ಪಠಮಗಾಥಾಸಙ್ಗಣಿಕಂ

ಸತ್ತನಗರೇಸು ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೩೫. ಏಕಂಸಂ ಚೀವರಂ ಕತ್ವಾತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಂಸಕೂಟೇ ಚೀವರಂ ಕತ್ವಾ; ಸಾಧುಕಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾನ ಅಞ್ಜಲಿನ್ತಿ ದಸನಖಸಮೋಧಾನಸಮುಜ್ಜಲಂ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ. ಆಸೀಸಮಾನರೂಪೋ ವಾತಿ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಮಾನರೂಪೋ ವಿಯ. ಕಿಸ್ಸ ತ್ವಂ ಇಧ ಮಾಗತೋತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಕಿಮತ್ಥಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ತ್ವಂ ಇಧ ಆಗತೋ. ಕೋ ಏವಮಾಹ? ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ. ಕಂ ಏವಮಾಹ? ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉಪಾಲಿಂ. ಇತಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪಾಲಿ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ದ್ವೀಸು ವಿನಯೇಸೂ’’ತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ‘‘ಭದ್ದಕೋ ತೇ ಉಮ್ಮಙ್ಗೋ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಇತಿ ಇಮೇ ಸಬ್ಬಪಞ್ಹೇ ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರೋ ಪುಚ್ಛಿ. ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ಸಙ್ಗೀತಿಕಾಲೇ ಪನ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೋ ಪುಚ್ಛಿ. ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರೋ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಭದ್ದಕೋ ತೇ ಉಮ್ಮಙ್ಗೋತಿ ಭದ್ದಕಾ ತೇ ಪಞ್ಹಾ; ಪಞ್ಹಾ ಹಿ ಅವಿಜ್ಜನ್ಧಕಾರತೋ ಉಮ್ಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ‘‘ಉಮ್ಮಙ್ಗೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಗ್ಘಾತಿ ಕಾರಣತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಯಸ್ಮಾ ಮಂ ಪುಚ್ಛಸಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಅಹಮಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನತ್ಥೇ ವಾ, ‘‘ತಗ್ಘಾ’’ತಿ ಹಿ ಇಮಿನಾ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಮಾದಹಿತ್ವಾ ವಿಸಿಬ್ಬೇನ್ತಿ, ಸಾಮಿಸೇನ, ಸಸಿತ್ಥಕ’’ನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿಯೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಭಗ್ಗೇಸು ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ.

ಚತುವಿಪತ್ತಿವಣ್ಣನಾ

೩೩೬. ಯಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಿಮ್ಹಾತಿ ಯಂ ತ್ವಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ. ಅಕಿತ್ತಯೀತಿ ಅಭಾಸಿ. ನೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ. ತಂ ತಂ ಬ್ಯಾಕತನ್ತಿ ಯಂ ಯಂ ಪುಟ್ಠಂ, ತಂ ತದೇವ ಬ್ಯಾಕತಂ. ಅನಞ್ಞಥಾತಿ ಅಞ್ಞಥಾ ಅಕತ್ವಾ ಬ್ಯಾಕತಂ.

ಯೇ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾ ಸಾ ಸೀಲವಿಪತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿ ನಾಮ ಪಞ್ಹೇ ನತ್ಥಿ, ಅಥ ಖೋ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಕಾಮತಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಚತೂಸು ಹಿ ವಿಪತ್ತೀಸು ದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ಏಕಾಯ ವಿಪತ್ತಿಯಾ ಸಙ್ಗಹಿತಂ, ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ತೀಹಿ ವಿಪತ್ತೀಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯೇ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾ ಸಾ ಸೀಲವಿಪತ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಮೇವ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಸೀಲವಿಪತ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಆಹ.

ಇದಾನಿ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ವಿಪತ್ತೀನಂ ವಸೇನ ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯೋ ಚಾಯಂ, ಅಕ್ಕೋಸತಿ ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಇದಂ ದುಬ್ಭಾಸಿತಸ್ಸ ವತ್ಥುದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ.

ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ ‘‘ತಥಾಹಂ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಿತಂ ಆಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ವದನ್ತಾ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತಿ.

ಅಯಂ ಸಾ ಆಜೀವವಿಪತ್ತಿಸಮ್ಮತಾತಿ ಅಯಂ ಛಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾ ಆಜೀವವಿಪತ್ತಿ ನಾಮ ಚತುತ್ಥಾ ವಿಪತ್ತಿ ಸಮ್ಮತಾತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಂ ಹೋತಿ.

ಇದಾನಿ ‘‘ಯೇ ಚ ಯಾವತತಿಯಕಾ’’ತಿ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ‘‘ಏಕಾದಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಛೇದನಕಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೩೭. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ‘‘ಯೇ ಚ ಯಾವತತಿಯಕಾ’’ತಿ ಅಯಂ ಪಞ್ಹೋ ‘‘ಏಕಾದಸ ಯಾವತತಿಯಕಾ’’ತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಖಾವಸೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಙ್ಖಾನುಸನ್ಧಿವಸೇನೇವ ‘‘ಕತಿ ಛೇದನಕಾನೀ’’ತಿಆದಿಕೇ ಅಞ್ಞೇ ಅನ್ತರಾಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿ. ತೇಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನತ್ಥಂ ‘‘ಛ ಛೇದನಕಾನೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ‘‘ಏಕಂ ಭೇದನಕಂ, ಏಕಂ ಉದ್ದಾಲನಕಂ, ಸೋದಸ ಜಾನನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾ’’ತಿ ಇದಮೇವ ಅಪುಬ್ಬಂ. ಸೇಸಂ ಮಹಾವಗ್ಗೇ ವಿಭತ್ತಮೇವ. ಯಂ ಪನೇತಂ ಅಪುಬ್ಬಂ ತತ್ಥ ಏಕಂ ಭೇದನಕನ್ತಿ ಸೂಚಿಘರಂ. ಏಕಂ ಉದ್ದಾಲನಕನ್ತಿ ತೂಲೋನದ್ಧಮಞ್ಚಪೀಠಂ. ಸೋದಸಾತಿ ಸೋಳಸ. ಜಾನನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾತಿ ‘‘ಜಾನ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ, ತೇ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಾ – ‘‘ಜಾನಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಲಾಭಂ ಪರಿಣತಂ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮೇಯ್ಯ, ಜಾನಂ ಪುಬ್ಬುಪಗತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನುಪಖಜ್ಜ ನಿಸಜ್ಜಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ, ಜಾನಂ ಸಪ್ಪಾಣಕಂ ಉದಕಂ ತಿಣಂ ವಾ ಮತ್ತಿಕಂ ವಾ ಸಿಞ್ಚೇಯ್ಯ ವಾ ಸಿಞ್ಚಾಪೇಯ್ಯ ವಾ, ಜಾನಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಪರಿಪಾಚಿತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಜಾನಂ ಆಸಾದನಾಪೇಕ್ಖೋ ಭುತ್ತಸ್ಮಿಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಜಾನಂ ಸಪ್ಪಾಣಕಂ ಉದಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಜಾನಂ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ನಿಹತಾಧಿಕರಣಂ, ಜಾನಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಯ್ಯ, ಜಾನಂ ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಯ್ಯ, ಜಾನಂ ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥೇನ ಸದ್ಧಿಂ, ಜಾನಂ ತಥಾವಾದಿನಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಕತಾನುಧಮ್ಮೇನ, ಜಾನಂ ತಥಾನಾಸಿತಂ ಸಮಣುದ್ದೇಸಂ, ಜಾನಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಲಾಭಂ ಪರಿಣತಂ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪರಿಣಾಮೇಯ್ಯ, ಜಾನಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ನೇವ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿಚೋದೇಯ್ಯ, ಜಾನಂ ಚೋರಿಂ ವಜ್ಝಂ ವಿದಿತಂ ಅನಪಲೋಕೇತ್ವಾ, ಜಾನಂ ಸಭಿಕ್ಖುಕಂ ಆರಾಮಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಪವಿಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

ಅಸಾಧಾರಣಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೩೮. ಇದಾನಿ ‘‘ಸಾಧಾರಣಂ ಅಸಾಧಾರಣ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಪುರಿಮಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ‘‘ವೀಸಂ ದ್ವೇ ಸತಾನೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಅಸಾಧಾರಣೇಸು ಛ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಿ, ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೋ, ದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ, ಅತ್ತಕಾಮ, ಕುಟಿ, ವಿಹಾರೋತಿ. ದ್ವೇ ಅನಿಯತೇಹಿ ಅಟ್ಠಾತಿ ದ್ವೀಹಿ ಅನಿಯತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಟ್ಠ ಇಮೇ.

ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನಿ ದ್ವಾದಸಾತಿ –

ಧೋವನಞ್ಚ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ, ಕೋಸೇಯ್ಯಸುದ್ಧದ್ವೇಭಾಗಾ;

ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ನಿಸೀದನಂ, ದ್ವೇ ಲೋಮಾ ಪಠಮೋ ಪತ್ತೋ;

ವಸ್ಸಿಕಾ ಆರಞ್ಞಕೇನ ಚಾತಿ – ಇಮೇ ದ್ವಾದಸ.

ದ್ವೇವೀಸತಿ ಖುದ್ದಕಾತಿ –

ಸಕಲೋ ಭಿಕ್ಖುನೀವಗ್ಗೋ, ಪರಮ್ಪರಞ್ಚ ಭೋಜನಂ;

ಅನತಿರಿತ್ತಂ ಅಭಿಹಟಂ, ಪಣೀತಞ್ಚ ಅಚೇಲಕಂ;

ಊನಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಛಾದನಂ.

ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಞ್ಚ, ಯಾ ಚ ಅನಿಕ್ಖನ್ತರಾಜಕೇ;

ಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ, ವಿಕಾಲೇ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಾ.

ನಿಸೀದನೇ ಚ ಯಾ ಸಿಕ್ಖಾ, ವಸ್ಸಿಕಾ ಯಾ ಚ ಸಾಟಿಕಾ;

ದ್ವಾವೀಸತಿ ಇಮಾ ಸಿಕ್ಖಾ, ಖುದ್ದಕೇಸು ಪಕಾಸಿತಾತಿ.

ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಸಾಧಾರಣೇಸುಪಿ ಸಙ್ಘಮ್ಹಾ ದಸ ನಿಸ್ಸರೇತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಮ್ಹಾ ನಿಸ್ಸಾರೀಯತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಭಙ್ಗೇ ವುತ್ತಾ, ಮಾತಿಕಾಯಂ ಪನ ‘‘ನಿಸ್ಸಾರಣೀಯಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಆಗತಾ ದಸ. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನಿ ದ್ವಾದಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿವಿಭಙ್ಗೇ ವಿಭತ್ತಾನಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನೇವ. ಖುದ್ದಕಾಪಿ ತತ್ಥ ವಿಭತ್ತಖುದ್ದಕಾ ಏವ. ತಥಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪಾಟಿದೇಸನೀಯಾ, ಇತಿ ಸತಞ್ಚೇವ ತಿಂಸಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾ ವಿಭಙ್ಗೇ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಾ. ಸೇಸಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಧಾರಣಾಸಾಧಾರಣವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಇದಾನಿ ವಿಪತ್ತಿಯೋ ಚ ‘‘ಯೇಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮನ್ತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠೇವ ಪಾರಾಜಿಕಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ದುರಾಸದಾತಿ ಇಮಿನಾ ತೇಸಂ ಸಪ್ಪಟಿಭಯತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಾದಯೋ ವಿಯ ಹಿ ಏತೇ ದುರಾಸದಾ ದುರೂಪಗಮನಾ ದುರಾಸಜ್ಜನಾ, ಆಪಜ್ಜಿಯಮಾನಾ ಮೂಲಚ್ಛೇದಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ತಾಲವತ್ಥುಸಮೂಪಮಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಾಲಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ತಾಲಸ್ಸ ವತ್ಥುಮತ್ತಕರಣೇನ ಸಮೂಪಮಾ. ಯಥಾ ವತ್ಥುಮತ್ತಕತೋ ತಾಲೋ ನ ಪುನ ಪಾಕತಿಕೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ನ ಪುನ ಪಾಕತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ.

ಏವಂ ಸಾಧಾರಣಂ ಉಪಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಏಕೇಕಸ್ಸ ವುತ್ತಂ ಉಪಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸೋತಿಆದಿಮಾಹ. ಅವಿರುಳ್ಹೀ ಭವನ್ತಿ ತೇತಿ ಯಥಾ ಏತೇ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸಾದಯೋ ಪುನಹರಿತಾದಿಭಾವೇನ ಅವಿರುಳ್ಹಿಧಮ್ಮಾ ಹೋನ್ತಿ; ಏವಂ ಪಾರಾಜಿಕಾಪಿ ಪುನ ಪಕತಿಸೀಲಾಭಾವೇನ ಅವಿರುಳ್ಹಿಧಮ್ಮಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ವಿಪತ್ತಿಯೋ ಚ ಯೇಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಇಮಾ ತಾವ ಅಟ್ಠ ಪಾರಾಜಿಕವಿಪತ್ತಿಯೋ ಕೇಹಿಚಿ ಸಮಥೇಹಿ ನ ಸಮ್ಮನ್ತೀತಿ ಏವಂ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ಯಾ ಪನ ವಿಪತ್ತಿಯೋ ಸಮ್ಮನ್ತಿ, ತಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ತೇವೀಸತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ತೀಹಿ ಸಮಥೇಹೀತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕವಚನಮೇತಂ. ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮನ್ತಿ, ನ ತಿಣವತ್ಥಾರಕೇನ. ಸೇಸಾ ತೀಹಿಪಿ ಸಮ್ಮನ್ತಿ.

ದ್ವೇ ಉಪೋಸಥಾ ದ್ವೇ ಪವಾರಣಾತಿ ಇದಂ ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುನೀನಞ್ಚ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ವಿಭತ್ತಿಮತ್ತದಸ್ಸನೇನೇವ ಚೇತಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಸಮಥೇಹಿ ವೂಪಸಮನವಸೇನ. ಭಿಕ್ಖುಉಪೋಸಥೋ, ಭಿಕ್ಖುನಿಉಪೋಸಥೋ, ಭಿಕ್ಖುಪವಾರಣಾ, ಭಿಕ್ಖುನಿಪವಾರಣಾತಿ ಇಮಾಪಿ ಹಿ ಚತಸ್ಸೋ ವಿಭತ್ತಿಯೋ; ವಿಭಜನಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚತ್ತಾರಿ ಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಅಧಮ್ಮೇನವಗ್ಗಾದೀನಿ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಾನಿ. ಪಞ್ಚೇವ ಉದ್ದೇಸಾ ಚತುರೋ ಭವನ್ತಿ ಅನಞ್ಞಥಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಞ್ಚ ಉದ್ದೇಸಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಚತುರೋ ಭವನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ನ ಭವನ್ತಿ; ಇಮಾ ಅಪರಾಪಿ ವಿಭತ್ತಿಯೋ. ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಚ ಭವನ್ತಿ ಸತ್ತ, ಅಧಿಕರಣಾನಿ ಚತ್ತಾರೀತಿ ಇಮಾ ಪನ ವಿಭತ್ತಿಯೋ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಹಿ ಸಮಥೇಹೀತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಥ ವಾ ‘‘ದ್ವೇ ಉಪೋಸಥಾ ದ್ವೇ ಪವಾರಣಾ ಚತ್ತಾರಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಪಞ್ಚೇವ ಉದ್ದೇಸಾ ಚತುರೋ ಭವನ್ತಿ, ಅನಞ್ಞಥಾ’’ತಿ ಇಮಾಪಿ ಚತಸ್ಸೋ ವಿಭತ್ತಿಯೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘‘ನಸ್ಸನ್ತೇತೇ ವಿನಸ್ಸನ್ತೇತೇ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಯಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಾ ಯಸ್ಮಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇಹೇವ ಸಮಥೇಹಿ ಸಮ್ಮನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂಮೂಲಕಾನಂ ಆಪತ್ತೀನಂ ಸಮಥದಸ್ಸನತ್ಥಮ್ಪಿ ತಾ ವಿಭತ್ತಿಯೋ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಕಿಚ್ಚಂ ಏಕೇನಾತಿ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣಂ ಏಕೇನ ಸಮಥೇನ ಸಮ್ಮತಿ.

ಪಾರಾಜಿಕಾದಿಆಪತ್ತಿವಣ್ಣನಾ

೩೩೯. ಏವಂ ಪುಚ್ಛಾನುಕ್ಕಮೇನ ಸಬ್ಬಪಞ್ಹೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ‘‘ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಚ ಭವನ್ತಿ ಸತ್ತಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಗಹಿತಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ನಿಬ್ಬಚನಮತ್ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಗಾಥಾಯ ಅಯಮತ್ಥೋ – ಯದಿದಂ ಪುಗ್ಗಲಾಪತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದಪಾರಾಜಿಕೇಸು ಆಪತ್ತಿಪಾರಾಜಿಕಂ ನಾಮ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಯಸ್ಮಾ ಪರಾಜಿತೋ ಪರಾಜಯಮಾಪನ್ನೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಾ ಚುತೋ ಪರದ್ಧೋ ಭಟ್ಠೋ ನಿರಙ್ಕತೋ ಚ ಹೋತಿ, ಅನಿಹತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಪುನ ಉಪೋಸಥಪ್ಪವಾರಣಾದಿಭೇದೋ ಸಂವಾಸೋ ನತ್ಥಿ. ತೇನೇತಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಏತಂ ಆಪತ್ತಿಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯಸ್ಮಾ ಪರಾಜಿತೋ ಹೋತಿ ತೇನ, ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ದುತಿಯಗಾಥಾಯಪಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಮತ್ತಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಙ್ಘೋವ ದೇತಿ ಪರಿವಾಸನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಇಮಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾತುಕಾಮಸ್ಸ ಯಂ ತಂ ಆಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನಂ ತಸ್ಸ ಆದಿಮ್ಹಿ ಚೇವ ಪರಿವಾಸದಾನತ್ಥಾಯ ಆದಿತೋ ಸೇಸೇ ಮಜ್ಝೇ ಮಾನತ್ತದಾನತ್ಥಾಯ ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನೇನ ವಾ ಸಹ ಮಾನತ್ತದಾನತ್ಥಾಯ, ಅವಸಾನೇ ಅಬ್ಭಾನತ್ಥಾಯ ಚ ಸಙ್ಘೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ನ ಹೇತ್ಥ ಏಕಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ವಿನಾ ಸಙ್ಘೇನ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುನ್ತಿ ಸಙ್ಘೋ, ಆದಿಮ್ಹಿ ಚೇವ ಸೇಸೇ ಚ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ.

ತತಿಯಗಾಥಾಯ ಅನಿಯತೋ ನ ನಿಯತೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ನ ನಿಯತೋ, ತಸ್ಮಾ ಅನಿಯತೋ ಅಯಮಾಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ನ ನಿಯತೋತಿ? ಅನೇಕಂಸಿಕತಂ ಪದಂ, ಯಸ್ಮಾ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅನೇಕಂಸೇನ ಕತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಥಂ ಅನೇಕಂಸೇನ? ತಿಣ್ಣಮಞ್ಞತರಂ ಠಾನಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಹಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅನಿಯತೋ’’ತಿ ಪವುಚ್ಚತಿ, ಸೋ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಅನಿಯತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾ ಚ ತಿಣ್ಣಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಠಾನಂ, ಏವಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಠಾನಂ ಯತ್ಥ ವುತ್ತಂ, ಸೋಪಿ ಅನಿಯತೋ ಏವ.

ಚತುತ್ಥಗಾಥಾಯ ಅಚ್ಚಯೋ ತೇನ ಸಮೋ ನತ್ಥೀತಿ ದೇಸನಾಗಾಮಿನೀಸು ಅಚ್ಚಯೇಸು ತೇನ ಸಮೋ ಥೂಲೋ ಅಚ್ಚಯೋ ನತ್ಥಿ, ತೇನೇತಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತಿ; ಥೂಲತ್ತಾ ಅಚ್ಚಯಸ್ಸ ಏತಂ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪಞ್ಚಮಗಾಥಾಯ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾನ ದೇಸೇತಿ ತೇನೇತನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ದೇಸೇತಬ್ಬತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಛಟ್ಠಗಾಥಾಯ ಪಾತೇತಿ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಆಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಕುಸಲಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಂ ಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ಪಾತೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಾತೇತಿ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಯಂ ಪನ ಚಿತ್ತಂ ಪಾತೇತಿ, ತಂ ಯಸ್ಮಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಅಪರಜ್ಝತಿ, ಚಿತ್ತಸಮ್ಮೋಹಕಾರಣಞ್ಚ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಅಪರಜ್ಝತಿ, ಚಿತ್ತಸಮ್ಮೋಹನಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ.

ಪಾಟಿದೇಸನೀಯಗಾಥಾಸು ‘‘ಗಾರಯ್ಹಂ ಆವುಸೋ ಧಮ್ಮಂ ಆಪಜ್ಜಿ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಗಾರಯ್ಹಭಾವಕಾರಣದಸ್ಸನತ್ಥಮೇವ ಭಿಕ್ಖು ಅಞ್ಞಾತಕೋ ಸನ್ತೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪಟಿದೇಸೇತಬ್ಬತೋ ಪನ ಸಾ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಟಿದೇಸನೀಯಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ದುಕ್ಕಟಗಾಥಾಯ ಅಪರದ್ಧಂ ವಿರದ್ಧಞ್ಚ ಖಲಿತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ‘‘ಯಞ್ಚ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯವಚನಂ. ಯಞ್ಹಿ ದುಟ್ಠು ಕತಂ ವಿರೂಪಂ ವಾ ಕತಂ, ತಂ ದುಕ್ಕಟಂ. ತಂ ಪನೇತಂ ಯಥಾ ಸತ್ಥಾರಾ ವುತ್ತಂ; ಏವಂ ಅಕತತ್ತಾ ಅಪರದ್ಧಂ, ಕುಸಲಂ ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪವತ್ತತ್ತಾ ವಿರದ್ಧಂ, ಅರಿಯವತ್ತಪಟಿಪದಂ ಅನಾರುಳ್ಹತ್ತಾ ಖಲಿತಂ. ಯಂ ಮನುಸ್ಸೋ ಕರೇತಿ ಇದಂ ಪನಸ್ಸ ಓಪಮ್ಮನಿದಸ್ಸನಂ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಹಿ ಯಂ ಲೋಕೇ ಮನುಸ್ಸೋ ಆವಿ ವಾ ಯದಿ ವಾ ರಹೋ ಪಾಪಂ ಕರೋತಿ, ತಂ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಪವೇದೇನ್ತಿ; ಏವಮಿದಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠೇನ ಲಾಮಕಭಾವೇನ ಪಾಪಂ, ತಸ್ಮಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ದುಬ್ಭಾಸಿತಗಾಥಾಯ ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ದುರಾಭಟ್ಠನ್ತಿ ದುಟ್ಠು ಆಭಟ್ಠಂ ಭಾಸಿತಂ ಲಪಿತನ್ತಿ ದುರಾಭಟ್ಠಂ. ಯಂ ದುರಾಭಟ್ಠಂ, ತಂ ದುಬ್ಭಾಸಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ? ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಞ್ಚ ಯಂ ಪದಂ, ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಯಸ್ಮಾ ತಂ ಪದಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಥಾ ಯಞ್ಚ ವಿಞ್ಞೂ ಗರಹನ್ತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ನಂ ವಿಞ್ಞೂ ಗರಹನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನೇತಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ತೇನ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಭಾವೇನ ಚ ವಿಞ್ಞುಗರಹನೇನಾಪಿ ಚ ಏತಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತಿ; ‘‘ದುಬ್ಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸೇಖಿಯಗಾಥಾಯ ‘‘ಆದಿ ಚೇತಂ ಚರಣಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸೇಖಸ್ಸ ಸನ್ತಕಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೇಖಸ್ಸ ಇದಂ ಸೇಖಿಯನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ. ಇದಂ ‘‘ಗರುಕಲಹುಕಞ್ಚಾಪೀ’’ತಿಆದಿಪಞ್ಹೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಸ್ಸ ‘‘ಹನ್ದ ವಾಕ್ಯಂ ಸುಣೋಮ ತೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ಆಯಾಚನವಚನೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ದೀಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಛನ್ನಮತಿವಸ್ಸತೀತಿಆದಿಮ್ಹಿಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತತ್ಥ ಛನ್ನಮತಿವಸ್ಸತೀತಿ ಗೇಹಂ ತಾವ ತಿಣಾದೀಹಿ ಅಚ್ಛನ್ನಂ ಅತಿವಸ್ಸತಿ. ಇದಂ ಪನ ಆಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಗೇಹಂ ಛನ್ನಂ ಅತಿವಸ್ಸತಿ; ಮೂಲಾಪತ್ತಿಞ್ಹಿ ಛಾದೇನ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ನವಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ವಿವಟಂ ನಾತಿವಸ್ಸತೀತಿ ಗೇಹಂ ತಾವ ಅವಿವಟಂ ಸುಚ್ಛನ್ನಂ ನಾತಿವಸ್ಸತಿ. ಇದಂ ಪನ ಆಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಗೇಹಂ ವಿವಟಂ ನಾತಿವಸ್ಸತಿ; ಮೂಲಾಪತ್ತಿಞ್ಹಿ ವಿವರನ್ತೋ ದೇಸನಾಗಾಮಿನಿಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿತೋ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸುದ್ಧನ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ. ಆಯತಿಂ ಸಂವರನ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ಆಪತ್ತಿಂ ನಾಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಮಾ ಛನ್ನಂ ವಿವರೇಥಾತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ದೇಸನಾಗಾಮಿನಿಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿತೋ ಚ ವುಟ್ಠಹನ್ತೋ ಛನ್ನಂ ವಿವರೇಥ. ಏವಂ ತಂ ನಾತಿವಸ್ಸತೀತಿ ಏವಞ್ಚೇತಂ ವಿವಟಂ ನಾತಿವಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಗತಿ ಮಿಗಾನಂ ಪವನನ್ತಿ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಬ್ಯಗ್ಘಾದೀಹಿ ಪರಿಪಾತಿಯಮಾನಾನಂ ಮಿಗಾನಂ ಪವನಂ ರುಕ್ಖಾದಿಗಹನಂ ಅರಞ್ಞಂ ಗತಿ ಪಟಿಸರಣಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಪತ್ವಾ ತೇ ಅಸ್ಸಾಸನ್ತಿ. ಏತೇನೇವ ನಯೇನ ಆಕಾಸೋ ಪಕ್ಖೀನಂ ಗತಿ. ಅವಸ್ಸಂ ಉಪಗಮನಟ್ಠೇನ ಪನ ವಿಭವೋ ಗತಿ ಧಮ್ಮಾನಂ, ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಾನಂ ವಿನಾಸೋವ ತೇಸಂ ಗತಿ. ನ ಹಿ ತೇ ವಿನಾಸಂ ಅಗಚ್ಛನ್ತಾ ಠಾತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಸುಚಿರಮ್ಪಿ ಠತ್ವಾ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅರಹತೋ ಗತಿ, ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಅರಹತೋ ಅನುಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಧಾತು ಏಕಂಸೇನ ಗತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪಠಮಗಾಥಾಸಙ್ಗಣಿಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.