೨. ದುತಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ವಿತಕ್ಕಸುತ್ತಂ

೩೮. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ, ವುತ್ತಮರಹತಾತಿ ಮೇ ಸುತಂ –

‘‘ತಥಾಗತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹನ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ದ್ವೇ ವಿತಕ್ಕಾ ಬಹುಲಂ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ – ಖೇಮೋ ಚ ವಿತಕ್ಕೋ, ಪವಿವೇಕೋ ಚ [ವಿವೇಕೋ ಚ (ಸ್ಯಾ.)]. ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝಾರಾಮೋ [ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಾರಾಮೋ (ಕ.), ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝಾರಾಮೋ (?)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝರತೋ. ತಮೇನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಂ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝಾರಾಮಂ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝರತಂ ಏಸೇವ ವಿತಕ್ಕೋ ಬಹುಲಂ ಸಮುದಾಚರತಿ – ‘ಇಮಾಯಾಹಂ ಇರಿಯಾಯ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಬ್ಯಾಬಾಧೇಮಿ ತಸಂ ವಾ ಥಾವರಂ ವಾ’ತಿ.

‘‘ಪವಿವೇಕಾರಾಮೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಪವಿವೇಕರತೋ. ತಮೇನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಂ ಪವಿವೇಕಾರಾಮಂ ಪವಿವೇಕರತಂ ಏಸೇವ ವಿತಕ್ಕೋ ಬಹುಲಂ ಸಮುದಾಚರತಿ – ‘ಯಂ ಅಕುಸಲಂ ತಂ ಪಹೀನ’ನ್ತಿ.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹೇಪಿ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝಾರಾಮಾ ವಿಹರಥ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝರತಾ. ತೇಸಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝಾರಾಮಾನಂ ವಿಹರತಂ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝರತಾನಂ ಏಸೇವ ವಿತಕ್ಕೋ ಬಹುಲಂ ಸಮುದಾಚರಿಸ್ಸತಿ – ‘ಇಮಾಯ ಮಯಂ ಇರಿಯಾಯ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಬ್ಯಾಬಾಧೇಮ ತಸಂ ವಾ ಥಾವರಂ ವಾ’ತಿ.

‘‘ಪವಿವೇಕಾರಾಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಹರಥ ಪವಿವೇಕರತಾ. ತೇಸಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪವಿವೇಕಾರಾಮಾನಂ ವಿಹರತಂ ಪವಿವೇಕರತಾನಂ ಏಸೇವ ವಿತಕ್ಕೋ ಬಹುಲಂ ಸಮುದಾಚರಿಸ್ಸತಿ – ‘ಕಿಂ ಅಕುಸಲಂ, ಕಿಂ ಅಪ್ಪಹೀನಂ, ಕಿಂ ಪಜಹಾಮಾ’’’ತಿ. ಏತಮತ್ಥಂ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ತತ್ಥೇತಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ತಥಾಗತಂ ಬುದ್ಧಮಸಯ್ಹಸಾಹಿನಂ, ದುವೇ ವಿತಕ್ಕಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ ನಂ;

ಖೇಮೋ ವಿತಕ್ಕೋ ಪಠಮೋ ಉದೀರಿತೋ, ತತೋ ವಿವೇಕೋ ದುತಿಯೋ ಪಕಾಸಿತೋ.

‘‘ತಮೋನುದಂ ಪಾರಗತಂ ಮಹೇಸಿಂ, ತಂ ಪತ್ತಿಪತ್ತಂ ವಸಿಮಂ ಅನಾಸವಂ;

ವಿಸನ್ತರಂ [ವೇಸನ್ತರಂ (ಸೀ. ಕ.), ವಿಸ್ಸನ್ತರಂ (ಪೀ.)] ತಣ್ಹಕ್ಖಯೇ ವಿಮುತ್ತಂ, ತಂ ವೇ ಮುನಿಂ ಅನ್ತಿಮದೇಹಧಾರಿಂ;

ಮಾರಞ್ಜಹಂ [ಮಾರಜಹಂ (ಸ್ಯಾ.), ಮಾನಜಹಂ (ಸೀ. ಕ.), ಮಾನಂ ಜಹಂ (ಪೀ.)] ಬ್ರೂಮಿ ಜರಾಯ ಪಾರಗುಂ.

‘‘ಸೇಲೇ ಯಥಾ ಪಬ್ಬತಮುದ್ಧನಿಟ್ಠಿತೋ, ಯಥಾಪಿ ಪಸ್ಸೇ ಜನತಂ ಸಮನ್ತತೋ;

ತಥೂಪಮಂ ಧಮ್ಮಮಯಂ ಸುಮೇಧೋ, ಪಾಸಾದಮಾರುಯ್ಹ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖು;

ಸೋಕಾವತಿಣ್ಣಂ ಜನತಮಪೇತಸೋಕೋ, ಅವೇಕ್ಖತಿ ಜಾತಿಜರಾಭಿಭೂತ’’ನ್ತಿ.

ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ, ಇತಿ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ದೇಸನಾಸುತ್ತಂ

೩೯. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ, ವುತ್ತಮರಹತಾತಿ ಮೇ ಸುತಂ –

‘‘ತಥಾಗತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ದ್ವೇ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಭವನ್ತಿ. ಕತಮಾ ದ್ವೇ? ‘ಪಾಪಂ ಪಾಪಕತೋ ಪಸ್ಸಥಾ’ತಿ – ಅಯಂ ಪಠಮಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ; ‘ಪಾಪಂ ಪಾಪಕತೋ ದಿಸ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಥ ವಿರಜ್ಜಥ ವಿಮುಚ್ಚಥಾ’ತಿ – ಅಯಂ ದುತಿಯಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ. ತಥಾಗತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಇಮಾ ದ್ವೇ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಭವನ್ತೀ’’ತಿ. ಏತಮತ್ಥಂ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ತತ್ಥೇತಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ತಥಾಗತಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ, ಸಬ್ಬಭೂತಾನುಕಮ್ಪಿನೋ;

ಪರಿಯಾಯವಚನಂ ಪಸ್ಸ, ದ್ವೇ ಚ ಧಮ್ಮಾ ಪಕಾಸಿತಾ.

‘‘ಪಾಪಕಂ ಪಸ್ಸಥ ಚೇತಂ [ಚೇಕಂ (ಸೀ. ಪೀ.), ಛೇಕಾ (ಸ್ಯಾ.)], ತತ್ಥ ಚಾಪಿ ವಿರಜ್ಜಥ;

ತತೋ ವಿರತ್ತಚಿತ್ತಾಸೇ, ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ.

ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ, ಇತಿ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ವಿಜ್ಜಾಸುತ್ತಂ

೪೦. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ, ವುತ್ತಮರಹತಾತಿ ಮೇ ಸುತಂ –

‘‘ಅವಿಜ್ಜಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಅನ್ವದೇವ ಅಹಿರಿಕಂ ಅನೋತ್ತಪ್ಪಂ; ವಿಜ್ಜಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಅನ್ವದೇವ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪ’’ನ್ತಿ. ಏತಮತ್ಥಂ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ತತ್ಥೇತಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ಯಾ ಕಾಚಿಮಾ ದುಗ್ಗತಿಯೋ, ಅಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಪರಮ್ಹಿ ಚ;

ಅವಿಜ್ಜಾಮೂಲಿಕಾ ಸಬ್ಬಾ, ಇಚ್ಛಾಲೋಭಸಮುಸ್ಸಯಾ.

‘‘ಯತೋ ಚ ಹೋತಿ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ, ಅಹಿರೀಕೋ ಅನಾದರೋ;

ತತೋ ಪಾಪಂ ಪಸವತಿ, ಅಪಾಯಂ ತೇನ ಗಚ್ಛತಿ.

‘‘ತಸ್ಮಾ ಛನ್ದಞ್ಚ ಲೋಭಞ್ಚ, ಅವಿಜ್ಜಞ್ಚ ವಿರಾಜಯಂ;

ವಿಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಾದಯಂ ಭಿಕ್ಖು, ಸಬ್ಬಾ ದುಗ್ಗತಿಯೋ ಜಹೇ’’ತಿ.

ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ, ಇತಿ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಪಞ್ಞಾಪರಿಹೀನಸುತ್ತಂ

೪೧. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ, ವುತ್ತಮರಹತಾತಿ ಮೇ ಸುತಂ –

‘‘ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಸುಪರಿಹೀನಾ ಯೇ ಅರಿಯಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಪರಿಹೀನಾ. ತೇ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ದುಕ್ಖಂ ವಿಹರನ್ತಿ ಸವಿಘಾತಂ ಸಉಪಾಯಾಸಂ ಸಪರಿಳಾಹಂ; ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ದುಗ್ಗತಿ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ. ತೇ [ತೇ ಚ ಖೋ (?)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಅಪರಿಹೀನಾ ಯೇ ಅರಿಯಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಪರಿಹೀನಾ. ತೇ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸುಖಂ ವಿಹರನ್ತಿ ಅವಿಘಾತಂ ಅನುಪಾಯಾಸಂ ಅಪರಿಳಾಹಂ; ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ’’ತಿ. ಏತಮತ್ಥಂ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ತತ್ಥೇತಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ಪಞ್ಞಾಯ ಪರಿಹಾನೇನ, ಪಸ್ಸ ಲೋಕಂ ಸದೇವಕಂ;

ನಿವಿಟ್ಠಂ ನಾಮರೂಪಸ್ಮಿಂ, ಇದಂ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಮಞ್ಞತಿ.

‘‘ಪಞ್ಞಾ ಹಿ ಸೇಟ್ಠಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಯಾಯಂ ನಿಬ್ಬೇಧಗಾಮಿನೀ;

ಯಾಯ ಸಮ್ಮಾ ಪಜಾನಾತಿ, ಜಾತಿಭವಪರಿಕ್ಖಯಂ.

‘‘ತೇಸಂ ದೇವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಚ, ಸಮ್ಬುದ್ಧಾನಂ ಸತೀಮತಂ;

ಪಿಹಯನ್ತಿ ಹಾಸಪಞ್ಞಾನಂ [ಹಾಸುಪಞ್ಞಾನಂ (ಸೀ. ಅಟ್ಠ.)], ಸರೀರನ್ತಿಮಧಾರಿನ’’ನ್ತಿ.

ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ, ಇತಿ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಸುಕ್ಕಧಮ್ಮಸುತ್ತಂ

೪೨. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ, ವುತ್ತಮರಹತಾತಿ ಮೇ ಸುತಂ –

‘‘ದ್ವೇಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಕ್ಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಲೋಕಂ ಪಾಲೇನ್ತಿ. ಕತಮೇ ದ್ವೇ? ಹಿರೀ [ಹಿರಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಚ, ಓತ್ತಪ್ಪಞ್ಚ. ಇಮೇ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವೇ ಸುಕ್ಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಲೋಕಂ ನ ಪಾಲೇಯ್ಯುಂ, ನಯಿಧ ಪಞ್ಞಾಯೇಥ ಮಾತಾತಿ ವಾ ಮಾತುಚ್ಛಾತಿ ವಾ ಮಾತುಲಾನೀತಿ ವಾ ಆಚರಿಯಭರಿಯಾತಿ ವಾ ಗರೂನಂ ದಾರಾತಿ ವಾ. ಸಮ್ಭೇದಂ ಲೋಕೋ ಅಗಮಿಸ್ಸ ಯಥಾ ಅಜೇಳಕಾ ಕುಕ್ಕುಟಸೂಕರಾ ಸೋಣಸಿಙ್ಗಾಲಾ [ಸೋಣಸಿಗಾಲಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)]. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇ ದ್ವೇ ಸುಕ್ಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಲೋಕಂ ಪಾಲೇನ್ತಿ ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಮಾತಾತಿ ವಾ ಮಾತುಚ್ಛಾತಿ ವಾ ಮಾತುಲಾನೀತಿ ವಾ ಆಚರಿಯಭರಿಯಾತಿ ವಾ ಗರೂನಂ ದಾರಾತಿ ವಾ’’ತಿ. ಏತಮತ್ಥಂ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ತತ್ಥೇತಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ಯೇಸಂ ಚೇ ಹಿರಿಓತ್ತಪ್ಪಂ, ಸಬ್ಬದಾ ಚ ನ ವಿಜ್ಜತಿ;

ವೋಕ್ಕನ್ತಾ ಸುಕ್ಕಮೂಲಾ ತೇ, ಜಾತಿಮರಣಗಾಮಿನೋ.

‘‘ಯೇಸಞ್ಚ ಹಿರಿಓತ್ತಪ್ಪಂ, ಸದಾ ಸಮ್ಮಾ ಉಪಟ್ಠಿತಾ;

ವಿರೂಳ್ಹಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾ ತೇ, ಸನ್ತೋ ಖೀಣಪುನಬ್ಭವಾ’’ತಿ.

ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ, ಇತಿ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಅಜಾತಸುತ್ತಂ

೪೩. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ, ವುತ್ತಮರಹತಾತಿ ಮೇ ಸುತಂ –

‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಜಾತಂ ಅಭೂತಂ ಅಕತಂ ಅಸಙ್ಖತಂ. ನೋ ಚೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭವಿಸ್ಸ ಅಜಾತಂ ಅಭೂತಂ ಅಕತಂ ಅಸಙ್ಖತಂ, ನಯಿಧ ಜಾತಸ್ಸ ಭೂತಸ್ಸ ಕತಸ್ಸ ಸಙ್ಖತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಪಞ್ಞಾಯೇಥ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ಅಜಾತಂ ಅಭೂತಂ ಅಕತಂ ಅಸಙ್ಖತಂ, ತಸ್ಮಾ ಜಾತಸ್ಸ ಭೂತಸ್ಸ ಕತಸ್ಸ ಸಙ್ಖತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ. ಏತಮತ್ಥಂ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ತತ್ಥೇತಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ಜಾತಂ ಭೂತಂ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ, ಕತಂ ಸಙ್ಖತಮದ್ಧುವಂ;

ಜರಾಮರಣಸಙ್ಘಾಟಂ, ರೋಗನೀಳಂ [ರೋಗನಿಡ್ಢಂ (ಸೀ.)] ಪಭಙ್ಗುರಂ [ಪಭಙ್ಗುನಂ (ಕ. ಸೀ. ಕ.), ಪಭಙ್ಗುಣಂ (ಸ್ಯಾ.)].

‘‘ಆಹಾರನೇತ್ತಿಪ್ಪಭವಂ, ನಾಲಂ ತದಭಿನನ್ದಿತುಂ;

ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಸನ್ತಂ, ಅತಕ್ಕಾವಚರಂ ಧುವಂ.

‘‘ಅಜಾತಂ ಅಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ, ಅಸೋಕಂ ವಿರಜಂ ಪದಂ;

ನಿರೋಧೋ ದುಕ್ಖಧಮ್ಮಾನಂ, ಸಙ್ಖಾರೂಪಸಮೋ ಸುಖೋ’’ತಿ.

ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ, ಇತಿ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಸುತ್ತಂ

೪೪. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ, ವುತ್ತಮರಹತಾತಿ ಮೇ ಸುತಂ –

‘‘ದ್ವೇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯೋ. ಕತಮೇ ದ್ವೇ? ಸಉಪಾದಿಸೇಸಾ ಚ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತು, ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾ ಚ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತು.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಉಪಾದಿಸೇಸಾ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತು? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅರಹಂ ಹೋತಿ ಖೀಣಾಸವೋ ವುಸಿತವಾ ಕತಕರಣೀಯೋ ಓಹಿತಭಾರೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತಸದತ್ಥೋ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭವಸಂಯೋಜನೋ ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತೋ. ತಸ್ಸ ತಿಟ್ಠನ್ತೇವ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಯೇಸಂ ಅವಿಘಾತತ್ತಾ [ಅವಿಗತತ್ತಾ (ಸೀ. ಅಟ್ಠ.)] ಮನಾಪಾಮನಾಪಂ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ, ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ತಸ್ಸ ಯೋ ರಾಗಕ್ಖಯೋ, ದೋಸಕ್ಖಯೋ, ಮೋಹಕ್ಖಯೋ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಉಪಾದಿಸೇಸಾ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತು.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತು? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅರಹಂ ಹೋತಿ ಖೀಣಾಸವೋ ವುಸಿತವಾ ಕತಕರಣೀಯೋ ಓಹಿತಭಾರೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತಸದತ್ಥೋ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭವಸಂಯೋಜನೋ ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತೋ. ತಸ್ಸ ಇಧೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬವೇದಯಿತಾನಿ ಅನಭಿನನ್ದಿತಾನಿ ಸೀತಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ [ಸೀತೀಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ (?)]. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತು. ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವೇ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯೋ’’ತಿ. ಏತಮತ್ಥಂ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ತತ್ಥೇತಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ದುವೇ ಇಮಾ ಚಕ್ಖುಮತಾ ಪಕಾಸಿತಾ, ನಿಬ್ಬಾನಧಾತೂ ಅನಿಸ್ಸಿತೇನ ತಾದಿನಾ;

ಏಕಾ ಹಿ ಧಾತು ಇಧ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾ, ಸಉಪಾದಿಸೇಸಾ ಭವನೇತ್ತಿಸಙ್ಖಯಾ;

ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾ ಪನ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾ, ಯಮ್ಹಿ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ ಭವಾನಿ ಸಬ್ಬಸೋ.

‘‘ಯೇ ಏತದಞ್ಞಾಯ ಪದಂ ಅಸಙ್ಖತಂ, ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಾ ಭವನೇತ್ತಿಸಙ್ಖಯಾ;

ತೇ ಧಮ್ಮಸಾರಾಧಿಗಮಾ ಖಯೇ ರತಾ, ಪಹಂಸು ತೇ ಸಬ್ಬಭವಾನಿ ತಾದಿನೋ’’ತಿ.

ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ, ಇತಿ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಸುತ್ತಂ

೪೫. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ, ವುತ್ತಮರಹತಾತಿ ಮೇ ಸುತಂ –

‘‘ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾರಾಮಾ [ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾರಾಮಾ (ಕ.)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಹರಥ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನರತಾ, ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಚೇತೋಸಮಥಮನುಯುತ್ತಾ, ಅನಿರಾಕತಜ್ಝಾನಾ, ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಬ್ರೂಹೇತಾ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಾನಂ. ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾರಾಮಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಹರತಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನರತಾನಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಚೇತೋಸಮಥಮನುಯುತ್ತಾನಂ ಅನಿರಾಕತಮಜ್ಝಾನಾನಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾನಂ ಬ್ರೂಹೇತಾನಂ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಫಲಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಫಲಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಞ್ಞಾ, ಸತಿ ವಾ ಉಪಾದಿಸೇಸೇ ಅನಾಗಾಮಿತಾ’’ತಿ. ಏತಮತ್ಥಂ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ತತ್ಥೇತಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ಯೇ ಸನ್ತಚಿತ್ತಾ ನಿಪಕಾ, ಸತಿಮನ್ತೋ ಚ [ಸತಿಮನ್ತೋವ (ಸೀ. ಕ.)] ಝಾಯಿನೋ;

ಸಮ್ಮಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಾಮೇಸು ಅನಪೇಕ್ಖಿನೋ.

‘‘ಅಪ್ಪಮಾದರತಾ ಸನ್ತಾ, ಪಮಾದೇ ಭಯದಸ್ಸಿನೋ;

ಅಭಬ್ಬಾ ಪರಿಹಾನಾಯ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ.

ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ, ಇತಿ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಸಿಕ್ಖಾನಿಸಂಸಸುತ್ತಂ

೪೬. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ, ವುತ್ತಮರಹತಾತಿ ಮೇ ಸುತಂ –

‘‘ಸಿಕ್ಖಾನಿಸಂಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಹರಥ ಪಞ್ಞುತ್ತರಾ ವಿಮುತ್ತಿಸಾರಾ ಸತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಾ. ಸಿಕ್ಖಾನಿಸಂಸಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಹರತಂ ಪಞ್ಞುತ್ತರಾನಂ ವಿಮುತ್ತಿಸಾರಾನಂ ಸತಾಧಿಪತೇಯ್ಯಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಫಲಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಫಲಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಞ್ಞಾ, ಸತಿ ವಾ ಉಪಾದಿಸೇಸೇ ಅನಾಗಾಮಿತಾ’’ತಿ. ಏತಮತ್ಥಂ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ತತ್ಥೇತಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣಸಿಕ್ಖಂ [ಪರಿಪುಣ್ಣಸೇಖಂ (ಸೀ.), ಪರಿಪುಣ್ಣಸೇಕ್ಖಂ (ಸ್ಯಾ.)] ಅಪಹಾನಧಮ್ಮಂ, ಪಞ್ಞುತ್ತರಂ ಜಾತಿಖಯನ್ತದಸ್ಸಿಂ;

ತಂ ವೇ ಮುನಿಂ ಅನ್ತಿಮದೇಹಧಾರಿಂ, ಮಾರಞ್ಜಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಜರಾಯ ಪಾರಗುಂ.

‘‘ತಸ್ಮಾ ಸದಾ ಝಾನರತಾ ಸಮಾಹಿತಾ, ಆತಾಪಿನೋ ಜಾತಿಖಯನ್ತದಸ್ಸಿನೋ;

ಮಾರಂ ಸಸೇನಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಭಿಕ್ಖವೋ, ಭವಥ ಜಾತಿಮರಣಸ್ಸ ಪಾರಗಾ’’ತಿ.

ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ, ಇತಿ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಜಾಗರಿಯಸುತ್ತಂ

೪೭. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ, ವುತ್ತಮರಹತಾತಿ ಮೇ ಸುತಂ –

‘‘ಜಾಗರೋ ಚಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿಹರೇಯ್ಯ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸಮಾಹಿತೋ ಪಮುದಿತೋ ವಿಪ್ಪಸನ್ನೋ ಚ ತತ್ಥ ಕಾಲವಿಪಸ್ಸೀ ಚ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು. ಜಾಗರಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಿಹರತೋ ಸತಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜಾನಸ್ಸ ಸಮಾಹಿತಸ್ಸ ಪಮುದಿತಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಸ್ಸ ತತ್ಥ ಕಾಲವಿಪಸ್ಸಿನೋ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ದ್ವಿನ್ನಂ ಫಲಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಫಲಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಞ್ಞಾ, ಸತಿ ವಾ ಉಪಾದಿಸೇಸೇ ಅನಾಗಾಮಿತಾ’’ತಿ. ಏತಮತ್ಥಂ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ತತ್ಥೇತಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ಜಾಗರನ್ತಾ ಸುಣಾಥೇತಂ, ಯೇ ಸುತ್ತಾ ತೇ ಪಬುಜ್ಝಥ;

ಸುತ್ತಾ ಜಾಗರಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ನತ್ಥಿ ಜಾಗರತೋ ಭಯಂ.

‘‘ಯೋ ಜಾಗರೋ ಚ ಸತಿಮಾ ಸಮ್ಪಜಾನೋ, ಸಮಾಹಿತೋ ಮುದಿತೋ ವಿಪ್ಪಸನ್ನೋ ಚ;

ಕಾಲೇನ ಸೋ ಸಮ್ಮಾ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿವೀಮಂಸಮಾನೋ, ಏಕೋದಿಭೂತೋ ವಿಹನೇ ತಮಂ ಸೋ.

‘‘ತಸ್ಮಾ ಹವೇ ಜಾಗರಿಯಂ ಭಜೇಥ, ಆತಾಪೀ ಭಿಕ್ಖು ನಿಪಕೋ ಝಾನಲಾಭೀ;

ಸಂಯೋಜನಂ ಜಾತಿಜರಾಯ ಛೇತ್ವಾ, ಇಧೇವ ಸಮ್ಬೋಧಿಮನುತ್ತರಂ ಫುಸೇ’’ತಿ.

ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ, ಇತಿ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ. ದಸಮಂ.

೧೧. ಆಪಾಯಿಕಸುತ್ತಂ

೪೮. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ, ವುತ್ತಮರಹತಾತಿ ಮೇ ಸುತಂ –

‘‘ದ್ವೇಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಪಾಯಿಕಾ ನೇರಯಿಕಾ ಇದಮಪ್ಪಹಾಯ. ಕತಮೇ ದ್ವೇ? ಯೋ ಚ ಅಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಪಟಿಞ್ಞೋ, ಯೋ ಚ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರನ್ತಂ ಅಮೂಲಕೇನ ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ ಅನುದ್ಧಂಸೇತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವೇ ಆಪಾಯಿಕಾ ನೇರಯಿಕಾ ಇದಮಪ್ಪಹಾಯಾ’’ತಿ. ಏತಮತ್ಥಂ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ತತ್ಥೇತಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ಅಭೂತವಾದೀ ನಿರಯಂ ಉಪೇತಿ, ಯೋ ವಾಪಿ ಕತ್ವಾ ನ ಕರೋಮಿ ಚಾಹ;

ಉಭೋಪಿ ತೇ ಪೇಚ್ಚ ಸಮಾ ಭವನ್ತಿ, ನಿಹೀನಕಮ್ಮಾ ಮನುಜಾ ಪರತ್ಥ.

‘‘ಕಾಸಾವಕಣ್ಠಾ ಬಹವೋ, ಪಾಪಧಮ್ಮಾ ಅಸಞ್ಞತಾ;

ಪಾಪಾ ಪಾಪೇಹಿ ಕಮ್ಮೇಹಿ, ನಿರಯಂ ತೇ ಉಪಪಜ್ಜರೇ.

‘‘ಸೇಯ್ಯೋ ಅಯೋಗುಳೋ ಭುತ್ತೋ, ತತ್ತೋ ಅಗ್ಗಿಸಿಖೂಪಮೋ;

ಯಞ್ಚೇ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ ದುಸ್ಸೀಲೋ, ರಟ್ಠಪಿಣ್ಡಮಸಞ್ಞತೋ’’ತಿ.

ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ, ಇತಿ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ. ಏಕಾದಸಮಂ.

೧೨. ದಿಟ್ಠಿಗತಸುತ್ತಂ

೪೯. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ, ವುತ್ತಮರಹತಾತಿ ಮೇ ಸುತಂ –

‘‘ದ್ವೀಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಟ್ಠಿಗತೇಹಿ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಓಲೀಯನ್ತಿ ಏಕೇ, ಅತಿಧಾವನ್ತಿ ಏಕೇ; ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ಚ ಪಸ್ಸನ್ತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಓಲೀಯನ್ತಿ ಏಕೇ? ಭವಾರಾಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಭವರತಾ ಭವಸಮ್ಮುದಿತಾ ತೇಸಂ ಭವನಿರೋಧಾಯ ಧಮ್ಮೇ ದೇಸಿಯಮಾನೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನ ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನಾಧಿಮುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಓಲೀಯನ್ತಿ ಏಕೇ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತಿಧಾವನ್ತಿ ಏಕೇ? ಭವೇನೇವ ಖೋ ಪನೇಕೇ ಅಟ್ಟೀಯಮಾನಾ ಹರಾಯಮಾನಾ ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನಾ ವಿಭವಂ ಅಭಿನನ್ದನ್ತಿ – ಯತೋ ಕಿರ, ಭೋ, ಅಯಂ ಅತ್ತಾ [ಸತ್ತೋ (ಸೀ. ಕ.)] ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ ವಿನಸ್ಸತಿ ನ ಹೋತಿ ಪರಂ ಮರಣಾ; ಏತಂ ಸನ್ತಂ ಏತಂ ಪಣೀತಂ ಏತಂ ಯಾಥಾವನ್ತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತಿಧಾವನ್ತಿ ಏಕೇ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಭೂತಂ ಭೂತತೋ ಪಸ್ಸತಿ; ಭೂತಂ ಭೂತತೋ ದಿಸ್ವಾ ಭೂತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ಪಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಏತಮತ್ಥಂ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ತತ್ಥೇತಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ಯೇ [ಯೋ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಭೂತಂ ಭೂತತೋ ದಿಸ್ವಾ, ಭೂತಸ್ಸ ಚ ಅತಿಕ್ಕಮಂ;

ಯಥಾಭೂತೇ ವಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭವತಣ್ಹಾ ಪರಿಕ್ಖಯಾ.

‘‘ಸ ವೇ [ಸಚೇ (ಕ. ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)] ಭೂತಪರಿಞ್ಞೋ, ಸೋ ವೀತತಣ್ಹೋ ಭವಾಭವೇ;

ಭೂತಸ್ಸ ವಿಭವಾ ಭಿಕ್ಖು, ನಾಗಚ್ಛತಿ ಪುನಬ್ಭವ’’ನ್ತಿ.

ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ, ಇತಿ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ. ದ್ವಾದಸಮಂ.

ದುತಿಯೋ ವಗ್ಗೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ದ್ವೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಾ ದ್ವೇ ತಪನೀಯಾ, ಸೀಲೇನ ಅಪರೇ ದುವೇ;

ಅನೋತ್ತಾಪೀ ಕುಹನಾ ದ್ವೇ ಚ, ಸಂವೇಜನೀಯೇನ ತೇ ದಸ.

ವಿತಕ್ಕಾ ದೇಸನಾ ವಿಜ್ಜಾ, ಪಞ್ಞಾ ಧಮ್ಮೇನ ಪಞ್ಚಮಂ;

ಅಜಾತಂ ಧಾತುಸಲ್ಲಾನಂ, ಸಿಕ್ಖಾ ಜಾಗರಿಯೇನ ಚ;

ಅಪಾಯದಿಟ್ಠಿಯಾ ಚೇವ [ಯೇವ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)], ಬಾವೀಸತಿ ಪಕಾಸಿತಾತಿ.

ದುಕನಿಪಾತೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.