞ್ಚ ಕಥಂ ವಿಭೋತಿ ವಿಭಾವೀಯತಿ ಅತಿಕ್ಕಮೀಯತಿ ಸಮತಿಕ್ಕಮೀಯತಿ ವೀತಿವತ್ತೀಯತೀತಿ – ಸುಖಂ ದುಖಞ್ಚಾಪಿ ಕಥಂ ವಿಭೋತಿ.

ಏತಂ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ ಯಥಾ ವಿಭೋತೀತಿ. ಏತನ್ತಿ ಯಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ ಯಂ ಯಾಚಾಮಿ ಯಂ ಅಜ್ಝೇಸಾಮಿ ಯಂ ಪಸಾದೇಮೀತಿ – ಏತಂ. ಮೇ ಪಬ್ರೂಹೀತಿ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ ಆಚಿಕ್ಖ ದೇಸೇಹಿ ಪಞ್ಞಪೇಹಿ ಪಟ್ಠಪೇಹಿ ವಿವರ ವಿಭಜ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಹಿ ಪಕಾಸೇಹೀತಿ – ಏತಂ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ. ಯಥಾ ವಿಭೋತೀತಿ ಯಥಾ ವಿಭೋತಿ ವಿಭಾವೀಯತಿ ಅತಿಕ್ಕಮೀಯತಿ ಸಮತಿಕ್ಕಮೀಯತಿ ವೀತಿವತ್ತೀಯತೀತಿ – ಏತಂ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ ಯಥಾ ವಿಭೋತಿ.

ತಂ ಜಾನಿಯಾಮಾತಿ ಮೇ ಮನೋ ಅಹೂತಿ. ತಂ ಜಾನಿಯಾಮಾತಿ ತಂ ಜಾನೇಯ್ಯಾಮ ಆಜಾನೇಯ್ಯಾಮ ವಿಜಾನೇಯ್ಯಾಮ ಪಟಿವಿಜಾನೇಯ್ಯಾಮ ಪಟಿವಿಜ್ಝೇಯ್ಯಾಮಾತಿ – ತಂ ಜಾನಿಯಾಮ. ಇತಿ ಮೇ ಮನೋ ಅಹೂತಿ ಇತಿ ಮೇ ಮನೋ ಅಹು, ಇತಿ ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಹು, ಇತಿ ಮೇ ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಅಹು, ಇತಿ ಮೇ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಹೂತಿ – ತಂ ಜಾನಿಯಾಮ ಇತಿ ಮೇ ಮನೋ ಅಹು.

ತೇನಾಹ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ –

‘‘ಕಥಂ ಸಮೇತಸ್ಸ ವಿಭೋತಿ ರೂಪಂ, ಸುಖಂ ದುಖಞ್ಚಾಪಿ ಕಥಂ ವಿಭೋತಿ;

ಏತಂ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ ಯಥಾ ವಿಭೋತಿ, ತಂ ಜಾನಿಯಾಮಾತಿ ಮೇ ಮನೋ ಅಹೂ’’ತಿ.

೧೦೯. ನ ಸಞ್ಞಸಞ್ಞೀ ನ ವಿಸಞ್ಞಸಞ್ಞೀ, ನೋಪಿ ಅಸಞ್ಞೀ ನ ವಿಭೂತಸಞ್ಞೀ;

ಏವಂ ಸಮೇತಸ್ಸ ವಿಭೋತಿ ರೂಪಂ, ಸಞ್ಞಾನಿದಾನಾ ಹಿ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ.

ನ ಸಞ್ಞಸಞ್ಞೀ ನ ವಿಸಞ್ಞಸಞ್ಞೀತಿ. ಸಞ್ಞಸಞ್ಞಿನೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಯೇ ಪಕತಿಸಞ್ಞಾಯ ಠಿತಾ, ನಪಿ ಸೋ ಪಕತಿಸಞ್ಞಾಯ ಠಿತೋ. ವಿಸಞ್ಞಸಞ್ಞಿನೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಉಮ್ಮತ್ತಕಾ ಯೇ ಚ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತಾ [ಉಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತಾ (ಸ್ಯಾ.)], ನಪಿ ಸೋ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ, ನೋಪಿ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋತಿ – ನ ಸಞ್ಞಸಞ್ಞೀ ನ ವಿಸಞ್ಞಸಞ್ಞೀ.

ನೋಪಿ ಅಸಞ್ಞೀ ನ ವಿಭೂತಸಞ್ಞೀತಿ. ಅಸಞ್ಞಿನೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನಾ ಯೇ ಚ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾ, ನಪಿ ಸೋ ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನೋ, ನಪಿ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತೋ. ವಿಭೂತಸಞ್ಞಿನೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಯೇ ಚತುನ್ನಂ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಲಾಭಿನೋ, ನಪಿ ಸೋ ಚತುನ್ನಂ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಲಾಭೀತಿ – ನೋಪಿ ಅಸಞ್ಞೀ ನ ವಿಭೂತಸಞ್ಞೀ.

ಏವಂ ಸಮೇತಸ್ಸ ವಿಭೋತಿ ರೂಪನ್ತಿ. ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅನಙ್ಗಣೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಮುದುಭೂತೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನೀಹರತಿ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತಿ ಆರುಪ್ಪಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗೀತಿ. ಏವಂ ಸಮೇತಸ್ಸ ಏವಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಏವಂ ಇರಿಯನ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ವತ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಪಾಲೇನ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಯಪೇನ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಯಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ರೂಪಂ ವಿಭೋತಿ ವಿಭಾವೀಯತಿ ಅತಿಕ್ಕಮೀಯತಿ ಸಮತಿಕ್ಕಮೀಯತಿ ವೀತಿವತ್ತೀಯತೀತಿ – ಏವಂ ಸಮೇತಸ್ಸ ವಿಭೋತಿ ರೂಪಂ.

ಸಞ್ಞಾನಿದಾನಾ ಹಿ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾತಿ. ಪಪಞ್ಚಾಯೇವ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ ತಣ್ಹಾಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ, ದಿಟ್ಠಿಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ, ಮಾನಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ ಸಞ್ಞಾನಿದಾನಾ ಸಞ್ಞಾಸಮುದಯಾ ಸಞ್ಞಾಜಾತಿಕಾ ಸಞ್ಞಾಪಭವಾತಿ – ಸಞ್ಞಾನಿದಾನಾ ಹಿ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ.

ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ನ ಸಞ್ಞಸಞ್ಞೀ ನ ವಿಸಞ್ಞಸಞ್ಞೀ, ನೋಪಿ ಅಸಞ್ಞೀ ನ ವಿಭೂತಸಞ್ಞೀ;

ಏವಂ ಸಮೇತಸ್ಸ ವಿಭೋತಿ ರೂಪಂ, ಸಞ್ಞಾನಿದಾನಾ ಹಿ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ’’ತಿ.

೧೧೦. ಯಂ ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹ ಅಕಿತ್ತಯೀ ನೋ, ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹಿ;

ಏತ್ತಾವತಗ್ಗಂ ನು ವದನ್ತಿ ಹೇಕೇ, ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಂ ಇಧ ಪಣ್ಡಿತಾಸೇ;

ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವದನ್ತಿ ಏತ್ತೋ.

ಯಂ ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹ ಅಕಿತ್ತಯೀ ನೋತಿ. ಯಂ ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹ ಅಯಾಚಿಮ್ಹ ಅಜ್ಝೇಸಿಮ್ಹ ಪಸಾದಯಿಮ್ಹ. ಅಕಿತ್ತಯೀ ನೋತಿ ಕಿತ್ತಿತಂ ಪಕಿತ್ತಿತಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಂ ದೇಸಿತಂ ಪಞ್ಞಪಿತಂ ಪಟ್ಠಪಿತಂ ವಿವಟಂ ವಿಭತ್ತಂ ಉತ್ತಾನೀಕತಂ ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ – ಯಂ ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹ ಅಕಿತ್ತಯೀ ನೋ.

ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹೀತಿ. ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ, ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಯಾಚಾಮ, ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಅಜ್ಝೇಸಾಮ, ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಪಸಾದೇಮ, ಉತ್ತರಿಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ. ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹೀತಿ ಇಙ್ಘ ಬ್ರೂಹಿ ಆಚಿಕ್ಖ ದೇಸೇಹಿ ಪಞ್ಞಪೇಹಿ ಪಟ್ಠಪೇಹಿ ವಿವರ ವಿಭಜ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಹಿ ಪಕಾಸೇಹೀತಿ – ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹಿ.

ಏತ್ತಾವತಗ್ಗಂ ನು ವದನ್ತಿ ಹೇಕೇ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಂ ಇಧ ಪಣ್ಡಿತಾಸೇತಿ. ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏತಾ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಅಗ್ಗಂ ಸೇಟ್ಠಂ ವಿಸಿಟ್ಠಂ ಪಾಮೋಕ್ಖಂ ಉತ್ತಮಂ ಪವರಂ ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತಿ. ಯಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ತಸ್ಸ ನರಸ್ಸ ಮಾನವಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಜೀವಸ್ಸ ಜಾಗುಸ್ಸ ಜನ್ತುಸ್ಸ ಇನ್ದಗುಸ್ಸ ಮನುಜಸ್ಸ. ಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ಸುದ್ಧಿಂ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪರಿಸುದ್ಧಿಂ ಮುತ್ತಿಂ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಮುತ್ತಿಂ. ಇಧ ಪಣ್ಡಿತಾಸೇತಿ ಇಧ ಪಣ್ಡಿತವಾದಾ ಥಿರವಾದಾ ಞಾಯವಾದಾ ಹೇತುವಾದಾ ಲಕ್ಖಣವಾದಾ ಕಾರಣವಾದಾ ಠಾನವಾದಾ ಸಕಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾತಿ – ಏತ್ತಾವತಗ್ಗಂ ನು ವದನ್ತಿ ಹೇಕೇ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಂ ಇಧ ಪಣ್ಡಿತಾಸೇ.

ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವದನ್ತಿ ಏತ್ತೋತಿ. ಉದಾಹು ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏತಾ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವೀತಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಏತ್ತೋ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ಅಞ್ಞಂ ಉತ್ತರಿಂ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಂ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪರಿಸುದ್ಧಿಂ ಮುತ್ತಿಂ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಮುತ್ತಿಂ ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವದನ್ತಿ ಏತ್ತೋ.

ತೇನಾಹ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ –

‘‘ಯಂ ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹ ಅಕಿತ್ತಯೀ ನೋ, ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹಿ;

ಏತ್ತಾವತಗ್ಗಂ ನು ವದನ್ತಿ ಹೇಕೇ, ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಂ ಇಧ ಪಣ್ಡಿತಾಸೇ;