೭. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದಿಪಞ್ಹೋ

೭. ರಾಜಾ ಆಹ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯತ್ಥ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಯತ್ಥ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪಠಮಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಉದಾಹು ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಪಠಮಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆಣಾಪೇತಿ ‘ಯತ್ಥಾಹಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಾಮಿ, ತ್ವಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜಾಹೀ’ತಿ, ಉದಾಹು ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆಣಾಪೇತಿ ‘ಯತ್ಥ ತ್ವಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸಸಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನಾಲಾಪೋ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಥಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯತ್ಥ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ನಿನ್ನತ್ತಾ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ದ್ವಾರತ್ತಾ ಚ ಚಿಣ್ಣತ್ತಾ ಚ ಸಮುದಾಚರಿತತ್ತಾ ಚಾ’’ತಿ.

‘‘ಕಥಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ನಿನ್ನತ್ತಾ ಯತ್ಥ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಓಪಮ್ಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಕತಮೇನ ಉದಕಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಯೇನ, ಭನ್ತೇ, ನಿನ್ನಂ, ತೇನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಥಾಪರೇನ ಸಮಯೇನ ದೇವೋ ವಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಕತಮೇನ ತಂ ಉದಕಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಯೇನ, ಭನ್ತೇ, ಪುರಿಮಂ ಉದಕಂ ಗತಂ, ತಮ್ಪಿ ತೇನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ನುಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಮಂ ಉದಕಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಉದಕಂ ಆಣಾಪೇತಿ ‘ಯೇನಾಹಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ತ್ವಮ್ಪಿ ತೇನ ಗಚ್ಛಾಹೀ’ತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ವಾ ಉದಕಂ ಪುರಿಮಂ ಉದಕಂ ಆಣಾಪೇತಿ ‘ಯೇನ ತ್ವಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಸಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ತೇನ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’’ತಿ. ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಅನಾಲಾಪೋ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ, ನಿನ್ನತ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿನ್ನತ್ತಾ ಯತ್ಥ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆಣಾಪೇತಿ ‘ಯತ್ಥಾಹಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಾಮಿ, ತ್ವಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜಾಹೀ’ತಿ, ನಾಪಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆಣಾಪೇತಿ ‘ಯತ್ಥ ತ್ವಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸಸಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಅನಾಲಾಪೋ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ, ನಿನ್ನತ್ತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’’ತಿ.

‘‘ಕಥಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ದ್ವಾರತ್ತಾ ಯತ್ಥ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಅಪೇಪಮ್ಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ರಞ್ಞೋ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಂ ನಗರಂ ಅಸ್ಸ ದಳ್ಹಪಾಕಾರತೋರಣಂ ಏಕದ್ವಾರಂ, ತತೋ ಪುರಿಸೋ ನಿಕ್ಖಮಿತುಕಾಮೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಕತಮೇನ ನಿಕ್ಖಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ದ್ವಾರೇನ, ಭನ್ತೇ, ನಿಕ್ಖಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಥಾಪರೋ ಪುರಿಸೋ ನಿಕ್ಖಮಿತುಕಾಮೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಕತಮೇನ ಸೋ ನಿಕ್ಖಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಯೇನ, ಭನ್ತೇ, ಪುರಿಮೋ ಪುರಿಸೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ಸೋಪಿ ತೇನ ನಿಕ್ಖಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಮೋ ಪುರಿಸೋ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪುರಿಸಂ ಆಣಾಪೇತಿ ‘ಯೇನಾಹಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ತ್ವಮ್ಪಿ ತೇನ ಗಚ್ಛಾಹೀ’ತಿ, ಪಚ್ಛಿಮೋ ವಾ ಪುರಿಸೋ ಪುರಿಮಂ ಪುರಿಸಂ ಆಣಾಪೇತಿ ‘ಯೇನ ತ್ವಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಸಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ತೇನ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಅನಾಲಾಪೋ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ, ದ್ವಾರತ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದ್ವಾರತ್ತಾ ಯತ್ಥ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆಣಾಪೇತಿ ‘ಯತ್ಥಾಹಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಾಮಿ, ತ್ವಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜಾಹೀ’ತಿ, ನಾಪಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆಣಾಪೇತಿ ‘ಯತ್ಥ ತ್ವಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸಸಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಅನಾಲಾಪೋ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ, ದ್ವಾರತ್ತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಥಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಚಿಣ್ಣತ್ತಾ ಯತ್ಥ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ?ಓಪಮ್ಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಠಮಂ ಏಕಂ ಸಕಟಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಅಥ ದುತಿಯಂ ಸಕಟಂ ಕತಮೇನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಯೇನ, ಭನ್ತೇ, ಪುರಿಮಂ ಸಕಟಂ ಗತಂ, ತಮ್ಪಿ ತೇನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಮಂ ಸಕಟಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಸಕಟಂ ಆಣಾಪೇತಿ ‘ಯೇನಾಹಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ತ್ವಮ್ಪಿ ತೇನ ಗಚ್ಛಾಹೀ’ತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ವಾ ಸಕಟಂ ಪುರಿಮಂ ಸಕಟಂ ಆಣಾಪೇತಿ ‘ಯೇನ ತ್ವಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಸಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ತೇನ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’’ತಿ. ‘‘ನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಅನಾಲಾಪೋ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ, ಚಿಣ್ಣತ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಚಿಣ್ಣತ್ತಾ ಯತ್ಥ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆಣಾಪೇತಿ ‘ಯತ್ಥಾಹಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಾಮಿ, ತ್ವಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜಾಹೀ’ತಿ, ನಾಪಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆಣಾಪೇತಿ ‘ಯತ್ಥ ತ್ವಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸಸಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಅನಾಲಾಪೋ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ, ಚಿಣ್ಣತ್ತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಥಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಸಮುದಾಚರಿತತ್ತಾ ಯತ್ಥ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಓಪಮ್ಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಯಥಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಮುದ್ದಾಗಣನಾಸಙ್ಖ್ಯಾಲೇಖಾಸಿಪ್ಪಟ್ಠಾನೇಸು ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ದನ್ಧಾಯನಾ ಭವತಿ, ಅಥಾಪರೇನ ಸಮಯೇನ ನಿಸಮ್ಮಕಿರಿಯಾಯ ಸಮುದಾಚರಿತತ್ತಾ ಅದನ್ಧಾಯನಾ ಭವತಿ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಮುದಾಚರಿತತ್ತಾ ಯತ್ಥ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆಣಾಪೇತಿ ‘ಯತ್ಥಾಹಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಾಮಿ, ತ್ವಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜಾಹೀ’ತಿ, ನಾಪಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆಣಾಪೇತಿ ‘ಯತ್ಥ ತ್ವಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸಸಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಅನಾಲಾಪೋ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ, ಸಮುದಾಚರಿತತ್ತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಯತ್ಥ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ…ಪೇ… ಯತ್ಥ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ… ಯತ್ಥ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ …ಪೇ… ಯತ್ಥ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಯತ್ಥ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಪಠಮಂ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಉದಾಹು ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ,…ಪೇ… ಅನಾಲಾಪೋ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ, ಸಮುದಾಚರಿತತ್ತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಲ್ಲೋಸಿ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನಾ’’ತಿ.

ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದಿಪಞ್ಹೋ ಸತ್ತಮೋ.