೨. ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕಂ

ದುತಿಯಂ ಅದುತಿಯೇನ, ಯಂ ಜಿನೇನ ಪಕಾಸಿತಂ;

ಪಾರಾಜಿಕಂ ತಸ್ಸ ದಾನಿ, ಪತ್ತೋ ಸಂವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೋ.

ಯಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಾ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಚ ಪಕಾಸಿತಂ;

ತಂ ಸಬ್ಬಂ ವಜ್ಜಯಿತ್ವಾನ, ಹೋತಿ ಸಂವಣ್ಣನಾ ಅಯಂ.

ಧನಿಯವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೮೪. ತೇನ ಸಮಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇತಿ ತತ್ಥ ರಾಜಗಹೇತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇ, ತಞ್ಹಿ ಮನ್ಧಾತು-ಮಹಾಗೋವಿನ್ದಾದೀಹಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ರಾಜಗಹ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಞ್ಞೇಪೇತ್ಥ ಪಕಾರೇ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ. ಕಿಂ ತೇಹಿ! ನಾಮಮೇತಂ ತಸ್ಸ ನಗರಸ್ಸ. ತಂ ಪನೇತಂ ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಚ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಕಾಲೇ ಚ ನಗರಂ ಹೋತಿ. ಸೇಸಕಾಲೇ ಸುಞ್ಞಂ ಹೋತಿ ಯಕ್ಖಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತೇಸಂ ವಸನ್ತವನಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ಏವಂ ಗೋಚರಗಾಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ನಿವಾಸನಟ್ಠಾನಮಾಹ – ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇತಿ. ಸೋ ಚ ಗಿಜ್ಝಾ ತಸ್ಸ ಕೂಟೇಸು ವಸಿಂಸು, ಗಿಜ್ಝಸದಿಸಾನಿ ವಾ ತಸ್ಸ ಕೂಟಾನಿ; ತಸ್ಮಾ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸಮ್ಬಹುಲಾತಿ ವಿನಯಪರಿಯಾಯೇನ ತಯೋ ಜನಾ ಸಮ್ಬಹುಲಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ಸಙ್ಘೋ. ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ತಯೋ ತಯೋ ಏವ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಮ್ಬಹುಲಾ. ಇಧ ಪನ ತೇ ಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮ್ಬಹುಲಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸನ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ನಾತಿವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾ ನ ದಳ್ಹಮಿತ್ತಾ; ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಹಿ ತೇ ಸನ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಸಮ್ಭತ್ತಾತಿ ಅತಿವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾ ದಳ್ಹಮಿತ್ತಾ; ತೇ ಹಿ ಸುಟ್ಠು ಭತ್ತಾ ಭಜಮಾನಾ ಏಕಸಮ್ಭೋಗಪರಿಭೋಗಾತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಭತ್ತಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಇಸಿಗಿಲಿಪಸ್ಸೇತಿ ಇಸಿಗಿಲಿ ನಾಮ ಪಬ್ಬತೋ, ತಸ್ಸ ಪಸ್ಸೇ. ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರ ಪಞ್ಚಸತಮತ್ತಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಕಾಸಿಕೋಸಲಾದೀಸು ಜನಪದೇಸು ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಬತೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತೇ ಪವಿಸನ್ತೇವ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ನ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೇ. ತತೋ ಆಹಂಸು – ‘‘ಅಯಂ ಪಬ್ಬತೋ ಇಮೇ ಇಸಯೋ ಗಿಲತೀ’’ತಿ. ತದುಪಾದಾಯ ತಸ್ಸ ‘‘ಇಸಿಗಿಲಿ’’ತ್ವೇವ ಸಮಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ, ತಸ್ಸ ಪಸ್ಸೇ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ.

ತಿಣಕುಟಿಯೋ ಕರಿತ್ವಾತಿ ತಿಣಚ್ಛದನಾ ಸದ್ವಾರಬನ್ಧಾ ಕುಟಿಯೋ ಕತ್ವಾ. ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಹಿ ನಾಲಕಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೇನಾಪಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಛದನಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಛನ್ನೇಯೇವ ಸದ್ವಾರಬನ್ಧೇ ಸೇನಾಸನೇ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸೇನಾಸನಿಕೇನ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಯೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೦೪). ತಸ್ಮಾ ವಸ್ಸಕಾಲೇ ಸಚೇ ಸೇನಾಸನಂ ಲಭತಿ, ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲಂ; ನೋ ಚೇ ಲಭತಿ, ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾಪಿ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಅಲಭನ್ತೇನ ಸಾಮಮ್ಪಿ ಕಾತಬ್ಬಂ. ನ ತ್ವೇವ ಅಸೇನಾಸನಿಕೇನ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಅಯಮನುಧಮ್ಮತಾ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಿಣಕುಟಿಯೋ ಕರಿತ್ವಾ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕತಿಕವತ್ತಾನಿ ಚ ಖನ್ಧಕವತ್ತಾನಿ ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಸಿಕ್ಖಮಾನಾ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛಿಂಸು.

ಆಯಸ್ಮಾಪಿ ಧನಿಯೋತಿ ನ ಕೇವಲಂ ತೇ ಥೇರಾವ ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಧನಿಯೋಪಿ. ಕುಮ್ಭಕಾರಪುತ್ತೋತಿ ಕುಮ್ಭಕಾರಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ; ತಸ್ಸ ಹಿ ನಾಮಂ ಧನಿಯೋ, ಪಿತಾ ಕುಮ್ಭಕಾರೋ, ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಧನಿಯೋ ಕುಮ್ಭಕಾರಪುತ್ತೋ’’ತಿ. ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛೀತಿ ತೇಹಿ ಥೇರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಟ್ಠಾನೇಯೇವ ತಿಣಕುಟಿಕಂ ಕರಿತ್ವಾ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛಿ. ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಾತಿ ಪುರಿಮಿಕಾಯ ಉಪಗತಾ ಮಹಾಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತಾ ಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ವುತ್ಥವಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಏವಂ ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಾ ಹುತ್ವಾ.

ತಿಣಕುಟಿಯೋ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ನ ದಣ್ಡಮುಗ್ಗರಾದೀಹಿ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ, ವತ್ತಸೀಸೇನ ಪನ ತಿಣಞ್ಚ ದಾರುವಲ್ಲಿ-ಆದೀನಿ ಚ ಓರೋಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೇನ ಹಿ ವಿಹಾರಪಚ್ಚನ್ತೇ ಕುಟಿ ಕತಾ ಹೋತಿ, ತೇನ ಸಚೇ ಆವಾಸಿಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಸಚೇ ಇಮಂ ಕುಟಿಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ಕೋಚಿ ವಸಿತುಂ ಉಸ್ಸಹತಿ, ತಸ್ಸ ದೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ. ಯೇನ ಅರಞ್ಞೇ ವಾ ಕತಾ ಹೋತಿ, ಪಟಿಜಗ್ಗನಕಂ ವಾ ನ ಲಭತಿ, ತೇನ ‘‘ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಪರಿಭೋಗಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ತೇ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಞ್ಞೇ ಕುಟಿಯೋ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗನಕಂ ಅಲಭನ್ತಾ ತಿಣಞ್ಚ ಕಟ್ಠಞ್ಚ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಸಙ್ಗೋಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾ ಚ ಠಪಿತಂ ತಂ ಉಪಚಿಕಾಹಿ ನ ಖಜ್ಜತಿ, ಅನೋವಸ್ಸಕಞ್ಚ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಠಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಸಿತುಕಾಮಾನಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಉಪಕಾರಾಯ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಗಮಿಯವತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ.

ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಾನುಕೂಲಂ ಜನಪದಂ ಅಗಮಂಸು. ಆಯಸ್ಮಾ ಪನ ಧನಿಯೋ ಕುಮ್ಭಕಾರಪುತ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ವಸ್ಸಂ ವಸೀತಿಆದಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ. ಯಾವತತಿಯಕನ್ತಿ ಯಾವತತಿಯವಾರಂ. ಅನವಯೋತಿ ಅನುಅವಯೋ, ಸನ್ಧಿವಸೇನ ಉಕಾರಲೋಪೋ. ಅನು ಅನು ಅವಯೋ, ಯಂ ಯಂ ಕುಮ್ಭಕಾರೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನೂನೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಿಪ್ಪೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಕೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇ. ಆಚರಿಯಕೇತಿ ಆಚರಿಯಕಮ್ಮೇ. ಕುಮ್ಭಕಾರಕಮ್ಮೇತಿ ಕುಮ್ಭಕಾರಾನಂ ಕಮ್ಮೇ; ಕುಮ್ಭಕಾರೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತೇನ ಸಕಂ ಆಚರಿಯಕಂ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ. ಪರಿಯೋದಾತಸಿಪ್ಪೋತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಸಿಪ್ಪೋ. ಅನವಯತ್ತೇಪಿ ಸತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಸದಿಸಸಿಪ್ಪೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಸಬ್ಬಮತ್ತಿಕಾಮಯನ್ತಿ ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾಟಕಕವಾಟಸೂಚಿಘಟಿಕವಾತಪಾನಕವಾಟಮತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಭಿತ್ತಿಛದನಿಟ್ಠಕಥಮ್ಭಾದಿಭೇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಗೇಹಸಮ್ಭಾರಂ ಮತ್ತಿಕಾಮಯಮೇವ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಿಣಞ್ಚ ಕಟ್ಠಞ್ಚ ಗೋಮಯಞ್ಚ ಸಙ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ತಂ ಕುಟಿಕಂ ಪಚೀತಿ ತಂ ಸಬ್ಬಮತ್ತಿಕಾಮಯಂ ಕತ್ವಾ ಪಾಣಿಕಾಯ ಘಂಸಿತ್ವಾ ಸುಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ತೇಲತಮ್ಬಮತ್ತಿಕಾಯ ಪರಿಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ತಿಣಾದೀಹಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಯಥಾ ಪಕ್ಕಾ ಸುಪಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಪಚಿ. ಏವಂ ಪಕ್ಕಾ ಚ ಪನ ಸಾ ಅಹೋಸಿ ಕುಟಿಕಾ. ಅಭಿರೂಪಾತಿ ಸುರೂಪಾ. ಪಾಸಾದಿಕಾತಿ ಪಸಾದಜನಿಕಾ. ಲೋಹಿತಿಕಾತಿ ಲೋಹಿತವಣ್ಣಾ. ಕಿಙ್ಕಣಿಕಸದ್ದೋತಿ ಕಿಙ್ಕಣಿಕಜಾಲಸ್ಸ ಸದ್ದೋ. ಯಥಾ ಕಿರ ನಾನಾರತನೇಹಿ ಕತಸ್ಸ ಕಿಙ್ಕಣಿಕಜಾಲಸ್ಸ ಸದ್ದೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ತಸ್ಸಾ ಕುಟಿಕಾಯ ವಾತಪಾನನ್ತರಿಕಾದೀಹಿ ಪವಿಟ್ಠೇನ ವಾತೇನ ಸಮಾಹತಾಯ ಸದ್ದೋ ಅಹೋಸಿ. ಏತೇನಸ್ಸಾ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಸುಪಕ್ಕಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಕಿಙ್ಕಣಿಕಾ’’ತಿ ಕಂಸಭಾಜನಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಅಭಿಹತಸ್ಸ ಕಂಸಭಾಜನಸ್ಸ ಸದ್ದೋ, ಏವಮಸ್ಸಾ ವಾತಪ್ಪಹತಾಯ ಸದ್ದೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

೮೫. ಕಿಂ ಏತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏತ್ಥ ಜಾನನ್ತೋವ ಭಗವಾ ಕಥಾಸಮುಟ್ಠಾಪನತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುನ್ತಿ ಸಬ್ಬಮತ್ತಿಕಾಮಯಾಯ ಕುಟಿಕಾಯ ಕರಣಭಾವಂ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ಕುಟಿಕಂ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಇದಂ ಅತೀತತ್ಥೇ ಅನಾಗತವಚನಂ; ಅಕಾಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಂ ಸದ್ದಸತ್ಥತೋ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ನಾಮ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಸ್ಸ ಮೋಘಪುರಿಸಸ್ಸ ಪಾಣೇಸು ಅನುದ್ದಯಾ ಅನುಕಮ್ಪಾ ಅವಿಹೇಸಾ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅನುದ್ದಯಾತಿ ಅನುರಕ್ಖಣಾ; ಏತೇನ ಮೇತ್ತಾಪುಬ್ಬಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅನುಕಮ್ಪಾತಿ ಪರದುಕ್ಖೇನ ಚಿತ್ತಕಮ್ಪನಾ. ಅವಿಹೇಸಾತಿ ಅವಿಹಿಂಸನಾ; ಏತೇಹಿ ಕರುಣಾಪುಬ್ಬಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಸ್ಸ ಮೋಘಪುರಿಸಸ್ಸ ಪಥವೀಖಣನಚಿಕ್ಖಲ್ಲಮದ್ದನಅಗ್ಗಿದಾನೇಸು ಬಹೂ ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕೇ ಪಾಣೇ ಬ್ಯಾಬಾಧೇನ್ತಸ್ಸ ವಿನಾಸೇನ್ತಸ್ಸ ತೇಸು ಪಾಣೇಸು ಮೇತ್ತಾಕರುಣಾನಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಮತ್ತಾಪಿ ಅನುದ್ದಯಾ ಅನುಕಮ್ಪಾ ಅವಿಹೇಸಾ ನ ಹಿ ನಾಮ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಾಪಿ ನಾಮ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಮಾ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಜನತಾ ಪಾಣೇಸು ಪಾತಬ್ಯತಂ ಆಪಜ್ಜೀತಿ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಜನಸಮೂಹೋ ಪಾಣೇಸು ಪಾತಬ್ಯಭಾವಂ ಮಾ ಆಪಜ್ಜಿ. ‘‘ಬುದ್ಧಕಾಲೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಏವಂ ಕತಂ, ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ನತ್ಥಿ ದೋಸೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಂ ಆಪಜ್ಜಮಾನಾ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಜನತಾ ಮಾ ಪಾಣೇಸು ಪಾತಬ್ಯೇ ಘಂಸಿತಬ್ಬೇ ಏವಂ ಮಞ್ಞೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಏವಂ ಧನಿಯಂ ಗರಹಿತ್ವಾ ನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಮತ್ತಿಕಾಮಯಾ ಕುಟಿಕಾ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ಆಯತಿಂ ತಾದಿಸಾಯ ಕುಟಿಕಾಯ ಕರಣಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ; ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚ ‘‘ಯೋ ಕರೇಯ್ಯ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಮತ್ತಿಕಾಮಯಕುಟಿಕಾಕರಣೇ ಆಪತ್ತಿಂ ಠಪೇಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಯೋಪಿ ಪಥವೀಖಣನಾದಿನಾ ಪಾಣೇಸು ಪಾತಬ್ಯತಂ ಅನಾಪಜ್ಜನ್ತೋ ತಾದಿಸಂ ಕುಟಿಕಂ ಕರೋತಿ, ಸೋಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಪಥವೀಖಣನಾದೀಹಿ ಪನ ಪಾಣೇಸು ಪಾತಬ್ಯತಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೋ ಯಂ ಯಂ ವತ್ಥುಂ ವೀತಿಕ್ಕಮತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವುತ್ತಮೇವ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಧನಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸೇಸಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಕತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಸನ್ತಾನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಮಿಸ್ಸಕಾ ಪನ ಯಥಾ ವಾ ತಥಾ ವಾ ಮಿಸ್ಸಾ ಹೋತು, ವಟ್ಟತಿ. ಸುದ್ಧಮತ್ತಿಕಾಮಯಾವ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಸಾಪಿ ಇಟ್ಠಕಾಹಿ ಗಿಞ್ಜಕಾವಸಥಸಙ್ಖೇಪೇನ ಕತಾ ವಟ್ಟತಿ. ಏವಂ ಭನ್ತೇತಿ ಖೋ…ಪೇ… ತಂ ಕುಟಿಂ ಭಿನ್ದಿಂಸೂತಿ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಕಟ್ಠೇಹಿ ಚ ಪಾಸಾಣೇಹಿ ಚ ತಂ ಕುಟಿಕಂ ವಿಕಿರನ್ತಾ ಭಿನ್ದಿಂಸು.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಧನಿಯೋತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಧನಿಯೋ ಏಕಪಸ್ಸೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ತೇನ ಸದ್ದೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಮೇ ತುಮ್ಹೇ, ಆವುಸೋ, ಕುಟಿಂ ಭಿನ್ದಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಭಗವಾ ಭೇದಾಪೇತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಸುಬ್ಬಚತಾಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಇಮಿನಾ ಅತಿಮಹನ್ತೇನ ಉಸ್ಸಾಹೇನ ಅತ್ತನೋ ವಸನತ್ಥಂ ಕತಂ ಕುಟಿಕಂ ಭೇದಾಪೇಸಿ, ನನು ಏತಸ್ಸೇತ್ಥ ವಯಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೀತಿ? ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಅಥ ಖೋ ನಂ ಭಗವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಾತಿ ಭಿನ್ದಾಪೇಸಿ, ತಿತ್ಥಿಯಧಜೋತಿ ಭಿನ್ದಾಪೇಸಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಕಾರಣಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ – ಸತ್ತಾನುದ್ದಯಾಯ, ಪತ್ತಚೀವರಗುತ್ತತ್ಥಾಯ, ಸೇನಾಸನಬಾಹುಲ್ಲಪಅಸೇಧನಾಯಾತಿಆದೀನಿ. ತಸ್ಮಾ ಇದಾನಿಪಿ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಬಹುಸ್ಸುತೋ ವಿನಯಞ್ಞೂ ಅಞ್ಞಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಛಿನ್ದಾಪೇಯ್ಯ ವಾ ಭಿನ್ದಾಪೇಯ್ಯ ವಾ ಅನುಪವಜ್ಜೋ, ಸೋ ನೇವ ಚೋದೇತಬ್ಬೋ ನ ಸಾರೇತಬ್ಬೋ; ನ ತಂ ಲಬ್ಭಾ ವತ್ತುಂ ‘‘ಮಮ ಪರಿಕ್ಖಾರೋ ತಯಾ ನಾಸಿತೋ, ತಂ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ.

ಪಾಳಿಮುತ್ತಕವಿನಿಚ್ಛಯೋ

ತತ್ರಾಯಂ ಪಾಳಿಮುತ್ತಕೋ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಪರಿಕ್ಖಾರವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಕೇಚಿ ತಾಲಪಣ್ಣಚ್ಛತ್ತಂ ಅನ್ತೋ ವಾ ಬಹಿ ವಾ ಪಞ್ಚವಣ್ಣೇನ ಸುತ್ತೇನ ಸಿಬ್ಬನ್ತಾ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಏಕವಣ್ಣೇನ ಪನ ನೀಲೇನ ವಾ ಪೀತಕೇನ ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸುತ್ತೇನ ಅನ್ತೋ ವಾ ಬಹಿ ವಾ ಸಿಬ್ಬಿತುಂ ಛತ್ತದಣ್ಡಗ್ಗಾಹಕಂ ಸಲಾಕಪಞ್ಜರಂ ವಾ ವಿನನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಥಿರಕರಣತ್ಥಂ, ನ ವಣ್ಣಮಟ್ಠತ್ಥಾಯ. ಛತ್ತಪಣ್ಣಕೇಸು ಮಕರದನ್ತಕಂ ವಾ ಅಡ್ಢಚನ್ದಕಂ ವಾ ಛಿನ್ದಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಛತ್ತದಣ್ಡೇ ಗೇಹಥಮ್ಭೇಸು ವಿಯ ಘಟಕೋ ವಾ ವಾಳರೂಪಕಂ ವಾ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಸಚೇಪಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಆರಗ್ಗೇನ ಲೇಖಾ ದಿನ್ನಾ ಹೋತಿ, ಸಾಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಘಟಕಮ್ಪಿ ವಾಳರೂಪಮ್ಪಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಧಾರೇತಬ್ಬಂ. ಲೇಖಾಪಿ ಘಂಸಿತ್ವಾ ವಾ ಅಪನೇತಬ್ಬಾ, ಸುತ್ತಕೇನ ವಾ ದಣ್ಡೋ ವೇಠೇತಬ್ಬೋ. ದಣ್ಡಬುನ್ದೇ ಪನ ಅಹಿಚ್ಛತ್ತಕಸಣ್ಠಾನಂ ವಟ್ಟತಿ. ವಾತಪ್ಪಹಾರೇನ ಅಚಲನತ್ಥಂ ಛತ್ತಮಣ್ಡಲಿಕಂ ರಜ್ಜುಕೇಹಿ ಗಾಹೇತ್ವಾ ದಣ್ಡೇ ಬನ್ಧನ್ತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಬನ್ಧನಟ್ಠಾನೇ ವಲಯಮಿವ ಉಕ್ಕಿರಿತ್ವಾ ಲೇಖಂ ಠಪೇನ್ತಿ, ಸಾ ವಟ್ಟತಿ.

ಚೀವರಮಣ್ಡನತ್ಥಾಯ ನಾನಾಸುತ್ತಕೇಹಿ ಸತಪದೀಸದಿಸಂ ಸಿಬ್ಬನ್ತಾ ಆಗನ್ತುಕಪಟ್ಟಂ ಠಪೇನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸೂಚಿಕಮ್ಮವಿಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಪಟ್ಟಮುಖೇ ವಾ ಪರಿಯನ್ತೇ ವಾ ವೇಣಿಂ ವಾ ಸಙ್ಖಲಿಕಂ ವಾ, ಏವಮಾದಿ ಸಬ್ಬಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಪಕತಿಸೂಚಿಕಮ್ಮಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಗಣ್ಠಿಕಪಟ್ಟಕಞ್ಚ ಪಾಸಕಪಟ್ಟಞ್ಚ ಅಟ್ಠಕೋಣಮ್ಪಿ ಸೋಳಸಕೋಣಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಅಗ್ಘಿಯಗಯಮುಗ್ಗರಾದೀನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ, ಕಕ್ಕಟಕ್ಖೀನಿ ಉಕ್ಕಿರನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಚತುಕೋಣಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಕೋಣಸುತ್ತಪಿಳಕಾ ಚ ಚೀವರೇ ರತ್ತೇ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯರೂಪಾ ವಟ್ಟನ್ತಿ. ಕಞ್ಜಿಕಪಿಟ್ಠಖಲಿಆದೀಸು ಚೀವರಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಚೀವರಕಮ್ಮಕಾಲೇ ಪನ ಹತ್ಥಮಲಸೂಚಿಮಲಾದೀನಂ ಧೋವನತ್ಥಂ ಕಿಲಿಟ್ಠಕಾಲೇ ಚ ಧೋವನತ್ಥಂ ವಟ್ಟತಿ. ಗನ್ಧಂ ವಾ ಲಾಖಂ ವಾ ತೇಲಂ ವಾ ರಜನೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ.

ಚೀವರಂ ರಜಿತ್ವಾ ಸಙ್ಖೇನ ವಾ ಮಣಿನಾ ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ನ ಘಟ್ಟೇತಬ್ಬಂ. ಭೂಮಿಯಂ ಜಾಣುಕಾನಿ ನಿಹನ್ತ್ವಾ ಹತ್ಥೇಹಿ ಗಹೇತ್ವಾ ದೋಣಿಯಮ್ಪಿ ನ ಘಂಸಿತಬ್ಬಂ. ದೋಣಿಯಂ ವಾ ಫಲಕೇ ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಅನ್ತೇ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪಹರಿತುಂ ಪನ ವಟ್ಟತಿ; ತಮ್ಪಿ ಮುಟ್ಠಿನಾ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಪೋರಾಣಕತ್ಥೇರಾ ಪನ ದೋಣಿಯಮ್ಪಿ ನ ಠಪೇಸುಂ. ಏಕೋ ಗಹೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ; ಅಪರೋ ಹತ್ಥೇ ಕತ್ವಾ ಹತ್ಥೇನ ಪಹರತಿ. ಚೀವರಸ್ಸ ಕಣ್ಣಸುತ್ತಕಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ರಜಿತಕಾಲೇ ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಂ. ಯಂ ಪನ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಣ್ಣಸುತ್ತಕ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೪೪) ಏವಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಂ ಅನುವಾತೇ ಪಾಸಕಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ ರಜನಕಾಲೇ ಲಗ್ಗನತ್ಥಾಯ. ಗಣ್ಠಿಕೇಪಿ ಸೋಭಾಕರಣತ್ಥಂ ಲೇಖಾ ವಾ ಪಿಳಕಾ ವಾ ನ ವಟ್ಟತಿ, ನಾಸೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ.

ಪತ್ತೇ ವಾ ಥಾಲಕೇ ವಾ ಆರಗ್ಗೇನ ಲೇಖಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅನ್ತೋ ವಾ ಬಹಿ ವಾ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಪತ್ತಂ ಭಮಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಚನ್ತಿ – ‘‘ಮಣಿವಣ್ಣಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ, ನ ವಟ್ಟತಿ; ತೇಲವಣ್ಣೋ ಪನ ವಟ್ಟತಿ. ಪತ್ತಮಣ್ಡಲೇ ಭಿತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಮಕರದನ್ತಕಂ ಪನ ವಟ್ಟತಿ.

ಧಮಕರಣಛತ್ತಕಸ್ಸ ಉಪರಿ ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವಾ ಧಮಕರಣಕುಚ್ಛಿಯಂ ವಾ ಲೇಖಾ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಛತ್ತಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಪನಸ್ಸ ಲೇಖಾ ವಟ್ಟತಿ.

ಕಾಯಬನ್ಧನಸ್ಸ ಸೋಭನತ್ಥಂ ತಹಿಂ ತಹಿಂ ದಿಗುಣಂ ಸುತ್ತಂ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತಿ, ಕಕ್ಕಟಚ್ಛೀನಿ ಉಟ್ಠಪೇನ್ತಿ, ನ ವಟ್ಟತಿ. ಉಭೋಸು ಪನ ಅನ್ತೇಸು ದಸಾಮುಖಸ್ಸ ಥಿರಭಾವಾಯ ದಿಗುಣಂ ಕೋಟ್ಟೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ದಸಾಮುಖೇ ಪನ ಘಟಕಂ ವಾ ಮಕರಮುಖಂ ವಾ ದೇಡ್ಡುಭಸೀಸಂ ವಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವಿಕಾರರೂಪಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅಚ್ಛೀನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮಾಲಾಕಮ್ಮಲತಾಕಮ್ಮಾದೀನಿ ವಾ ಕತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟಿತಕಾಯಬನ್ಧನಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಉಜುಕಮೇವ ಪನ ಮಚ್ಛಕಣ್ಟಕಂ ವಾ ಖಜ್ಜುರಿಪತ್ತಕಂ ವಾ ಮಟ್ಠಪಟ್ಟಿಕಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಕಾಯಬನ್ಧನಸ್ಸ ದಸಾ ಏಕಾ ವಟ್ಟತಿ, ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಚತ್ತಾರಿಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ; ತತೋ ಪರಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ. ರಜ್ಜುಕಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಏಕಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಪಾಮಙ್ಗಸಣ್ಠಾನಂ ಪನ ಏಕಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ. ದಸಾ ಪನ ಪಾಮಙ್ಗಸಣ್ಠಾನಾಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಬಹುರಜ್ಜುಕೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಏಕೇನ ನಿರನ್ತರಂ ವೇಠೇತ್ವಾ ಕತಂ ಬಹುರಜ್ಜುಕನ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಕಾಯಬನ್ಧನವಿಧೇ ಅಟ್ಠಮಙ್ಗಲಾದಿಕಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವಿಕಾರರೂಪಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಪರಿಚ್ಛೇದಲೇಖಾಮತ್ತಂ ವಟ್ಟತಿ. ವಿಧಕಸ್ಸ ಉಭೋಸು ಅನ್ತೇಸು ಥಿರಕರಣತ್ಥಾಯ ಘಟಕಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ.

ಅಞ್ಜನಿಯಂ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಚತುಪ್ಪದಸಕುಣರೂಪಂ ವಾ ಮಾಲಾಕಮ್ಮ-ಲತಾಕಮ್ಮಮಕರದನ್ತಕ-ಗೋಮುತ್ತಕಅಡ್ಢಚನ್ದಕಾದಿಭೇದಂ ವಾ ವಿಕಾರರೂಪಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಘಂಸಿತ್ವಾ ವಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಾ ಯಥಾ ವಾ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಥಾ ಸುತ್ತೇನ ವೇಠೇತ್ವಾ ವಳಞ್ಜೇತಬ್ಬಾ. ಉಜುಕಮೇವ ಪನ ಚತುರಂಸಾ ವಾ ಅಟ್ಠಂಸಾ ವಾ ಸೋಳಸಂಸಾ ವಾ ಅಞ್ಜನೀ ವಟ್ಟತಿ. ಹೇಟ್ಠತೋ ಪಿಸ್ಸಾ ದ್ವೇ ವಾ ತಿಸ್ಸೋ ವಾ ವಟ್ಟಲೇಖಾಯೋ ವಟ್ಟನ್ತಿ. ಗೀವಾಯಮ್ಪಿಸ್ಸಾ ಪಿಧಾನಕಬನ್ಧನತ್ಥಂ ಏಕಾ ವಟ್ಟಲೇಖಾ ವಟ್ಟತಿ.

ಅಞ್ಜನಿಸಲಾಕಾಯಪಿ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಕಮ್ಮಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಅಞ್ಜನಿತ್ಥವಿಕಾಯಮ್ಪಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ನಾನಾವಣ್ಣೇನ ಸುತ್ತೇನ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಕಮ್ಮಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಕುಞ್ಚಿಕಾಕೋಸಕೇಪಿ. ಕುಞ್ಚಿಕಾಯ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಕಮ್ಮಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಥಾ ಸಿಪಾಟಿಕಾಯಂ. ಏಕವಣ್ಣಸುತ್ತೇನ ಪನೇತ್ಥ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸಿಬ್ಬಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಆರಕಣ್ಟಕೇಪಿ ವಟ್ಟಮಣಿಕಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಗೀವಾಯಂ ಪನ ಪರಿಚ್ಛೇದಲೇಖಾ ವಟ್ಟತಿ. ಪಿಪ್ಫಲಿಕೇಪಿ ಮಣಿಕಂ ವಾ ಪಿಳಕಂ ವಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಉಟ್ಠಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ದಣ್ಡಕೇ ಪನ ಪರಿಚ್ಛೇದಲೇಖಾ ವಟ್ಟತಿ. ನಖಚ್ಛೇದನಂ ವಲಿತಕಂಯೇವ ಕರೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ವಟ್ಟತಿ. ಉತ್ತರಾರಣಿಯಂ ವಾ ಅಧರಾರಣಿಯಂ ವಾ ಅರಣಿಧನುಕೇ ವಾ ಉಪರಿಪೇಲ್ಲನದಣ್ಡಕೇ ವಾ ಮಾಲಾಕಮ್ಮಾದಿಕಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಪೇಲ್ಲನದಣ್ಡಕಸ್ಸ ಪನ ವೇಮಜ್ಝೇ ಮಣ್ಡಲಂ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಪರಿಚ್ಛೇದಲೇಖಾಮತ್ತಂ ವಟ್ಟತಿ. ಸೂಚಿಸಣ್ಡಾಸಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಯೇನ ಸೂಚಿಂ ಡಂಸಾಪೇತ್ವಾ ಘಂಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಮಕರಮುಖಾದಿಕಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸೂಚಿಡಂಸನತ್ಥಂ ಪನ ಮುಖಮತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಂ ವಟ್ಟತಿ.

ದನ್ತಕಟ್ಠಚ್ಛೇದನವಾಸಿಯಮ್ಪಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಉಜುಕಮೇವ ಕಪ್ಪಿಯಲೋಹೇನ ಉಭೋಸು ವಾ ಪಸ್ಸೇಸು ಚತುರಂಸಂ ವಾ ಅಟ್ಠಂಸಂ ವಾ ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಕತ್ತರದಣ್ಡೇಪಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ಏಕಾ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ವಟ್ಟಲೇಖಾ ಉಪರಿ ಅಹಿಚ್ಛತ್ತಕಮಕುಳಮತ್ತಞ್ಚ ವಟ್ಟತಿ.

ತೇಲಭಾಜನೇಸು ವಿಸಾಣೇ ವಾ ನಾಳಿಯಂ ವಾ ಅಲಾಬುಕೇ ವಾ ಆಮಣ್ಡಸಾರಕೇ ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಇತ್ಥಿರೂಪಂ ಪುರಿಸರೂಪಞ್ಚ ಅವಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಕಮ್ಮಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಮಞ್ಚಪೀಠೇ ಭಿಸಿಬಿಮ್ಬೋಹನೇ ಭೂಮತ್ಥರಣೇ ಪಾದಪುಞ್ಛನೇ ಚಙ್ಕಮನಭಿಸಿಯಾ ಸಮ್ಮುಞ್ಜನಿಯಂ ಕಚವರಛಡ್ಡನಕೇ ರಜನದೋಣಿಕಾಯ ಪಾನೀಯಉಳುಙ್ಕೇ ಪಾನೀಯಘಟೇ ಪಾದಕಥಲಿಕಾಯ ಫಲಕಪೀಠಕೇ ವಲಯಾಧಾರಕೇ ದಣ್ಡಾಧಾರಕೇಪತ್ತಪಿಧಾನೇ ತಾಲವಣ್ಟೇ ವೀಜನೇತಿ – ಏತೇಸು ಸಬ್ಬಂ ಮಾಲಾಕಮ್ಮಾದಿವಣ್ಣಮಟ್ಠಕಮ್ಮಂ ವಟ್ಟತಿ. ಸೇನಾಸನೇ ಪನ ದ್ವಾರಕವಾಟವಾತಪಾನಕವಾಟಾದೀಸು ಸಬ್ಬರತನಮಯಮ್ಪಿ ವಣ್ಣಮಟ್ಠಕಮ್ಮಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಸೇನಾಸನೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಸೇಧೇತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞತ್ರ ವಿರುದ್ಧಸೇನಾಸನಾ. ವಿರುದ್ಧಸೇನಾಸನಂ ನಾಮ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸೀಮಾಯ ರಾಜವಲ್ಲಭೇಹಿ ಕತಸೇನಾಸನಂ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯೇ ತಾದಿಸಂ ಸೇನಾಸನಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತೇ ವತ್ತಬ್ಬಾ – ‘‘ಮಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸೀಮಾಯ ಸೇನಾಸನಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ. ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಿಯೇವ, ಪುನಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ – ‘‘ಮಾ ಏವಂ ಅಕತ್ಥ, ಮಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾನಂ ಅನ್ತರಾಯಮಕತ್ಥ, ಮಾ ಸಾಮಗ್ಗಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ಥ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸೇನಾಸನಂ ಕತಮ್ಪಿ ಕತಟ್ಠಾನೇ ನ ಠಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸಚೇ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಕರೋನ್ತಿಯೇವ, ಯದಾ ತೇಸಂ ಲಜ್ಜಿಪರಿಸಾ ಉಸ್ಸನ್ನಾ ಹೋತಿ, ಸಕ್ಕಾ ಚ ಹೋತಿ ಲದ್ಧುಂ ಧಮ್ಮಿಕೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ, ತದಾ ತೇಸಂ ಪೇಸೇತಬ್ಬಂ – ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಆವಾಸಂ ಹರಥಾ’’ತಿ. ಸಚೇ ಯಾವ ತತಿಯಂ ಪೇಸಿತೇ ಹರನ್ತಿ, ಸಾಧು; ನೋ ಚೇ ಹರನ್ತಿ, ಠಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಞ್ಚ ಚೇತಿಯಞ್ಚ ಅವಸೇಸಸೇನಾಸನಾನಿ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಾನಿ, ನೋ ಚ ಖೋ ಅಪರಿಭೋಗಂ ಕರೋನ್ತೇಹಿ, ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪನ ಛದನ-ಗೋಪಾನಸೀ-ಇಟ್ಠಕಾದೀನಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪೇಸೇತಬ್ಬಂ – ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರೇ ಹರಥಾ’’ತಿ. ಸಚೇ ಹರನ್ತಿ, ಸಾಧು; ನೋ ಚೇ ಹರನ್ತಿ, ಅಥ ತೇಸು ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರೇಸು ಹಿಮವಸ್ಸವಾತಾತಪಾದೀಹಿ ಪೂತಿಭೂತೇಸು ವಾ ಚೋರೇಹಿ ವಾ ಹಟೇಸು ಅಗ್ಗಿನಾ ವಾ ದಡ್ಢೇಸು ಸೀಮಸಾಮಿಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನುಪವಜ್ಜಾ, ನ ಲಬ್ಭಾ ಚೋದೇತುಂ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಾ ನಾಸಿತಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗೀವಾ’’ತಿ ವಾ. ಯಂ ಪನ ಸೀಮಸಾಮಿಕೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕತಂ, ತಂ ಸುಕತಮೇವ ಹೋತೀತಿ.

ಪಾಳಿಮುತ್ತಕವಿನಿಚ್ಛಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

೮೬. ಏವಂ ಭಿನ್ನಾಯ ಪನ ಕುಟಿಕಾಯ ಧನಿಯಸ್ಸ ಪರಿವಿತಕ್ಕಞ್ಚ ಪುನ ಕುಟಿಕರಣತ್ಥಾಯ ಉಸ್ಸಾಹಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ದಾರುಗಹೇ ಗಣಕೋತಿ ರಞ್ಞೋ ದಾರುಭಣ್ಡಾಗಾರೇ ದಾರುಗೋಪಕೋ. ದೇವಗಹದಾರೂನೀತಿ ದೇವೇನ ಗಹಿತದಾರೂನಿ. ರಾಜಪಟಿಗ್ಗಹಿತಭೂತಾನಿ ದಾರೂನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಗರಪಟಿಸಙ್ಖಾರಿಕಾನೀತಿ ನಗರಸ್ಸ ಪಟಿಸಙ್ಖಾರೂಪಕರಣಾನಿ. ಆಪದತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನೀತಿ ಅಗ್ಗಿದಾಹೇನ ವಾ ಪುರಾಣಭಾವೇನ ವಾ ಪಟಿರಾಜೂಪರುನ್ಧನಾದಿನಾ ವಾ ಗೋಪುರಟ್ಟಾಲಕರಾಜನ್ತೇಪುರಹತ್ಥಿಸಾಲಾದೀನಂ ವಿಪತ್ತಿ ಆಪದಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತದತ್ಥಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಿಕಂ ಛೇದಾಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಕುಟಿಯಾ ಪಮಾಣಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಗ್ಗೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಮಜ್ಝೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಮೂಲೇ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಂ ಕರೋನ್ತೋ ಛೇದಾಪೇಸಿ.

೮೭. ವಸ್ಸಕಾರೋತಿ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಮಗಧಮಹಾಮತ್ತೋತಿ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ಮಹಾಮತ್ತೋ, ಮಹತಿಯಾ ಇಸ್ಸರಿಯಮತ್ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಮಗಧರಞ್ಞೋ ವಾ ಮಹಾಮತ್ತೋ; ಮಹಾಅಮಚ್ಚೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅನುಸಞ್ಞಾಯಮಾನೋತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ. ಭಣೇತಿ ಇಸ್ಸರಾನಂ ನೀಚಟ್ಠಾನಿಕಪುರಿಸಾಲಪನಂ. ಬನ್ಧಂ ಆಣಾಪೇಸೀತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಕತಿಯಾಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಇಸ್ಸಾಪಕತೋವ. ಸೋ ರಞ್ಞೋ ‘‘ಆಣಾಪೇಹೀ’’ತಿ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಹೀ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ನ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಂ ಹತ್ಥೇಸು ಚ ಪಾದೇಸು ಚ ಬನ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಆಣಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬನ್ಧಂ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಅದ್ದಸ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಧನಿಯೋತಿ ಕಥಂ ಅದ್ದಸ? ಸೋ ಕಿರ ಅತ್ತನಾ ಲೇಸೇನ ದಾರೂನಂ ಹಟಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ನಿಸ್ಸಂಸಯಂ ಏಸ ದಾರೂನಂ ಕಾರಣಾ ರಾಜಕುಲತೋ ವಧಂ ವಾ ಬನ್ಧಂ ವಾ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ, ತದಾ ನಂ ಅಹಮೇವ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಂ ಸುಣನ್ತೋಯೇವ ವಿಚರತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಖಣಞ್ಞೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಅದ್ದಸ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅದ್ದಸ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಧನಿಯೋ’’ತಿ. ದಾರೂನಂ ಕಿಚ್ಚಾತಿ ದಾರೂನಂ ಕಾರಣಾ. ಪುರಾಹಂ ಹಞ್ಞಾಮೀತಿ ಅಹಂ ಪುರಾ ಹಞ್ಞಾಮಿ; ಯಾವ ಅಹಂ ನ ಹಞ್ಞಾಮಿ, ತಾವ ತ್ವಂ ಏಯ್ಯಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೮೮. ಇಙ್ಘ, ಭನ್ತೇ, ಸರಾಪೇಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಇಙ್ಘಾತಿ ಚೋದನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಪಠಮಾಭಿಸಿತ್ತೋತಿ ಅಭಿಸಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಠಮಂ. ಏವರೂಪಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾತಿ ‘‘ದಿನ್ನಞ್ಞೇವ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ತಿಣಕಟ್ಠೋದಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೂ’’ತಿ ಇಮಂ ಏವರೂಪಿಂ ವಾಚಂ ಅಭಿಸಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಠಮಮೇವ ಯಂ ತ್ವಂ ಅಭಾಸಿ, ತಂ ಸಯಮೇವ ಭಾಸಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸರಸಿ, ನ ಸರಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ರಾಜಾನೋ ಕಿರ ಅಭಿಸಿತ್ತಮತ್ತಾಯೇವ ಧಮ್ಮಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇನ್ತಿ – ‘‘ದಿನ್ನಞ್ಞೇವ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ತಿಣಕಟ್ಠೋದಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೂ’’ತಿ ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏಸ ವದತಿ. ತೇಸಂ ಮಯಾ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತನ್ತಿ ತೇಸಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತಾನಂ ಸಮಿತಬಾಹಿತಪಾಪಾನಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ತಿಣಕಟ್ಠೋದಕಹರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ಮಯಾ ಏತಂ ಭಾಸಿತಂ; ನ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಅರಞ್ಞೇ ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ತಞ್ಚ ತಿಣಕಟ್ಠೋದಕಂ ಯಂ ಅರಞ್ಞೇ ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ; ಏತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಮಯಾ ಭಾಸಿತನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ.

ಲೋಮೇನ ತ್ವಂ ಮುತ್ತೋಸೀತಿ ಏತ್ಥ ಲೋಮಮಿವ ಲೋಮಂ, ಕಿಂ ಪನ ತಂ? ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಲಿಙ್ಗಂ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಯಥಾ ನಾಮ ಧುತ್ತಾ ‘‘ಮಂಸಂ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮಹಗ್ಘಲೋಮಂ ಏಳಕಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯುಂ. ತಮೇನಂ ಅಞ್ಞೋ ವಿಞ್ಞುಪುರಿಸೋ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಏಳಕಸ್ಸ ಮಂಸಂ ಕಹಾಪಣಮತ್ತಂ ಅಗ್ಘತಿ. ಲೋಮಾನಿ ಪನ ಲೋಮವಾರೇ ಲೋಮವಾರೇ ಅನೇಕೇ ಕಹಾಪಣೇ ಅಗ್ಘನ್ತೀ’’ತಿ ದ್ವೇ ಅಲೋಮಕೇ ಏಳಕೇ ದತ್ವಾ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ. ಏವಂ ಸೋ ಏಳಕೋ ವಿಞ್ಞುಪುರಿಸಮಾಗಮ್ಮ ಲೋಮೇನ ಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವ ತ್ವಂ ಇಮಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ವಧಬನ್ಧನಾರಹೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಅರಹದ್ಧಜೋ ಸಬ್ಭಿ ಅವಜ್ಝರೂಪೋ, ತ್ವಞ್ಚ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾ ಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಲಿಙ್ಗಭೂತಂ ಅರಹದ್ಧಜಂ ಧಾರೇಸಿ. ತಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಇಮಿನಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಲಿಙ್ಗಲೋಮೇನ ಏಳಕೋ ವಿಯ ವಿಞ್ಞುಪುರಿಸಮಾಗಮ್ಮ ಮುತ್ತೋಸೀತಿ.

ಮನುಸ್ಸಾ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತೀತಿ ರಞ್ಞೋ ಪರಿಸತಿ ಭಾಸಮಾನಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ಚ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಚ ಸುತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸಾ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ, ಅವಜ್ಝಾಯನ್ತಿ, ಅವಜಾನನ್ತಾ ತಂ ಝಾಯನ್ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತಿ ಲಾಮಕತೋ ವಾ ಚಿನ್ತೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖಿಯ್ಯನ್ತೀತಿ ತಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತಿ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ. ವಿಪಾಚೇನ್ತೀತಿ ವಿತ್ಥಾರಿಕಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪತ್ಥರನ್ತಿ; ಅಯಞ್ಚ ಅತ್ಥೋ ಸದ್ದಸತ್ಥಾನುಸಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ – ‘‘ಅಲಜ್ಜಿನೋ ಇಮೇ ಸಮಣಾ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತಾ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ. ‘‘ನತ್ಥಿ ಇಮೇಸಂ ಸಾಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಭಣನ್ತಾ ಖಿಯ್ಯನ್ತಿ. ‘‘ಅಪಗತಾ ಇಮೇ ಸಾಮಞ್ಞಾ’’ತಿಆದೀನಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತಾ ವಿಪಾಚೇನ್ತೀತಿ. ಏತೇನ ನಯೇನ ಇಮೇಸಂ ಪದಾನಂ ಇತೋ ಪರಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಆಗತಪದಾನುರೂಪೇನ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋತಿ ಸೇಟ್ಠಚಾರಿನೋ. ಸಾಮಞ್ಞನ್ತಿ ಸಮಣಭಾವೋ. ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಭಾವೋ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ರಞ್ಞೋ ದಾರೂನೀತಿಆದಿಮ್ಹಿ ‘‘ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ಉಜ್ಝಾಯನತ್ಥೋ. ಯಂ ಪನೇತಂ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ರಞ್ಞೋ ದಾರೂನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇತಿ ವಚನಭೇದೇ ಅಸಮ್ಮುಯ್ಹನ್ತೇಹಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪುರಾಣವೋಹಾರಿಕೋ ಮಹಾಮತ್ತೋತಿ ಭಿಕ್ಖುಭಾವತೋ ಪುರಾಣೇ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ವಿನಿಚ್ಛಯವೋಹಾರೇ ನಿಯುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ವೋಹಾರಿಕೋ’’ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ ಮಹಾಅಮಚ್ಚೋ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಏತದವೋಚಾತಿ ಭಗವಾ ಸಾಮಂಯೇವ ಲೋಕವೋಹಾರಮ್ಪಿ ಜಾನಾತಿ, ಅತೀತಬುದ್ಧಾನಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿಮ್ಪಿ ಜಾನಾತಿ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಬುದ್ಧಾ ಏತ್ತಕೇನ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ, ಏತ್ತಕೇನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಏತ್ತಕೇನ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಸಚೇ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಲೋಕವೋಹಾರವಿಞ್ಞೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾದಮತ್ತೇನ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಞ್ಞಪೇಯ್ಯ, ತೇನಸ್ಸ ಸಿಯುಂ ವತ್ತಾರೋ ‘‘ಸೀಲಸಂವರೋ ನಾಮ ಏಕಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಪಿ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೋ ಮಹಾಪಥವೀ-ಸಮುದ್ದ-ಆಕಾಸಾನಿ ವಿಯ ಅತಿವಿತ್ಥಿಣ್ಣೋ, ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಭಗವಾ ಪಾದಮತ್ತಕೇನ ನಾಸೇಸೀ’’ತಿ! ತತೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಞಾಣಬಲಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಕೋಪೇಯ್ಯುಂ, ಪಞ್ಞತ್ತಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಯಥಾಠಾನೇ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ. ಲೋಕವೋಹಾರವಿಞ್ಞೂಹಿ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಸೋ ಉಪವಾದೋ ನ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಏವಂ ವತ್ತಾರೋ ಹೋನ್ತಿ – ‘‘ಇಮೇಹಿ ನಾಮ ಅಗಾರಿಕಾಪಿ ಪಾದಮತ್ತೇನ ಚೋರಂ ಹನನ್ತಿಪಿ ಬನ್ಧನ್ತಿಪಿ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತಿಪಿ. ಕಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ನ ನಾಸೇಸ್ಸತಿ; ಯೇನ ಪರಸನ್ತಕಂ ತಿಣಸಲಾಕಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ! ತಥಾಗತಸ್ಸ ಚ ಞಾಣಬಲಂ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಪಞ್ಞತ್ತಮ್ಪಿ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅಕುಪ್ಪಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಯಥಾಠಾನೇ ಠಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಮಾ ಲೋಕವೋಹಾರವಿಞ್ಞೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞಪೇತುಕಾಮೋ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಪರಿಸಂ ಅನುವಿಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಅವಿದೂರೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಏತದವೋಚ ‘‘ಕಿತ್ತಕೇನ ಖೋ ಭಿಕ್ಖು ರಾಜಾ ಮಾಗಧೋ ಸೇನಿಯೋ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ಚೋರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಹನತಿ ವಾ ಬನ್ಧತಿ ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತಿ ವಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮಾಗಧೋತಿ ಮಗಧಾನಂ ಇಸ್ಸರೋ. ಸೇನಿಯೋತಿ ಸೇನಾಯ ಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಪಬ್ಬಾಜೇತಿ ವಾತಿ ರಟ್ಠತೋ ನಿಕ್ಖಾಮೇತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ. ಪಞ್ಚಮಾಸಕೋ ಪಾದೋತಿ ತದಾ ರಾಜಗಹೇ ವೀಸತಿಮಾಸಕೋ ಕಹಾಪಣೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚಮಾಸಕೋ ಪಾದೋ. ಏತೇನ ಲಕ್ಖಣೇನ ಸಬ್ಬಜನಪದೇಸು ಕಹಾಪಣಸ್ಸ ಚತುತ್ಥೋ ಭಾಗೋ ‘‘ಪಾದೋ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೋ ಚ ಖೋ ಪೋರಾಣಸ್ಸ ನೀಲಕಹಾಪಣಸ್ಸ ವಸೇನ, ನ ಇತರೇಸಂ ರುದ್ರದಾಮಕಾದೀನಂ. ತೇನ ಹಿ ಪಾದೇನ ಅತೀತಬುದ್ಧಾಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಞ್ಞಪೇಸುಂ, ಅನಾಗತಾಪಿ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸನ್ತಿ. ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವಾ ಪಾರಾಜಿಕೇ ವಾ ನಾನತ್ತಂ ನತ್ಥಿ. ಇಮಾನೇವ ಚತ್ತಾರಿ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥೂನಿ. ಇಮಾನೇವ ಚತ್ತಾರಿ ಪಾರಾಜಿಕಾನಿ. ಇತೋ ಊನಂ ವಾ ಅತಿರೇಕಂ ವಾ ನತ್ಥಿ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾಪಿ ಧನಿಯಂ ವಿಗರಹಿತ್ವಾ ಪಾದೇನೇವ ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಅದಿನ್ನಂ ಥೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಏವಂ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜವಸೇನ ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕೇ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಅಪರಮ್ಪಿ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತತ್ಥಾಯ ರಜಕಭಣ್ಡಿಕವತ್ಥು ಉದಪಾದಿ, ತಸ್ಸುಪ್ಪತ್ತಿದೀಪನತ್ಥಮೇತಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಏವಞ್ಚಿದಂ ಭಗವತಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಚ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಚ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಚ ಇಧ, ಏವಂ ಇತೋ ಪರೇಸು ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು. ಯಂ ಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಂ, ತಂ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಉಪರೂಪರಿ ಅಪುಬ್ಬಮೇವ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ. ಯದಿ ಹಿ ಯಂ ಯಂ ವುತ್ತನಯಂ, ತಂ ತಂ ಪುನಪಿ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ, ಕದಾ ವಣ್ಣನಾಯ ಅನ್ತಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮ! ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಂ, ತಂ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಾಧುಕಂ ಉಪಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ಚ ಯೋಜನಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಪುಬ್ಬಂ ಪನ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಅನುತ್ತಾನತ್ಥಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಮಯಮೇವ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ.

ಧನಿಯವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯೦. ರಜಕತ್ಥರಣಂ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ರಜಕತಿತ್ಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ; ತಞ್ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ರಜಕಾ ವತ್ಥಾನಿ ಅತ್ಥರನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ರಜಕತ್ಥರಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ರಜಕಭಣ್ಡಿಕನ್ತಿ ರಜಕಾನಂ ಭಣ್ಡಿಕಂ; ರಜಕಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ನಗರಂ ಪವಿಸನ್ತಾ ಬಹೂನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಏಕೇಕಂ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಬನ್ಧನ್ತಿ. ತತೋ ಏಕಂ ಭಣ್ಡಿಕಂ ತೇಸಂ ಪಮಾದೇನ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ಅವಹರಿತ್ವಾ ಥೇನೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪದಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ

೯೨. ಗಾಮೋನಾಮಾತಿ ಏವಮಾದಿ ‘‘ಗಾಮಾ ವಾ ಅರಞ್ಞಾ ವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಚ ಅರಞ್ಞಸ್ಸ ಚ ಪಭೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಏಕಾ ಏವ ಕುಟಿ, ಏಕಂ ಗೇಹಂ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಲಯಜನಪದೇ; ಅಯಂ ಏಕಕುಟಿಕೋ ಗಾಮೋ ನಾಮ. ಏತೇನ ನಯೇನ ಅಪರೇಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಮನುಸ್ಸೋನಾಮ ಯೋ ಸಬ್ಬಸೋ ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಭಾವೇನ ಯಕ್ಖಪರಿಗ್ಗಹಭೂತೋ; ಯತೋ ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ಪುನಪಿ ಆಗನ್ತುಕಾಮಾ ಏವ ಅಪಕ್ಕನ್ತಾ. ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋನಾಮ ಇಟ್ಠಕಪಾಕಾರಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಕಣ್ಟಕಸಾಖಾಹಿಪಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ. ಗೋನಿಸಾದಿನಿವಿಟ್ಠೋನಾಮ ವೀಥಿಸನ್ನಿವೇಸಾದಿವಸೇನ ಅನಿವಿಸಿತ್ವಾ ಯಥಾ ಗಾವೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ದ್ವೇ ತಯೋ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಏವಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಘರಾನಿ ಕತ್ವಾ ನಿವಿಟ್ಠೋ. ಸತ್ಥೋತಿ ಜಙ್ಘಸತ್ಥಸಕಟಸತ್ಥಾದೀಸು ಯೋ ಕೋಚಿ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ನಿಗಮೋಪಿ ನಗರಮ್ಪಿ ಗಾಮಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಗಾಮೂಪಚಾರೋತಿಆದಿ ಅರಞ್ಞಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಇನ್ದಖೀಲೇ ಠಿತಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಅನುರಾಧಪುರಸ್ಸೇವ ದ್ವೇ ಇನ್ದಖೀಲಾ, ತಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರಿಮೇ ಇನ್ದಖೀಲೇ ಠಿತಸ್ಸ; ತಸ್ಸ ಹಿ ಬಾಹಿರೋ ಇನ್ದಖೀಲೋ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕನಯೇನ ಅರಞ್ಞಸಙ್ಖೇಪಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಏಕೋ, ತಸ್ಸ ಗಾಮದ್ವಾರಬಾಹಾನಂ ವೇಮಜ್ಝೇ ಠಿತಸ್ಸ. ಯತ್ರಾಪಿ ಹಿ ಇನ್ದಖೀಲೋ ನತ್ಥಿ, ತತ್ರ ಗಾಮದ್ವಾರಬಾಹಾನಂ ವೇಮಜ್ಝಮೇವ ‘‘ಇನ್ದಖೀಲೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಗಾಮದ್ವಾರಬಾಹಾನಂ ವೇಮಜ್ಝೇ ಠಿತಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸಾತಿ ಥಾಮಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ, ನೋ ಪಮಾಣಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ, ನೇವ ಅಪ್ಪಥಾಮಸ್ಸ, ನ ಮಹಾಥಾಮಸ್ಸ; ಮಜ್ಝಿಮಥಾಮಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋತಿ ಯಥಾ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಕೇ ಉಡ್ಡಾಪೇನ್ತೋ ಉಜುಕಮೇವ ಹತ್ಥಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಲೇಡ್ಡುಂ ಖಿಪತಿ, ಯಥಾ ಚ ಉದಕುಕ್ಖೇಪೇ ಉದಕಂ ಖಿಪನ್ತಿ, ಏವಂ ಅಖಿಪಿತ್ವಾ ಯಥಾ ತರುಣಮನುಸ್ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಬಲಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಲೇಡ್ಡುಂ ಖಿಪನ್ತಿ, ಏವಂ ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಸ್ಸ ಪತನಟ್ಠಾನಂ. ಪತಿತೋ ಪನ ಲುಠಿತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಘರೂಪಚಾರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ನಿಬ್ಬಕೋಸಸ್ಸ ಉದಕಪಾತಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಸ್ಸ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸುಪ್ಪಪಾತೋ ವಾ ಮುಸಲಪಾತೋ ವಾ ಘರೂಪಚಾರೋ ನಾಮ. ತಸ್ಮಿಂ ಘರೂಪಚಾರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ ಗಾಮೂಪಚಾರೋತಿ ಕುರುನ್ದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಮ್ಪಿ ತಾದಿಸಮೇವ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಘರಂ ನಾಮ, ಘರೂಪಚಾರೋ ನಾಮ, ಗಾಮೋ ನಾಮ, ಗಾಮೂಪಚಾರೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಮಾತಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಕೋಸಸ್ಸ ಉದಕಪಾತಟ್ಠಾನಬ್ಭನ್ತರಂ ಘರಂ ನಾಮ. ಯಂ ಪನ ದ್ವಾರೇ ಠಿತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಭಾಜನಧೋವನಉದಕಂ ಛಡ್ಡೇತಿ, ತಸ್ಸ ಪತನಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಮಾತುಗಾಮೇನೇವ ಅನ್ತೋಗೇಹೇ ಠಿತೇನ ಪಕತಿಯಾ ಬಹಿ ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಸುಪ್ಪಸ್ಸ ವಾ ಸಮ್ಮುಞ್ಜನಿಯಾ ವಾ ಪತನಟ್ಠಾನಞ್ಚ, ಘರಸ್ಸ ಪುರತೋ ದ್ವೀಸು ಕೋಣೇಸು ಸಮ್ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ರುಕ್ಖಸೂಚಿದ್ವಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಗೋರೂಪಾನಂ ಪವೇಸನನಿವಾರಣತ್ಥಂ ಕತಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಚ ಅಯಂ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಘರೂಪಚಾರೋ ನಾಮ. ತಸ್ಮಿಂ ಘರೂಪಚಾರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಬ್ಭನ್ತರಂ ಗಾಮೋ ನಾಮ. ತತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಗಾಮೂಪಚಾರೋ ನಾಮಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಮೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯೋ ಯೋ ಅಟ್ಠಕಥಾವಾದೋ ವಾ ಥೇರವಾದೋ ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವುಚ್ಚತಿ ಸೋ ಪಮಾಣತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಯಞ್ಚೇತಂ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪಾಳಿಯಾ ವಿರುದ್ಧಮಿವ ದಿಸ್ಸತಿ. ಪಾಳಿಯಞ್ಹಿ – ‘‘ಘರೂಪಚಾರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ತಂ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಂ ಗಾಮಸಙ್ಖೇಪಂ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ಗಾಮೂಪಚಾರೋ ವುತ್ತೋತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಸಚ್ಚಮೇವ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ, ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಪನೇತ್ಥ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೋ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾನಮೇವ ವಿದಿತೋ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ‘‘ಘರೂಪಚಾರೇ ಠಿತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಘರೂಪಚಾರಲಕ್ಖಣಂ ಪಾಳಿಯಂ ಅವುತ್ತಮ್ಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತವಸೇನ ಗಹಿತಂ. ಏವಂ ಸೇಸಮ್ಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ತತ್ರಾಯಂ ನಯೋ – ಇಧ ಗಾಮೋ ನಾಮ ದುವಿಧೋ ಹೋತಿ – ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಚ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಚ. ತತ್ರ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋಯೇವ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ. ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಗಾಮೂಪಚಾರೋ ನಾಮ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಇನ್ದಖೀಲೇ ಠಿತಸ್ಸ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ. ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಗಾಮಸ್ಸ ಗಾಮಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಗಾಮಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಘರೂಪಚಾರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಗಾಮಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಚ ದಸ್ಸಿತೇ ಗಾಮೂಪಚಾರಲಕ್ಖಣಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸಕ್ಕಾ ಞಾತುನ್ತಿ ಪುನ ‘‘ತತ್ಥ ಠಿತಸ್ಸ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೋ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ. ಯೋ ಪನ ಘರೂಪಚಾರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಂಯೇವ ‘‘ಗಾಮೂಪಚಾರೋ’’ತಿ ವದತಿ, ತಸ್ಸ ಘರೂಪಚಾರೋ ಗಾಮೋತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ತತೋ ಘರಂ, ಘರೂಪಚಾರೋ, ಗಾಮೋ, ಗಾಮೂಪಚಾರೋತಿ ಏಸ ವಿಭಾಗೋ ಸಙ್ಕರೀಯತಿ. ಅಸಙ್ಕರತೋ ಚೇತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ವಿಕಾಲೇ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಾದೀಸು. ತಸ್ಮಾ ಪಾಳಿಞ್ಚ ಅಟ್ಠಕಥಞ್ಚ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವೇತ್ಥ ಗಾಮೋ ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯೋಪಿ ಚ ಗಾಮೋ ಪುಬ್ಬೇ ಮಹಾ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಕುಲೇಸು ನಟ್ಠೇಸು ಅಪ್ಪಕೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಘರೂಪಚಾರತೋ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇನೇವ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬೋ. ಪುರಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪನಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಮೇವಾತಿ.

ಅರಞ್ಞಂ ನಾಮ ಠಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚಾತಿ ಇಮಂ ಯಥಾವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅವಸೇಸಂ ‘‘ಅರಞ್ಞಂ’’ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಪನ ‘‘ಅರಞ್ಞನ್ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಇನ್ದಖೀಲಾ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ. ೫೨೯) ವುತ್ತಂ. ಆರಞ್ಞಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ‘‘ಆರಞ್ಞಕಂ ನಾಮ ಸೇನಾಸನಂ ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೫೪) ವುತ್ತಂ. ತಂ ಇನ್ದಖೀಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆರೋಪಿತೇನ ಆಚರಿಯಧನುನಾ ಪಞ್ಚಧನುಸತಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಗಾಮಾ ವಾ ಅರಞ್ಞಾ ವಾ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜನ್ತೇನ ‘‘ಘರಂ, ಘರೂಪಚಾರೋ, ಗಾಮೋ, ಗಾಮೂಪಚಾರೋ ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಪಾಪಭಿಕ್ಖೂನಂ ಲೇಸೋಕಾಸನಿಸೇಧನತ್ಥಂ ಪಞ್ಚ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ತಸ್ಮಾ ಘರೇ ವಾ ಘರೂಪಚಾರೇ ವಾ ಗಾಮೇ ವಾ ಗಾಮೂಪಚಾರೇ ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಾ ಪಾದಗ್ಘನಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಂ ಭಣ್ಡಂ ಅವಹರನ್ತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಇದಾನಿ ‘‘ಅದಿನ್ನಂ ಥೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತಂ ಆದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದೀನಂ ಅತ್ಥದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅದಿನ್ನಂ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅದಿನ್ನನ್ತಿ ದನ್ತಪೋನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಅಜ್ಝೋಹರಣೀಯಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಧ ಪನ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಂ ಭಣ್ಡಂ, ತದೇತಂ ತೇಹಿ ಸಾಮಿಕೇಹಿ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ನ ದಿನ್ನನ್ತಿ ಅದಿನ್ನಂ. ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥತೋ ವಾ ಯಥಾಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ವಾ ನ ನಿಸ್ಸಟ್ಠನ್ತಿ ಅನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ. ಯಥಾಠಾನೇ ಠಿತಮ್ಪಿ ಅನಪೇಕ್ಖತಾಯ ನ ಪರಿಚ್ಚತ್ತನ್ತಿ ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ. ಆರಕ್ಖಸಂವಿಧಾನೇನ ರಕ್ಖಿತತ್ತಾ ರಕ್ಖಿತಂ. ಮಞ್ಜೂಸಾದೀಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗೋಪಿತತ್ತಾ ಗೋಪಿತಂ. ‘‘ಮಮ ಇದ’’ನ್ತಿ ತಣ್ಹಾಮಮತ್ತೇನ ಮಮಾಯಿತತ್ತಾ ಮಮಾಯಿತಂ. ತಾಹಿ ಅಪರಿಚ್ಚಾಗರಕ್ಖಣಗೋಪನಾಹಿ ತೇಹಿ ಭಣ್ಡಸಾಮಿಕೇಹಿ ಪರೇಹಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ. ಏತಂ ಅದಿನ್ನಂ ನಾಮ.

ಥೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಥೇನೋತಿ ಚೋರೋ, ಥೇನಸ್ಸ ಭಾವೋ ಥೇಯ್ಯಂ; ಅವಹರಣಚಿತ್ತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ‘‘ಸಙ್ಖಾ, ಸಙ್ಖಾತ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ; ಕೋಟ್ಠಾಸಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ, ‘‘ಸಞ್ಞಾನಿದಾನಾ ಹಿ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಸು. ನಿ. ೮೮೦) ವಿಯ. ಥೇಯ್ಯಞ್ಚ ತಂ ಸಙ್ಖಾತಞ್ಚಾತಿ ಥೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತಂ, ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಸಙ್ಖಾತೋ ಏಕೋ ಚಿತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕರಣತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ, ತಸ್ಮಾ ಥೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತೇನಾತಿ ಅತ್ಥತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಯೋ ಚ ಥೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತೇನ ಆದಿಯತಿ, ಸೋ ಯಸ್ಮಾ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಮೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೋ ಅವಹರಣಚಿತ್ತೋತಿ ಏವಮಸ್ಸ ಪದಭಾಜನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಆದಿಯೇಯ್ಯ , ಹರೇಯ್ಯ, ಅವಹರೇಯ್ಯ, ಇರಿಯಾಪಥಂ ವಿಕೋಪೇಯ್ಯ, ಠಾನಾ ಚಾವೇಯ್ಯ, ಸಙ್ಕೇತಂ ವೀತಿನಾಮೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಪಠಮಪದಂ ಅಭಿಯೋಗವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ದುತಿಯಪದಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಭಣ್ಡಂ ಹರನ್ತಸ್ಸ ಗಚ್ಛತೋ ವಸೇನ, ತತಿಯಪದಂ ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಭಣ್ಡವಸೇನ, ಚತುತ್ಥಂ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕವಸೇನ, ಪಞ್ಚಮಂ ಥಲೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾದಿವಸೇನ, ಛಟ್ಠಂ ಪರಿಕಪ್ಪವಸೇನ ವಾ ಸುಙ್ಕಘಾತವಸೇನ ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯೋಜನಾ ಪನೇತ್ಥ ಏಕಭಣ್ಡವಸೇನಪಿ ನಾನಾಭಣ್ಡವಸೇನಪಿ ಹೋತಿ. ಏಕಭಣ್ಡವಸೇನ ಚ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕೇನೇವ ಲಬ್ಭತಿ, ನಾನಾಭಣ್ಡವಸೇನ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಾವಿಞ್ಞಾಣಕಮಿಸ್ಸಕೇನ.

ತತ್ಥ ನಾನಾಭಣ್ಡವಸೇನ ತಾವ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಆದಿಯೇಯ್ಯಾತಿ ಆರಾಮಂ ಅಭಿಯುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ವಿಮತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸ. ಸಾಮಿಕೋ ‘‘ನ ಮಯ್ಹಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಧುರಂ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ.

ಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭಣ್ಡಂ ಹರನ್ತೋ ಸೀಸೇ ಭಾರಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೋ ಆಮಸತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ಫನ್ದಾಪೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸ. ಖನ್ಧಂ ಓರೋಪೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ.

ಅವಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಭಣ್ಡಂ ‘‘ದೇಹಿ ಮೇ ಭಣ್ಡ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ‘‘ನಾಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಭಣತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ವಿಮತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸ. ಸಾಮಿಕೋ ‘‘ನ ಮಯ್ಹಂ ದಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಧುರಂ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ.

ಇರಿಯಾಪಥಂವಿಕೋಪೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಸಹಭಣ್ಡಹಾರಕಂ ನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಠಮಂ ಪಾದಂ ಸಙ್ಕಾಮೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸ. ದುತಿಯಂ ಪಾದಂ ಸಙ್ಕಾಮೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ.

ಠಾನಾ ಚಾವೇಯ್ಯಾತಿ ಥಲಟ್ಠಂ ಭಣ್ಡಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೋ ಆಮಸತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ಫನ್ದಾಪೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸ. ಠಾನಾ ಚಾವೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ.

ಸಙ್ಕೇತಂ ವೀತಿನಾಮೇಯ್ಯಾತಿ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಟ್ಠಾನಂ ಪಠಮಂ ಪಾದಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸ. ದುತಿಯಂ ಪಾದಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ. ಅಥ ವಾ ಪಠಮಂ ಪಾದಂ ಸುಙ್ಕಘಾತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸ. ದುತಿಯಂ ಪಾದಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾತಿ – ಅಯಮೇತ್ಥ ನಾನಾಭಣ್ಡವಸೇನ ಯೋಜನಾ.

ಏಕಭಣ್ಡವಸೇನ ಪನ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಂ ದಾಸಂ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಂ ವಾ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಅಭಿಯೋಗಾದಿನಾ ನಯೇನ ಆದಿಯತಿ ವಾ ಹರತಿ ವಾ ಅವಹರತಿ ವಾ ಇರಿಯಾಪಥಂ ವಾ ವಿಕೋಪೇತಿ, ಠಾನಾ ವಾ ಚಾವೇತಿ, ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ವಾ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ – ಅಯಮೇತ್ಥ ಏಕಭಣ್ಡವಸೇನ ಯೋಜನಾ.

ಪಞ್ಚವೀಸತಿಅವಹಾರಕಥಾ

ಅಪಿಚ ಇಮಾನಿ ಛ ಪದಾನಿ ವಣ್ಣೇನ್ತೇನ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಕೇ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಅವಹಾರಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ. ಏವಂ ವಣ್ಣಯತಾ ಹಿ ಇದಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನಪಾರಾಜಿಕಂ ಸುವಣ್ಣಿತಂ ಹೋತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಠಾನೇ ಸಬ್ಬಅಟ್ಠಕಥಾ ಆಕುಲಾ ಲುಳಿತಾ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯವಿನಿಚ್ಛಯಾ. ತಥಾ ಹಿ ಸಬ್ಬಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಯಾನಿ ತಾನಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಪಞ್ಚಹಾಕಾರೇಹಿ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ, ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅವಹಾರಙ್ಗಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ, ತಾನಿಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಕತ್ಥಚಿ ಏಕಂ ಪಞ್ಚಕಂ ದಸ್ಸಿತಂ, ಕತ್ಥಚಿ ‘‘ಛಹಾಕಾರೇಹೀ’’ತಿ ಆಗತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವೇ ಪಞ್ಚಕಾನಿ ದಸ್ಸಿತಾನಿ. ಏತಾನಿ ಚ ಪಞ್ಚಕಾನಿ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಯತ್ಥ ಹಿ ಏಕೇಕೇನ ಪದೇನ ಅವಹಾರೋ ಸಿಜ್ಝತಿ, ತಂ ಪಞ್ಚಕಂ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ. ಏತ್ಥ ಪನ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ಏಕೋಯೇವ ಅವಹಾರೋ. ಯಾನಿ ಚ ತತ್ಥ ಲಬ್ಭಮಾನಾನಿಯೇವ ಪಞ್ಚಕಾನಿ ದಸ್ಸಿತಾನಿ, ತೇಸಮ್ಪಿ ನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅತ್ಥೋ ಪಕಾಸಿತೋ. ಏವಮಿಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸಬ್ಬಅಟ್ಠಕಥಾ ಆಕುಲಾ ಲುಳಿತಾ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯವಿನಿಚ್ಛಯಾ. ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಕೇಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಿಯಮಾನಾ ಇಮೇ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಅವಹಾರಾ ಸಾಧುಕಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬಾ.

ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಕಾನಿ ನಾಮ – ನಾನಾಭಣ್ಡಪಞ್ಚಕಂ, ಏಕಭಣ್ಡಪಞ್ಚಕಂ, ಸಾಹತ್ಥಿಕಪಞ್ಚಕಂ, ಪುಬ್ಬಪಯೋಗಪಞ್ಚಕಂ, ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರಪಞ್ಚಕನ್ತಿ. ತತ್ಥ ನಾನಾಭಣ್ಡಪಞ್ಚಕಞ್ಚ ಏಕಭಣ್ಡಪಞ್ಚಕಞ್ಚ ‘‘ಆದಿಯೇಯ್ಯ, ಹರೇಯ್ಯ, ಅವಹರೇಯ್ಯ, ಇರಿಯಾಪಥಂ ವಿಕೋಪೇಯ್ಯ, ಠಾನಾ ಚಾವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಇಮೇಸಂ ಪದಾನಂ ವಸೇನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ತಾನಿ ಪುಬ್ಬೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಯಂ ಪನೇತಂ ‘‘ಸಙ್ಕೇತಂ ವೀತಿನಾಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಛಟ್ಠಂ ಪದಂ, ತಂ ಪರಿಕಪ್ಪಾವಹಾರಸ್ಸ ಚ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾವಹಾರಸ್ಸ ಚ ಸಾಧಾರಣಂ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ತತಿಯಪಞ್ಚಮೇಸು ಪಞ್ಚಕೇಸು ಲಬ್ಭಮಾನಪದವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ವುತ್ತಂ ನಾನಾಭಣ್ಡಪಞ್ಚಕಞ್ಚ ಏಕಭಣ್ಡಪಞ್ಚಕಞ್ಚ.

ಕತಮಂ ಸಾಹತ್ಥಿಕಪಞ್ಚಕಂ? ಪಞ್ಚ ಅವಹಾರಾ – ಸಾಹತ್ಥಿಕೋ, ಆಣತ್ತಿಕೋ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೋ, ಅತ್ಥಸಾಧಕೋ, ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೋತಿ. ತತ್ಥ ಸಾಹತ್ಥಿಕೋ ನಾಮ ಪರಸ್ಸ ಭಣ್ಡಂ ಸಹತ್ಥಾ ಅವಹರತಿ. ಆಣತ್ತಿಕೋ ನಾಮ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ಭಣ್ಡಂ ಅವಹರಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಆಣಾಪೇತಿ. ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೋ ನಾಮ ಅನ್ತೋಸುಙ್ಕಘಾತೇ ಠಿತೋ ಬಹಿಸುಙ್ಕಘಾತಂ ಪಾತೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾತಿ, ಇಮಿನಾ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ‘‘ಸಙ್ಕೇತಂ ವೀತಿನಾಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪದಯೋಜನಂ ಲಭತಿ. ಅತ್ಥಸಾಧಕೋ ನಾಮ ‘‘ಅಸುಕಂ ನಾಮ ಭಣ್ಡಂ ಯದಾ ಸಕ್ಕೋಸಿ, ತದಾ ಅವಹರಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇತಿ. ತತ್ಥ ಸಚೇ ಪರೋ ಅನನ್ತರಾಯಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ತಂ ಅವಹರತಿ, ಆಣಾಪಕೋ ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ, ಅವಹಾರಕೋ ಪನ ಅವಹಟಕಾಲೇ. ಅಯಂ ಅತ್ಥಸಾಧಕೋ. ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೋ ಪನ ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಭಣ್ಡವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇದಂ ಸಾಹತ್ಥಿಕಪಞ್ಚಕಂ.

ಕತಮಂ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗಪಞ್ಚಕಂ? ಅಪರೇಪಿ ಪಞ್ಚ ಅವಹಾರಾ – ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೋ, ಸಹಪಯೋಗೋ, ಸಂವಿದಾವಹಾರೋ, ಸಙ್ಕೇತಕಮ್ಮಂ, ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಆಣತ್ತಿವಸೇನ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಠಾನಾ ಚಾವನವಸೇನ ಸಹಪಯೋಗೋ. ಇತರೇ ಪನ ತಯೋ ಪಾಳಿಯಂ (ಪಾರಾ. ೧೧೮-೧೨೦) ಆಗತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ. ಇದಂ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗಪಞ್ಚಕಂ.

ಕತಮಂ ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರಪಞ್ಚಕಂ? ಅಪರೇಪಿ ಪಞ್ಚ ಅವಹಾರಾ – ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರೋ, ಪಸಯ್ಹಾವಹಾರೋ, ಪರಿಕಪ್ಪಾವಹಾರೋ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾವಹಾರೋ, ಕುಸಾವಹಾರೋತಿ. ತೇ ಪಞ್ಚಪಿ ‘‘ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚೀವರೇ ಭಾಜಿಯಮಾನೇ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೋ ಕುಸಂ ಸಙ್ಕಾಮೇತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಅಗ್ಗಹೇಸೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೩೮) ಏತಸ್ಮಿಂ ಕುಸಸಙ್ಕಾಮನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ. ಇದಂ ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರಪಞ್ಚಕಂ. ಏವಮಿಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಕಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಇಮೇ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಅವಹಾರಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಇಮೇಸು ಚ ಪನ ಪಞ್ಚಸು ಪಞ್ಚಕೇಸು ಕುಸಲೇನ ವಿನಯಧರೇನ ಓತಿಣ್ಣಂ ವತ್ಥುಂ ಸಹಸಾ ಅವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾವ ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನಿ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾನಿ. ಯಾನಿ ಸನ್ಧಾಯ ಪೋರಾಣಾ ಆಹು –

‘‘ವತ್ಥುಂ ಕಾಲಞ್ಚ ದೇಸಞ್ಚ, ಅಗ್ಘಂ ಪರಿಭೋಗಪಞ್ಚಮಂ;

ತುಲಯಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನಿ, ಧಾರೇಯ್ಯತ್ಥಂ ವಿಚಕ್ಖಣೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ವತ್ಥುನ್ತಿ ಭಣ್ಡಂ; ಅವಹಾರಕೇನ ಹಿ ‘‘ಮಯಾ ಇದಂ ನಾಮ ಅವಹಟ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಅನಾರೋಪೇತ್ವಾವ ತಂ ಭಣ್ಡಂ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಂ ವಾ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಂ ವಾತಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ಸಸ್ಸಾಮಿಕೇಪಿ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಸಾಲಯಭಾವೋ ವಾ ನಿರಾಲಯಭಾವೋ ವಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ತೇಸಂ ಸಾಲಯಕಾಲೇ ಅವಹಟಂ, ಭಣ್ಡಂ ಅಗ್ಘಾಪೇತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಸಚೇ ನಿರಾಲಯಕಾಲೇ, ನ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಭಣ್ಡಸಾಮಿಕೇಸು ಪನ ಭಣ್ಡಂ ಆಹರಾಪೇನ್ತೇಸು ಭಣ್ಡಂ ದಾತಬ್ಬಂ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಾಮೀಚಿ.

ಇಮಸ್ಸ ಪನತ್ಥಸ್ಸ ದೀಪನತ್ಥಮಿದಂ ವತ್ಥು – ಭಾತಿಯರಾಜಕಾಲೇ ಕಿರ ಮಹಾಚೇತಿಯಪೂಜಾಯ ದಕ್ಖಿಣದಿಸತೋ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ತಹತ್ಥಂ ಪಣ್ಡುಕಾಸಾವಂ ಅಂಸೇ ಕರಿತ್ವಾ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಂ ಪಾವಿಸಿ; ತಙ್ಖಣಮೇವ ಚ ರಾಜಾಪಿ ಚೇತಿಯವನ್ದನತ್ಥಂ ಆಗತೋ. ತತ್ಥ ಉಸ್ಸಾರಣಾಯ ವತ್ತಮಾನಾಯ ಮಹಾಜನಸಮ್ಮದ್ದೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಜನಸಮ್ಮದ್ದಪೀಳಿತೋ ಅಂಸತೋ ಪತನ್ತಂ ಕಾಸಾವಂ ಅದಿಸ್ವಾವ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ; ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಚ ಕಾಸಾವಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಕೋ ಈದಿಸೇ ಜನಸಮ್ಮದ್ದೇ ಕಾಸಾವಂ ಲಚ್ಛತಿ, ನ ದಾನಿ ತಂ ಮಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಕತ್ವಾ ಗತೋ. ಅಥಞ್ಞೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಚ್ಛಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಂ ಕಾಸಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುನ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಸ್ಸಮಣೋ ದಾನಿಮ್ಹಿ, ವಿಬ್ಭಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ‘‘ವಿನಯಧರೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಞಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ.

ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಚೂಳಸುಮನತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಸಬ್ಬಪರಿಯತ್ತಿಧರೋ ವಿನಯಾಚರಿಯಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಮಹಾವಿಹಾರೇ ಪಟಿವಸತಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಓಕಾಸಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಥೇರೋ ತೇನ ಭಟ್ಠೇ ಜನಕಾಯೇ ಪಚ್ಛಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗಹಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ಥಿ ದಾನಿ ಏತ್ಥ ಓಕಾಸೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಸಚೇ ಕಾಸಾವಸಾಮಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆನೇಯ್ಯಾಸಿ, ಸಕ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯ ತವ ಪತಿಟ್ಠಾ ಕಾತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಕಥಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತಂ ದಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ತಹಿಂ ತಹಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಓಲೋಕೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಪಞ್ಚಪಿ ಮಹಾವಿಹಾರೇ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ನೇವ ಅದ್ದಕ್ಖಿ. ತತೋ ನಂ ಥೇರೋ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕತರಾಯ ದಿಸಾಯ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಯ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಕಾಸಾವಂ ದೀಘತೋ ಚ ತಿರಿಯಞ್ಚ ಮಿನಿತ್ವಾ ಠಪೇಹಿ. ಠಪೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಯ ವಿಹಾರಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆನೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆನೇಸಿ. ಥೇರೋ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ತವೇದಂ ಕಾಸಾವ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕುಹಿಂ ತೇ ಪಾತಿತ’’ನ್ತಿ? ಸೋ ಸಬ್ಬಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಥೇರೋ ಪನ ತೇನ ಕತಂ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಸುತ್ವಾ ಇತರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ತಯಾ ಇದಂ ಕುಹಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ? ಸೋಪಿ ಸಬ್ಬಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತತೋ ನಂ ಥೇರೋ ಆಹ – ‘‘ಸಚೇ ತೇ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಗಹಿತಂ ಅಭವಿಸ್ಸ, ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವ ತೇ ಅಸ್ಸ. ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಪನ ಗಹಿತತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪನ್ನೋಸಿ. ತಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಅನಾಪತ್ತಿಕೋ ಹೋಹಿ. ಇದಞ್ಚ ಕಾಸಾವಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಕತ್ವಾ ಏತಸ್ಸೇವ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಮತೇನೇವ ಅಭಿಸಿತ್ತೋ ಪರಮಸ್ಸಾಸಪ್ಪತ್ತೋ ಅಹೋಸೀತಿ. ಏವಂ ವತ್ಥು ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಂ.

ಕಾಲೋತಿ ಅವಹಾರಕಾಲೋ. ತದೇವ ಹಿ ಭಣ್ಡಂ ಕದಾಚಿ ಸಮಗ್ಘಂ ಹೋತಿ, ಕದಾಚಿ ಮಹಗ್ಘಂ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ಭಣ್ಡಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅವಹಟಂ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಾಲೇ ಯೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಘೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ಅಗ್ಘೇನ ಆಪತ್ತಿ ಕಾರೇತಬ್ಬಾ. ಏವಂ ಕಾಲೋ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬೋ.

ದೇಸೋತಿ ಅವಹಾರದೇಸೋ. ತಞ್ಹಿ ಭಣ್ಡಂ ಯಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ಅವಹಟಂ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ದೇಸೇ ಯೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಘೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ಅಗ್ಘೇನ ಆಪತ್ತಿ ಕಾರೇತಬ್ಬಾ. ಭಣ್ಡುಟ್ಠಾನದೇಸೇ ಹಿ ಭಣ್ಡಂ ಸಮಗ್ಘಂ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಮಹಗ್ಘಂ.

ಇಮಸ್ಸಾಪಿ ಚ ಅತ್ಥಸ್ಸ ದೀಪನತ್ಥಮಿದಂ ವತ್ಥು – ಅನ್ತರಸಮುದ್ದೇ ಕಿರ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಸುಸಣ್ಠಾನಂ ನಾಳಿಕೇರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಭಮಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸಙ್ಖಥಾಲಕಸದಿಸಂ ಮನೋರಮಂ ಪಾನೀಯಥಾಲಕಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಠಪೇತ್ವಾ ಚೇತಿಯಗಿರಿಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥಞ್ಞೋ ಭಿಕ್ಖು ಅನ್ತರಸಮುದ್ದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಪಟಿವಸನ್ತೋ ತಂ ಥಾಲಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಚೇತಿಯಗಿರಿಮೇವ ಆಗತೋ. ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ಯಾಗುಂ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ ತಂ ಥಾಲಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಥಾಲಕಸಾಮಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಹ – ‘‘ಕುತೋ ತೇ ಇದಂ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅನ್ತರಸಮುದ್ದತೋ ಮೇ ಆನೀತ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ತಂ ‘‘ನೇತಂ ತವ ಸನ್ತಕಂ, ಥೇಯ್ಯಾಯ ತೇ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝಂ ಆಕಡ್ಢಿ. ತತ್ಥ ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಮಹಾವಿಹಾರಂ ಅಗಮಿಂಸು. ತತ್ಥ ಭೇರಿಂ ಪಹರಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಚೇತಿಯಸಮೀಪೇ ಸನ್ನಿಪಾತಂ ಕತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಆರಭಿಂಸು. ವಿನಯಧರತ್ಥೇರಾ ಅವಹಾರಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಸುಂ.

ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕಗೋದತ್ತತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ವಿನಯಕುಸಲೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಇಮಿನಾ ಇದಂ ಥಾಲಕಂ ಕುಹಿಂ ಅವಹಟ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅನ್ತರಸಮುದ್ದೇ ಅವಹಟ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತತ್ರಿದಂ ಕಿಂ ಅಗ್ಘತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಗ್ಘತಿ. ತತ್ರ ಹಿ ನಾಳಿಕೇರಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಿಞ್ಜಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಕಪಾಲಂ ಛಡ್ಡೇನ್ತಿ, ದಾರುಅತ್ಥಂ ಪನ ಫರತೀ’’ತಿ. ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏತ್ಥ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಕಿಂ ಅಗ್ಘತೀ’’ತಿ? ‘‘ಮಾಸಕಂ ವಾ ಊನಮಾಸಕಂ ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ಕತ್ಥಚಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಮಾಸಕೇನ ವಾ ಊನಮಾಸಕೇನ ವಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಞ್ಞತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಾಧು! ಸಾಧು! ಸುಕಥಿತಂ ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತ’’ನ್ತಿ ಏಕಸಾಧುಕಾರೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಭಾತಿಯರಾಜಾಪಿ ಚೇತಿಯವನ್ದನತ್ಥಂ ನಗರತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸುತ್ವಾ ನಗರೇ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ – ‘‘ಮಯಿ ಸನ್ತೇ ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖೂನೀನಮ್ಪಿ ಗಿಹೀನಮ್ಪಿ ಅಧಿಕರಣಂ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕಗೋದತ್ತತ್ಥೇರೇನ ವಿನಿಚ್ಛಿತಂ ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತಂ, ತಸ್ಸ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಅತಿಟ್ಠಮಾನಂ ರಾಜಾಣಾಯ ಠಪೇಮೀ’’ತಿ. ಏವಂ ದೇಸೋ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬೋ.

ಅಗ್ಘೋತಿ ಭಣ್ಡಗ್ಘೋ. ನವಭಣ್ಡಸ್ಸ ಹಿ ಯೋ ಅಗ್ಘೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಪಚ್ಛಾ ಪರಿಹಾಯತಿ; ಯಥಾ ನವಧೋತೋ ಪತ್ತೋ ಅಟ್ಠ ವಾ ದಸ ವಾ ಅಗ್ಘತಿ, ಸೋ ಪಚ್ಛಾ ಭಿನ್ನೋ ವಾ ಛಿದ್ದೋ ವಾ ಆಣಿಗಣ್ಠಿಕಾಹತೋ ವಾ ಅಪ್ಪಗ್ಘೋ ಹೋತಿ ತಸ್ಮಾ ನ ಸಬ್ಬದಾ ಭಣ್ಡಂ ಪಕತಿಅಗ್ಘೇನೇವ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ. ಏವಂ ಅಗ್ಘೋ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬೋ.

ಪರಿಭೋಗೋತಿ ಭಣ್ಡಪರಿಭೋಗೋ. ಪರಿಭೋಗೇನಾಪಿ ಹಿ ವಾಸಿಆದಿಭಣ್ಡಸ್ಸ ಅಗ್ಘೋ ಪರಿಹಾಯತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ಸಚೇ ಕೋಚಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಪಾದಗ್ಘನಕಂ ವಾಸಿಂ ಹರತಿ, ತತ್ರ ವಾಸಿಸಾಮಿಕೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ – ‘‘ತಯಾ ಅಯಂ ವಾಸಿ ಕಿತ್ತಕೇನ ಕೀತಾ’’ತಿ? ‘‘ಪಾದೇನ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತೇ ಕಿಣಿತ್ವಾವ ಠಪಿತಾ, ಉದಾಹು ತಂ ವಳಞ್ಜೇಸೀ’’ತಿ? ಸಚೇ ವದತಿ ‘‘ಏಕದಿವಸಂ ಮೇ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ವಾ ರಜನಛಲ್ಲಿಂ ವಾ ಪತ್ತಪಚನಕದಾರುಂ ವಾ ಛಿನ್ನಂ, ಘಂಸಿತ್ವಾ ವಾ ನಿಸಿತಾ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಪೋರಾಣೋ ಅಗ್ಘೋ ಭಟ್ಠೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಚ ವಾಸಿಯಾ ಏವಂ ಅಞ್ಜನಿಯಾ ವಾ ಅಞ್ಜನಿಸಲಾಕಾಯ ವಾ ಕುಞ್ಚಿಕಾಯ ವಾ ಪಲಾಲೇನ ವಾ ಥುಸೇಹಿ ವಾ ಇಟ್ಠಕಚುಣ್ಣೇನ ವಾ ಏಕವಾರಂ ಘಂಸಿತ್ವಾ ಧೋವನಮತ್ತೇನಾಪಿ ಅಗ್ಘೋ ಭಸ್ಸತಿ. ತಿಪುಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಮಕರದನ್ತಚ್ಛೇದನೇನಾಪಿ ಪರಿಮಜ್ಜಿತಮತ್ತೇನಾಪಿ, ಉದಕಸಾಟಿಕಾಯ ಸಕಿಂ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನೇನಾಪಿ ಪರಿಭೋಗಸೀಸೇನ ಅಂಸೇ ವಾ ಸೀಸೇ ವಾ ಠಪನಮತ್ತೇನಾಪಿ, ತಣ್ಡುಲಾದೀನಂ ಪಪ್ಫೋಟನೇನಾಪಿ ತತೋ ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಅಪನಯನೇನಾಪಿ, ಅನ್ತಮಸೋ ಏಕಂ ಪಾಸಾಣಸಕ್ಖರಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡಿತಮತ್ತೇನಾಪಿ, ಸಪ್ಪಿತೇಲಾದೀನಂ ಭಾಜನನ್ತರಪಅವತ್ತನೇನಾಪಿ, ಅನ್ತಮಸೋ ತತೋ ಮಕ್ಖಿಕಂ ವಾ ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಂ ವಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡಿತಮತ್ತೇನಾಪಿ, ಗುಳಪಿಣ್ಡಕಸ್ಸ ಮಧುರಭಾವಜಾನನತ್ಥಂ ನಖೇನ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಣುಮತ್ತಂ ಗಹಿತಮತ್ತೇನಾಪಿ ಅಗ್ಘೋ ಭಸ್ಸತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪಾದಗ್ಘನಕಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸಾಮಿಕೇಹಿ ಪರಿಭೋಗೇನ ಊನಂ ಕತಂ ಹೋತಿ, ನ ತಂ ಅವಹಟೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಪರಿಭೋಗೋ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಇಮಾನಿ ತುಲಯಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನಿ ಧಾರೇಯ್ಯತ್ಥಂ ವಿಚಕ್ಖಣೋ, ಆಪತ್ತಿಂ ವಾ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ವಾ ಗರುಕಂ ವಾ ಲಹುಕಂ ವಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಯಥಾಠಾನೇ ಠಪೇಯ್ಯಾತಿ.

ನಿಟ್ಠಿತೋ ‘‘ಆದಿಯೇಯ್ಯ…ಪೇ… ಸಙ್ಕೇತಂ ವೀತಿನಾಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

ಇಮೇಸಂ ಪದಾನಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಇದಾನಿ ಯದಿದಂ ‘‘ಯಥಾರೂಪೇ ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ’’ತಿಆದೀನಿ ವಿಭಜನ್ತೇನ ‘‘ಯಥಾರೂಪಂ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯಥಾರೂಪನ್ತಿ ಯಥಾಜಾತಿಕಂ. ತಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಪಾದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಾದಂ ವಾ ಪಾದಾರಹಂ ವಾ ಅತಿರೇಕಪಾದಂ ವಾ’’ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ಪಾದೇನ ಕಹಾಪಣಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಭಾಗಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಮೇವ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಾದಾರಹೇನ ಪಾದಗ್ಘನಕಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ. ಅತಿರೇಕಪಾದೇನ ಉಭಯಮ್ಪಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕಪ್ಪಹೋನಕವತ್ಥು ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ.

ಪಥಬ್ಯಾ ರಾಜಾತಿ ಸಕಲಪಥವಿಯಾ ರಾಜಾ ದೀಪಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಅಸೋಕಸದಿಸೋ, ಯೋ ವಾ ಪನಞ್ಞೋಪಿ ಏಕದೀಪೇ ರಾಜಾ, ಸೀಹಳರಾಜಸದಿಸೋ. ಪದೇಸರಾಜಾತಿ ಏಕದೀಪಸ್ಸ ಪದೇಸಿಸ್ಸರೋ, ಬಿಮ್ಬಿಸಾರ-ಪಸೇನದಿ-ಆದಯೋ ವಿಯ. ಮಣ್ಡಲಿಕಾ ನಾಮ ಯೇ ದೀಪಪದೇಸೇಪಿ ಏಕಮೇಕಂ ಮಣ್ಡಲಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ಅನ್ತರಭೋಗಿಕಾ ನಾಮ ದ್ವಿನ್ನಂ ರಾಜೂನಂ ಅನ್ತರಾ ಕತಿಪಯಗಾಮಸಾಮಿಕಾ. ಅಕ್ಖದಸ್ಸಾತಿ ಧಮ್ಮವಿನಿಚ್ಛನಕಾ, ತೇ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಪರಾಧಾನುರೂಪಂ ಚೋರಾನಂ ಹತ್ಥಪಾದಚ್ಛೇಜ್ಜಾದಿಂ ಅನುಸಾಸನ್ತಿ. ಯೇ ಪನ ಠಾನನ್ತರಪ್ಪತ್ತಾ ಅಮಚ್ಚಾ ವಾ ರಾಜಕುಮಾರಾ ವಾ ಕತಾಪರಾಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇನ್ತಿ, ಗರುಕಂ ಠಾನಂ ಸಯಂ ನ ವಿನಿಚ್ಛಿನನ್ತಿ. ಮಹಾಮತ್ತಾತಿ ಠಾನನ್ತರಪ್ಪತ್ತಾ ಮಹಾಅಮಚ್ಚಾ; ತೇಪಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗಾಮೇ ವಾ ನಿಗಮೇ ವಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ರಾಜಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಯೇ ವಾ ಪನಾತಿ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಯೇ ರಾಜಕುಲನಿಸ್ಸಿತಾ ವಾ ಸಕಿಸ್ಸರಿಯನಿಸ್ಸಿತಾ ವಾ ಹುತ್ವಾ ಛೇಜ್ಜಭೇಜ್ಜಂ ಅನುಸಾಸನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ‘‘ರಾಜಾನೋ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಹನೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಪೋಥೇಯ್ಯುಞ್ಚೇವ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯುಞ್ಚ. ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯುನ್ತಿ ನೀಹರೇಯ್ಯುಂ. ಚೋರೋಸೀತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ಚ ವತ್ವಾ ಪರಿಭಾಸೇಯ್ಯುಂ; ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಪರಿಭಾಸೋ ಏಸೋ’’ತಿ. ಪುರಿಮಂ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವಿತ್ವಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಉಪಾದಾಯ. ಸೇಸಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಉತ್ತಾನಪದತ್ಥತ್ತಾ ಚ ಪಾಕಟಮೇವಾತಿ.

೯೩. ಏವಂ ಉದ್ದಿಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪದಾನುಕ್ಕಮೇನ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯಂ ತಂ ಆದಿಯೇಯ್ಯಾತಿಆದೀಹಿ ಛಹಿ ಪದೇಹಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಆದಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಙ್ಖೇಪತೋಏವ ‘‘ಪಾದಂ ವಾ ಪಾದಾರಹಂ ವಾ ಅತಿರೇಕಪಾದಂ ವಾ’’ತಿ ಆದಾತಬ್ಬಭಣ್ಡಂ ದಸ್ಸಿತಂ, ತಂ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಠಿತಂ, ಯಥಾ ಯಥಾ ಆದಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅನಾಗತೇ ಪಾಪಭಿಕ್ಖೂನಂ ಲೇಸೋಕಾಸನಿರುನ್ಧನತ್ಥಂ ತಥಾ ತಥಾ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಭೂಮಟ್ಠಂ ಥಲಟ್ಠ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮಾತಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಭೂಮಟ್ಠಂ ನಾಮ ಭಣ್ಡಂ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ತಸ್ಸ ವಿಭಙ್ಗಂ ಆಹ.

ಪಞ್ಚವೀಸತಿಅವಹಾರಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಭೂಮಟ್ಠಕಥಾ

೯೪. ತತ್ರಾಯಂ ಅನುತ್ತಾನಪದವಣ್ಣನಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ. ನಿಖಾತನ್ತಿ ಭೂಮಿಯಂ ಖಣಿತ್ವಾ ಠಪಿತಂ. ಪಟಿಚ್ಛನ್ನನ್ತಿ ಪಂಸುಇಟ್ಠಕಾದೀಹಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ. ಭೂಮಟ್ಠಂ ಭಣ್ಡಂ…ಪೇ… ಗಚ್ಛತಿ ವಾ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ತಂ ಏವಂ ನಿಖಣಿತ್ವಾ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ವಾ ಠಪಿತತ್ತಾ ಭೂಮಿಯಂ ಠಿತಂ ಭಣ್ಡಂ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಕೇನಚಿದೇವ ಉಪಾಯೇನ ಞತ್ವಾ ‘‘ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಉಟ್ಠಾಯ ಗಚ್ಛತಿ, ಸೋ ಭಣ್ಡಟ್ಠಾನಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾಪಿ ಸಬ್ಬಕಾಯವಚೀವಿಕಾರೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಕಥಂ? ಸೋ ಹಿ ತಸ್ಸ ಆಹರಣತ್ಥಾಯ ಉಟ್ಠಹನ್ತೋ ಯಂ ಯಂ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಂ ಫನ್ದಾಪೇತಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಂ ಸಣ್ಠಪೇತಿ, ಹತ್ಥವಾರೇ ಹತ್ಥವಾರೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ‘‘ಮಹನ್ತಂ ನಿಧಾನಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಏಕೇನ ಆಹರಿತುಂ, ದುತಿಯಂ ಪರಿಯೇಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಸಹಾಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ದ್ವಾರಂ ವಿವರತಿ, ಪದವಾರೇ ಚ ಹತ್ಥವಾರೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ. ದ್ವಾರಪಿದಹನೇ ಪನ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಾ ಗಮನಸ್ಸ ಅನುಪಕಾರೇ ಅನಾಪತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ನಿಪನ್ನೋಕಾಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಾ’’ತಿ ಪಕ್ಕೋಸತಿ, ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ವದತಿ, ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ದುಕ್ಕಟಂ. ಸೋ ತಸ್ಸ ವಚನೇನ ಉಟ್ಠಹತಿ, ತಸ್ಸಾಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ. ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಂ ಸಣ್ಠಪೇತಿ, ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸಮೀಪಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಹತ್ಥವಾರಪದವಾರೇಸು ಸಬ್ಬತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಂ. ಸೋ ತಂ ಪುಚ್ಛತಿ ‘‘ಅಸುಕೋ ಚ ಅಸುಕೋ ಚ ಕುಹಿಂ, ಅಸುಕಞ್ಚ ಅಸುಕಞ್ಚ ಪಕ್ಕೋಸಾಹೀ’’ತಿ, ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ದುಕ್ಕಟಂ. ಸಬ್ಬೇ ಸಮಾಗತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಠಾನೇ ಏವರೂಪೋ ನಿಧಿ ಉಪಲದ್ಧೋ, ಗಚ್ಛಾಮ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಚ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಸುಖಞ್ಚ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವದತಿ, ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ದುಕ್ಕಟಮೇವ.

ಏವಂ ಲದ್ಧಸಹಾಯೋ ಕುದಾಲಂ ಪರಿಯೇಸತಿ. ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಕುದಾಲೋ ಅತ್ಥಿ, ‘‘ತಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಚ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಚ ಆಹರನ್ತೋ ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಹತ್ಥವಾರಪದವಾರೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸಚೇ ನತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ವಾ ಗಹಟ್ಠಂ ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಾಚತಿ, ಯಾಚನ್ತೋ ಚ ಸಚೇ ‘‘ಕುದಾಲಂ ಮೇ ದೇಹಿ, ಕುದಾಲೇನ ಮೇ ಅತ್ಥೋ, ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾತಬ್ಬಮತ್ಥಿ, ತಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮುಸಾ ಅಭಣನ್ತೋ ಯಾಚತಿ, ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ದುಕ್ಕಟಂ. ಸಚೇ ‘‘ಮಾತಿಕಾ ಸೋಧೇತಬ್ಬಾ ಅತ್ಥಿ, ವಿಹಾರೇ ಭೂಮಿಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಮುಸಾಪಿ ಭಣತಿ, ಯಂ ಯಂ ವಚನಂ ಮುಸಾ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಸಚ್ಚೇಪಿ ಅಲಿಕೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪಮಾದಲಿಖಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಟ್ಠಾನೇ ದುಕ್ಕಟಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ. ಸಚೇ ಪನ ಕುದಾಲಸ್ಸ ದಣ್ಡೋ ನತ್ಥಿ, ‘‘ದಣ್ಡಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಾಸಿಂ ವಾ ಫರಸುಂ ವಾ ನಿಸೇತಿ, ತದತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛತಿ, ಗನ್ತ್ವಾ ಸುಕ್ಖಕಟ್ಠಂ ಛಿನ್ದತಿ ತಚ್ಛತಿ ಆಕೋಟೇತಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಹತ್ಥವಾರಪದವಾರೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ. ಅಲ್ಲರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದತಿ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ತತೋ ಪರಂ ಸಬ್ಬಪಯೋಗೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ. ಸಙ್ಖೇಪಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಞ್ಚ ತತ್ಥ ಜಾತಕಕಟ್ಠಲತಾಛೇದನತ್ಥಂ ವಾಸಿಫರಸುಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಾನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇ ಪನ ತೇಸಂ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘‘ವಾಸಿಫರಸುಕುದಾಲೇ ಯಾಚನ್ತಾ ಆಸಙ್ಕಿತಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ, ಲೋಹಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಕರೋಮಾ’’ತಿ. ತತೋ ಅರಞ್ಞಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಲೋಹಬೀಜತ್ಥಂ ಪಥವಿಂ ಖಣನ್ತಿ, ಅಕಪ್ಪಿಯಪಥವಿಂ ಖಣನ್ತಾನಂ ದುಕ್ಕಟೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನೀತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಚ ಇಧ, ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಟ್ಠಾನೇ ದುಕ್ಕಟಾ ನ ಮುಚ್ಚತಿ. ಕಪ್ಪಿಯಪಥವಿಂ ಖಣನ್ತಾನಂ ದುಕ್ಕಟಾನಿಯೇವ. ಬೀಜಂ ಪನ ಗಹೇತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ಸಬ್ಬಕಿರಿಯಾಸು ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ.

ಪಿಟಕಪರಿಯೇಸನೇಪಿ ಹತ್ಥವಾರಪದವಾರೇಸು ವುತ್ತನಯೇನೇವ ದುಕ್ಕಟಂ. ಮುಸಾವಾದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಪಿಟಕಂ ಕಾತುಕಾಮತಾಯ ವಲ್ಲಿಚ್ಛೇದನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಗಚ್ಛತಿ ವಾ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಪರಿಯಿಟ್ಠಸಹಾಯಕುದಾಲಪಿಟಕೋ ನಿಧಿಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಪದವಾರೇ ಪದವಾರೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ಸಚೇ ಪನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಇಮಂ ನಿಧಿಂ ಲದ್ಧಾ ಬುದ್ಧಪೂಜಂ ವಾ ಧಮ್ಮಪೂಜಂ ವಾ ಸಙ್ಘಭತ್ತಂ ವಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕುಸಲಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಗಮನೇ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೋ ದುತಿಯಂ ವಾ…ಪೇ… ಗಚ್ಛತಿ ವಾ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಯಥಾ ಚ ಇಧ, ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಮಗ್ಗತೋ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ನಿಧಾನಟ್ಠಾನಂ ಗಮನತ್ಥಾಯ ಮಗ್ಗಂ ಕರೋನ್ತೋ ಭೂತಗಾಮಂ ಛಿನ್ದತಿ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಸುಕ್ಖಕಟ್ಠಂ ಛಿನ್ದತಿ, ದುಕ್ಕಟಂ.

ತತ್ಥಜಾತಕನ್ತಿ ಚಿರನಿಹಿತಾಯ ಕುಮ್ಭಿಯಾ ಉಪರಿ ಜಾತಕಂ. ಕಟ್ಠಂ ವಾ ಲತಂ ವಾತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಕಟ್ಠಲತಮೇವ, ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಅಲ್ಲಂ ವಾ ಸುಕ್ಖಂ ವಾ ತಿಣರುಕ್ಖಲತಾದಿಂ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಸಹಪಯೋಗತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟಮೇವ ಹೋತಿ.

ಅಟ್ಠವಿಧಂ ಹೇತಂ ದುಕ್ಕಟಂ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಥೇರೇಹಿ ದಸ್ಸಿತಂ – ಪುಬ್ಬಪಯೋಗದುಕ್ಕಟಂ, ಸಹಪಯೋಗದುಕ್ಕಟಂ, ಅನಾಮಾಸದುಕ್ಕಟಂ, ದುರುಪಚಿಣ್ಣದುಕ್ಕಟಂ, ವಿನಯದುಕ್ಕಟಂ, ಞಾತದುಕ್ಕಟಂ, ಞತ್ತಿದುಕ್ಕಟಂ, ಪಟಿಸ್ಸವದುಕ್ಕಟನ್ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೋ ದುತಿಯಂ ವಾ ಕುದಾಲಂ ವಾ ಪಿಟಕಂ ವಾ ಪರಿಯೇಸತಿ ಗಚ್ಛತಿ ವಾ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗದುಕ್ಕಟಂ ನಾಮ. ಏತ್ಥ ಹಿ ದುಕ್ಕಟಟ್ಠಾನೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಟ್ಠಾನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ ಹೋತಿ. ‘‘ತತ್ಥಜಾತಕಂ ಕಟ್ಠಂ ವಾ ಲತಂ ವಾ ಛಿನ್ದತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇದಂ ಸಹಪಯೋಗದುಕ್ಕಟಂ ನಾಮ. ಏತ್ಥ ಪನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥು ಚ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥು ಚ ದುಕ್ಕಟಟ್ಠಾನೇಯೇವ ತಿಟ್ಠತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಅವಹಾರಸ್ಸ ಸಹಪಯೋಗತ್ತಾತಿ. ಯಂ ಪನ ದಸವಿಧಂ ರತನಂ, ಸತ್ತವಿಧಂ ಧಞ್ಞಂ, ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಆವುಧಭಣ್ಡಾದಿಂ ಆಮಸನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಂ ಅನಾಮಾಸದುಕ್ಕಟಂ ನಾಮ. ಯಂ ಕದಲಿನಾಳಿಕೇರಾದೀನಂ ತತ್ಥಜಾತಕಫಲಾನಿ ಆಮಸನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಂ ದುರುಪಚಿಣ್ಣದುಕ್ಕಟಂ ನಾಮ. ಯಂ ಪನ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ರಜೇ ಪತಿತೇ ಪತ್ತಂ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಧೋವಿತ್ವಾ ವಾ ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಂ ವಿನಯದುಕ್ಕಟಂ ನಾಮ. ‘‘ಸುತ್ವಾ ನ ವದನ್ತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೧೯) ಇದಂ ಞಾತದುಕ್ಕಟಂ ನಾಮ. ಯಂ ಏಕಾದಸಸು ಸಮನುಭಾಸನಾಸು ‘‘ಞತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೧೪) ವುತ್ತಂ, ಇದಂ ಞತ್ತಿದುಕ್ಕಟಂ ನಾಮ. ‘‘ತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪುರಿಮಿಕಾ ಚ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಪಟಿಸ್ಸವೇ ಚ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೨೦೭) ಇದಂ ಪಟಿಸ್ಸವದುಕ್ಕಟಂ ನಾಮ. ಇದಂ ಪನ ಸಹಪಯೋಗದುಕ್ಕಟಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಅಲ್ಲಂ ವಾ ಸುಕ್ಖಂ ವಾ ತಿಣರುಕ್ಖಲತಾದಿಂ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಸಹಪಯೋಗತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ತತ್ಥಜಾತಕೇ ತಿಣರುಕ್ಖಲತಾದಿಮ್ಹಿ ಛಿನ್ನೇಪಿ ಲಜ್ಜಿಧಮ್ಮೋ ಓಕ್ಕಮತಿ, ಸಂವರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಛೇದನಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮುಚ್ಚತಿ. ಅಥ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಉಸ್ಸಾಹೋವ ಪಂಸುಂ ಖಣತಿ, ಛೇದನದುಕ್ಕಟಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ಖಣನದುಕ್ಕಟೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ. ಅಕಪ್ಪಿಯಪಥವಿಂ ಖಣನ್ತೋಪಿ ಹಿ ಇಧ ಸಹಪಯೋಗತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟಮೇವ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಖಣಿತ್ವಾ ಕುಮ್ಭಿಮೂಲಂ ಪತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಲಜ್ಜಿಧಮ್ಮೋ ಓಕ್ಕಮತಿ, ಖಣನಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮುಚ್ಚತಿ.

ಬ್ಯೂಹತಿ ವಾತಿ ಅಥ ಪನ ಸಉಸ್ಸಾಹೋವ ಪಂಸುಂ ವಿಯೂಹತಿ, ಏಕಪಸ್ಸೇ ರಾಸಿಂ ಕರೋತಿ, ಖಣನದುಕ್ಕಟಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ವಿಯೂಹನದುಕ್ಕಟೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ. ತಞ್ಚ ಪಂಸುಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪುಞ್ಜಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸಚೇ ಪನ ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಕರೋತಿ, ಲಜ್ಜಿಧಮ್ಮಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ವಿಯೂಹನದುಕ್ಕಟಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮುಚ್ಚತಿ. ಉದ್ಧರತಿ ವಾತಿ ಅಥ ಪನ ಸಉಸ್ಸಾಹೋವ ಪಂಸುಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಪಾತೇತಿ, ವಿಯೂಹನದುಕ್ಕಟಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ಉದ್ಧರಣದುಕ್ಕಟೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ. ಪಂಸುಂ ಪನ ಕುದಾಲೇನ ವಾ ಹತ್ಥೇಹಿ ವಾ ಪಚ್ಛಿಯಾ ವಾ ತಹಿಂ ತಹಿಂ ಪಾತೇನ್ತೋ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಸಬ್ಬಂ ಪಂಸುಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಕುಮ್ಭಿಂ ಥಲಟ್ಠಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಲಜ್ಜಿಧಮ್ಮಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಉದ್ಧರಣದುಕ್ಕಟಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮುಚ್ಚತಿ. ಅಥ ಪನ ಸಉಸ್ಸಾಹೋವ ಕುಮ್ಭಿಂ ಆಮಸತಿ, ಉದ್ಧರಣದುಕ್ಕಟಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ಆಮಸನದುಕ್ಕಟೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ. ಆಮಸಿತ್ವಾಪಿ ಚ ಲಜ್ಜಿಧಮ್ಮಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೋ ಆಮಸನದುಕ್ಕಟಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮುಚ್ಚತಿ. ಅಥ ಸಉಸ್ಸಾಹೋವ ಕುಮ್ಭಿಂ ಫನ್ದಾಪೇತಿ, ಆಮಸನದುಕ್ಕಟಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ‘‘ಫನ್ದಾಪೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಥುಲ್ಲಚ್ಚಯೇ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ದುಕ್ಕಟಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ವಚನತ್ಥೋ – ಪಠಮಂ ತಾವೇತ್ಥ ದುಟ್ಠು ಕತಂ ಸತ್ಥಾರಾ ವುತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ವಿರಾಧೇತ್ವಾ ಕತನ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅಥ ವಾ ದುಟ್ಠಂ ಕತಂ, ವಿರೂಪಾ ಸಾ ಕಿರಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುಕಿರಿಯಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ನ ಸೋಭತೀತಿ ಏವಮ್ಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ. ವುತ್ತಞ್ಚೇತಂ –

‘‘ದುಕ್ಕಟಂ ಇತಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸುಣೋಹಿ ಯಥಾತಥಂ;

ಅಪರದ್ಧಂ ವಿರದ್ಧಞ್ಚ, ಖಲಿತಂ ಯಞ್ಚ ದುಕ್ಕಟಂ.

‘‘ಯಂ ಮನುಸ್ಸೋ ಕರೇ ಪಾಪಂ, ಆವಿ ವಾ ಯದಿ ವಾ ರಹೋ;

ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಪವೇದೇನ್ತಿ, ತೇನೇತಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. (ಪರಿ. ೩೩೯);

ಇತರಂ ಪನ ಥೂಲತ್ತಾ, ಅಚ್ಚಯತ್ತಾ ಚ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ‘‘ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚ ದುಗ್ಗತಿ’’ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೪೯), ‘‘ಯಂ ಹೋತಿ ಕಟುಕಪ್ಫಲ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಪ. ೬೬; ನೇತ್ತಿ. ೯೧) ವಿಯ ಚೇತ್ಥ ಸಂಯೋಗಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ದೇಸೇತಬ್ಬೇಸು ಹಿ ಅಚ್ಚಯೇಸು ತೇನ ಸಮೋ ಥೂಲೋ ಅಚ್ಚಯೋ ನತ್ಥಿ. ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಥೂಲತ್ತಾ ಅಚ್ಚಯತ್ತಾ ಚ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯ’’ನ್ತಿ. ವುತ್ತಞ್ಚೇತಂ –

‘‘ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸುಣೋಹಿ ಯಥಾತಥಂ;

ಏಕಸ್ಸ ಮೂಲೇ ಯೋ ದೇಸೇತಿ, ಯೋ ಚ ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹತಿ;

ಅಚ್ಚಯೋ ತೇನ ಸಮೋ ನತ್ಥಿ, ತೇನೇತಂ ಇತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. (ಪರಿ. ೩೩೯);

ಫನ್ದಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಚ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಫನ್ದಾಪೇತ್ವಾಪಿ ಚ ಲಜ್ಜಿಧಮ್ಮಂ ಓಕ್ಕನ್ತೋ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮುಚ್ಚತಿ. ಸಹಪಯೋಗತೋ ಪಟ್ಠಾಯೇವ ಚೇತ್ಥ ಪುರಿಮಾ ಪುರಿಮಾ ಆಪತ್ತಿ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ. ಸಹಪಯೋಗಂ ಪನ ಅಕತ್ವಾ ಲಜ್ಜಿಧಮ್ಮಂ ಓಕ್ಕನ್ತೇನ ಯಾ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಪಾಚಿತ್ತಿಯಾ ಆಪನ್ನಾ, ಸಬ್ಬಾ ತಾ ದೇಸೇತಬ್ಬಾ. ಸಹಪಯೋಗೇ ಚ ತತ್ಥಜಾತಕಚ್ಛೇದನೇ ಬಹುಕಾನಿಪಿ ದುಕ್ಕಟಾನಿ ಪಂಸುಖಣನಂ ಪತ್ವಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತಿ. ಏಕಂ ಖಣನದುಕ್ಕಟಮೇವ ಹೋತಿ. ಖಣನೇ ಬಹುಕಾನಿಪಿ ವಿಯೂಹನಂ, ವಿಯೂಹನೇ ಬಹುಕಾನಿಪಿ ಉದ್ಧರಣಂ, ಉದ್ಧರಣೇ ಬಹುಕಾನಿಪಿ ಆಮಸನಂ, ಆಮಸನೇ ಬಹುಕಾನಿಪಿ ಫನ್ದಾಪನಂ ಪತ್ವಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತಿ. ಪಂಸುಖಣನಾದೀಸು ಚ ಲಜ್ಜಿಧಮ್ಮೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಬಹುಕಾಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಹೋನ್ತು, ಏಕಮೇವ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮುಚ್ಚತೀತಿ ಕುರುನ್ದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ಪುರಿಮಾಪತ್ತಿಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಚ ನಾಮೇಸಾ ‘‘ಞತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ದ್ವೀಹಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಹಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೧೪) ಏವಂ ಅನುಸಾವನಾಸುತ್ತೇಸುಯೇವ ಆಗತಾ. ಇಧ ಪನ ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕೇ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಪ್ಪಮಾಣೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಾತಿ.

ಠಾನಾಚಾವೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾತಿ ಯೋ ಪನ ಫನ್ದಾಪೇತ್ವಾಪಿ ಲಜ್ಜಿಧಮ್ಮಂ ಅನೋಕ್ಕಮಿತ್ವಾವ ತಂ ಕುಮ್ಭಿಂ ಠಾನತೋ ಅನ್ತಮಸೋ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಚಾವೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಠಾನಾ ಚಾವನಞ್ಚೇತ್ಥ ಛಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕಥಂ? ಕುಮ್ಭಿಂ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿಮುಖಂ ಆಕಡ್ಢನ್ತೋ ಇಮಿನಾ ಅನ್ತೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಪಾರಿಮನ್ತೇನ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ತಥೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರತೋ ಪೇಲ್ಲೇನ್ತೋ ಪಾರಿಮನ್ತೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಇಮಿನಾ ಅನ್ತೇನ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ವಾಮತೋ ವಾ ದಕ್ಖಿಣತೋ ವಾ ಅಪನಾಮೇನ್ತೋ ವಾಮನ್ತೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ದಕ್ಖಿಣನ್ತೇನ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ದಕ್ಖಿಣನ್ತೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ವಾಮನ್ತೇನ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಉದ್ಧಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಭೂಮಿತೋ ಮೋಚೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಖಣಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠತೋ ಓಸೀದೇನ್ತೋ ಬುನ್ದೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಏವಂ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾಯ ಕುಮ್ಭಿಯಾ. ಯದಿ ಪನ ಕುಮ್ಭಿಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ಪಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಲೋಹಖಾಣುಂ ವಾ ಖದಿರಸಾರಾದಿಖಾಣುಂ ವಾ ಪಥವಿಯಂ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಲಿಕಾಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತಿ, ಏಕಿಸ್ಸಾ ದಿಸಾಯ ಏಕಾಯ ಸಙ್ಖಲಿಕಾಯ ಬದ್ಧಾಯ ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ದ್ವೀಸು ತೀಸು ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಖಲಿಕಾಹಿ ಬದ್ಧಾಯ ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಏಕಖಾಣುಕೇ ಬದ್ಧಕುಮ್ಭಿಯಾ ಪಠಮಂ ಖಾಣುಕಂ ವಾ ಉದ್ಧರತಿ, ಸಙ್ಖಲಿಕಂ ವಾ ಛಿನ್ದತಿ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ತತೋ ಕುಮ್ಭಿಂ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಠಾನಾ ಚಾವೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಅಥ ಪಠಮಂ ಕುಮ್ಭಿಂ ಉದ್ಧರತಿ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ತತೋ ಖಾಣುಕಂ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಠಾನಾ ಚಾವೇತಿ, ಸಙ್ಖಲಿಕಂ ವಾ ಛಿನ್ದತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಏತೇನ ಉಪಾಯೇನ ದ್ವೀಸು ತೀಸು ಚತೂಸು ಖಾಣುಕೇಸು ಬದ್ಧಕುಮ್ಭಿಯಾಪಿ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಠಾನಾಚಾವನೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸೇಸೇಸು ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸಚೇ ಖಾಣು ನತ್ಥಿ, ಸಙ್ಖಲಿಕಾಯ ಅಗ್ಗೇ ವಲಯಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥಜಾತಕೇ ಮೂಲೇ ಪವೇಸಿತಂ ಹೋತಿ, ಪಠಮಂ ಕುಮ್ಭಿಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಮೂಲಂ ಛೇತ್ವಾ ವಲಯಂ ನೀಹರತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಅಥ ಮೂಲಂ ಅಚ್ಛೇತ್ವಾ ವಲಯಂ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಸಾರೇತಿ, ರಕ್ಖತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಮೂಲತೋ ಅನೀಹರಿತ್ವಾಪಿ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಾಸಗತಂ ಕರೋತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಕೇಚಿ ಪನ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥಾಯ ಕುಮ್ಭಿಮತ್ಥಕೇ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖಾದೀನಿ ರೋಪೇನ್ತಿ, ಮೂಲಾನಿ ಕುಮ್ಭಿಂ ವಿನನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ‘‘ಮೂಲಾನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕುಮ್ಭಿಂ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಓಕಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಕುಮ್ಭಿಂ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಠಾನಾ ಚಾವೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಮೂಲಾನಿ ಛಿನ್ದತೋವ ಲುಠಿತ್ವಾ ಕುಮ್ಭೀ ನಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಗತಾ, ರಕ್ಖತಿ ತಾವ. ಗತಟ್ಠಾನತೋ ಉದ್ಧರತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸಚೇ ಛಿನ್ನೇಸು ಮೂಲೇಸು ಏಕಮೂಲಮತ್ತೇನ ಕುಮ್ಭೀ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸೋ ಚ ತಂ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮೂಲೇ ಛಿನ್ನೇ ಪತಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಛಿನ್ದತಿ, ಛಿನ್ನಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸಚೇ ಪನ ಏಕಮೂಲೇನೇವ ಪಾಸೇ ಬದ್ಧಸೂಕರೋ ವಿಯ ಠಿತಾ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಲಗ್ಗನಕಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಮೂಲೇ ಛಿನ್ನಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸಚೇ ಕುಮ್ಭಿಮತ್ಥಕೇ ಮಹಾಪಾಸಾಣೋ ಠಪಿತೋ ಹೋತಿ, ತಂ ದಣ್ಡೇನ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಪನೇತುಕಾಮೋ ಕುಮ್ಭಿಮತ್ಥಕೇ ಜಾತರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದತಿ, ದುಕ್ಕಟಂ. ತಸ್ಸಾ ಸಮೀಪೇ ಜಾತಕಂ ಛೇತ್ವಾ ಆಹರತಿ, ಅತತ್ಥಜಾತಕತ್ತಾ ತಂ ಛಿನ್ದತೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಅತ್ತನೋ ಭಾಜನನ್ತಿ ಸಚೇ ಪನ ಕುಮ್ಭಿಂ ಉದ್ಧರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಕುಮ್ಭಿಗತಭಣ್ಡಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಅತ್ತನೋ ಭಾಜನಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಕುಮ್ಭಿಯಂ ಪಞ್ಚಮಾಸಕಂ ವಾ ಅತಿರೇಕಪಞ್ಚಮಾಸಕಂ ವಾ ಅಗ್ಘನಕಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೋ ಆಮಸತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಚೇತ್ಥ ಪಾರಾಜಿಕನಿಯಮನತ್ಥಂ ವುತ್ತೋ. ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಪನ ಊನಪಞ್ಚಮಾಸಕಮ್ಪಿ ಆಮಸನ್ತೋ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿಯೇವ.

ಫನ್ದಾಪೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಾವ ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಭಾಜನಂ ಪವೇಸೇತಿ, ತಾವ ಫನ್ದಾಪೇತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಪಿ ಚ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಅಪಬ್ಯೂಹನ್ತೋಪಿ ಫನ್ದಾಪೇತಿಯೇವ, ಸೋ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಯದಾ ಪನ ಏಕಾಬದ್ಧಭಾವೋ ಛಿನ್ನೋ, ಕುಮ್ಭಿಗತಂ ಕುಮ್ಭಿಯಮೇವ, ಭಾಜನಗತಮ್ಪಿ ಭಾಜನೇಯೇವ ಹೋತಿ, ತದಾ ಅತ್ತನೋ ಭಾಜನಗತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಕತ್ವಾ ಕುಮ್ಭಿತೋ ಅನೀಹತೇಪಿ ಚ ಭಾಜನೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪಜ್ಜತಿ.

ಮುಟ್ಠಿಂ ವಾ ಛಿನ್ದತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾ ಅಙ್ಗುಲನ್ತರೇಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಕಹಾಪಣಾ ಕುಮ್ಭಿಗತೇ ಕಹಾಪಣೇ ನ ಸಮ್ಫುಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಮುಟ್ಠಿಂ ಕರೋನ್ತೋ ಮುಟ್ಠಿಂ ಛಿನ್ದತಿ ನಾಮ; ಸೋಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪಜ್ಜತಿ.

ಸುತ್ತಾರೂಳ್ಹನ್ತಿ ಸುತ್ತೇ ಆರೂಳ್ಹಂ; ಸುತ್ತೇನ ಆವುತಸ್ಸಾಪಿ ಸುತ್ತಮಯಸ್ಸಾಪಿ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಪಾಮಙ್ಗಾದೀನಿಹಿ ಸೋವಣ್ಣಮಯಾನಿಪಿ ಹೋನ್ತಿ ರೂಪಿಯಮಯಾನಿಪಿ ಸುತ್ತಮಯಾನಿಪಿ, ಮುತ್ತಾವಲಿಆದಯೋಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಙ್ಗಹಂ ಗತಾ. ವೇಠನನ್ತಿ ಸೀಸವೇಠನಪಟೋ ವುಚ್ಚತಿ. ಏತೇಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೋ ಆಮಸತಿ, ದುಕ್ಕಟಂ. ಫನ್ದಾಪೇತಿ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಪಾಮಙ್ಗಾದೀನಿ ಕೋಟಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಾಸಟ್ಠಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಉಚ್ಚಾರೇತಿ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ.

ಘಂಸನ್ತೋ ನೀಹರತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಪರಿಪುಣ್ಣಾಯ ಕುಮ್ಭಿಯಾ ಉಪರಿ ಸಮತಿತ್ತಿಕಂ ಕುಮ್ಭಿಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ವಾ ಏಕಂ ಕೋಟಿಂ ಬುನ್ದೇ ಏಕಂ ಕೋಟಿಂ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ವಾ ಘಂಸನ್ತಸ್ಸ ನೀಹರತೋ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಕುಮ್ಭಿಮುಖಾ ಮೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಯಂ ಪನ ಉಪಡ್ಢಕುಮ್ಭಿಯಂ ವಾ ರಿತ್ತಕುಮ್ಭಿಯಂ ವಾ ಠಪಿತಂ, ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸೋವ ಠಾನಂ, ನ ಸಕಲಾ ಕುಮ್ಭೀ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಘಂಸನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ನೀಹರತೋ ಪತಿಟ್ಠಿತೋಕಾಸತೋ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತೇ ಮುತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ. ಕುಮ್ಭಿಯಾ ಪನ ಪರಿಪುಣ್ಣಾಯ ವಾ ಊನಾಯ ವಾ ಉಜುಕಮೇವ ಉದ್ಧರನ್ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮಕೋಟಿಯಾ ಪತಿಟ್ಠಿತೋಕಾಸಾ ಮುತ್ತಮತ್ತೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಅನ್ತೋಕುಮ್ಭಿಯಂ ಠಪಿತಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪಾರಾಜಿಕಪ್ಪಹೋನಕಂ ಭಣ್ಡಂ ಸಕಲಕುಮ್ಭಿಯಂ ಚಾರೇನ್ತಸ್ಸ, ಪಾಮಙ್ಗಾದಿಞ್ಚ ಘಂಸಿತ್ವಾ ನೀಹರನ್ತಸ್ಸ ಯಾವ ಮುಖವಟ್ಟಿಂ ನಾತಿಕ್ಕಮತಿ, ತಾವ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮೇವ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಕುಮ್ಭೀ ಠಾನನ್ತಿ ಸಙ್ಖೇಪಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಾದೀಸು ವುತ್ತಂ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಠಪಿತಟ್ಠಾನಮೇವ ಠಾನಂ, ನ ಸಕಲಾ ಕುಮ್ಭೀ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಮೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪಮಾಣಂ. ಇತರಂ ಪನ ಆಕಾಸಗತಂ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಚೀವರವಂಸೇ ಠಪಿತಚೀವರವೇಠನಕನಯೇನ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಹಿ ಆಗತೇ ಗರುಕೇ ಠಾತಬ್ಬಂ, ಏಸಾ ವಿನಯಧಮ್ಮತಾ. ಅಪಿಚ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಭಾಜನಗತಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ಮುಟ್ಠಿಂ ವಾ ಛಿನ್ದತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಪೇತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಅನ್ತೋಕುಮ್ಭಿಯಂ ಠಿತಸ್ಸ ನ ಸಬ್ಬಾ ಕುಮ್ಭೀ ಠಾನನ್ತಿ.

ಸಪ್ಪಿಆದೀಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪಿವತೋ ಏಕಪಯೋಗೇನ ಪೀತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಾದೀಸು ಪನ ಅಯಂ ವಿಭಾಗೋ ದಸ್ಸಿತೋ – ‘‘ಮುಖಂ ಅನಪನೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢನ್ತಸ್ಸ ಪಿವತೋ ಸಚೇ ಪರಗಲಗತಂ ಪಾದಂ ನ ಅಗ್ಘತಿ, ಮುಖಗತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಗ್ಘತಿ, ರಕ್ಖತಿ ತಾವ. ಕಣ್ಠೇನ ಪನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಹೋತಿ. ಸಚೇಪಿ ಓಟ್ಠೇಹಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಓಟ್ಠೇ ಪಿದಹತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ. ಉಪ್ಪಲದಣ್ಡವೇಳುನಾಳಿನಳನಾಳಿಆದೀಹಿ ಪಿವನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಸಚೇ ಪರಗಲಗತಮೇವ ಪಾದಂ ಅಗ್ಘತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸಚೇ ಸಹ ಮುಖಗತೇನ ಅಗ್ಘತಿ, ನ ತಾವ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಹೋತಿ. ಉಪ್ಪಲದಣ್ಡಾದಿಗತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಾಬದ್ಧಭಾವಂ ಕೋಪೇತ್ವಾ ಓಟ್ಠೇಹಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸಚೇ ಉಪ್ಪಲದಣ್ಡಾದಿಗತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಗ್ಘತಿ, ಉಪ್ಪಲದಣ್ಡಾದೀನಂ ಬುನ್ದೇ ಅಙ್ಗುಲಿಯಾಪಿ ಪಿಹಿತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಪಾದಗ್ಘನಕೇ ಪರಗಲಂ ಅಪ್ಪವಿಟ್ಠೇ ಉಪ್ಪಲದಣ್ಡಾದೀಸು ಚ ಮುಖೇ ಚ ಅತಿರೇಕಪಾದಾರಹಮ್ಪಿ ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ರಕ್ಖತಿಯೇವಾ’’ತಿ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಭಾಜನಗತಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ಮುಟ್ಠಿಂ ವಾ ಛಿನ್ದತೀ’’ತಿ ಇಮಂ ನಯಂ ಭಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸುದಸ್ಸಿತಮೇವ. ಏಸ ತಾವ ಏಕಾಬದ್ಧೇ ನಯೋ.

ಸಚೇ ಪನ ಹತ್ಥೇನ ವಾ ಪತ್ತೇನ ವಾ ಥಾಲಕಾದಿನಾ ವಾ ಕೇನಚಿ ಭಾಜನೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿವತಿ, ಯಮ್ಹಿ ಪಯೋಗೇ ಪಾದಗ್ಘನಕಂ ಪೂರೇತಿ, ತಮ್ಹಿ ಗತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಅಥ ಮಹಗ್ಘಂ ಹೋತಿ, ಸಿಪ್ಪಿಕಾಯಪಿ ಏಕಪಯೋಗೇನೇವ ಪಾದಗ್ಘನಕಂ ಗಹೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ಏಕುದ್ಧಾರೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಭಾಜನಂ ಪನ ನಿಮುಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಯಾವ ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ತಾವ ರಕ್ಖತಿ. ಮುಖವಟ್ಟಿಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವಾ ಉದ್ಧಾರೇನ ವಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಯದಾ ಪನ ಸಪ್ಪಿಂ ವಾ ತೇಲಂ ವಾ ಅಚ್ಛಂ ತೇಲಸದಿಸಮೇವ ಮಧುಫಾಣಿತಂ ವಾ ಕುಮ್ಭಿಂ ಆವಿಞ್ಛೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಭಾಜನೇ ಪವೇಸೇತಿ, ತದಾ ತೇಸಂ ಅಚ್ಛತಾಯ ಏಕಾಬದ್ಧತಾ ನತ್ಥೀತಿ ಪಾದಗ್ಘನಕೇ ಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ಗಳಿತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ.

ಪಚಿತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಪನ ಮಧುಫಾಣಿತಂ ಸಿಲೇಸೋ ವಿಯ ಚಿಕ್ಕನಂ ಆಕಡ್ಢನವಿಕಡ್ಢನಯೋಗ್ಗಂ ಹೋತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚೇ ಏಕಾಬದ್ಧಮೇವ ಹುತ್ವಾ ಪಟಿನೀಹರಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏತಂ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಭಾಜನೇ ಪವಿಟ್ಠಮ್ಪಿ ಬಾಹಿರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಾಬದ್ಧತ್ತಾ ರಕ್ಖತಿ, ಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ಛಿನ್ನಮತ್ತೇ ಪನ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಯೋಪಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಪರಸ್ಸ ಕುಮ್ಭಿಯಾ ಪಾದಗ್ಘನಕಂ ಸಪ್ಪಿಂ ವಾ ತೇಲಂ ವಾ ಅವಸ್ಸಪಿವನಕಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ದುಕೂಲಸಾಟಕಂ ವಾ ಚಮ್ಮಖಣ್ಡಾದೀನಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ಹತ್ಥತೋ ಮುತ್ತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ.

ರಿತ್ತಕುಮ್ಭಿಯಾ ‘‘ಇದಾನಿ ತೇಲಂ ಆಕಿರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಭಣ್ಡಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೋ ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ತಂ ಚೇ ತತ್ಥ ತೇಲೇ ಆಕಿಣ್ಣೇ ಪಞ್ಚಮಾಸಕಅಗ್ಘನಕಂ ಪಿವತಿ, ಪೀತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಪನ ತತ್ಥೇವ ಸುಕ್ಖತಳಾಕೇ ಸುಕ್ಖಮಾತಿಕಾಯ ಉಜುಕರಣವಿನಿಚ್ಛಯೇನ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ಅವಹಾರಲಕ್ಖಣಞ್ಚೇತ್ಥ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಾದೀಸು ಪನ ತಸ್ಸ ಉದ್ಧಾರೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಯುತ್ತಂ.

ಪರಸ್ಸ ರಿತ್ತಕುಮ್ಭಿಯಾ ಸಙ್ಗೋಪನತ್ಥಾಯ ಭಣ್ಡಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ತೇಲೇ ಆಕಿಣ್ಣೇ ‘‘ಸಚೇ ಅಯಂ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ಮಂ ಪಲಿಬುಜ್ಝಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಭೀತೋ ಪಾದಗ್ಘನಕಂ ತೇಲಂ ಪೀತಂ ಭಣ್ಡಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಉದ್ಧರತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಉದ್ಧರತಿ, ಪರೇ ಆಹರಾಪೇನ್ತೇ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ. ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ ನಾಮ ಯಂ ಪರಸ್ಸ ನಟ್ಠಂ, ತಸ್ಸ ಮೂಲಂ ವಾ ತದೇವ ವಾ ಭಣ್ಡಂ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನೋ ಚೇ ದೇತಿ, ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸಚೇ ಪರಸ್ಸ ಕುಮ್ಭಿಯಾ ಅಞ್ಞೋ ಸಪ್ಪಿಂ ವಾ ತೇಲಂ ವಾ ಆಕಿರತಿ, ತತ್ರ ಚಾಯಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ತೇಲಪಿವನಕಂ ಭಣ್ಡಂ ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಅತ್ತನೋ ರಿತ್ತಕುಮ್ಭಿಯಾ ಪರಸ್ಸ ಸಪ್ಪಿಂ ವಾ ತೇಲಂ ವಾ ಆಕಿರಣಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಭಣ್ಡಂ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಉದ್ಧಾರೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೋ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಉದ್ಧರತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ. ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೋವ ಉದ್ಧರತಿ, ನೇವ ಅವಹಾರೋ, ನ ಗೀವಾ; ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಪನ ಅನಾಪತ್ತಿಮತ್ತಮೇವ ವುತ್ತಂ. ‘‘‘ಕಿಸ್ಸ ಮಮ ಕುಮ್ಭಿಯಂ ತೇಲಂ ಆಕಿರಸೀ’ತಿ ಕುಪಿತೋ ಅತ್ತನೋ ಭಣ್ಡಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇತಿ, ನೋ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಕುರುನ್ದಿಯಂ ವುತ್ತಂ. ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕುಮ್ಭಿಂ ಆವಿಞ್ಛತಿ ತೇಲಂ ಗಳೇತುಕಾಮೋ, ಪಾದಗ್ಘನಕೇ ಗಳಿತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನೇವ ಜಜ್ಜರಂ ಕರೋತಿ ‘‘ಸವಿತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಾದಗ್ಘನಕೇ ಸವಿತ್ವಾ ಗತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನೇವ ಛಿದ್ದಂ ಕರೋತಿ ಓಮಟ್ಠಂ ವಾ ಉಮ್ಮಟ್ಠಂ ವಾ ವೇಮಟ್ಠಂ ವಾ, ಇದಂ ಪನ ಸಮ್ಮೋಹಟ್ಠಾನಂ; ತಸ್ಮಾ ಸುಟ್ಠು ಸಲ್ಲೇಕ್ಖೇತಬ್ಬಂ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಓಮಟ್ಠಂ ನಾಮ ಅಧೋಮುಖಛಿದ್ದಂ; ಉಮ್ಮಟ್ಠಂ ನಾಮ ಉದ್ಧಂಮುಖಛಿದ್ದಂ; ವೇಮಟ್ಠಂ ನಾಮ ಉಳುಙ್ಕಸ್ಸೇವ ಉಜುಗತಛಿದ್ದಂ. ತತ್ರ ಓಮಟ್ಠಸ್ಸ ಬಹಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಕತಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರನ್ತತೋ ಪಾದಗ್ಘನಕೇ ತೇಲೇ ಗಳಿತೇ ಬಹಿ ಅನಿಕ್ಖನ್ತೇಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ತತೋ ಗಳಿತಮತ್ತಮೇವ ಬಹಿಗತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನ ಕುಮ್ಭಿಗತಸಙ್ಖ್ಯಂ ಲಭತಿ. ಅನ್ತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕತಸ್ಸ ಬಾಹಿರನ್ತತೋ ಪಾದಗ್ಘನಕೇ ಗಳಿತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಉಮ್ಮಟ್ಠಸ್ಸ ಯಥಾ ತಥಾ ವಾ ಕತಸ್ಸ ಬಾಹಿರನ್ತತೋ ಪಾದಗ್ಘನಕೇ ಗಳಿತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ತಞ್ಹಿ ಯಾವ ಬಾಹಿರನ್ತತೋ ನ ಗಳತಿ, ತಾವ ಕುಮ್ಭಿಗತಮೇವ ಹೋತಿ. ‘‘ವೇಮಟ್ಠಸ್ಸ ಚ ಕಪಾಲಮಜ್ಝತೋ ಗಳಿತವಸೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಂ. ತಂ ಪನ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಜ್ಝೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಕತಛಿದ್ದೇ ತಳಾಕಸ್ಸ ಚ ಮರಿಯಾದಭೇದೇನ ಸಮೇತಿ. ಅನ್ತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕತೇ ಪನ ಬಾಹಿರನ್ತೇನ, ಬಹಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಕತೇ ಅಬ್ಭನ್ತರನ್ತೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಯುತ್ತಂ. ಯೋ ಪನ ‘‘ವಟ್ಟಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಕುಮ್ಭಿಯಾ ಆಧಾರಕಂ ವಾ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನಲೇಡ್ಡುಕೇ ವಾ ಅಪನೇತಿ, ವಟ್ಟಿತ್ವಾ ಗತಾಯ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ತೇಲಾಕಿರಣಭಾವಂ ಪನ ಞತ್ವಾ ರಿತ್ತಕುಮ್ಭಿಯಾ ಜಜ್ಜರಭಾವೇ ವಾ ಛಿದ್ದೇಸು ವಾ ಕತೇಸು ಪಚ್ಛಾ ನಿಕ್ಖನ್ತತೇಲಪ್ಪಮಾಣೇನ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ ಹೋತಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಪನ ಕತ್ಥಚಿ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿಪಿ ಲಿಖಿತಂ, ತಂ ಪಮಾದಲಿಖಿತಂ.

ಪರಿಪುಣ್ಣಾಯ ಕುಮ್ಭಿಯಾ ಉಪರಿ ಕಥಲಂ ವಾ ಪಾಸಾಣಂ ವಾ ‘‘ಪತಿತ್ವಾ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ತತೋ ತೇಲಂ ಪಗ್ಘರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ದುಬ್ಬನ್ಧಂ ವಾ ಕರೋತಿ, ದುಟ್ಠಪಿತಂ ವಾ ಠಪೇತಿ, ಅವಸ್ಸಪತನಕಂ ತಥಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಕತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ರಿತ್ತಕುಮ್ಭಿಯಾ ಉಪರಿ ಕರೋತಿ, ತಂ ಪಚ್ಛಾ ಪುಣ್ಣಕಾಲೇ ಪತಿತ್ವಾ ಭಿನ್ದತಿ, ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ. ಈದಿಸೇಸು ಹಿ ಠಾನೇಸು ಭಣ್ಡಸ್ಸ ನತ್ಥಿಕಾಲೇ ಕತಪಯೋಗತ್ತಾ ಆದಿತೋವ ಪಾರಾಜಿಕಂ ನ ಹೋತಿ. ಭಣ್ಡವಿನಾಸದ್ವಾರಸ್ಸ ಪನ ಕತತ್ತಾ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ ಹೋತಿ. ಆಹರಾಪೇನ್ತೇಸು ಅದದತೋ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇನ ಪಾರಾಜಿಕಂ.

ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಮಾತಿಕಂ ಉಜುಕಂ ಕರೋತಿ ‘‘ವಟ್ಟಿತ್ವಾ ವಾ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ವೇಲಂ ವಾ ಉತ್ತರಾಪೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ; ವಟ್ಟಿತ್ವಾ ವಾ ಗಚ್ಛತು, ವೇಲಂ ವಾ ಉತ್ತರತು, ಉಜುಕರಣಕಾಲೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಈದಿಸಾ ಹಿ ಪಯೋಗಾ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗಾವಹಾರೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಸುಕ್ಖಮಾತಿಕಾಯ ಉಜುಕತಾಯ ಪಚ್ಛಾ ಉದಕೇ ಆಗತೇ ವಟ್ಟಿತ್ವಾ ವಾ ಗಚ್ಛತು, ವೇಲಂ ವಾ ಉತ್ತರತು, ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಠಾನಾ ಚಾವನಪಯೋಗಸ್ಸ ಅಭಾವಾ. ತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಂ ನಾವಟ್ಠೇ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ತತ್ಥೇವ ಭಿನ್ದತಿ ವಾತಿಆದೀಸು ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ತಾವ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಭಿನ್ದತಿ ವಾತಿ ಮುಗ್ಗರೇನ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಭಿನ್ದತಿ. ಛಡ್ಡೇತಿ ವಾತಿ ಉದಕಂ ವಾ ವಾಲಿಕಂ ವಾ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಪೇತಿ. ಝಾಪೇತಿ ವಾತಿ ದಾರೂನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಝಾಪೇತಿ. ಅಪರಿಭೋಗಂ ವಾ ಕರೋತೀತಿ ಅಖಾದಿತಬ್ಬಂ ವಾ ಅಪಾತಬ್ಬಂ ವಾ ಕರೋತಿ; ಉಚ್ಚಾರಂ ವಾ ಪಸ್ಸಾವಂ ವಾ ವಿಸಂ ವಾ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಂ ವಾ ಕುಣಪಂ ವಾ ಪಾತೇಸಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ಠಾನಾಚಾವನಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯ ದುಕ್ಕಟಂ, ಬುದ್ಧವಿಸಯೋ ನಾಮೇಸೋ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ, ಆಹರಾಪೇನ್ತೇ ಪನ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮದ್ವಯಂ ನ ಸಮೇತಿ. ತಞ್ಹಿ ಕುಮ್ಭಿಜಜ್ಜರಕರಣೇನ ಚ ಮಾತಿಕಾಉಜುಕರಣೇನ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಲಕ್ಖಣಂ. ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪನ ದ್ವಯಂ ಠಾನಾ ಅಚಾವೇನ್ತೇನಾಪಿ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುಂ. ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ವದನ್ತಿ – ‘‘ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಕಿರ ‘ಠಾನಾ ಚಾವನಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯ ದುಕ್ಕಟ’ನ್ತಿ ಇದಂ ಪಚ್ಛಿಮದ್ವಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಠಾನಾ ಚಾವನಂ ಅಕರೋನ್ತೋಯೇವ ಹಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ವಾ ವಿನಾಸೇತುಕಾಮತಾಯ ವಾ ಝಾಪೇಯ್ಯಪಿ, ಅಪರಿಭೋಗಮ್ಪಿ ಕರೇಯ್ಯ. ಪುರಿಮದ್ವಯೇ ಪನ ವುತ್ತನಯೇನ ಭಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಛಡ್ಡೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಠಾನಾ ಚಾವನಂ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ತಥಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ವಿನಾಸೇತುಕಾಮತಾಯ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಂ, ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಪಾರಾಜಿಕ’’ನ್ತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಯುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ನ; ಅಞ್ಞಥಾ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ಥತೋ. ಪಾಳಿಯಞ್ಹಿ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಪಕ್ಖೇ ‘‘ಭಿನ್ದತಿ ವಾತಿ ಉದಕೇನ ಸಮ್ಭಿನ್ದತಿ, ಛಡ್ಡೇತಿ ವಾತಿ ತತ್ಥ ವಮತಿ ವಾ ಪಸ್ಸಾವಂ ವಾ ಛಡ್ಡೇತೀ’’ತಿ ಏವಮೇಕೇ ವದನ್ತಿ.

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಾರೋ – ವಿನೀತವತ್ಥುಮ್ಹಿ ತಿಣಜ್ಝಾಪಕೋ ವಿಯ ಠಾನಾ ಅಚಾವೇತುಕಾಮೋವ ಕೇವಲಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಭಿನ್ನತ್ತಾ ಪನ ತೇಲಾದೀನಿ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ, ಯಂ ವಾ ಪನೇತ್ಥ ಪತ್ಥಿನ್ನಂ, ತಂ ಏಕಾಬದ್ಧಮೇವ ತಿಟ್ಠತಿ. ಅಛಡ್ಡೇತುಕಾಮೋಯೇವ ಚ ಕೇವಲಂ ತತ್ಥ ಉದಕವಾಲಿಕಾದೀನಿ ಆಕಿರತಿ, ಆಕಿಣ್ಣತ್ತಾ ಪನ ತೇಲಂ ಛಡ್ಡೀಯತಿ. ತಸ್ಮಾ ವೋಹಾರವಸೇನ ‘‘ಭಿನ್ದತಿ ವಾ ಛಡ್ಡೇತಿ ವಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ. ಏವಮೇತೇಸಂ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ನಾಸೇತುಕಾಮತಾಪಕ್ಖೇ ಪನ ಇತರಥಾಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ಕಥಿಯಮಾನೇ ಪಾಳಿ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾ ಚ ಪುಬ್ಬಾಪರೇನ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಕಥಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏತ್ತಾವತಾಪಿ ಚ ಸನ್ತೋಸಂ ಅಕತ್ವಾ ಆಚರಿಯೇ ಪಯಿರುಪಾಸಿತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಭೂಮಟ್ಠಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಥಲಟ್ಠಕಥಾ

೯೫. ಥಲಟ್ಠೇ ಥಲೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಭೂಮಿತಲೇ ವಾ ಪಾಸಾಣತಲಪಬ್ಬತತಲಾದೀಸು ವಾ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ವಾ ಠಪಿತಂ ಥಲಟ್ಠನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಂ ಸಚೇ ರಾಸಿಕತಂ ಹೋತಿ, ಅನ್ತೋಕುಮ್ಭಿಯಂ ಭಾಜನಗತಕರಣಮುಟ್ಠಿಚ್ಛೇದನವಿನಿಚ್ಛಯೇನ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಸಿಲೇಸನಿಯ್ಯಾಸಾದಿ ಪಕ್ಕಮಧುಫಾಣಿತವಿನಿಚ್ಛಯೇನ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಗರುಕಂ ಹೋತಿ ಭಾರಬದ್ಧಂ ಲೋಹಪಿಣ್ಡಿ-ಗುಳಪಿಣ್ಡಿ-ತೇಲಮಧುಘಟಾದಿ ವಾ, ಕುಮ್ಭಿಯಂ ಠಾನಾಚಾವನವಿನಿಚ್ಛಯೇನ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತಬ್ಬಂ. ಸಙ್ಖಲಿಕಬದ್ಧಸ್ಸ ಚ ಠಾನಭೇದೋ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬೋ. ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಪನ ಪಾವಾರತ್ಥರಣಸಾಟಕಾದಿಂ ಉಜುಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢತಿ, ಪಾರಿಮನ್ತೇ ಓರಿಮನ್ತೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಏವಂ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬಂ. ವೇಠೇತ್ವಾ ಉದ್ಧರತಿ, ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಂ ಆಕಾಸಗತಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವಾತಿ.

ಥಲಟ್ಠಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಆಕಾಸಟ್ಠಕಥಾ

೯೬. ಆಕಾಸಟ್ಠೇ ಮೋರಸ್ಸ ಛಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಠಾನಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ಪುರತೋ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ, ಪಚ್ಛತೋ ಕಲಾಪಗ್ಗೇನ, ಉಭಯಪಸ್ಸೇಸು ಪಕ್ಖಪರಿಯನ್ತೇಹಿ, ಅಧೋ ಪಾದನಖಸಿಖಾಯ, ಉದ್ಧಂ ಸಿಖಗ್ಗೇನಾತಿ. ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಸಸ್ಸಾಮಿಕಂ ಆಕಾಸಟ್ಠಂ ಮೋರಂ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುರತೋ ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಹತ್ಥಂ ವಾ ಪಸಾರೇತಿ, ಮೋರೋ ಆಕಾಸೇಯೇವ ಪಕ್ಖೇ ಚಾರೇತಿ, ವಾತಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಗಮನಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದುಕ್ಕಟಂ. ತಂ ಅಫನ್ದೇನ್ತೋ ಹತ್ಥೇನ ಆಮಸತಿ, ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಠಾನಾ ಅಚಾವೇನ್ತೋ ಫನ್ದಾಪೇತಿ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಹತ್ಥೇನ ಪನ ಗಹೇತ್ವಾ ವಾ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಾ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ ಕಲಾಪಗ್ಗಂ, ಕಲಾಪಗ್ಗೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ ಮುಖತುಣ್ಡಕಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ತಥಾ ವಾಮಪಕ್ಖಪರಿಯನ್ತೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ ದಕ್ಖಿಣಪಕ್ಖಪರಿಯನ್ತಂ, ದಕ್ಖಿಣಪಕ್ಖಪರಿಯನ್ತೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ ವಾಮಪಕ್ಖಪರಿಯನ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ತಥಾ ಪಾದನಖಸಿಖಾಯ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ ಸಿಖಗ್ಗಂ, ಸಿಖಗ್ಗೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ ಪಾದನಖಸಿಖಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ.

ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮೋರೋ ಸೀಸಾದೀಸು ಯಸ್ಮಿಂ ಅಙ್ಗೇ ನಿಲೀಯತಿ, ತಂ ತಸ್ಸ ಠಾನಂ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ಹತ್ಥೇ ನಿಲೀನಂ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ಫನ್ದಾಪೇತಿಯೇವ, ಯದಿ ಪನ ಇತರೇನ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಾನಾ ಚಾವೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಇತರಂ ಹತ್ಥಂ ಉಪನೇತಿ, ಮೋರೋ ಸಯಮೇವ ಉಡ್ಡೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಲೀಯತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅಙ್ಗೇ ನಿಲೀನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಏಕಂ ಪದವಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ದುತಿಯೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ.

ಭೂಮಿಯಂ ಠಿತಮೋರೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಾ ಪಾದಾನಂ ಕಲಾಪಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ ತೀಣಿ ಠಾನಾನಿ ಲಭತಿ. ತಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ ಯಾವ ಏಕಮ್ಪಿ ಠಾನಂ ಪಥವಿಂ ಫುಸತಿ, ತಾವ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಪಥವಿಯಾ ಮೋಚಿತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಪಞ್ಜರೇ ಠಿತಂ ಸಹ ಪಞ್ಜರೇನ ಉದ್ಧರತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಯದಿ ಪನ ಪಾದಂ ನ ಅಗ್ಘತಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಗ್ಘವಸೇನ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಅನ್ತೋವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಚರನ್ತಂ ಮೋರಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಪದಸಾ ಬಹಿವತ್ಥುಂ ನೀಹರನ್ತೋ ದ್ವಾರಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ವಜೇ ಠಿತಬಲೀಬದ್ದಸ್ಸ ಹಿ ವಜೋ ವಿಯ ಅನ್ತೋವತ್ಥು ತಸ್ಸ ಠಾನಂ. ಹತ್ಥೇನ ಪನ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋವತ್ಥುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಆಕಾಸಗತಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ. ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಚರನ್ತಮ್ಪಿ ಗಾಮಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸಯಮೇವ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗಾಮೂಪಚಾರೇ ವಾ ವತ್ಥೂಪಚಾರೇ ವಾ ಚರನ್ತಂ ಪನ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೋ ಕಟ್ಠೇನ ವಾ ಕಥಲಾಯ ವಾ ಉತ್ರಾಸೇತ್ವಾ ಅಟವಿಮುಖಂ ಕರೋತಿ, ಮೋರೋ ಉಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ವಾ ಅನ್ತೋವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವಾ ಛದನಪಿಟ್ಠೇ ವಾ ನಿಲೀಯತಿ, ರಕ್ಖತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಅಟವಿಮುಖೇ ಉಡ್ಡೇತಿ ವಾ ಗಚ್ಛತಿ ವಾ ‘‘ಅಟವಿಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪರಿಕಪ್ಪೇ ಅಸತಿ ಪಥವಿತೋ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಉಡ್ಡಿತಮತ್ತೇ ವಾ ದುತಿಯಪದವಾರೇ ವಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಠಿತಟ್ಠಾನಮೇವ ಠಾನಂ ಹೋತಿ. ಕಪಿಞ್ಜರಾದೀಸುಪಿ ಅಯಮೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಸಾಟಕಂ ವಾತಿ ವಾತವೇಗುಕ್ಖಿತ್ತಂ ಪಥವಿತಲೇ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಠಪಿತಮಿವ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಖಲಿಬದ್ಧಂ ಸಾಟಕಂ ಅಭಿಮುಖಾಗತಂ ಹತ್ಥೇನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತೇ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಠಾನಂ ಅವಿಕೋಪೇನ್ತೋಯೇವ ಗಮನುಪಚ್ಛೇದೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ಠಾನಾಚಾವನಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಚಾಲೇತಿ, ಫನ್ದಾಪನೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಠಾನಾ ಚಾವೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಠಾನಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಚಸ್ಸ ಮೋರಸ್ಸೇವ ಛಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಬದ್ಧಸಾಟಕೋ ಪನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತೇ ಗಹಿತಮತ್ತೇವ ದುತಿಯೇನನ್ತೇನ ಪತಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಸ ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ – ಹತ್ಥೋ ಚೇವ ಭೂಮಿ ಚ. ತಂ ಯಥಾಗಹಿತಮೇವ ಪಠಮಂ ಗಹಿತೋಕಾಸಪ್ಪದೇಸತೋ ಚಾಲೇತಿ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಪಚ್ಛಾ ಭೂಮಿತೋ ದುತಿಯಹತ್ಥೇನ ವಾ ಪಾದೇನ ವಾ ಉಕ್ಖಿಪತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಪಠಮಂ ವಾ ಭೂಮಿತೋ ಉದ್ಧರತಿ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಪಚ್ಛಾ ಗಹಿತೋಕಾಸಪ್ಪದೇಸತೋ ಚಾವೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಗಹಣಂ ವಾ ಅಮುಞ್ಚನ್ತೋ ಉಜುಕಮೇವ ಹತ್ಥಂ ಓನಾಮೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಗತಂ ಕತ್ವಾ ತೇನೇವ ಹತ್ಥೇನ ಉಕ್ಖಿಪತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ವೇಠನೇಪಿ ಅಯಮೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಹಿರಞ್ಞಂ ವಾ ಸುವಣ್ಣಂ ವಾ ಛಿಜ್ಜಮಾನನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತಾನಂ ಗೀವೇಯ್ಯಕಾದಿಪಿಳನ್ಧನಂ ವಾ ಸುವಣ್ಣಸಲಾಕಂ ಛಿನ್ದನ್ತಾನಂ ಸುವಣ್ಣಕಾರಾನಂ ಸುವಣ್ಣಖಣ್ಡಂ ವಾ ಛಿಜ್ಜಮಾನಂ ಪತತಿ, ತಞ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖು ಆಕಾಸೇನ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೋ ಹತ್ಥೇನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಗಹಣಮೇವ ಠಾನಂ. ಗಹಿತಪ್ಪದೇಸತೋ ಹತ್ಥಂ ಅಪನೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಚೀವರೇ ಪತಿತಂ ಹತ್ಥೇನ ಉಕ್ಖಿಪತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಅನುದ್ಧರಿತ್ವಾವ ಯಾತಿ, ದುತಿಯೇ ಪದವಾರೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಪತ್ತೇ ಪತಿತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸೀಸೇ ವಾ ಮುಖೇ ವಾ ಪಾದೇ ವಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಹತ್ಥೇನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾವ ಯಾತಿ, ದುತಿಯೇ ಪದವಾರೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಪತತಿ, ತಸ್ಸ ಪತಿತೋಕಾಸೋವ ಠಾನಂ, ನ ಸಬ್ಬಂ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಂ ಪತ್ತಚೀವರಂ ವಾತಿ.

ಆಕಾಸಟ್ಠಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ವೇಹಾಸಟ್ಠಕಥಾ

೯೭. ವೇಹಾಸಟ್ಠೇ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀಸು ಠಪಿತಂ ಭಣ್ಡಂ ಆಮಾಸಂ ವಾ ಹೋತು ಅನಾಮಾಸಂ ವಾ, ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಆಮಸನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ಮಞ್ಚಪೀಠೇಸು ಠಪಿತಭಣ್ಡೇಸು ಪನೇತ್ಥ ಥಲಟ್ಠೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಸಚೇ ಖಲಿಯಾ ಬದ್ಧಸಾಟಕೋ ಮಞ್ಚೇ ವಾ ಪೀಠೇ ವಾ ಪತ್ಥಟೋ ಮಜ್ಝೇನ ಮಞ್ಚತಲಂ ನ ಫುಸತಿ, ಮಞ್ಚಪಾದೇವ ಫುಸತಿ, ತೇಸಂ ವಸೇನ ಠಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪಾದಾನಂ ಉಪರಿ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಮೇವ ಹಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತಮತ್ತೇನ ತತ್ಥ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಹೋತಿ. ಸಹ ಮಞ್ಚಪೀಠೇಹಿ ಹರನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಮಞ್ಚಪೀಠಪಾದಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೋಕಾಸವಸೇನ ಠಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಚೀವರವಂಸೇ ವಾತಿ ಚೀವರಠಪನತ್ಥಾಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪಿತೇ ವಂಸೇ ವಾ ಕಟ್ಠದಣ್ಡಕೇ ವಾ. ತತ್ಥ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಪಾರತೋ ಅನ್ತಂ ಓರತೋ ಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತಚೀವರಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತೋಕಾಸೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸೋವ ಠಾನಂ, ನ ಸಬ್ಬೋ ಚೀವರವಂಸೋ. ತಸ್ಮಾ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ತಂ ಭೋಗೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢನ್ತಸ್ಸ ಪಾರತೋ ವಂಸೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋಕಾಸಂ ಓರತೋ ಚೀವರೇನ ವಂಸಸ್ಸ ಫುಟ್ಠಪ್ಪದೇಸಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ಏಕದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತಾಕಡ್ಢನೇನೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಅನ್ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತತ್ಥೇವ ಪನ ಚೀವರವಂಸೇ ವಾಮತೋ ವಾ ದಕ್ಖಿಣತೋ ವಾ ಸಾರೇನ್ತಸ್ಸ ವಾಮನ್ತೇನ ದಕ್ಖಿಣನ್ತಟ್ಠಾನಂ ದಕ್ಖಿಣನ್ತೇನ ವಾ ವಾಮನ್ತಟ್ಠಾನಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮತ್ತೇ ದಸದ್ವಾದಸಙ್ಗುಲಮತ್ತಸಾರಣೇನೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಉದ್ಧಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತುಕ್ಖಿಪನೇನ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಚೀವರವಂಸಂ ಫುಸನ್ತಂ ವಾ ಅಫುಸನ್ತಂ ವಾ ರಜ್ಜುಕೇನ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪಿತಚೀವರಂ ಮೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಮುತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಮುತ್ತಮತ್ತಮೇವ ಹಿ ತಂ ‘‘ಠಾನಾ ಚುತ’’ನ್ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ವಂಸೇ ವೇಠೇತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ನಿಬ್ಬೇಠೇನ್ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ನಿಬ್ಬೇಠಿತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ವಲಯಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತೇ ವಲಯಂ ಛಿನ್ದತಿ ವಾ ಮೋಚೇತಿ ವಾ ಏಕಂ ವಾ ವಂಸಕೋಟಿಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ನೀಹರತಿ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಛಿನ್ನಮತ್ತೇ ಮುತ್ತಮತ್ತೇ ನೀಹಟಮತ್ತೇ ಚ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ತಥಾ ಅಕತ್ವಾವ ಚೀವರವಂಸೇ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಸಾರೇತಿ, ರಕ್ಖತಿ ತಾವ. ವಲಯಸ್ಸ ಹಿ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಚೀವರವಂಸೋ ಠಾನಂ. ಕಸ್ಮಾ? ತತ್ಥ ಸಂಸರಣಧಮ್ಮತಾಯ. ಯದಾ ಪನ ನಂ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಾಸಗತಂ ಕರೋತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಠಪಿತಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತೋಕಾಸೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸೋವ ಠಾನಂ. ತತ್ಥ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಠಪಿತೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಂ ಪನ ಏಕೇನನ್ತೇನ ಭೂಮಿಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಚೀವರವಂಸೇ ಚ ಭೂಮಿಯಞ್ಚ ಪತಿಟ್ಠಿತೋಕಾಸವಸೇನ ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ. ತತ್ಥ ಭೂಮಿಯಂ ಏಕೇನನ್ತೇನ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ಅಬದ್ಧಸಾಟಕೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಚೀವರರಜ್ಜುಯಾಪಿ ಅಯಮೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ಅಙ್ಕುಸಕೇ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಠಪಿತಭಣ್ಡಂ ಪನ ಭೇಸಜ್ಜಘಟೋ ವಾ ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥವಿಕಾ ವಾ ಸಚೇ ಭಿತ್ತಿಂ ವಾ ಭೂಮಿಂ ವಾ ಅಫುಸಿತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಲಗ್ಗನಕಂ ಘಂಸನ್ತಸ್ಸ ನೀಹರತೋ ಅಙ್ಕುಸಕೋಟಿತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಲಗ್ಗನಕಂ ಬದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ಬುನ್ದೇನ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆಕಾಸಗತಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅಙ್ಕುಸಕೋಟಿತೋ ಅನಿಕ್ಖನ್ತೇಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಭಿತ್ತಿನಿಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ, ಪಠಮಂ ಅಙ್ಕುಸಕೋಟಿತೋ ನೀಹರತಿ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಪಚ್ಛಾ ಭಿತ್ತಿಂ ಮೋಚೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಪಠಮಂ ಭಿತ್ತಿಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅಙ್ಕುಸತೋ ನೀಹರನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಚೇ ಪನ ಭಾರಿಯಂ ಭಣ್ಡಂ ನೀಹರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಸಯಂ ಭಿತ್ತಿನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ಅಙ್ಕುಸತೋ ನೀಹರತಿ, ಪುನ ಭಿತ್ತಿಂ ಅಮೋಚೇತ್ವಾಪಿ ಅಙ್ಕುಸತೋ ನೀಹಟಮತ್ತೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಅತ್ತನಾ ಕತಟ್ಠಾನಞ್ಹಿ ಠಾನಂ ನ ಹೋತಿ. ಭೂಮಿಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಪನ ದ್ವೇ ಏವ ಠಾನಾನಿ. ತತ್ಥ ವುತ್ತೋಯೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ಯಂ ಪನ ಸಿಕ್ಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಲಗ್ಗಿತಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಸಿಕ್ಕಾತೋ ನೀಹರನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಸಹ ಸಿಕ್ಕಾಯ ಅಙ್ಕುಸತೋ ನೀಹರನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಭಿತ್ತಿಭೂಮಿಸನ್ನಿಸ್ಸಿತವಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಠಾನಭೇದೋಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಭಿತ್ತಿಖೀಲೋತಿ ಉಜುಕಂ ಕತ್ವಾ ಭಿತ್ತಿಯಂ ಆಕೋಟಿತೋ ವಾ ತತ್ಥಜಾತಕೋ ಏವ ವಾ; ನಾಗದನ್ತೋ ಪನ ವಙ್ಕೋ ಆಕೋಟಿತೋ ಏವ. ತೇಸು ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಅಙ್ಕುಸಕೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತಬ್ಬಂ. ದ್ವೀಸು ತೀಸು ಪನ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಿತೇಸು ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಕುನ್ತಂ ವಾ ಭಿನ್ದಿವಾಲಂ ವಾ ಅಗ್ಗೇ ವಾ ಬುನ್ದೇ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢತಿ, ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಮತ್ತೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಮತ್ತಮೇವ ಹಿ ತೇಸಂ ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ಸಬ್ಬೇ ಖೀಲಾ ವಾ ನಾಗದನ್ತಾ ವಾ. ಭಿತ್ತಿಅಭಿಮುಖೋ ಠತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢತಿ, ಓರಿಮನ್ತೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ ಪಾರಿಮನ್ತೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಪರತೋ ಪೇಲ್ಲೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಜುಕಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಆಕಾಸಗತಂ ಕರೋತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಭಿತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಪಿತಂ ಭಿತ್ತಿಂ ಘಂಸನ್ತೋ ಆಕಡ್ಢತಿ, ಅಗ್ಗೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ ಬುನ್ದಂ, ಬುನ್ದೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ ಅಗ್ಗಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಭಿತ್ತಿಅಭಿಮುಖೋ ಠತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢನ್ತೋ ಏಕೇನನ್ತೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ ಅಪರನ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಉಜುಕಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಂ ಆಕಾಸಗತಂ ಕರೋತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ.

ರುಕ್ಖೇ ವಾ ಲಗ್ಗಿತನ್ತಿ ತಾಲರುಕ್ಖಾದೀಸು ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಲಗ್ಗಿತೇ ಅಙ್ಕುಸಕಾದೀಸು ವುತ್ತನಯೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥಜಾತಕಂ ಪನ ತಾಲಪಿಣ್ಡಿಂ ಚಾಲೇನ್ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಯಸ್ಮಿಂ ಫಲೇ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥು ಪೂರತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಬನ್ಧನಾ ಮುತ್ತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಪಿಣ್ಡಿಂ ಛಿನ್ದತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಅಗ್ಗೇನ ಪಣ್ಣನ್ತರಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತಾ ದ್ವೇ ಠಾನಾನಿ ಲಭತಿ – ಠಪಿತಟ್ಠಾನಞ್ಚ ವಣ್ಟಟ್ಠಾನಞ್ಚ; ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯೋ ಪನ ‘‘ಛಿನ್ನಮತ್ತಾ ಪತಮಾನಾ ಸದ್ದಂ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಭಯೇನ ಸಯಂ ಅಗ್ಗೇನ ಪಣ್ಣನ್ತರಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಛಿನ್ದತಿ, ಛಿನ್ನಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಅತ್ತನಾ ಕತಟ್ಠಾನಞ್ಹಿ ಠಾನಂ ನ ಹೋತಿ. ಏತೇನ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬರುಕ್ಖಾನಂ ಪುಪ್ಫಫಲೇಸು ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಪತ್ತಾಧಾರಕೇಪೀತಿ ಏತ್ಥ ರುಕ್ಖಾಧಾರಕೋ ವಾ ಹೋತು ವಲಯಾಧಾರಕೋ ವಾ ದಣ್ಡಾಧಾರಕೋ ವಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪತ್ತಟ್ಠಪನಕಂ ಪಚ್ಛಿಕಾಪಿ ಹೋತು ಪತ್ತಾಧಾರಕೋ ತ್ವೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತತ್ಥ ಠಪಿತಪತ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸೋ ಏವ ಠಾನಂ. ತತ್ಥ ರುಕ್ಖಾಧಾರಕೇ ಪಞ್ಚಹಾಕಾರೇಹಿ ಠಾನಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಠಿತಂ ಪತ್ತಂ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಯತೋ ಕುತೋಚಿ ಕಡ್ಢನ್ತೋ ಏಕೇನನ್ತೇನ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸಂ ಅಪರನ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಉದ್ಧಂ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಂ ಉಕ್ಖಿಪತೋ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸಹಾಧಾರಕೇನ ಹರನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋತಿ.

ವೇಹಾಸಟ್ಠಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಉದಕಟ್ಠಕಥಾ

೯೮. ಉದಕಟ್ಠೇ – ಉದಕೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ರಾಜಭಯಾದಿಭೀತೇಹಿ ಉದಕೇನ ಅವಿನಸ್ಸನಧಮ್ಮೇಸು ತಮ್ಬಲೋಹಭಾಜನಾದೀಸು ಸುಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಕತ್ವಾ ಪೋಕ್ಖರಣೀಆದೀಸು ಅಸನ್ದನಕೇ ಉದಕೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ತಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತೋಕಾಸೋಯೇವ ಠಾನಂ, ನ ಸಬ್ಬಂ ಉದಕಂ. ಗಚ್ಛತಿ ವಾ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ಅಗಮ್ಭೀರೇ ಉದಕೇ ಪದಸಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಪದವಾರೇ ಪದವಾರೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ಗಮ್ಭೀರೇ ಹತ್ಥೇಹಿ ವಾ ಪಾದೇಹಿ ವಾ ಪಯೋಗಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಹತ್ಥವಾರೇಹಿ ವಾ ಪದವಾರೇಹಿ ವಾ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಕುಮ್ಭಿಗಹಣತ್ಥಂ ನಿಮುಜ್ಜನುಮ್ಮುಜ್ಜನೇಸು. ಸಚೇ ಪನ ಅನ್ತರಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಉದಕಸಪ್ಪಂ ವಾ ವಾಳಮಚ್ಛಂ ವಾ ದಿಸ್ವಾ ಭೀತೋ ಪಲಾಯತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ. ಆಮಸನಾದೀಸು ಭೂಮಿಗತಾಯ ಕುಮ್ಭಿಯಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ತತ್ಥ ಭೂಮಿಂ ಖಣಿತ್ವಾ ಕಡ್ಢತಿ, ಇಧ ಕದ್ದಮೇ ಓಸಾರೇತಿ. ಏವಂ ಛಹಾಕಾರೇಹಿ ಠಾನಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಹೋತಿ.

ಉಪ್ಪಲಾದೀಸು ಯಸ್ಮಿಂ ಪುಪ್ಫೇ ವತ್ಥುಂ ಪೂರೇತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಛಿನ್ನಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಉಪ್ಪಲಜಾತಿಕಾನಞ್ಚೇತ್ಥ ಯಾವ ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸೇ ವಾಕೋ ನ ಛಿಜ್ಜತಿ, ತಾವ ರಕ್ಖತಿ. ಪದುಮಜಾತಿಕಾನಂ ಪನ ದಣ್ಡೇ ಛಿನ್ನೇ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಸುತ್ತಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನಮ್ಪಿ ನ ರಕ್ಖತಿ. ಸಾಮಿಕೇಹಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಠಪಿತಾನಿ ಉಪ್ಪಲಾದೀನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಯಂ ವತ್ಥುಂ ಪೂರೇತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಉದ್ಧಟೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಹತ್ಥಕಬದ್ಧಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಯಸ್ಮಿಂ ಹತ್ಥಕೇ ವತ್ಥು ಪೂರತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಉದ್ಧಟೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಭಾರಬದ್ಧಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಂ ಭಾರಂ ಛನ್ನಂ ಆಕಾರಾನಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಠಾನಾ ಚಾವೇನ್ತಸ್ಸ ಭೂಮಟ್ಠಕುಮ್ಭಿಯಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ದೀಘನಾಳಾನಿ ಉಪ್ಪಲಾದೀನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಪುಪ್ಫೇಸು ವಾ ನಾಳೇಸು ವಾ ವೇಣಿಂ ಕತ್ವಾ ಉದಕಪಿಟ್ಠೇ ರಜ್ಜುಕೇಸು ತಿಣಾನಿ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತಿ ವಾ ಬನ್ಧನ್ತಿ ವಾ, ತೇಸಂ ದೀಘತೋ ಪುಪ್ಫಗ್ಗೇನ ಚ ನಾಳನ್ತೇನ ಚ ತಿರಿಯಂ ಪರಿಯನ್ತೇಹಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಪತಿಟ್ಠಿತೋಕಾಸೇನ ಉದ್ಧಂ ಉಪರಿ ಠಿತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಯಾತಿ ಛಹಾಕಾರೇಹಿ ಠಾನಾ ಚಾವನಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಯೋಪಿ ಉದಕಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಠಪಿತಪುಪ್ಫಕಲಾಪಂ ಉದಕಂ ಚಾಲೇತ್ವಾ ವೀಚಿಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಯಥಾಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಚಾವೇತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಅಥ ಪನ ಪರಿಕಪ್ಪೇತಿ ‘‘ಏತ್ಥ ಗತಂ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ರಕ್ಖತಿ ತಾವ; ಗತಟ್ಠಾನೇ ಪನ ಉದ್ಧರತೋ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಉದಕತೋ ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಸ್ಸ ಪುಪ್ಫಸ್ಸ ಸಕಲಮುದಕಂ ಠಾನಂ, ತಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಉಜುಕಂ ಉದ್ಧರನ್ತಸ್ಸ ನಾಳನ್ತೇ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಂ ಉದಕತೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಪುಪ್ಫೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪನಾಮೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢನ್ತೋ ಉಪ್ಪಾಟೇತಿ, ನ ಉದಕಂ ಠಾನಂ, ಉಪ್ಪಾಟಿತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಕಲಾಪಬದ್ಧಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಉದಕಟ್ಠಾನೇ ವಾ ರುಕ್ಖೇ ವಾ ಗಚ್ಛೇ ವಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತಿ, ಬನ್ಧನಂ ಅಮೋಚೇತ್ವಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಬನ್ಧನೇ ಮುತ್ತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಪಠಮಂ ಬನ್ಧನಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಹರತಿ, ಏತ್ಥ ಛಹಾಕಾರೇಹಿ ಠಾನಪರಿಚ್ಛೇದೋತಿ ಇದಂ ಉಭಯಂ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಾದೀಸು ವುತ್ತಂ. ಪದುಮಿನಿಯಂ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಸಹ ಪದುಮಿನಿಂಯಾ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮಸ್ಸ ಪುಪ್ಫನಾಳೇಹಿ ಚ ಪತ್ತನಾಳೇಹಿ ಚ ಫುಟ್ಠಉದಕವಸೇನ ಉದ್ಧಞ್ಚೇವ ತಿರಿಯಞ್ಚ ಠಾನಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಂ ಪನಸ್ಸ ಪದುಮಿನಿಂ ಅನುಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಾ ಪತ್ತಾನಿ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿಮುಖಂ ಆಕಡ್ಢನ್ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಉಪ್ಪಾಟಿತಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ.

ಪುಪ್ಫಪತ್ತನಾಳೇ ಠಾನತೋ ಅಚಾವೇತ್ವಾಪಿ ಪಠಮಂ ಪದುಮಿನಿಂ ಉಪ್ಪಾಟೇನ್ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಪಚ್ಛಾ ಪುಪ್ಫಪತ್ತನಾಳೇಸು ಠಾನಾ ಚಾವಿತೇಸು ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಉಪ್ಪಾಟಿತಾಯ ಪದುಮಿನಿಯಾ ಪುಪ್ಫಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಪನ ಭಣ್ಡಂ ಅಗ್ಘಾಪೇತ್ವಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಬಹಿ ಠಪಿತೇ ರಾಸಿಕತಕಲಾಪಬದ್ಧಭಾರಬದ್ಧಪುಪ್ಫೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಭಿಸಂ ವಾ ಮುಳಾಲಂ ವಾ ಯೇನ ವತ್ಥು ಪೂರತಿ, ತಂ ಉಪ್ಪಾಟೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಕದ್ದಮೇ ಫುಟ್ಠೋಕಾಸವಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಠಾನಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಂ. ತಾನಿ ಉಪ್ಪಾಟೇನ್ತಸ್ಸ ಸುಖುಮಮ್ಪಿ ಮೂಲಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ರಕ್ಖತಿ ತಾವ. ಭಿಸಪಬ್ಬೇ ಜಾತಂ ಪತ್ತಂ ವಾ ಪುಪ್ಫಂ ವಾ ಹೋತಿ, ತಮ್ಪಿ ರಕ್ಖತೀತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಮೇವ ವುತ್ತಂ. ಭಿಸಗಣ್ಠಿಮ್ಹಿ ಪನ ಕಣ್ಟಕೋ ಹೋತಿ ಯೋಬ್ಬನಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಮುಖಪಿಳಕಾ ವಿಯ, ಅಯಂ ಅದೀಘತ್ತಾ ನ ರಕ್ಖತಿ. ಸೇಸಂ ಉಪ್ಪಲಾದೀಸು ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾನಂ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಾನಂ ವಾಪಿಆದೀಸು ಸಕಲಮುದಕಂ ಠಾನಂ. ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಪಟಿಜಗ್ಗನಟ್ಠಾನೇ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಂ ಮಚ್ಛಂ ಬಳಿಸೇನ ವಾ ಜಾಲೇನ ವಾ ಕುಮನೇನ ವಾ ಹತ್ಥೇನ ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಸ ಯೇನ ಮಚ್ಛೇನ ವತ್ಥು ಪೂರತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಉದಕತೋ ಉದ್ಧಟಮತ್ತೇ ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಕೋಚಿ ಮಚ್ಛೋ ಗಯ್ಹಮಾನೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಧಾವತಿ, ಆಕಾಸಂ ವಾ ಉಪ್ಪತತಿ, ತೀರೇ ವಾ ಪತತಿ, ಆಕಾಸೇ ವಾ ಠಿತಂ ತೀರೇ ವಾ ಪತಿತಂ ಗಣ್ಹತೋಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವ. ಕಚ್ಛಪಮ್ಪಿ ಬಹಿ ಗೋಚರತ್ಥಂ ಗತಂ ಗಣ್ಹತೋ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಉದಕಟ್ಠಂ ಪನ ಉದಕಾ ಮೋಚಯತೋ ಪಾರಾಜಿಕಂ.

ತೇಸು ತೇಸು ಪನ ಜನಪದೇಸು ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಸ್ಸ ಮಹಾತಳಾಕಸ್ಸ ನಿದ್ಧಮನತುಮ್ಬಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಮೇವ ಕುನ್ನದೀಸದಿಸಂ ಉದಕವಾಹಕಂ ಖಣನ್ತಿ. ತತೋ ಖುದ್ದಕಮಾತಿಕಾಯೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಮಾತಿಕಾಕೋಟಿಯಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ವಳಞ್ಜನತ್ಥಾಯ ಆವಾಟೇ ಖಣನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಪನ ಯದಾ ಉದಕೇನ ಅತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ತದಾ ಆವಾಟೇ ಖುದ್ದಕಮಾತಿಕಾಯೋ ಉದಕವಾಹಕಞ್ಚ ಸೋಧೇತ್ವಾ ನಿದ್ಧಮನತುಮ್ಬಂ ಉಗ್ಘಾಟೇನ್ತಿ. ತತೋ ಉದಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಚ್ಛಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಆವಾಟೇ ಪತ್ವಾ ವಸನ್ತಿ. ತತ್ಥ ತಳಾಕೇ ಚ ಉದಕವಾಹಕೇಸು ಚ ಮಚ್ಛೇ ಗಣ್ಹನ್ತೇ ನ ವಾರೇನ್ತಿ. ಖುದ್ದಕಾಸು ಪನ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಮಾತಿಕಾಸು ಉದಕಆವಾಟೇಸು ಚ ಪವಿಟ್ಠಮಚ್ಛೇ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ದೇನ್ತಿ, ವಾರೇನ್ತಿ; ತತ್ಥ ಯೋ ತಳಾಕೇ ವಾ ನಿದ್ಧಮನತುಮ್ಬೇ ವಾ ಉದಕವಾಹಕೇ ವಾ ಮಚ್ಛೇ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅವಹಾರೇನ ಸೋ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಖುದ್ದಕಮಾತಿಕಾಸು ಪನ ಆವಾಟೇಸು ವಾ ಪವಿಟ್ಠಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಗಹಿತಸ್ಸ ಅಗ್ಘವಸೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ತತೋ ಗಯ್ಹಮಾನೋ ಮಚ್ಛೋ ಆಕಾಸೇ ವಾ ಉಪ್ಪತತಿ, ತೀರೇ ವಾ ಪತತಿ, ತಂ ಆಕಾಸಟ್ಠಂ ವಾ ತೀರಟ್ಠಂ ವಾ ಉದಕವಿನಿಮುತ್ತಂ ಗಣ್ಹತೋ ಅವಹಾರೋ ನತ್ಥಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಗ್ಗಹಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಸ್ಸೇವ ತೇ ಸಾಮಿಕಾ. ಏವರೂಪಾ ಹಿ ತತ್ಥ ಕತಿಕಾ. ಕಚ್ಛಪೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಸಚೇ ಪನ ಮಚ್ಛೋ ಗಯ್ಹಮಾನೋ ಆವಾಟತೋ ಖುದ್ದಕಮಾತಿಕಂ ಆರುಹತಿ, ತತ್ಥ ನಂ ಗಣ್ಹತೋಪಿ ಅವಹಾರೋಯೇವ. ಖುದ್ದಕಮಾತಿಕಾತೋ ಪನ ಉದಕವಾಹಕಂ, ತತೋ ಚ ತಳಾಕಂ ಆರೂಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹತೋ ಅವಹಾರೋ ನತ್ಥಿ. ಯೋ ಆವಾಟತೋ ಭತ್ತಸಿತ್ಥೇಹಿ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಮಾತಿಕಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅವಹಾರೋವ. ತತೋ ಪನ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಉದಕವಾಹಕಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಅವಹಾರೋ ನತ್ಥಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ಕುತೋಚಿದೇವ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಟ್ಠಾನತೋ ಮಚ್ಛೇ ಆನೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮವತ್ಥುಭಾಗೇ ಉದಕಾವಾಟೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪೋಸೇತ್ವಾ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಉತ್ತರಿಭಙ್ಗತ್ಥಾಯ ಮಾರೇನ್ತಿ. ಏವರೂಪಂ ಮಚ್ಛಂ ಉದಕೇ ವಾ ಆಕಾಸೇ ವಾ ತೀರೇ ವಾ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಠಿತಂ ಗಣ್ಹತೋ ಅವಹಾರೋ ಏವ. ಕಚ್ಛಪೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.