೧. ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಪಞ್ಹೋ

೧. ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ ಭಗವತಾ ‘ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ ನೋ ಅನಭಿಞ್ಞಾಯಾ’ತಿ. ಪುನ ಚ ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಏವಂ ಭಣಿತಂ ‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಆನನ್ದ, ಸಙ್ಘೋ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಮೂಹನತೂ’ತಿ. ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ದುಪ್ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ, ಉದಾಹು ಅವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ, ಯಂ ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಚ್ಚಯೇನ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಮೂಹನಾಪೇತಿ? ಯದಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಭಣಿತಂ ‘ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ ನೋ ಅನಭಿಞ್ಞಾಯಾ’ತಿ, ತೇನ ಹಿ ‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಆನನ್ದ, ಸಙ್ಘೋ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಮೂಹನತೂ’ತಿ ಯಂ ವಚನಂ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಯದಿ ತಥಾಗತೇ ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಏವಂ ಭಣಿತಂ ‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಆನನ್ದ, ಸಙ್ಘೋ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಮೂಹನತೂ’ತಿ ತೇನ ಹಿ ‘ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ ನೋ ಅನಭಿಞ್ಞಾಯಾ’ತಿ ತಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಮಿಚ್ಛಾ. ಅಯಮ್ಪಿ ಉಭತೋ ಕೋಟಿಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಸುಖುಮೋ ನಿಪುಣೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಸುಗಮ್ಭೀರೋ ದುನ್ನಿಜ್ಝಾಪಯೋ, ಸೋ ತವಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ತತ್ಥ ತೇ ಞಾಣಬಲವಿಪ್ಫಾರಂ ದಸ್ಸೇಹೀ’’ತಿ.

‘‘ಭಾಸಿತಮ್ಪೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ‘ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ ನೋ ಅನಭಿಞ್ಞಾಯಾ’ತಿ, ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾಪಿ ಏವಂ ಭಣಿತಂ ‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಆನನ್ದ, ಸಙ್ಘೋ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಮೂಹನತೂ’ತಿ, ತಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ವೀಮಂಸಮಾನೋ ಆಹ ‘ಉಕ್ಕಲೇಸ್ಸನ್ತಿ [ಉಕ್ಕಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ (ಸೀ.), ಉಸ್ಸಕ್ಕಿಸ್ಸನ್ತಿ (ಸ್ಯಾ.)] ನು ಖೋ ಮಮ ಸಾವಕಾ ಮಯಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೀಯಮಾನಾ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ, ಉದಾಹು ಆದಿಯಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ರಾಜಾ ಪುತ್ತೇ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ ‘ಅಯಂ ಖೋ, ತಾತಾ, ಮಹಾಜನಪದೋ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಸಾಗರಪರಿಯನ್ತೋ, ದುಕ್ಕರೋ, ತಾತಾ, ತಾವತಕೇನ ಬಲೇನ ಧಾರೇತುಂ, ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ತಾತಾ, ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ದೇಸೇ ಪಜಹಥಾ’ತಿ. ಅಪಿ ನು ಖೋ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಕುಮಾರಾ ಪಿತುಅಚ್ಚಯೇನ ಹತ್ಥಗತೇ ಜನಪದೇ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ದೇಸೇ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ ಭನ್ತೇ, ರಾಜತೋ [ರಾಜಾನೋ (ಸೀ. ಪೀ.)], ಭನ್ತೇ, ಲುದ್ಧತರಾ [ಲದ್ಧತರಾ (ಕ.)] ಕುಮಾರಾ ರಜ್ಜಲೋಭೇನ ತದುತ್ತರಿಂ ದಿಗುಣತಿಗುಣಂ ಜನಪದಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯುಂ [ಪರಿಕಡ್ಢೇಯ್ಯುಂ (ಸೀ. ಪೀ.)], ಕಿಂ ಪನ ತೇ ಹತ್ಥಗತಂ ಜನಪದಂ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಥಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ವೀಮಂಸಮಾನೋ ಏವಮಾಹ ‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಆನನ್ದ, ಸಙ್ಘೋ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಸಮೂಹನತೂ’ತಿ. ದುಕ್ಖಪರಿಮುತ್ತಿಯಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಬುದ್ಧಪುತ್ತಾ ಧಮ್ಮಲೋಭೇನ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಉತ್ತರಿಂ ದಿಯಡ್ಢಸಿಕ್ಖಾಪದಸತಂ ಗೋಪೇಯ್ಯುಂ, ಕಿಂ ಪನ ಪಕತಿಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ?

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯಂ ಭಗವಾ ಆಹ ‘ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನೀ’ತಿ, ಏತ್ಥಾಯಂ ಜನೋ ಸಮ್ಮೂಳ್ಹೋ ವಿಮತಿಜಾತೋ ಅಧಿಕತೋ ಸಂಸಯಪಕ್ಖನ್ದೋ. ಕತಮಾನಿ ತಾನಿ ಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ, ಕತಮಾನಿ ಅನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನೀತಿ? ದುಕ್ಕಟಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಖುದ್ದಕಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ, ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ಅನುಖುದ್ದಕಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ, ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ, ಪುಬ್ಬಕೇಹಿಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಥೇರೇಹಿ ಏತ್ಥ ವಿಮತಿ ಉಪ್ಪಾದಿತಾ, ತೇಹಿಪಿ ಏಕಜ್ಝಂ ನ ಕತೋ ಧಮ್ಮಸಣ್ಠಿತಿಪರಿಯಾಯೇ ಭಗವತಾ ಏಸೋ ಪಞ್ಹೋ ಉಪದಿಟ್ಠೋತಿ. ಚಿರನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಜಿನರಹಸ್ಸಂ ಅಜ್ಜೇತರಹಿ ಲೋಕೇ ವಿವಟಂ ಪಾಕಟಂ ಕತ’’ನ್ತಿ.

ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕಪಞ್ಹೋ ಪಠಮೋ.