ಮೇಣ್ಡಕಪಞ್ಹಾರಮ್ಭಕಥಾ

ಅಟ್ಠಮನ್ತಪರಿವಜ್ಜನೀಯಟ್ಠಾನಾನಿ

ಭಸ್ಸಪ್ಪವಾದೋ [ಭಸ್ಸಪ್ಪವೇದೀ (ಸೀ. ಪೀ.)] ವೇತಣ್ಡೀ, ಅತಿಬುದ್ಧಿ ವಿಚಕ್ಖಣೋ;

ಮಿಲಿನ್ದೋ ಞಾಣಭೇದಾಯ, ನಾಗಸೇನಮುಪಾಗಮಿ.

ವಸನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಛಾಯಾಯ, ಪರಿಪುಚ್ಛಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ;

ಪಭಿನ್ನಬುದ್ಧಿ ಹುತ್ವಾನ, ಸೋಪಿ ಆಸಿ ತಿಪೇಟಕೋ.

ನವಙ್ಗಂ ಅನುಮಜ್ಜನ್ತೋ, ರತ್ತಿಭಾಗೇ ರಹೋಗತೋ;

ಅದ್ದಕ್ಖಿ ಮೇಣ್ಡಕೇ ಪಞ್ಹೇ, ದುನ್ನಿವೇಠೇ ಸನಿಗ್ಗಹೇ.

‘‘ಪರಿಯಾಯಭಾಸಿತಂ ಅತ್ಥಿ, ಅತ್ಥಿ ಸನ್ಧಾಯಭಾಸಿತಂ;

ಸಭಾವಭಾಸಿತಂ ಅತ್ಥಿ, ಧಮ್ಮರಾಜಸ್ಸ ಸಾಸನೇ.

‘‘ತೇಸಮತ್ಥಂ ಅವಿಞ್ಞಾಯ, ಮೇಣ್ಡಕೇ ಜಿನಭಾಸಿತೇ;

ಅನಾಗತಮ್ಹಿ ಅದ್ಧಾನೇ, ವಿಗ್ಗಹೋ ತತ್ಥ ಹೇಸ್ಸತಿ.

‘‘ಹನ್ದ ಕಥಿಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ, ಛೇಜ್ಜಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ ಮೇಣ್ಡಕೇ;

ತಸ್ಸ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಮಗ್ಗೇನ, ನಿದ್ದಿಸಿಸ್ಸನ್ತ್ಯನಾಗತೇ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಮಿಲಿನ್ದೋ ರಾಜಾ ಪಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಉದ್ಧಸ್ತೇ [ಉಟ್ಠಿತೇ (ಸ್ಯಾ.), ಉಗ್ಗತೇ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಅರುಣೇ ಸೀಸಂ ನ್ಹತ್ವಾ ಸಿರಸಿ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ವತ್ತಪದಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿ ‘‘ಇತೋ ಮೇ ಅನಾಗತಾನಿ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ಅಟ್ಠ ಗುಣೇ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ತಪೋ ಚರಿತಬ್ಬೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸೋಹಂ ಚಿಣ್ಣತಪೋ ಸಮಾನೋ ಆಚರಿಯಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಮೇಣ್ಡಕೇ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಮಿಲಿನ್ದೋ ರಾಜಾ ಪಕತಿದುಸ್ಸಯುಗಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಆಭರಣಾನಿ ಚ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಕಾಸಾವಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಮುಣ್ಡಕಪಟಿಸೀಸಕಂ ಸೀಸೇ ಪಟಿಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಮುನಿಭಾವಮುಪಗನ್ತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಗುಣೇ ಸಮಾದಿಯಿ ‘‘ಇಮಂ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಯಾ ನ ರಾಜತ್ಥೋ ಅನುಸಾಸಿತಬ್ಬೋ, ನ ರಾಗೂಪಸಞ್ಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ, ನ ದೋಸೂಪಸಞ್ಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ, ನ ಮೋಹೂಪಸಞ್ಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ, ದಾಸಕಮ್ಮಕರಪೋರಿಸೇ ಜನೇಪಿ ನಿವಾತವುತ್ತಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಕಾಯಿಕಂ ವಾಚಸಿಕಂ ಅನುರಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ಛಪಿ ಆಯತನಾನಿ ನಿರವಸೇಸತೋ ಅನುರಕ್ಖಿತಬ್ಬಾನಿ, ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ಮಾನಸಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ಗುಣೇ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ತೇಸ್ವೇವ ಅಟ್ಠಸು ಗುಣೇಸು ಮಾನಸಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಬಹಿ ಅನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ಪಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಪಗೇವ ಪಾತರಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖು ಮಿತಭಾಣೀ ಸುಸಣ್ಠಿತೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಹಟ್ಠೇನ ಉದಗ್ಗೇನ ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಥೇರಂ ನಾಗಸೇನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ಇದಮವೋಚ –

‘‘ಅತ್ಥಿ ಮೇ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕೋಚಿ ಅತ್ಥೋ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತಯಿತಬ್ಬೋ, ನ ತತ್ಥ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ತತಿಯೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ಸುಞ್ಞೇ ಓಕಾಸೇ ಪವಿವಿತ್ತೇ ಅರಞ್ಞೇ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಪಾಗತೇ ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪೇ. ತತ್ಥ ಸೋ ಪಞ್ಹೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತತ್ಥ ಮೇ ಗುಯ್ಹಂ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ ನ ರಹಸ್ಸಕಂ, ಅರಹಾಮಹಂ ರಹಸ್ಸಕಂ ಸುಣಿತುಂ ಸುಮನ್ತನೇ ಉಪಗತೇ, ಉಪಮಾಯಪಿ ಸೋ ಅತ್ಥೋ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ, ಯಥಾ ಕಿಂ ವಿಯ, ಯಥಾ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಮಹಾಪಥವೀ ನಿಕ್ಖೇಪಂ ಅರಹತಿ ನಿಕ್ಖೇಪೇ ಉಪಗತೇ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅರಹಾಮಹಂ ರಹಸ್ಸಕಂ ಸುಣಿತುಂ ಸುಮನ್ತನೇ ಉಪಗತೇ’’ತಿ. ಗರುನಾ ಸಹ ಪವಿವಿತ್ತಪವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇದಮವೋಚ – ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಇಧ ಪುರಿಸೇನ ಮನ್ತಯಿತುಕಾಮೇನ ಅಟ್ಠ ಠಾನಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜಯಿತಬ್ಬಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ನ ತೇಸು ಠಾನೇಸು ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ಅತ್ಥಂ ಮನ್ತೇತಿ, ಮನ್ತಿತೋಪಿ ಅತ್ಥೋ ಪರಿಪತತಿ ನ ಸಮ್ಭವತಿ. ಕತಮಾನಿ ಅಟ್ಠ ಠಾನಾನಿ? ವಿಸಮಟ್ಠಾನಂ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಂ, ಸಭಯಂ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಂ, ಅತಿವಾತಟ್ಠಾನಂ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಂ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಂ, ದೇವಟ್ಠಾನಂ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಂ, ಪನ್ಥೋ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯೋ, ಸಙ್ಗಾಮೋ [ಸಙ್ಕಮೋ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಪರಿವಜ್ಜನೀಯೋ, ಉದಕತಿತ್ಥಂ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಂ. ಇಮಾನಿ ಅಟ್ಠ ಠಾನಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಾನೀ’’ತಿ.

ಥೇರೋ ಆಹ ‘‘ಕೋ ದೋಸೋ ವಿಸಮಟ್ಠಾನೇ, ಸಭಯೇ, ಅತಿವಾತೇ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ, ದೇವಟ್ಠಾನೇ, ಪನ್ಥೇ, ಸಙ್ಗಾಮೇ, ಉದಕತಿತ್ಥೇ’’ತಿ? ‘‘ವಿಸಮೇ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಮನ್ತಿತೋ ಅತ್ಥೋ ವಿಕಿರತಿ ವಿಧಮತಿ ಪಗ್ಘರತಿ ನ ಸಮ್ಭವತಿ, ಸಭಯೇ ಮನೋ ಸನ್ತಸ್ಸತಿ, ಸನ್ತಸ್ಸಿತೋ ನ ಸಮ್ಮಾ ಅತ್ಥಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ಅತಿವಾತೇ ಸದ್ದೋ ಅವಿಭೂತೋ ಹೋತಿ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಉಪಸ್ಸುತಿಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ದೇವಟ್ಠಾನೇ ಮನ್ತಿತೋ ಅತ್ಥೋ ಗರುಕಂ ಪರಿಣಮತಿ, ಪನ್ಥೇ ಮನ್ತಿತೋ ಅತ್ಥೋ ತುಚ್ಛೋ ಭವತಿ, ಸಙ್ಗಾಮೇ ಚಞ್ಚಲೋ ಭವತಿ, ಉದಕತಿತ್ಥೇ ಪಾಕಟೋ ಭವತಿ. ಭವತೀಹ –

‘‘‘ವಿಸಮಂ ಸಭಯಂ ಅತಿವಾತೋ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ದೇವನಿಸ್ಸಿತಂ;

ಪನ್ಥೋ ಚ ಸಙ್ಗಾಮೋ ತಿತ್ಥಂ, ಅಟ್ಠೇತೇ ಪರಿವಜ್ಜಿಯಾ’’’ತಿ.

ಅಟ್ಠ ಮನ್ತನಸ್ಸ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಟ್ಠಾನಾನಿ.

ಅಟ್ಠಮನ್ತವಿನಾಸಕಪುಗ್ಗಲಾ

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಟ್ಠಿಮೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಮನ್ತಿಯಮಾನಾ ಮನ್ತಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಪಾದೇನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಅಟ್ಠ? ರಾಗಚರಿತೋ ದೋಸಚರಿತೋ ಮೋಹಚರಿತೋ ಮಾನಚರಿತೋ ಲುದ್ಧೋ ಅಲಸೋ ಏಕಚಿನ್ತೀ ಬಾಲೋತಿ. ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ಪುಗ್ಗಲಾ ಮನ್ತಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಪಾದೇನ್ತೀ’’ತಿ.

ಥೇರೋ ಆಹ ‘‘ತೇಸಂ ಕೋ ದೋಸೋ’’ತಿ? ‘‘ರಾಗಚರಿತೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ರಾಗವಸೇನ ಮನ್ತಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಪಾದೇತಿ, ದೋಸಚರಿತೋ ದೋಸವಸೇನ ಮನ್ತಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಪಾದೇತಿ, ಮೋಹಚರಿತೋ ಮೋಹವಸೇನ ಮನ್ತಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಪಾದೇತಿ, ಮಾನಚರಿತೋ ಮಾನವಸೇನ ಮನ್ತಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಪಾದೇತಿ, ಲುದ್ಧೋ ಲೋಭವಸೇನ ಮನ್ತಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಪಾದೇತಿ, ಅಲಸೋ ಅಲಸತಾಯ ಮನ್ತಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಪಾದೇತಿ, ಏಕಚಿನ್ತೀ ಏಕಚಿನ್ತಿತಾಯ ಮನ್ತಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಪಾದೇತಿ, ಬಾಲೋ ಬಾಲತಾಯ ಮನ್ತಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಪಾದೇತಿ. ಭವತೀಹ –

‘‘‘ರತ್ತೋ ದುಟ್ಠೋ ಚ ಮೂಳ್ಹೋ ಚ, ಮಾನೀ ಲುದ್ಧೋ ತಥಾಲಸೋ;

ಏಕಚಿನ್ತೀ ಚ ಬಾಲೋ ಚ, ಏತೇ ಅತ್ಥವಿನಾಸಕಾ’’’ತಿ.

ಅಟ್ಠ ಮನ್ತವಿನಾಸಕಪುಗ್ಗಲಾ.

ನವಗುಯ್ಹಮನ್ತವಿಧಂಸಕಂ

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ನವಿಮೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಮನ್ತಿತಂ ಗುಯ್ಹಂ ವಿವರನ್ತಿ ನ ಧಾರೇನ್ತಿ. ಕತಮೇ ನವ? ರಾಗಚರಿತೋ ದೋಸಚರಿತೋ ಮೋಹಚರಿತೋ ಭೀರುಕೋ ಆಮಿಸಗರುಕೋ ಇತ್ಥೀ ಸೋಣ್ಡೋ ಪಣ್ಡಕೋ ದಾರಕೋ’’ತಿ.

ಥೇರೋ ಆಹ ‘‘ತೇಸಂ ಕೋ ದೋಸೋ’’ತಿ? ‘‘ರಾಗಚರಿತೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ರಾಗವಸೇನ ಮನ್ತಿತಂ ಗುಯ್ಹಂ ವಿವರತಿ ನ ಧಾರೇತಿ, ದೋಸಚರಿತೋ, ಭನ್ತೇ, ದೋಸವಸೇನ ಮನ್ತಿತಂ ಗುಯ್ಹಂ ವಿವರತಿ ನ ಧಾರೇತಿ, ಮೂಳ್ಹೋ ಮೋಹವಸೇನ ಮನ್ತಿತಂ ಗುಯ್ಹಂ ವಿವರತಿ ನ ಧಾರೇತಿ, ಭೀರುಕೋ ಭಯವಸೇನ ಮನ್ತಿತಂ ಗುಯ್ಹಂ ವಿವರತಿ ನ ಧಾರೇತಿ, ಆಮಿಸಗರುಕೋ ಆಮಿಸಹೇತು ಮನ್ತಿತಂ ಗುಯ್ಹಂ ವಿವರತಿ ನ ಧಾರೇತಿ, ಇತ್ಥೀ ಪಞ್ಞಾಯ ಇತ್ತರತಾಯ ಮನ್ತಿತಂ ಗುಯ್ಹಂ ವಿವರತಿ ನ ಧಾರೇತಿ, ಸೋಣ್ಡಿಕೋ ಸುರಾಲೋಲತಾಯ ಮನ್ತಿತಂ ಗುಯ್ಹಂ ವಿವರತಿ ನ ಧಾರೇತಿ, ಪಣ್ಡಕೋ ಅನೇಕಂಸಿಕತಾಯ ಮನ್ತಿತಂ ಗುಯ್ಹಂ ವಿವರತಿ ನ ಧಾರೇತಿ, ದಾರಕೋ ಚಪಲತಾಯ ಮನ್ತಿತಂ ಗುಯ್ಹಂ ವಿವರತಿ ನ ಧಾರೇತಿ. ಭವತೀಹ –

‘‘‘ರತ್ತೋ ದುಟ್ಠೋ ಚ ಮೂಳ್ಹೋ ಚ, ಭೀರು ಆಮಿಸಗರುಕೋ [ಆಮಿಸಚಕ್ಖುಕೋ (ಸೀ. ಪೀ.)];

ಇತ್ಥೀ ಸೋಣ್ಡೋ ಪಣ್ಡಕೋ ಚ, ನವಮೋ ಭವತಿ ದಾರಕೋ.

‘‘ನವೇತೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಲೋಕೇ, ಇತ್ತರಾ ಚಲಿತಾ ಚಲಾ;

ಏತೇಹಿ ಮನ್ತಿತಂ ಗುಯ್ಹಂ, ಖಿಪ್ಪಂ ಭವತಿ ಪಾಕಟ’’’ನ್ತಿ.

ನವ ಗುಯ್ಹಮನ್ತವಿಧಂಸಕಾ ಪುಗ್ಗಲಾ.

ಅಟ್ಠ ಪಞ್ಞಾಪಟಿಲಾಭಕಾರಣಂ

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಟ್ಠಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಬುದ್ಧಿ ಪರಿಣಮತಿ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ? ವಯಪರಿಣಾಮೇನ ಬುದ್ಧಿ ಪರಿಣಮತಿ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಯಸಪರಿಣಾಮೇನ ಬುದ್ಧಿ ಪರಿಣಮತಿ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಪರಿಪುಚ್ಛಾಯ ಬುದ್ಧಿ ಪರಿಣಮತಿ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಿತ್ಥಸಂವಾಸೇನ ಬುದ್ಧಿ ಪರಿಣಮತಿ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೇನ ಬುದ್ಧಿ ಪರಿಣಮತಿ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಾಕಚ್ಛಾಯ ಬುದ್ಧಿ ಪರಿಣಮತಿ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸ್ನೇಹೂಪಸೇವನೇನ ಬುದ್ಧಿ ಪರಿಣಮತಿ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಪತಿರೂಪದೇಸವಾಸೇನ ಬುದ್ಧಿ ಪರಿಣಮತಿ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಭವತೀಹ –

‘‘‘ವಯೇನ ಯಸಪುಚ್ಛಾಹಿ, ತಿತ್ಥವಾಸೇನ ಯೋನಿಸೋ;

ಸಾಕಚ್ಛಾ ಸ್ನೇಹಸಂಸೇವಾ, ಪತಿರೂಪವಸೇನ ಚ.

‘‘ಏತಾನಿ ಅಟ್ಠ ಠಾನಾನಿ, ಬುದ್ಧಿವಿಸದಕಾರಣಾ;

ಯೇಸಂ ಏತಾನಿ ಸಮ್ಭೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಬುದ್ಧಿ ಪಭಿಜ್ಜತೀ’’’ತಿ.

ಅಟ್ಠ ಪಞ್ಞಾಪಟಿಲಾಭಕಾರಣಾನಿ.

ಆಚರಿಯಗುಣಂ

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಯಂ ಭೂಮಿಭಾಗೋ ಅಟ್ಠ ಮನ್ತದೋಸವಿವಜ್ಜಿತೋ, ಅಹಞ್ಚ ಲೋಕೇ ಪರಮೋ ಮನ್ತಿಸಹಾಯೋ [ಮನ್ತಸಹಾಯೋ (ಸೀ.)], ಗುಯ್ಹಮನುರಕ್ಖೀ ಚಾಹಂ ಯಾವಾಹಂ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮಿ ತಾವ ಗುಯ್ಹಮನುರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಟ್ಠಹಿ ಚ ಮೇ ಕಾರಣೇಹಿ ಬುದ್ಧಿ ಪರಿಣಾಮಂ ಗತಾ, ದುಲ್ಲಭೋ ಏತರಹಿ ಮಾದಿಸೋ ಅನ್ತೇವಾಸೀ, ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪನ್ನೇ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಯೇ ಆಚರಿಯಾನಂ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಆಚರಿಯಗುಣಾ, ತೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಆಚರಿಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಗುಣಾ?

‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಆಚರಿಯೇನ ಅನ್ತೇವಾಸಿಮ್ಹಿ ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ಆರಕ್ಖಾ ಉಪಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಾ, ಅಸೇವನಸೇವನಾ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ, ಪಮತ್ತಾಪ್ಪಮತ್ತಾ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ, ಸೇಯ್ಯವಕಾಸೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ, ಗೇಲಞ್ಞಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ಭೋಜನಸ್ಸ [ಭೋಜನೀಯಂ (ಸ್ಯಾ.)] ಲದ್ಧಾಲದ್ಧಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ವಿಸೇಸೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ, ಪತ್ತಗತಂ ಸಂವಿಭಜಿತಬ್ಬಂ, ಅಸ್ಸಾಸಿತಬ್ಬೋ ‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಅತ್ಥೋ ತೇ ಅಭಿಕ್ಕಮತೀ’ತಿ, ‘ಇಮಿನಾ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಪಟಿಚರತೀ’ತಿ [ಪಟಿಚರಾಹೀತಿ (ಕ.)] ಪಟಿಚಾರೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ, ಗಾಮೇ ಪಟಿಚಾರೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ, ವಿಹಾರೇ ಪಟಿಚಾರೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ, ನ ತೇನ ಹಾಸೋ ದವೋ ಕಾತಬ್ಬೋ [ನ ತೇನ ಸಹ ಸಲ್ಲಾಪೋ ಕಾತಬ್ಬೋ (ಸೀ. ಪೀ.)], ತೇನ ಸಹ ಆಲಾಪೋ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಛಿದ್ದಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿವಾಸೇತಬ್ಬಂ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಕಾರಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಅಖಣ್ಡಕಾರಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಅರಹಸ್ಸಕಾರಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ನಿರವಸೇಸಕಾರಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ‘ಜನೇಮಿಮಂ [ಜಾನೇಮಿಮಂ (ಸ್ಯಾ.)] ಸಿಪ್ಪೇಸೂ’ತಿ ಜನಕಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಂ, ‘ಕಥಂ ಅಯಂ ನ ಪರಿಹಾಯೇಯ್ಯಾ’ತಿ ವಡ್ಢಿಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಂ, ‘ಬಲವಂ ಇಮಂ ಕರೋಮಿ ಸಿಕ್ಖಾಬಲೇನಾ’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಂ, ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಂ, ಆಪದಾಸು ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ, ಕರಣೀಯೇ ನಪ್ಪಮಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಖಲಿತೇ ಧಮ್ಮೇನ ಪಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಆಚರಿಯಗುಣಾ, ತೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಮಯಿ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಸ್ಸು, ಸಂಸಯೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಅತ್ಥಿ ಮೇಣ್ಡಕಪಞ್ಹಾ ಜಿನಭಾಸಿತಾ, ಅನಾಗತೇ ಅದ್ಧಾನೇ ತತ್ಥ ವಿಗ್ಗಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಅನಾಗತೇ ಚ ಅದ್ಧಾನೇ ದುಲ್ಲಭಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾ ಬುದ್ಧಿಮನ್ತೋ, ತೇಸು ಮೇ ಪಞ್ಹೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ದೇಹಿ ಪರವಾದಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯಾ’’ತಿ.

ಉಪಾಸಕಗುಣಂ

ಥೇರೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ದಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಗುಣೇ ಪರಿದೀಪೇಸಿ. ‘‘ದಸ ಇಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಗುಣಾ. ಕತಮೇ ದಸ, ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಪಾಸಕೋ ಸಙ್ಘೇನ ಸಮಾನಸುಖದುಕ್ಖೋ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮಾಧಿಪತೇಯ್ಯೋ ಹೋತಿ, ಯಥಾಬಲಂ ಸಂವಿಭಾಗರತೋ ಹೋತಿ, ಜಿನಸಾಸನಪರಿಹಾನಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಭಿವಡ್ಢಿಯಾ ವಾಯಮತಿ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ಹೋತಿ, ಅಪಗತಕೋತೂಹಲಮಙ್ಗಲಿಕೋ ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ ನ ಅಞ್ಞಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉದ್ದಿಸತಿ, ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕಞ್ಚಸ್ಸ ರಕ್ಖಿತಂ ಹೋತಿ, ಸಮಗ್ಗಾರಾಮೋ ಹೋತಿ ಸಮಗ್ಗರತೋ, ಅನುಸೂಯಕೋ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಕುಹನವಸೇನ ಸಾಸನೇ ಚರತಿ, ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಗುಣಾ, ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಗುಣಾ ತಯಿ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ತಂ ತೇ ಯುತ್ತಂ ಪತ್ತಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಪತಿರೂಪಂ ಯಂ ತ್ವಂ ಜಿನಸಾಸನಪರಿಹಾನಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಭಿವಡ್ಢಿಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ಕರೋಮಿ ತೇ ಓಕಾಸಂ, ಪುಚ್ಛ ಮಂ ತ್ವಂ ಯಥಾಸುಖ’’ನ್ತಿ.

ಮೇಣ್ಡಕಪಞ್ಹಾರಮ್ಭಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.