೭. ಅರೂಪಧಮ್ಮವವತ್ತನವಗ್ಗೋ

೧. ಸತಿಉಪ್ಪಜ್ಜನಪಞ್ಹೋ

೧. ರಾಜಾ ಆಹ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕತಿಹಾಕಾರೇಹಿ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸತ್ತರಸಹಾಕಾರೇಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕತಮೇಹಿ ಸತ್ತರಸಹಾಕಾರೇಹೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಭಿಜಾನತೋಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಕಟುಮಿಕಾಯಪಿ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಓಳಾರಿಕವಿಞ್ಞಾಣತೋಪಿ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಹಿತವಿಞ್ಞಾಣತೋಪಿ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅಹಿತವಿಞ್ಞಾಣತೋಪಿ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಭಾಗನಿಮಿತ್ತತೋಪಿ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ವಿಸಭಾಗನಿಮಿತ್ತತೋಪಿ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಕಥಾಭಿಞ್ಞಾಣತೋಪಿ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಲಕ್ಖಣತೋಪಿ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಾರಣತೋಪಿ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಮುದ್ದಾತೋಪಿ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಗಣನಾತೋಪಿ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಧಾರಣತೋಪಿ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಭಾವನತೋಪಿ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪೋತ್ಥಕನಿಬನ್ಧನತೋಪಿ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪನಿಕ್ಖೇಪತೋಪಿ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅನುಭೂತತೋಪಿ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಅಭಿಜಾನತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಆನನ್ದೋ ಖುಜ್ಜುತ್ತರಾ ಚ ಉಪಾಸಿಕಾ, ಯೇ ವಾ ಪನ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಕೇಚಿ ಜಾತಿಸ್ಸರಾ ಜಾತಿಂ ಸರನ್ತಿ, ಏವಂ ಅಭಿಜಾನತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಕಟುಮಿಕಾಯ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಯೋ ಪಕತಿಯಾ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿಕೋ, ಪರೇ ಚ ತಂ ಸರಾಪನತ್ಥಂ ನಿಬನ್ಧನ್ತಿ, ಏವಂ ಕಟುಮಿಕಾಯ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಓಳಾರಿಕವಿಞ್ಞಾಣತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಯದಾ ರಜ್ಜೇ ವಾ ಅಭಿಸಿತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ವಾ ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಓಳಾರಿಕವಿಞ್ಞಾಣತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಹಿತವಿಞ್ಞಾಣತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಯಮ್ಹಿ ಸುಖಾಪಿತೋ, ‘ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ಏವಂ ಸುಖಾಪಿತೋ’ತಿ ಸರತಿ, ಏವಂ ಹಿತವಿಞ್ಞಾಣತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಅಹಿತವಿಞ್ಞಾಣತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಯಮ್ಹಿ ದುಕ್ಖಾಪಿತೋ, ‘ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ಏವಂ ದುಕ್ಖಾಪಿತೋ’ತಿ ಸರತಿ, ಏವಂ ಅಹಿತವಿಞ್ಞಾಣತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಸಭಾಗನಿಮಿತ್ತತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಸದಿಸಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಾತರಂ ವಾ ಪಿತರಂ ವಾ ಭಾತರಂ ವಾ ಭಗಿನಿಂ ವಾ ಸರತಿ, ಓಟ್ಠಂ ವಾ ಗೋಣಂ ವಾ ಗದ್ರಭಂ ವಾ ದಿಸ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ತಾದಿಸಂ ಓಟ್ಠಂ ವಾ ಗೋಣಂ ವಾ ಗದ್ರಭಂ ವಾ ಸರತಿ, ಏವಂ ಸಭಾಗನಿಮಿತ್ತತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಕಥಂ ವಿಸಭಾಗನಿಮತ್ತತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಅಸುಕಸ್ಸ ನಾಮ ವಣ್ಣೋ ಏದಿಸೋ, ಸದ್ದೋ ಏದಿಸೋ, ಗನ್ಧೋ ಏದಿಸೋ, ರಸೋ ಏದಿಸೋ, ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೋ ಏದಿಸೋತಿ ಸರತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ವಿಸಭಾಗನಿಮಿತ್ತತೋಪಿ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಕಥಾಭಿಞ್ಞಾಣತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಯೋ ಪಕತಿಯಾ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿಕೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಪರೇ ಸರಾಪೇನ್ತಿ, ತೇನ ಸೋ ಸರತಿ, ಏವಂ ಕಥಾಭಿಞ್ಞಾಣತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಲಕ್ಖಣತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಯೋ ಪಕತಿಯಾ ಬಲೀಬದ್ದಾನಂ ಅಙ್ಗೇನ ಜಾನಾತಿ, ಲಕ್ಖಣೇನ ಜಾನಾತಿ, ಏವಂ ಲಕ್ಖಣತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಸಾರಣತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಯೋ ಪಕತಿಯಾ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿಕೋ ಹೋತಿ, ಯೋ ತಂ ‘ಸರಾಹಿ ಭೋ, ಸರಾಹಿ ಭೋ’ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸರಾಪೇತಿ, ಏವಂ ಸಾರಣತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಮುದ್ದಾತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಲಿಪಿಯಾ ಸಿಕ್ಖಿತತ್ತಾ ಜಾನಾತಿ ‘ಇಮಸ್ಸ ಅಕ್ಖರಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ಇಮಂ ಅಕ್ಖರಂ ಕಾತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಏವಂ ಮುದ್ದಾತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಗಣನಾತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಗಣನಾಯ ಸಿಕ್ಖಿತತ್ತಾ ಗಣಕಾ ಬಹುಮ್ಪಿ ಗಣೇನ್ತಿ, ಏವಂ ಗಣನಾತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಧಾರಣತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಧಾರಣಾಯ ಸಿಕ್ಖಿತತ್ತಾ ಧಾರಣಕಾ ಬಹುಮ್ಪಿ ಧಾರೇನ್ತಿ, ಏವಂ ಧಾರಣತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಭಾವನಾತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸೇಯ್ಯಥೀದಂ, ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿಂ ದ್ವೇಪಿ ಜಾತಿಯೋ…ಪೇ… ಇತಿ ಸಾಕಾರಂ ಸಉದ್ದೇಸಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಏವಂ ಭಾವನಾತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಪೋತ್ಥಕನಿಬನ್ಧನತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ರಾಜಾನೋ ಅನುಸಾಸನಿಯಂ ಅಸ್ಸರನ್ತಾ [ಅನುಸ್ಸರನ್ತಾ (ಸಬ್ಬತ್ಥ)] ಏತಂ ಪೋತ್ಥಕಂ ಆಹರಥಾತಿ, ತೇನ ಪೋತ್ಥಕೇನ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ, ಏವಂ ಪೋತ್ಥಕನಿಬನ್ಧನತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಉಪನಿಕ್ಖೇಪತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಭಣ್ಡಂ ದಿಸ್ವಾ ಸರತಿ, ಏವಂ ಉಪನಿಕ್ಖೇಪತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಅನುಭೂತತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ರೂಪಂ ಸರತಿ, ಸುತತ್ತಾ ಸದ್ದಂ ಸರತಿ, ಘಾಯಿತತ್ತಾ ಗನ್ಧಂ ಸರತಿ, ಸಾಯಿತತ್ತಾ ರಸಂ ಸರತಿ, ಫುಟ್ಠತ್ತಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಸರತಿ, ವಿಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಧಮ್ಮಂ ಸರತಿ, ಏವಂ ಅನುಭೂತತೋ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸತ್ತರಸಹಾಕಾರೇಹಿ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಲ್ಲೋಸಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನಾ’’ತಿ.

ಸತಿಉಪ್ಪಜ್ಜನಪಞ್ಹೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಬುದ್ಧಗುಣಸತಿಪಟಿಲಾಭಪಞ್ಹೋ

೨. ರಾಜಾ ಆಹ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಏತಂ ಭಣಥ ‘ಯೋ ವಸ್ಸಸತಂ ಅಕುಸಲಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಮರಣಕಾಲೇ ಚ ಏಕಂ ಬುದ್ಧಗುಣಂ ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭೇಯ್ಯ, ಸೋ ದೇವೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’ತಿ ಏತಂ ನ ಸದ್ದಹಾಮಿ, ಏವಞ್ಚ ಪನ ವದೇಥ ‘ಏತೇನ ಪಾಣಾತಿಪಾತೇನ ನಿರಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’ತಿ ಏತಮ್ಪಿ ನ ಸದ್ದಹಾಮೀ’’ತಿ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಖುದ್ದಕೋಪಿ ಪಾಸಾಣೋ ವಿನಾ ನಾವಾಯ ಉದಕೇ ಉಪ್ಪಿಲವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವಾಹಸತಮ್ಪಿ ಪಾಸಾಣಾನಂ ನಾವಾಯ ಆರೋಪಿತಂ ಉದಕೇ ಉಪ್ಪಿಲವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ನಾವಾ, ಏವಂ ಕುಸಲಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಲ್ಲೋಸಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನಾ’’ತಿ.

ಬುದ್ಧಗುಣಸತಿಪಟಿಲಾಭಪಞ್ಹೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ದುಕ್ಖಪ್ಪಹಾನವಾಯಮಪಞ್ಹೋ

೩. ರಾಜಾ ಆಹ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇ ಅತೀತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ವಾಯಮಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅನಾಗತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ವಾಯಮಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ವಾಯಮಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ ತುಮ್ಹೇ ನ ಅತೀತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ವಾಯಮಥ, ನ ಅನಾಗತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ವಾಯಮಥ, ನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ವಾಯಮಥ, ಅಥ ಕಿಮತ್ಥಾಯ ವಾಯಮಥಾ’’ತಿ. ಥೇರೋ ಆಹ ‘ಕಿನ್ತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಇದಞ್ಚ ದುಕ್ಖಂ ನಿರುಜ್ಝೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞಞ್ಚ ದುಕ್ಖಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’ತಿ ಏತದತ್ಥಾಯ ವಾಯಮಾಮಾ’’ತಿ.

‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ತೇ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅನಾಗತಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ [ಕಥಾ. ೮೨೮, ೮೨೯ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ], ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅತಿಪಣ್ಡಿತಾ, ಯೇ ತುಮ್ಹೇ ಅಸನ್ತಾನಂ ಅನಾಗತಾನಂ ದುಕ್ಖಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ವಾಯಮಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೇಚಿ ಪಟಿರಾಜಾನೋ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಾ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತದಾ ತುಮ್ಹೇ ಪರಿಖಂ ಖಣಾಪೇಯ್ಯಾಥ, ಪಾಕಾರಂ ಚಿನಾಪೇಯ್ಯಾಥ ಗೋಪುರಂ ಕಾರಾಪೇಯ್ಯಾಥ, ಅಟ್ಟಾಲಕಂ ಕಾರಾಪೇಯ್ಯಾಥ, ಧಞ್ಞಂ ಅತಿಹರಾಪೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ತಂ ಪಟಿಯತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇ, ಮಹಾರಾಜ, ತದಾ ಹತ್ಥಿಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾಥ, ಅಸ್ಸಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾಥ, ರಥಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾಥ, ಧನುಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾಥ, ಥರುಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ತಂ ಸಿಕ್ಖಿತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಾಗತಾನಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಯಾನಂ ಪಟಿಬಾಹನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಿ ಅನಾಗತಂ ಭಯ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಚ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತಿಪಣ್ಡಿತಾ, ಯೇ ತುಮ್ಹೇ ಅಸನ್ತಾನಂ ಅನಾಗತಾನಂ ಭಯಾನಂ ಪಟಿಬಾಹನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಯಾದೇಥಾ’’ತಿ.

‘‘ಭಿಯ್ಯೋ ಓಪಮ್ಮಂ ಕರೋಹೀತಿ. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಯದಾ ತ್ವಂ ಪಿಪಾಸಿತೋ ಭವೇಯ್ಯಾಸಿ, ತದಾ ತ್ವಂ ಉದಪಾನಂ ಖಣಾಪೇಯ್ಯಾಸಿ, ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಖಣಾಪೇಯ್ಯಾಸಿ, ತಳಾಕಂ ಖಣಾಪೇಯ್ಯಾಸಿ ‘ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮೀ’’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ತಂ ಪಟಿಯತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಾಗತಾನಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಿಪಾಸಾನಂ ಪಟಿಬಾಹನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಯತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನಾಗತಾ ಪಿಪಾಸಾ’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತಿಪಣ್ಡಿತಾ, ಯೇ ತುಮ್ಹೇ ಅಸನ್ತಾನಂ ಅನಾಗತಾನಂ ಪಿಪಾಸಾನಂ ಪಟಿಬಾಹನತ್ಥಾಯ ತಂ ಪಟಿಯಾದೇಥಾ’’ತಿ.

‘‘ಭಿಯ್ಯೋ ಓಪಮ್ಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಯದಾ ತ್ವಂ ಬುಭುಕ್ಖಿತೋ ಭವೇಯ್ಯಾಸಿ, ತದಾ ತ್ವಂ ಖೇತ್ತಂ ಕಸಾಪೇಯ್ಯಾಸಿ, ಸಾಲಿಂ ವಪಾಪೇಯ್ಯಾಸಿ ‘ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ತಂ ಪಟಿಯತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಸ್ಸತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಅನಾಗತಾನಂ, ಭನ್ತೇ, ಬುಭುಕ್ಖಾನಂ ಪಟಿಬಾಹನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನಾಗತಾ ಬುಭುಕ್ಖಾ’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತಿಪಣ್ಡಿತಾ, ಯೇ ತುಮ್ಹೇ ಅಸನ್ತಾನಂ ಅನಾಗತಾನಂ ಬುಭುಕ್ಖಾನಂ ಪಟಿಬಾಹನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಯಾದೇಥಾ’’ತಿ.

‘‘ಕಲ್ಲೋಸಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನಾ’’ತಿ.

ದುಕ್ಖಪ್ಪಹಾನವಾಯಮಪಞ್ಹೋ ತತಿಯೋ.

೪. ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪಞ್ಹೋ

೪. ರಾಜಾ ಆಹ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕೀವದೂರೋ ಇತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ’’ತಿ? ‘‘ದೂರೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಇತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ ಕೂಟಾಗಾರಮತ್ತಾ ಸಿಲಾ ತಮ್ಹಾ ಪತಿತಾ ಅಹೋರತ್ತೇನ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸಯೋಜನಸಹಸ್ಸಾನಿ ಭಸ್ಸಮಾನಾ ಚತೂಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಏವಂ ಭಣಥ ‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇಯ್ಯ, ಪಸಾರಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಇದ್ಧಿಮಾ ಭಿಕ್ಖು ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಪಾತುಭವೇಯ್ಯಾ’ತಿ ಏತಂ ವಚನಂ ನ ಸದ್ದಹಾಮಿ, ಏವಂ ಅತಿಸೀಘಂ ತಾವ ಬಹೂನಿ ಯೋಜನಸತಾನಿ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ಥೇರೋ ಆಹ ‘‘ಕುಹಿಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ತವ ಜಾತಭೂಮೀ’’ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಲಸನ್ದೋ ನಾಮ ದೀಪೋ, ತತ್ಥಾಹಂ ಜಾತೋ’’ತಿ. ‘‘ಕೀವ ದೂರೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಇತೋ ಅಲಸನ್ದೋ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ದ್ವಿಮತ್ತಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಯೋಜನಸತಾನೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಭಿಜಾನಾಸಿ ನು ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಕರಣೀಯಂ ಕರಿತ್ವಾ ಸರಿತಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಸರಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಲಹುಂ ಖೋ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಗತೋಸಿ ದ್ವಿಮತ್ತಾನಿ ಯೋಜನಸತಾನೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಲ್ಲೋಸಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನಾ’’ತಿ.

ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪಞ್ಹೋ ಚತುತ್ಥೋ.

೫. ದ್ವಿನ್ನಂ ಲೋಕುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಸಮಕಭಾವಪಞ್ಹೋ

೫. ರಾಜಾ ಆಹ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯೋ ಇಧ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಯೋ ಚ ಇಧ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಕಸ್ಮೀರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಕೋ ಚಿರತರಂ ಕೋ ಸೀಘತರ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಮಕಂ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ.

‘‘ಓಪಮ್ಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಕುಹಿಂ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ತವ ಜಾತನಗರ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ಕಲಸಿಗಾಮೋ ನಾಮ, ತತ್ಥಾಹಂ ಜಾತೋ’’ತಿ. ‘‘ಕೀವ ದೂರೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಇತೋ ಕಲಸಿಗಾಮೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ದ್ವಿಮತ್ತಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಯೋಜನಸತಾನೀ’’ತಿ. ‘‘ಕೀವ ದೂರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಇತೋ ಕಸ್ಮೀರಂ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ದ್ವಾದಸ, ಭನ್ತೇ, ಯೋಜನಾನೀ’’ತಿ. ‘‘ಇಙ್ಘ, ತ್ವಂ ಮಹಾರಾಜ, ಕಲಸಿಗಾಮಂ ಚಿನ್ತೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಚಿನ್ತಿತೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಇಙ್ಘ, ತ್ವಂ ಮಹಾರಾಜ, ಕಸ್ಮೀರಂ ಚಿನ್ತೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಚಿನ್ತಿತಂ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕತಮಂ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಿರೇನ ಚಿನ್ತಿತಂ, ಕತಮಂ ಸೀಘತರ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಮಕಂ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಇಧ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಯೋ ಚ ಇಧ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಕಸ್ಮೀರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಸಮಕಂ ಯೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಭಿಯ್ಯೋ ಓಪಮ್ಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ದ್ವೇ ಸಕುಣಾ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ತೇಸು ಏಕೋ ಉಚ್ಚೇ ರುಕ್ಖೇ ನಿಸೀದೇಯ್ಯ, ಏಕೋ ನೀಚೇ ರುಕ್ಖೇ ನಿಸೀದೇಯ್ಯ, ತೇಸಂ ಸಮಕಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಾನಂ ಕತಮಸ್ಸ ಛಾಯಾ ಪಠಮತರಂ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಹೇಯ್ಯ, ಕತಮಸ್ಸ ಛಾಯಾ ಚಿರೇನ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಮಕಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಇಧ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಯೋ ಚ ಇಧ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಕಸ್ಮೀರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಸಮಕಂ ಯೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಲ್ಲೋಸಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನಾ’’ತಿ.

ದ್ವಿನ್ನಂ ಲೋಕುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಸಮಕಭಾವಪಞ್ಹೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

೬. ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಪಞ್ಹೋ

೬. ರಾಜಾ ಆಹ ‘‘ಕತಿ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’’ತಿ? ‘‘ಸತ್ತ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’’ತಿ. ‘‘ಕತಿಹಿ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಹಿ ಬುಜ್ಝತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏಕೇನ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇನ ಬುಜ್ಝತಿ ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇನಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಥ ಕಿಸ್ಸ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ವುಚ್ಚನ್ತಿ ‘ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’’’ತಿ? ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಸಿ ಕೋಸಿಯಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅಗ್ಗಹಿತೋ ಹತ್ಥೇನ ಉಸ್ಸಹತಿ ಛೇಜ್ಜಂ ಛಿನ್ದಿತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇನ ವಿನಾ ಛಹಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಹಿ ನ ಬುಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಲ್ಲೋಸಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನಾ’’ತಿ.

ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಪಞ್ಹೋ ಛಟ್ಠೋ.

೭. ಪಾಪಪುಞ್ಞಾನಂ ಅಪ್ಪಾನಪ್ಪಭಾವಪಞ್ಹೋ

೭. ರಾಜಾ ಆಹ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕತರಂ ನು ಖೋ ಬಹುತರಂ ಪುಞ್ಞಂ ವಾ ಅಪುಞ್ಞಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಪುಞ್ಞಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಹುತರಂ, ಅಪುಞ್ಞಂ ಥೋಕ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಪುಞ್ಞಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕರೋನ್ತೋ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹೋತಿ ‘ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಮಯಾ ಕತ’ನ್ತಿ, ತೇನ ಪಾಪಂ ನ ವಡ್ಢತಿ. ಪುಞ್ಞಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕರೋನ್ತೋ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹೋತಿ, ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜಾಯತಿ, ಪಮುದಿತಸ್ಸ ಪೀತಿ ಜಾಯತಿ, ಪೀತಿಮನಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯೋ ಸುಖಂ ವೇದೇತಿ, ಸುಖಿನೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ, ಸಮಾಹಿತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಪುಞ್ಞಂ ವಡ್ಢತಿ. ಪುರಿಸೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಛಿನ್ನಹತ್ಥಪಾದೋ ಭಗವತೋ ಏಕಂ ಉಪ್ಪಲಹತ್ಥಂ ದತ್ವಾ ಏಕನವುತಿಕಪ್ಪಾನಿ ವಿನಿಪಾತಂ ನ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ. ಇಮಿನಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಾರಣೇನ ಭಣಾಮಿ ‘ಪುಞ್ಞಂ ಬಹುತರಂ, ಅಪುಞ್ಞಂ ಥೋಕ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಲ್ಲೋಸಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನಾ’’ತಿ.

ಪಾಪಪುಞ್ಞಾನಂ ಅಪ್ಪಾನಪ್ಪಭಾವಪಞ್ಹೋ ಸತ್ತಮೋ.

೮. ಜಾನನ್ತಾಜಾನನ್ತಪಾಪಕರಣಪಞ್ಹೋ

೮. ರಾಜಾ ಆಹ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯೋ ಜಾನನ್ತೋ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಯೋ ಅಜಾನನ್ತೋ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಕಸ್ಸ ಬಹುತರಂ ಅಪುಞ್ಞ’’ನ್ತಿ? ಥೇರೋ ಆಹ ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಜಾನನ್ತೋ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ಬಹುತರಂ ಅಪುಞ್ಞ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಪುತ್ತೋ ವಾ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೋ ವಾ ಅಜಾನನ್ತೋ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ತಂ ಮಯಂ ದಿಗುಣಂ ದಣ್ಡೇಮಾ’’ತಿ? ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತತ್ತಂ ಅಯೋಗುಳಂ ಆದಿತ್ತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಂ ಸಜೋತಿಭೂತಂ ಏಕೋ ಜಾನನ್ತೋ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ಏಕೋ ಅಜಾನನ್ತೋ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ಕತಮೋ [ಕಸ್ಸ (ಕ.)] ಬಲವತರಂ ಡಯ್ಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಯೋ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಜಾನನ್ತೋ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ಸೋ [ತಸ್ಸ (ಪೀ. ಕ.)] ಬಲವತರಂ ಡಯ್ಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಅಜಾನನ್ತೋ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ಬಹುತರಂ ಅಪುಞ್ಞ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಲ್ಲೋಸಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನಾ’’ತಿ.

ಜಾನನ್ತಾಜಾನನ್ತಪಾಪಕರಣಪಞ್ಹೋ ಅಟ್ಠಮೋ.

೯. ಉತ್ತರಕುರುಕಾದಿಗಮನಪಞ್ಹೋ

೯. ರಾಜಾ ಆಹ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ, ಯೋ ಇಮಿನಾ ಸರೀರೇನ ಉತ್ತರಕುರುಂ ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ವಾ, ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪನ ದೀಪ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಇಮಿನಾ ಚಾತುಮ್ಮಹಾಭೂತಿಕೇನ ಕಾಯೇನ ಉತ್ತರಕುರುಂ ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ವಾ, ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪನ ದೀಪ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಥಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಇಮಿನಾ ಚಾತುಮ್ಮಹಾಭೂತಿಕೇನ ಕಾಯೇನ ಉತ್ತರಕುರುಂ ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ವಾ, ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪನ ದೀಪ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಭಿಜಾನಾಸಿ ನು, ತ್ವಂ ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಥವಿಯಾ ವಿದತ್ಥಿಂ ವಾ ರತನಂ ವಾ ಲಙ್ಘಿತಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಅಭಿಜಾನಾಮಿ ‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಟ್ಠಪಿ ರತನಿಯೋ ಲಙ್ಘೇಮೀ’’’ತಿ. ‘‘ಕಥಂ, ತ್ವಂ ಮಹಾರಾಜ, ಅಟ್ಠಪಿ ರತನಿಯೋ ಲಙ್ಘೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಞ್ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಮಿ ‘ಏತ್ಥ ನಿಪತಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಹ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇನ ಕಾಯೋ ಮೇ ಲಹುಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಇದ್ಧಿಮಾ ಭಿಕ್ಖು ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ಕಾಯಂ ಚಿತ್ತೇ ಸಮಾರೋಪೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತವಸೇನ ವೇಹಾಸಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಲ್ಲೋಸಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನಾ’’ತಿ.

ಉತ್ತರಕುರುಕಾದಿಗಮನಪಞ್ಹೋ ನವಮೋ.

೧೦. ದೀಘಟ್ಠಿಪಞ್ಹೋ

೧೦. ರಾಜಾ ಆಹ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಏವಂ ಭಣಥ ‘ಅಟ್ಠಿಕಾನಿ ದೀಘಾನಿ ಯೋಜನಸತಿಕಾನಿಪೀ’ತಿ, ರುಕ್ಖೋಪಿ ತಾವ ನತ್ಥಿ ಯೋಜನಸತಿಕೋ, ಕುತೋ ಪನ ಅಟ್ಠಿಕಾನಿ ದೀಘಾನಿ ಯೋಜನಸತಿಕಾನಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ?

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸುತಂ ತೇ ‘ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಪಞ್ಚಯೋಜನಸತಿಕಾಪಿ ಮಚ್ಛಾ ಅತ್ಥೀ’’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಸುತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ನನು ಮಹಾರಾಜ, ಪಞ್ಚಯೋಜನಸತಿಕಸ್ಸ ಮಚ್ಛಸ್ಸ ಅಟ್ಠಿಕಾನಿ ದೀಘಾನಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಯೋಜನಸತಿಕಾನಿಪೀ’’ತಿ?

‘‘ಕಲ್ಲೋಸಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನಾ’’ತಿ.

ದೀಘಟ್ಠಿಪಞ್ಹೋ ದಸಮೋ.

೧೧. ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸನಿರೋಧಪಞ್ಹೋ

೧೧. ರಾಜಾ ಆಹ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ತುಮ್ಹೇ ಏವಂ ಭಣಥ ‘ಸಕ್ಕಾ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇ ನಿರೋಧೇತು’’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕಾ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇ ನಿರೋಧೇತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಕಥಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸಕ್ಕಾ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇ ನಿರೋಧೇತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸುತಪುಬ್ಬೋ ತೇ ಕೋಚಿ ಕಾಕಚ್ಛಮಾನೋ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಸುತಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೋ ಸದ್ದೋ ಕಾಯೇ ನಮಿತೇ ವಿರಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ವಿರಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಸೋ ಹಿ ನಾಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಸದ್ದೋ ಅಭಾವಿತಕಾಯಸ್ಸ ಅಭಾವಿತಸೀಲಸ್ಸ ಅಭಾವಿತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವಿತಪಞ್ಞಸ್ಸ ಕಾಯೇ ನಮಿತೇ ವಿರಮಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ಪನ ಭಾವಿತಕಾಯಸ್ಸ ಭಾವಿತಸೀಲಸ್ಸ ಭಾವಿತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಾವಿತಪಞ್ಞಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾ ನ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಲ್ಲೋಸಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನಾ’’ತಿ.

ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸನಿರೋಧಪಞ್ಹೋ ಏಕಾದಸಮೋ.

೧೨. ಸಮುದ್ದಪಞ್ಹೋ

೧೨. ರಾಜಾ ಆಹ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ಸಮುದ್ದೋ ಸಮುದ್ದೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಉದಕಂ ‘ಸಮುದ್ದೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ? ಥೇರೋ ಆಹ ‘‘ಯತ್ತಕಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕಂ, ತತ್ತಕಂ ಲೋಣಂ. ಯತ್ತಕಂ ಲೋಣಂ, ತತ್ತಕಂ ಉದಕಂ. ತಸ್ಮಾ ‘ಸಮುದ್ದೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಲ್ಲೋಸಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನಾ’’ತಿ.

ಸಮುದ್ದಪಞ್ಹೋ ದ್ವಾದಸಮೋ.

೧೩. ಸಮುದ್ದಏಕರಸಪಞ್ಹೋ

೧೩. ರಾಜಾ ಆಹ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಸಮುದ್ದೋ ಏಕರಸೋ ಲೋಣರಸೋ’’ತಿ? ‘‘ಚಿರಸಣ್ಠಿತತ್ತಾ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕಸ್ಸ ಸಮುದ್ದೋ ಏಕರಸೋ ಲೋಣರಸೋ’’ತಿ.

‘‘ಕಲ್ಲೋಸಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನಾ’’ತಿ.

ಸಮುದ್ದಏಕರಸಪಞ್ಹೋ ತೇರಸಮೋ.

೧೪. ಸುಖುಮಪಞ್ಹೋ

೧೪. ರಾಜಾ ಆಹ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸಕ್ಕಾ ಸಬ್ಬಂ ಸುಖುಮಂ ಛಿನ್ದಿತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಕ್ಕಾ ಸಬ್ಬಂ ಸುಖುಮಂ ಛಿನ್ದಿತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಸಬ್ಬಂ ಸುಖುಮ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬಸುಖುಮೋ, ನ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಧಮ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇ ಸುಖುಮಾ, ‘ಸುಖುಮ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಥೂಲ’ನ್ತಿ ವಾ ಧಮ್ಮಾನಮೇತಮಧಿವಚನಂ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಛಿನ್ದತಿ, ನತ್ಥಿ ದುತಿಯಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಛೇದನ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಲ್ಲೋಸಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನಾ’’ತಿ.

ಸುಖುಮಪಞ್ಹೋ ಚುದ್ದಸಮೋ.

೧೫. ವಿಞ್ಞಾಣನಾನತ್ಥಪಞ್ಹೋ

೧೫. ರಾಜಾ ಆಹ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ‘ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಪಞ್ಞಾ’ತಿ ವಾ ‘ಭೂತಸ್ಮಿಂ ಜೀವೋ’ತಿ ವಾ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ನಾನತ್ಥಾ ಚೇವ ನಾನಾಬ್ಯಞ್ಜನಾ ಚ, ಉದಾಹು ಏಕತ್ಥಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ವಿಜಾನನಲಕ್ಖಣಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಪಜಾನನಲಕ್ಖಣಾ ಪಞ್ಞಾ, ಭೂತಸ್ಮಿಂ ಜೀವೋ ನುಪಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ ಜೀವೋ ನುಪಲಬ್ಭತಿ, ಅಥ ಕೋ ಚರಹಿ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುಣಾತಿ, ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯತಿ, ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯತಿ, ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸತಿ, ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಜಾನಾತೀ’’ತಿ? ಥೇರೋ ಆಹ ‘‘ಯದಿ ಜೀವೋ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಜಾನಾತಿ, ಸೋ ಜೀವೋ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇಸು ಉಪ್ಪಾಟಿತೇಸು ಮಹನ್ತೇನ ಆಕಾಸೇನ ಬಹಿಮುಖೋ ಸುಟ್ಠುತರಂ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಸೋತೇಸು ಉಪ್ಪಾಟಿತೇಸು, ಘಾನೇ ಉಪ್ಪಾಟಿತೇ, ಜಿವ್ಹಾಯ ಉಪ್ಪಾಟಿತಾಯ, ಕಾಯೇ ಉಪ್ಪಾಟಿತೇ ಮಹನ್ತೇನ ಆಕಾಸೇನ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಸದ್ದಂ ಸುಣೇಯ್ಯ, ಗನ್ಧಂ ಘಾಯೇಯ್ಯ, ರಸಂ ಸಾಯೇಯ್ಯ, ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಭೂತಸ್ಮಿಂ ಜೀವೋ ನುಪಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಲ್ಲೋಸಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನಾ’’ತಿ.

ವಿಞ್ಞಾಣನಾನತ್ಥಪಞ್ಹೋ ಪನ್ನರಸಮೋ.

೧೬. ಅರೂಪಧಮ್ಮವವತ್ಥಾನದುಕ್ಕರಪಞ್ಹೋ

೧೬. ರಾಜಾ ಆಹ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ದುಕ್ಕರಂ ನು ಖೋ ಭಗವತಾ ಕತ’’ನ್ತಿ? ಥೇರೋ ಆಹ ‘‘ದುಕ್ಕರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಕತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ದುಕ್ಕರಂ ಕತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ದುಕ್ಕರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಕತಂ ಇಮೇಸಂ ಅರೂಪೀನಂ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಏಕಾರಮ್ಮಣೇ ವತ್ತಮಾನಾನಂ ವವತ್ಥಾನಂ ಅಕ್ಖಾತಂ ‘ಅಯಂ ಫಸ್ಸೋ, ಅಯಂ ವೇದನಾ, ಅಯಂ ಸಞ್ಞಾ, ಅಯಂ ಚೇತನಾ, ಇದಂ ಚಿತ್ತ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಓಪಮ್ಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಕೋಚಿದೇವ ಪುರಿಸೋ ನಾವಾಯ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಪುಟೇನ ಉದಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಜಿವ್ಹಾಯ ಸಾಯಿತ್ವಾ ಜಾನೇಯ್ಯ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೋ ಪುರಿಸೋ ‘‘ಇದಂ ಗಙ್ಗಾಯ ಉದಕಂ, ಇದಂ ಯಮುನಾಯ ಉದಕಂ, ಇದಂ ಅಚಿರವತಿಯಾ ಉದಕಂ, ಇದಂ ಸರಭುಯಾ ಉದಕಂ, ಇದಂ ಮಹಿಯಾ ಉದಕ’’’ನ್ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಕರಂ, ಭನ್ತೇ, ಜಾನಿತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಇತೋ ದುಕ್ಕರತರಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವತಾ ಕತಂ ಇಮೇಸಂ ಅರೂಪೀನಂ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಏಕಾರಮ್ಮಣೇ ವತ್ತಮಾನಾನಂ ವವತ್ಥಾನಂ ಅಕ್ಖಾತಂ ‘ಅಯಂ ಫಸ್ಸೋ, ಅಯಂ ವೇದನಾ, ಅಯಂ ಸಞ್ಞಾ, ಅಯಂ ಚೇತನಾ, ಇದಂ ಚಿತ್ತ’’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸುಟ್ಠು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ರಾಜಾ ಅಬ್ಭಾನುಮೋದೀತಿ.

ಅರೂಪಧಮ್ಮವವತ್ಥಾನದುಕ್ಕರಪಞ್ಹೋ ಸೋಳಸಮೋ.

ಅರೂಪಧಮ್ಮವವತ್ಥಾನವಗ್ಗೋ ಸತ್ತಮೋ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಗ್ಗೇ ಸೋಳಸ ಪಞ್ಹಾ.

ಮಿಲಿನ್ದಪಞ್ಹಪುಚ್ಛಾವಿಸಜ್ಜನಾ

ಥೇರೋ ಆಹ ‘‘ಜಾನಾಸಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಮ್ಪತಿ ಕಾ ವೇಲಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಜಾನಾಮಿ ‘ಸಮ್ಪತಿ ಪಠಮೋ ಯಾಮೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ, ಮಜ್ಝಿಮೋ ಯಾಮೋ ಪವತ್ತತಿ, ಉಕ್ಕಾ ಪದೀಪೀಯನ್ತಿ, ಚತ್ತಾರಿ ಪಟಾಕಾನಿ ಆಣತ್ತಾನಿ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಭಣ್ಡತೋ ರಾಜದೇಯ್ಯಾನೀ’’’ತಿ.

ಯೋನಕಾ ಏವಮಾಹಂಸು ‘‘ಕಲ್ಲೋಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಥೇರೋ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ಭಣೇ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಥೇರೋ, ಏದಿಸೋ ಆಚರಿಯೋ ಭವೇಯ್ಯ ಮಾದಿಸೋ ಚ ಅನ್ತೇವಾಸೀ, ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಪಣ್ಡಿತೋ ಧಮ್ಮಂ ಆಜಾನೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ ತುಟ್ಠೋ ರಾಜಾ ಥೇರಂ ನಾಗಸೇನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕೇನ ಕಮ್ಬಲೇನ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ತೇ ಅಟ್ಠಸತಂ ಭತ್ತಂ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅನ್ತೇಪುರೇ ಕಪ್ಪಿಯಂ, ತೇನ ಚ ಪವಾರೇಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಲಂ ಮಹಾರಾಜ ಜೀವಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಜಾನಾಮಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಜೀವಸಿ, ಅಪಿ ಚ ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ರಕ್ಖ, ಮಮಞ್ಚ ರಕ್ಖಾಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಥಂ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖಸಿ, ‘ನಾಗಸೇನೋ ಮಿಲಿನ್ದಂ ರಾಜಾನಂ ಪಸಾದೇತಿ, ನ ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಲಭೀ’ತಿ ಪರಾಪವಾದೋ [ಪರಪ್ಪವಾದೋ (ಕ.)] ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ, ಏವಂ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖ. ಕಥಂ ಮಮಂ ರಕ್ಖಸಿ, ‘ಮಿಲಿನ್ದೋ ರಾಜಾ ಪಸನ್ನೋ ಪಸನ್ನಾಕಾರಂ ನ ಕರೋತೀ’ತಿ ಪರಾಪವಾದೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ, ಏವಂ ಮಮಂ ರಕ್ಖಾಹೀ’’ತಿ. ‘‘ತಥಾ ಹೋತು, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಸೀಹೋ ಮಿಗರಾಜಾ ಸುವಣ್ಣಪಞ್ಜರೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತೋಪಿ ಬಹಿಮುಖೋ ಯೇವ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸಾಮಿ ಬಹಿಮುಖೋ ಯೇವ ಪನ ಅಚ್ಛಾಮಿ. ಸಚೇ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಾಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯಂ, ನ ಚಿರಂ ಜೀವೇಯ್ಯಂ, ಬಹೂ ಮೇ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ನಾಗಸೇನೋ ಮಿಲಿನ್ದಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಸಙ್ಘಾರಾಮಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೇ ಚ ಆಯಸ್ಮನ್ತೇ ನಾಗಸೇನೇ ಮಿಲಿನ್ದಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಕಿಂ ಮಯಾ ಪುಚ್ಛಿತಂ, ಕಿಂ ಭದನ್ತೇನ ನಾಗಸೇನೇನ ವಿಸಜ್ಜಿತ’’ನ್ತಿ? ಅಥ ಖೋ ಮಿಲಿನ್ದಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಮಯಾ ಸುಪುಚ್ಛಿತಂ, ಸಬ್ಬಂ ಭದನ್ತೇನ ನಾಗಸೇನೇನ ಸುವಿಸಜ್ಜಿತ’’ನ್ತಿ. ಆಯಸ್ಮತೋಪಿ ನಾಗಸೇನಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾರಾಮಗತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಕಿಂ ಮಿಲಿನ್ದೇನ ರಞ್ಞಾ ಪುಚ್ಛಿತಂ, ಕಿಂ ಮಯಾ ವಿಸಜ್ಜಿತ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ನಾಗಸೇನಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಮಿಲಿನ್ದೇನ ರಞ್ಞಾ ಸುಪುಚ್ಛಿತಂ, ಸಬ್ಬಂ ಮಯಾ ಸುವಿಸಜ್ಜಿತ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ನಾಗಸೇನೋ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ಮಿಲಿನ್ದಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ಖೋ ಮಿಲಿನ್ದೋ ರಾಜಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾಗಸೇನಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ, ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಮಿಲಿನ್ದೋ ರಾಜಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾಗಸೇನಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಮಾ ಖೋ ಭದನ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಅಹೋಸಿ ‘ನಾಗಸೇನೋ ಮಯಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತೋ’ತಿ ತೇನೇವ ಸೋಮನಸ್ಸೇನ ತಂ ರತ್ತಾವಸೇಸಂ ವೀತಿನಾಮೇಸೀತಿ ನ ತೇ ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತಂ ರತ್ತಾವಸೇಸಂ ಏತದಹೋಸಿ ‘ಕಿಂ ಮಯಾ ಪುಚ್ಛಿತಂ, ಕಿಂ ಭದನ್ತೇನ ವಿಸಜ್ಜಿತ’ನ್ತಿ, ‘ಸಬ್ಬಂ ಮಯಾ ಸುಪುಚ್ಛಿತಂ, ಸಬ್ಬಂ ಭದನ್ತೇನ ಸುವಿಸಜ್ಜಿತ’’’ನ್ತಿ.

ಥೇರೋಪಿ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಮಾ ಖೋ ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಏವಂ ಅಹೋಸಿ ‘ಮಿಲಿನ್ದಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಮಯಾ ಪಞ್ಹೋ ವಿಸಜ್ಜಿತೋ’ತಿ ತೇನೇವ ಸೋಮನಸ್ಸೇನ ತಂ ರತ್ತಾವಸೇಸಂ ವೀತಿನಾಮೇಸೀತಿ ನ ತೇ ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ತಂ ರತ್ತಾವಸೇಸಂ ಏತದಹೋಸಿ ‘ಕಿಂ ಮಿಲಿನ್ದೇನ ರಞ್ಞಾ ಪುಚ್ಛಿತಂ, ಕಿಂ ಮಯಾ ವಿಸಜ್ಜಿತ’ನ್ತಿ, ‘ಸಬ್ಬಂ ಮಿಲಿನ್ದೇನ ರಞ್ಞಾ ಸುಪುಚ್ಛಿತಂ, ಸಬ್ಬಂ ಮಯಾ ಸುವಿಸಜ್ಜಿತ’’’ನ್ತಿ ಇತಿಹ ತೇ ಮಹಾನಾಗಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಸುಭಾಸಿತಂ ಸಮನುಮೋದಿಂಸೂತಿ.

ಮಿಲಿನ್ದಪಞ್ಹಪುಚ್ಛಾವಿಸಜ್ಜನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಮೇಣ್ಡಕಪಞ್ಹಾರಮ್ಭಕಥಾ

ಅಟ್ಠಮನ್ತಪರಿವಜ್ಜನೀಯಟ್ಠಾನಾನಿ

ಭಸ್ಸಪ್ಪವಾದೋ [ಭಸ್ಸಪ್ಪವೇದೀ (ಸೀ. ಪೀ.)] ವೇತಣ್ಡೀ, ಅತಿಬುದ್ಧಿ ವಿಚಕ್ಖಣೋ;

ಮಿಲಿನ್ದೋ ಞಾಣಭೇದಾಯ, ನಾಗಸೇನಮುಪಾಗಮಿ.

ವಸನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಛಾಯಾಯ, ಪರಿಪುಚ್ಛಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ;

ಪಭಿನ್ನಬುದ್ಧಿ ಹುತ್ವಾನ, ಸೋಪಿ ಆಸಿ ತಿಪೇಟಕೋ.

ನವಙ್ಗಂ ಅನುಮಜ್ಜನ್ತೋ, ರತ್ತಿಭಾಗೇ ರಹೋಗತೋ;

ಅದ್ದಕ್ಖಿ ಮೇಣ್ಡಕೇ ಪಞ್ಹೇ, ದುನ್ನಿವೇಠೇ ಸನಿಗ್ಗಹೇ.

‘‘ಪರಿಯಾಯಭಾಸಿತಂ ಅತ್ಥಿ, ಅತ್ಥಿ ಸನ್ಧಾಯಭಾಸಿತಂ;

ಸಭಾವಭಾಸಿತಂ ಅತ್ಥಿ, ಧಮ್ಮರಾಜಸ್ಸ ಸಾಸನೇ.

‘‘ತೇಸಮತ್ಥಂ ಅವಿಞ್ಞಾಯ, ಮೇಣ್ಡಕೇ ಜಿನಭಾಸಿತೇ;

ಅನಾಗತಮ್ಹಿ ಅದ್ಧಾನೇ, ವಿಗ್ಗಹೋ ತತ್ಥ ಹೇಸ್ಸತಿ.

‘‘ಹನ್ದ ಕಥಿಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ, ಛೇಜ್ಜಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ ಮೇಣ್ಡಕೇ;

ತಸ್ಸ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಮಗ್ಗೇನ, ನಿದ್ದಿಸಿಸ್ಸನ್ತ್ಯನಾಗತೇ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಮಿಲಿನ್ದೋ ರಾಜಾ ಪಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಉದ್ಧಸ್ತೇ [ಉಟ್ಠಿತೇ (ಸ್ಯಾ.), ಉಗ್ಗತೇ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಅರುಣೇ ಸೀಸಂ ನ್ಹತ್ವಾ ಸಿರಸಿ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ವತ್ತಪದಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿ ‘‘ಇತೋ ಮೇ ಅನಾಗತಾನಿ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ಅಟ್ಠ ಗುಣೇ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ತಪೋ ಚರಿತಬ್ಬೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸೋಹಂ ಚಿಣ್ಣತಪೋ ಸಮಾನೋ ಆಚರಿಯಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಮೇಣ್ಡಕೇ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಮಿಲಿನ್ದೋ ರಾಜಾ ಪಕತಿದುಸ್ಸಯುಗಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಆಭರಣಾನಿ ಚ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಕಾಸಾವಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಮುಣ್ಡಕಪಟಿಸೀಸಕಂ ಸೀಸೇ ಪಟಿಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಮುನಿಭಾವಮುಪಗನ್ತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಗುಣೇ ಸಮಾದಿಯಿ ‘‘ಇಮಂ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಯಾ ನ ರಾಜತ್ಥೋ ಅನುಸಾಸಿತಬ್ಬೋ, ನ ರಾಗೂಪಸಞ್ಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ, ನ ದೋಸೂಪಸಞ್ಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ, ನ ಮೋಹೂಪಸಞ್ಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ, ದಾಸಕಮ್ಮಕರಪೋರಿಸೇ ಜನೇಪಿ ನಿವಾತವುತ್ತಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಕಾಯಿಕಂ ವಾಚಸಿಕಂ ಅನುರಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ಛಪಿ ಆಯತನಾನಿ ನಿರವಸೇಸತೋ ಅನುರಕ್ಖಿತಬ್ಬಾನಿ, ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ಮಾನಸಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ಗುಣೇ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ತೇಸ್ವೇವ ಅಟ್ಠಸು ಗುಣೇಸು ಮಾನಸಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಬಹಿ ಅನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ಪಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಪಗೇವ ಪಾತರಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖು ಮಿತಭಾಣೀ ಸುಸಣ್ಠಿತೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಹಟ್ಠೇನ ಉದಗ್ಗೇನ ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಥೇರಂ ನಾಗಸೇನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ಇದಮವೋಚ –

‘‘ಅತ್ಥಿ ಮೇ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಕೋಚಿ ಅತ್ಥೋ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತಯಿತಬ್ಬೋ, ನ ತತ್ಥ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ತತಿಯೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ಸುಞ್ಞೇ ಓಕಾಸೇ ಪವಿವಿತ್ತೇ ಅರಞ್ಞೇ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಪಾಗತೇ ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪೇ. ತತ್ಥ ಸೋ ಪಞ್ಹೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತತ್ಥ ಮೇ ಗುಯ್ಹಂ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ ನ ರಹಸ್ಸಕಂ, ಅರಹಾಮಹಂ ರಹಸ್ಸಕಂ ಸುಣಿತುಂ ಸುಮನ್ತನೇ ಉಪಗತೇ, ಉಪಮಾಯಪಿ ಸೋ ಅತ್ಥೋ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ, ಯಥಾ ಕಿಂ ವಿಯ, ಯಥಾ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಮಹಾಪಥವೀ ನಿಕ್ಖೇಪಂ ಅರಹತಿ ನಿಕ್ಖೇಪೇ ಉಪಗತೇ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅರಹಾಮಹಂ ರಹಸ್ಸಕಂ ಸುಣಿತುಂ ಸುಮನ್ತನೇ ಉಪಗತೇ’’ತಿ. ಗರುನಾ ಸಹ ಪವಿವಿತ್ತಪವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇದಮವೋಚ – ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಇಧ ಪುರಿಸೇನ ಮನ್ತಯಿತುಕಾಮೇನ ಅಟ್ಠ ಠಾನಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜಯಿತಬ್ಬಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ನ ತೇಸು ಠಾನೇಸು ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ಅತ್ಥಂ ಮನ್ತೇತಿ, ಮನ್ತಿತೋಪಿ ಅತ್ಥೋ ಪರಿಪತತಿ ನ ಸಮ್ಭವತಿ. ಕತಮಾನಿ ಅಟ್ಠ ಠಾನಾನಿ? ವಿಸಮಟ್ಠಾನಂ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಂ, ಸಭಯಂ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಂ, ಅತಿವಾತಟ್ಠಾನಂ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಂ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಂ, ದೇವಟ್ಠಾನಂ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಂ, ಪನ್ಥೋ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯೋ, ಸಙ್ಗಾಮೋ [ಸಙ್ಕಮೋ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಪರಿವಜ್ಜನೀಯೋ, ಉದಕತಿತ್ಥಂ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಂ. ಇಮಾನಿ ಅಟ್ಠ ಠಾನಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಾನೀ’’ತಿ.

ಥೇರೋ ಆಹ ‘‘ಕೋ ದೋಸೋ ವಿಸಮಟ್ಠಾನೇ, ಸಭಯೇ, ಅತಿವಾತೇ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ, ದೇವಟ್ಠಾನೇ, ಪನ್ಥೇ, ಸಙ್ಗಾಮೇ, ಉದಕತಿತ್ಥೇ’’ತಿ? ‘‘ವಿಸಮೇ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಮನ್ತಿತೋ ಅತ್ಥೋ ವಿಕಿರತಿ ವಿಧಮತಿ ಪಗ್ಘರತಿ ನ ಸಮ್ಭವತಿ, ಸಭಯೇ ಮನೋ ಸನ್ತಸ್ಸತಿ, ಸನ್ತಸ್ಸಿತೋ ನ ಸಮ್ಮಾ ಅತ್ಥಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ಅತಿವಾತೇ ಸದ್ದೋ ಅವಿಭೂತೋ ಹೋತಿ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಉಪಸ್ಸುತಿಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ದೇವಟ್ಠಾನೇ ಮನ್ತಿತೋ ಅತ್ಥೋ ಗರುಕಂ ಪರಿಣಮತಿ, ಪನ್ಥೇ ಮನ್ತಿತೋ ಅತ್ಥೋ ತುಚ್ಛೋ ಭವತಿ, ಸಙ್ಗಾಮೇ ಚಞ್ಚಲೋ ಭವತಿ, ಉದಕತಿತ್ಥೇ ಪಾಕಟೋ ಭವತಿ. ಭವತೀಹ –

‘‘‘ವಿಸಮಂ ಸಭಯಂ ಅತಿವಾತೋ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ದೇವನಿಸ್ಸಿತಂ;

ಪನ್ಥೋ ಚ ಸಙ್ಗಾಮೋ ತಿತ್ಥಂ, ಅಟ್ಠೇತೇ ಪರಿವಜ್ಜಿಯಾ’’’ತಿ.

ಅಟ್ಠ ಮನ್ತನಸ್ಸ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಟ್ಠಾನಾನಿ.

ಅಟ್ಠಮನ್ತವಿನಾಸಕಪುಗ್ಗಲಾ

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಟ್ಠಿಮೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಮನ್ತಿಯಮಾನಾ ಮನ್ತಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಪಾದೇನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಅಟ್ಠ? ರಾಗಚರಿತೋ ದೋಸಚರಿತೋ ಮೋಹಚರಿತೋ ಮಾನಚರಿತೋ ಲುದ್ಧೋ ಅಲಸೋ ಏಕಚಿನ್ತೀ ಬಾಲೋತಿ. ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ಪುಗ್ಗಲಾ ಮನ್ತಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಪಾದೇನ್ತೀ’’ತಿ.

ಥೇರೋ ಆಹ ‘‘ತೇಸಂ ಕೋ ದೋಸೋ’’ತಿ? ‘‘ರಾಗಚರಿತೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ರಾಗವಸೇನ ಮನ್ತಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಪಾದೇತಿ, ದೋಸಚರಿತೋ ದೋಸವಸೇನ ಮನ್ತಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಪಾದೇತಿ, ಮೋಹಚರಿತೋ ಮೋಹವಸೇನ ಮನ್ತಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಪಾದೇತಿ, ಮಾನಚರಿತೋ ಮಾನವಸೇನ ಮನ್ತಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಪಾದೇತಿ, ಲುದ್ಧೋ ಲೋಭವಸೇನ ಮನ್ತಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಪಾದೇತಿ, ಅಲಸೋ ಅಲಸತಾಯ ಮನ್ತಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಪಾದೇತಿ, ಏಕಚಿನ್ತೀ ಏಕಚಿನ್ತಿತಾಯ ಮನ್ತಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಪಾದೇತಿ, ಬಾಲೋ ಬಾಲತಾಯ ಮನ್ತಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಪಾದೇತಿ. ಭವತೀಹ –

‘‘‘ರತ್ತೋ ದುಟ್ಠೋ ಚ ಮೂಳ್ಹೋ ಚ, ಮಾನೀ ಲುದ್ಧೋ ತಥಾಲಸೋ;

ಏಕಚಿನ್ತೀ ಚ ಬಾಲೋ ಚ, ಏತೇ ಅತ್ಥವಿನಾಸಕಾ’’’ತಿ.

ಅಟ್ಠ ಮನ್ತವಿನಾಸಕಪುಗ್ಗಲಾ.

ನವಗುಯ್ಹಮನ್ತವಿಧಂಸಕಂ

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ನವಿಮೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಮನ್ತಿತಂ ಗುಯ್ಹಂ ವಿವರನ್ತಿ ನ ಧಾರೇನ್ತಿ. ಕತಮೇ ನವ? ರಾಗಚರಿತೋ ದೋಸಚರಿತೋ ಮೋಹಚರಿತೋ ಭೀರುಕೋ ಆಮಿಸಗರುಕೋ ಇತ್ಥೀ ಸೋಣ್ಡೋ ಪಣ್ಡಕೋ ದಾರಕೋ’’ತಿ.

ಥೇರೋ ಆಹ ‘‘ತೇಸಂ ಕೋ ದೋಸೋ’’ತಿ? ‘‘ರಾಗಚರಿತೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ರಾಗವಸೇನ ಮನ್ತಿತಂ ಗುಯ್ಹಂ ವಿವರತಿ ನ ಧಾರೇತಿ, ದೋಸಚರಿತೋ, ಭನ್ತೇ, ದೋಸವಸೇನ ಮನ್ತಿತಂ ಗುಯ್ಹಂ ವಿವರತಿ ನ ಧಾರೇತಿ, ಮೂಳ್ಹೋ ಮೋಹವಸೇನ ಮನ್ತಿತಂ ಗುಯ್ಹಂ ವಿವರತಿ ನ ಧಾರೇತಿ, ಭೀರುಕೋ ಭಯವಸೇನ ಮನ್ತಿತಂ ಗುಯ್ಹಂ ವಿವರತಿ ನ ಧಾರೇತಿ, ಆಮಿಸಗರುಕೋ ಆಮಿಸಹೇತು ಮನ್ತಿತಂ ಗುಯ್ಹಂ ವಿವರತಿ ನ ಧಾರೇತಿ, ಇತ್ಥೀ ಪಞ್ಞಾಯ ಇತ್ತರತಾಯ ಮನ್ತಿತಂ ಗುಯ್ಹಂ ವಿವರತಿ ನ ಧಾರೇತಿ, ಸೋಣ್ಡಿಕೋ ಸುರಾಲೋಲತಾಯ ಮನ್ತಿತಂ ಗುಯ್ಹಂ ವಿವರತಿ ನ ಧಾರೇತಿ, ಪಣ್ಡಕೋ ಅನೇಕಂಸಿಕತಾಯ ಮನ್ತಿತಂ ಗುಯ್ಹಂ ವಿವರತಿ ನ ಧಾರೇತಿ, ದಾರಕೋ ಚಪಲತಾಯ ಮನ್ತಿತಂ ಗುಯ್ಹಂ ವಿವರತಿ ನ ಧಾರೇತಿ. ಭವತೀಹ –

‘‘‘ರತ್ತೋ ದುಟ್ಠೋ ಚ ಮೂಳ್ಹೋ ಚ, ಭೀರು ಆಮಿಸಗರುಕೋ [ಆಮಿಸಚಕ್ಖುಕೋ (ಸೀ. ಪೀ.)];

ಇತ್ಥೀ ಸೋಣ್ಡೋ ಪಣ್ಡಕೋ ಚ, ನವಮೋ ಭವತಿ ದಾರಕೋ.

‘‘ನವೇತೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಲೋಕೇ, ಇತ್ತರಾ ಚಲಿತಾ ಚಲಾ;

ಏತೇಹಿ ಮನ್ತಿತಂ ಗುಯ್ಹಂ, ಖಿಪ್ಪಂ ಭವತಿ ಪಾಕಟ’’’ನ್ತಿ.

ನವ ಗುಯ್ಹಮನ್ತವಿಧಂಸಕಾ ಪುಗ್ಗಲಾ.

ಅಟ್ಠ ಪಞ್ಞಾಪಟಿಲಾಭಕಾರಣಂ

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಟ್ಠಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಬುದ್ಧಿ ಪರಿಣಮತಿ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ? ವಯಪರಿಣಾಮೇನ ಬುದ್ಧಿ ಪರಿಣಮತಿ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಯಸಪರಿಣಾಮೇನ ಬುದ್ಧಿ ಪರಿಣಮತಿ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಪರಿಪುಚ್ಛಾಯ ಬುದ್ಧಿ ಪರಿಣಮತಿ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಿತ್ಥಸಂವಾಸೇನ ಬುದ್ಧಿ ಪರಿಣಮತಿ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೇನ ಬುದ್ಧಿ ಪರಿಣಮತಿ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸಾಕಚ್ಛಾಯ ಬುದ್ಧಿ ಪರಿಣಮತಿ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸ್ನೇಹೂಪಸೇವನೇನ ಬುದ್ಧಿ ಪರಿಣಮತಿ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಪತಿರೂಪದೇಸವಾಸೇನ ಬುದ್ಧಿ ಪರಿಣಮತಿ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಭವತೀಹ –

‘‘‘ವಯೇನ ಯಸಪುಚ್ಛಾಹಿ, ತಿತ್ಥವಾಸೇನ ಯೋನಿಸೋ;

ಸಾಕಚ್ಛಾ ಸ್ನೇಹಸಂಸೇವಾ, ಪತಿರೂಪವಸೇನ ಚ.

‘‘ಏತಾನಿ ಅಟ್ಠ ಠಾನಾನಿ, ಬುದ್ಧಿವಿಸದಕಾರಣಾ;

ಯೇಸಂ ಏತಾನಿ ಸಮ್ಭೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಬುದ್ಧಿ ಪಭಿಜ್ಜತೀ’’’ತಿ.

ಅಟ್ಠ ಪಞ್ಞಾಪಟಿಲಾಭಕಾರಣಾನಿ.

ಆಚರಿಯಗುಣಂ

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಅಯಂ ಭೂಮಿಭಾಗೋ ಅಟ್ಠ ಮನ್ತದೋಸವಿವಜ್ಜಿತೋ, ಅಹಞ್ಚ ಲೋಕೇ ಪರಮೋ ಮನ್ತಿಸಹಾಯೋ [ಮನ್ತಸಹಾಯೋ (ಸೀ.)], ಗುಯ್ಹಮನುರಕ್ಖೀ ಚಾಹಂ ಯಾವಾಹಂ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮಿ ತಾವ ಗುಯ್ಹಮನುರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಟ್ಠಹಿ ಚ ಮೇ ಕಾರಣೇಹಿ ಬುದ್ಧಿ ಪರಿಣಾಮಂ ಗತಾ, ದುಲ್ಲಭೋ ಏತರಹಿ ಮಾದಿಸೋ ಅನ್ತೇವಾಸೀ, ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪನ್ನೇ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಯೇ ಆಚರಿಯಾನಂ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಆಚರಿಯಗುಣಾ, ತೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಆಚರಿಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಗುಣಾ?

‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಆಚರಿಯೇನ ಅನ್ತೇವಾಸಿಮ್ಹಿ ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ಆರಕ್ಖಾ ಉಪಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಾ, ಅಸೇವನಸೇವನಾ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ, ಪಮತ್ತಾಪ್ಪಮತ್ತಾ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ, ಸೇಯ್ಯವಕಾಸೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ, ಗೇಲಞ್ಞಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ಭೋಜನಸ್ಸ [ಭೋಜನೀಯಂ (ಸ್ಯಾ.)] ಲದ್ಧಾಲದ್ಧಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ವಿಸೇಸೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ, ಪತ್ತಗತಂ ಸಂವಿಭಜಿತಬ್ಬಂ, ಅಸ್ಸಾಸಿತಬ್ಬೋ ‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಅತ್ಥೋ ತೇ ಅಭಿಕ್ಕಮತೀ’ತಿ, ‘ಇಮಿನಾ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಪಟಿಚರತೀ’ತಿ [ಪಟಿಚರಾಹೀತಿ (ಕ.)] ಪಟಿಚಾರೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ, ಗಾಮೇ ಪಟಿಚಾರೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ, ವಿಹಾರೇ ಪಟಿಚಾರೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ, ನ ತೇನ ಹಾಸೋ ದವೋ ಕಾತಬ್ಬೋ [ನ ತೇನ ಸಹ ಸಲ್ಲಾಪೋ ಕಾತಬ್ಬೋ (ಸೀ. ಪೀ.)], ತೇನ ಸಹ ಆಲಾಪೋ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಛಿದ್ದಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಧಿವಾಸೇತಬ್ಬಂ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಕಾರಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಅಖಣ್ಡಕಾರಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಅರಹಸ್ಸಕಾರಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ನಿರವಸೇಸಕಾರಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ‘ಜನೇಮಿಮಂ [ಜಾನೇಮಿಮಂ (ಸ್ಯಾ.)] ಸಿಪ್ಪೇಸೂ’ತಿ ಜನಕಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಂ, ‘ಕಥಂ ಅಯಂ ನ ಪರಿಹಾಯೇಯ್ಯಾ’ತಿ ವಡ್ಢಿಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಂ, ‘ಬಲವಂ ಇಮಂ ಕರೋಮಿ ಸಿಕ್ಖಾಬಲೇನಾ’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಂ, ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಂ, ಆಪದಾಸು ನ ವಿಜಹಿತಬ್ಬಂ, ಕರಣೀಯೇ ನಪ್ಪಮಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಖಲಿತೇ ಧಮ್ಮೇನ ಪಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಆಚರಿಯಗುಣಾ, ತೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಮಯಿ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಸ್ಸು, ಸಂಸಯೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಅತ್ಥಿ ಮೇಣ್ಡಕಪಞ್ಹಾ ಜಿನಭಾಸಿತಾ, ಅನಾಗತೇ ಅದ್ಧಾನೇ ತತ್ಥ ವಿಗ್ಗಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಅನಾಗತೇ ಚ ಅದ್ಧಾನೇ ದುಲ್ಲಭಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾ ಬುದ್ಧಿಮನ್ತೋ, ತೇಸು ಮೇ ಪಞ್ಹೇಸು ಚಕ್ಖುಂ ದೇಹಿ ಪರವಾದಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯಾ’’ತಿ.

ಉಪಾಸಕಗುಣಂ

ಥೇರೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ದಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಗುಣೇ ಪರಿದೀಪೇಸಿ. ‘‘ದಸ ಇಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಗುಣಾ. ಕತಮೇ ದಸ, ಇಧ, ಮಹಾರಾಜ, ಉಪಾಸಕೋ ಸಙ್ಘೇನ ಸಮಾನಸುಖದುಕ್ಖೋ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮಾಧಿಪತೇಯ್ಯೋ ಹೋತಿ, ಯಥಾಬಲಂ ಸಂವಿಭಾಗರತೋ ಹೋತಿ, ಜಿನಸಾಸನಪರಿಹಾನಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಭಿವಡ್ಢಿಯಾ ವಾಯಮತಿ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ಹೋತಿ, ಅಪಗತಕೋತೂಹಲಮಙ್ಗಲಿಕೋ ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ ನ ಅಞ್ಞಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉದ್ದಿಸತಿ, ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕಞ್ಚಸ್ಸ ರಕ್ಖಿತಂ ಹೋತಿ, ಸಮಗ್ಗಾರಾಮೋ ಹೋತಿ ಸಮಗ್ಗರತೋ, ಅನುಸೂಯಕೋ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಕುಹನವಸೇನ ಸಾಸನೇ ಚರತಿ, ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಗುಣಾ, ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಗುಣಾ ತಯಿ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ತಂ ತೇ ಯುತ್ತಂ ಪತ್ತಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಪತಿರೂಪಂ ಯಂ ತ್ವಂ ಜಿನಸಾಸನಪರಿಹಾನಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಭಿವಡ್ಢಿಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ಕರೋಮಿ ತೇ ಓಕಾಸಂ, ಪುಚ್ಛ ಮಂ ತ್ವಂ ಯಥಾಸುಖ’’ನ್ತಿ.

ಮೇಣ್ಡಕಪಞ್ಹಾರಮ್ಭಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.