೧. ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡಂ

೧. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಂ

ಸುದಿನ್ನಭಾಣವಾರವಣ್ಣನಾ

೨೪. ಇತೋ ಪರಂ ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ವೇಸಾಲಿಯಾ ಅವಿದೂರೇತಿಆದಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಉತ್ತಾನತ್ಥಂ. ತಸ್ಮಾ ಅನುಪದವಣ್ಣನಂ ಪಹಾಯ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ತದೇವ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ. ಕಲನ್ದಗಾಮೋತಿ ಕಲನ್ದಕಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಕಾಳಕಾ, ತೇಸಂ ವಸೇನ ಲದ್ಧನಾಮೋ ಗಾಮೋ. ಕಲನ್ದಪುತ್ತೋತಿ ಗಾಮವಸೇನ ಲದ್ಧನಾಮಸ್ಸ ರಾಜಸಮ್ಮತಸ್ಸ ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿವಿಭವಸ್ಸ ಕಲನ್ದಸೇಟ್ಠಿನೋ ಪುತ್ತೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಕಲನ್ದನಾಮಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಲನ್ದಪುತ್ತೋತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಮ್ಬಹುಲೇಹೀತಿ ಬಹುಕೇಹಿ. ಸಹಾಯಕೇಹೀತಿ ಸುಖದುಕ್ಖಾನಿ ಸಹ ಆಯನ್ತಿ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಸಹಾಯಾ, ಸಹಾಯಾ ಏವ ಸಹಾಯಕಾ, ತೇಹಿ ಸಹಾಯಕೇಹಿ. ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಏಕತೋ. ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನಾತಿ ಕೇನಚಿದೇವ ಭಣ್ಡಪ್ಪಯೋಜನಉದ್ಧಾರಸಾರಣಾದಿನಾ ಕಿಚ್ಚೇನ; ಕತ್ತಿಕನಕ್ಖತ್ತಕೀಳಾಕಿಚ್ಚೇನಾತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಭಗವಾ ಹಿ ಕತ್ತಿಕಜುಣ್ಹಪಕ್ಖೇ ವೇಸಾಲಿಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ. ಕತ್ತಿಕನಕ್ಖತ್ತಕೀಳಾ ಚೇತ್ಥ ಉಳಾರಾ ಹೋತಿ. ತದತ್ಥಂ ಗತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅದ್ದಸ ಖೋತಿ ಕಥಂ ಅದ್ದಸ? ಸೋ ಕಿರ ನಗರತೋ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸಂ ಸುದ್ಧುತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಹತ್ಥಂ ಬುದ್ಧದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಸವನತ್ಥಞ್ಚ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಂ ಮಹಾಜನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕ್ವ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಬುದ್ಧದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಸವನತ್ಥಞ್ಚಾ’’ತಿ. ತೇನ ಹಿ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಚತುಬ್ಬಿಧಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಪರಿವುತಂ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸರೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅದ್ದಸ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅದ್ದಸ ಖೋ…ಪೇ… ದೇಸೇನ್ತ’’ನ್ತಿ. ದಿಸ್ವಾನಸ್ಸಾತಿ ದಿಸ್ವಾನ ಅಸ್ಸ. ಏತದಹೋಸೀತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಪುಞ್ಞತಾಯ ಚೋದಿಯಮಾನಸ್ಸ ಭಬ್ಬಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಏತಂ ಅಹೋಸಿ. ಕಿಂ ಅಹೋಸಿ? ಯಂನೂನಾಹಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣೇಯ್ಯನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯನ್ನೂನಾತಿ ಪರಿವಿತಕ್ಕದಸ್ಸನಮೇತಂ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ‘‘ಯಮಯಂ ಪರಿಸಾ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ, ಅಹೋ ವತಾಹಮ್ಪಿ ತಂ ಸುಣೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಸುದಿನ್ನೋ ಕಲನ್ದಪುತ್ತೋ ಯೇನ ಸಾ ಪರಿಸಾತಿ ಇಧ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಯೇನ ಭಗವಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಯೇನ ಸಾ ಪರಿಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ. ಭಗವನ್ತಞ್ಹಿ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಉಳಾರುಳಾರಜನಾ ಮಹತೀ ಪರಿಸಾ ನಿಸಿನ್ನಾ, ತತ್ರ ನ ಸಕ್ಕಾ ಇಮಿನಾ ಪಚ್ಛಾ ಆಗತೇನ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತುಂ. ಪರಿಸಾಯ ಪನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಸಕ್ಕಾತಿ ಸೋ ತಂ ಪರಿಸಂಯೇವ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಸುದಿನ್ನೋ ಕಲನ್ದಪುತ್ತೋ ಯೇನ ಸಾ ಪರಿಸಾ’’ತಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಖೋ ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಕಲನ್ದಪುತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸೀತಿ ನ ನಿಸಿನ್ನಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಅಹೋಸಿ, ಅಥ ಖೋ ಭಗವತೋ ಸಿತ್ತಯೂಪಸಂಹಿತಂ ಥೋಕಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ; ತಂ ಪನಸ್ಸ ಯಸ್ಮಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸೇವ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಖೋ ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಕಲನ್ದಪುತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸೀ’’ತಿ. ಕಿಂ ಅಹೋಸೀತಿ? ಯಥಾ ಯಥಾ ಖೋತಿಆದಿ.

ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪಕಥಾ – ಅಹಂ ಖೋ ಯೇನ ಯೇನ ಆಕಾರೇನ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಿತಂ ಆಜಾನಾಮಿ, ತೇನ ತೇನ ಮೇ ಉಪಪರಿಕ್ಖತೋ ಏವಂ ಹೋತಿ ಯದೇತಂ ಸಿತ್ತಯಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಏಕಮ್ಪಿ ದಿವಸಂ ಅಖಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ಚರಿಮಕಚಿತ್ತಂ ಪಾಪೇತಬ್ಬತಾಯ ಏಕನ್ತಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಚರಿತಬ್ಬಂ, ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಚ ಕಿಲೇಸಮಲೇನ ಅಮಲೀನಂ ಕತ್ವಾ ಚರಿಮಕಚಿತ್ತಂ ಪಾಪೇತಬ್ಬತಾಯ ಏಕನ್ತಪರಿಸುದ್ಧಂ. ಸಙ್ಖಲಿಖಿತಂ ಲಿಖಿತಸಙ್ಖಸದಿಸಂ ಧೋತಸಙ್ಖಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ ಚರಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ ನ ಸುಕರಂ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಾ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಸನ್ತೇನ ಏಕನ್ತಪರಿಪುಣ್ಣಂ…ಪೇ… ಚರಿತುಂ. ಯಂನೂನಾಹಂ ಕೇಸೇ ಚ ಮಸ್ಸುಞ್ಚ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಸಾಯರಸಪೀತತಾಯ ಕಾಸಾಯಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರನ್ತಾನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಪರಿದಹಿತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಯಸ್ಮಾ ಅಗಾರಸ್ಸ ಹಿತಂ ಕಸಿವಾಣಿಜ್ಜಾದಿಕಮ್ಮಂ ಅಗಾರಿಯನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಞ್ಚ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ನತ್ಥಿ; ತಸ್ಮಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ‘‘ಅನಗಾರಿಯಾ’’ತಿ ಞಾತಬ್ಬಾ. ತಂ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ. ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯನ್ತಿ ಪರಿಬ್ಬಜೇಯ್ಯಂ.

೨೫. ಅಚಿರವುಟ್ಠಿತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಸುದಿನ್ನೋ ಅವುಟ್ಠಿತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ನ ಭಗವನ್ತಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತತ್ರಸ್ಸ ಬಹೂ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತಾ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಾ ಸನ್ತಿ, ತೇ ‘‘‘ತ್ವಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಏಕಪುತ್ತಕೋ, ನ ಲಬ್ಭಾ ತಯಾ ಪಬ್ಬಜಿತು’ನ್ತಿ ಬಾಹಾಯಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢೇಯ್ಯುಂ, ತತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಅನ್ತರಾಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಹೇವ ಪರಿಸಾಯ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ಕೇನಚಿ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಲೇಸೇನ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮ್ಮ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಸುದಿನ್ನೋ ಕಲನ್ದಪುತ್ತೋ ಅಚಿರವುಟ್ಠಿತಾಯ ಪರಿಸಾಯ…ಪೇ… ಪಬ್ಬಾಜೇತು ಮಂ ಭಗವಾ’’ತಿ.

ಭಗವಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ರಾಹುಲಕುಮಾರಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತತೋ ಪಭುತಿ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಅನನುಞ್ಞಾತಂ ಪುತ್ತಂ ನ ಪಬ್ಬಾಜೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅನುಞ್ಞಾತೋಸಿ ಪನ ತ್ವಂ ಸುದಿನ್ನ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ…ಪೇ… ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯಾ’’ತಿ.

೨೬. ಇತೋ ಪರಂ ಪಾಠಾನುಸಾರೇನೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಕರಣೀಯಂ ತೀರೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇನೇವ ತಂ ಕರಣೀಯಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾತಿ; ನ ಹಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ತಿಬ್ಬಚ್ಛನ್ದಸ್ಸ ಭಣ್ಡಪ್ಪಯೋಜನಉದ್ಧಾರಸಾರಣಾದೀಸು ವಾ ನಕ್ಖತ್ತಕೀಳಾಯಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ನಮತಿ. ಅಮ್ಮ ತಾತಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಅಮ್ಮಾತಿ ಮಾತರಂ ಆಲಪತಿ; ತಾತಾತಿ ಪಿತರಂ. ತ್ವಂ ಖೋಸೀತಿ ತ್ವಂ ಖೋ ಅಸಿ. ಏಕಪುತ್ತಕೋತಿ ಏಕೋವ ಪುತ್ತಕೋ; ಅಞ್ಞೋ ತೇ ಜೇಟ್ಠೋ ವಾ ಕನಿಟ್ಠೋ ವಾ ನತ್ಥಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಏಕಪುತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಅನುಕಮ್ಪಾವಸೇನ ‘‘ಏಕಪುತ್ತಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಿಯೋತಿ ಪೀತಿಜನನಕೋ. ಮನಾಪೋತಿ ಮನವಡ್ಢನಕೋ. ಸುಖೇಧಿತೋತಿ ಸುಖೇನ ಏಧಿತೋ; ಸುಖಸಂವಡ್ಢಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಖಪರಿಹತೋತಿ ಸುಖೇನ ಪರಿಹತೋ; ಜಾತಕಾಲತೋ ಪಭುತಿ ಧಾತೀಹಿ ಅಙ್ಕತೋ ಅಙ್ಕಂ ಹರಿತ್ವಾ ಧಾರಿಯಮಾನೋ ಅಸ್ಸಕರಥಕಾದೀಹಿ ಬಾಲಕೀಳನಕೇಹಿ ಕೀಳಮಾನೋ ಸಾದುರಸಭೋಜನಂ ಭೋಜಿಯಮಾನೋ ಸುಖೇನ ಪರಿಹತೋ.

ನ ತ್ವಂ, ತಾತ ಸುದಿನ್ನ, ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಜಾನಾಸೀತಿ ತ್ವಂ ತಾತ ಸುದಿನ್ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಕಲಭಾಗಂ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ನ ಜಾನಾಸಿ; ಅಥ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖೇನ ನಾನುಭೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕರಣತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಅನುಭವನತ್ಥೇ ಚ ಜಾನನಾ; ಅಥ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ನಸ್ಸರಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಸರಣತ್ಥೇ ಚ ಜಾನನಾ. ವಿಕಪ್ಪದ್ವಯೇಪಿ ಪುರಿಮಪದಸ್ಸ ಉತ್ತರಪದೇನ ಸಮಾನವಿಭತ್ತಿಲೋಪೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸದ್ದಸತ್ಥಾನುಸಾರೇನ ಞಾತಬ್ಬಂ. ಮರಣೇನಪಿ ಮಯಂ ತೇ ಅಕಾಮಕಾ ವಿನಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಸಚೇಪಿ ತವ ಅಮ್ಹೇಸು ಜೀವಮಾನೇಸು ಮರಣಂ ಭವೇಯ್ಯ, ತೇನ ತೇ ಮರಣೇನಪಿ ಮಯಂ ಅಕಾಮಕಾ ಅನಿಚ್ಛಕಾ ನ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ, ವಿನಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ; ತಯಾ ವಿಯೋಗಂ ವಾ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಂ ಪನ ಮಯಂ ತನ್ತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕಿಂ ಪನ ಕಿಂ ನಾಮ ತಂ ಕಾರಣಂ ಯೇನ ಮಯಂ ತಂ ಜೀವನ್ತಂ ಅನುಜಾನಿಸ್ಸಾಮ; ಅಥ ವಾ ಕಿಂ ಪನ ಮಯಂ ತನ್ತಿ ಕೇನ ಪನ ಕಾರಣೇನ ಮಯಂ ತಂ ಜೀವನ್ತಂ ಅನುಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

೨೭. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಯತ್ಥ ನಂ ಠಿತಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ನಾನುಜಾನಿಂಸು, ತತ್ಥೇವ ಠಾನೇ. ಅನನ್ತರಹಿತಾಯಾತಿ ಕೇನಚಿ ಅತ್ಥರಣೇನ ಅನತ್ಥತಾಯ.

೨೮. ಪರಿಚಾರೇಹೀತಿ ಗನ್ಧಬ್ಬನಟನಾಟಕಾದೀನಿ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಹಾಯಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯಥಾಸುಖಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಚಾರೇಹಿ ಸಞ್ಚಾರೇಹಿ; ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಉಪನೇಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಥ ವಾ ಪರಿಚಾರೇಹೀತಿ ಗನ್ಧಬ್ಬನಟನಾಟಕಾದೀನಿ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಹಾಯಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಲಳ, ಉಪಲಳ, ರಮ, ಕೀಳಸ್ಸೂತಿಪಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತದಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭೋಗೇ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ. ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೋತಿ ಬುದ್ಧಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಸಙ್ಘಞ್ಚ ಆರಬ್ಭ ದಾನಪ್ಪದಾನಾದೀನಿ ಸುಗತಿಮಗ್ಗಸೋಧಕಾನಿ ಕುಸಲಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ. ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸೀತಿ ಕಥಾನುಪ್ಪಬನ್ಧವಿಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ ನಿರಾಲಾಪಸಲ್ಲಾಪೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವತ್ವಾ ಪಟಿವಚನಮ್ಪಿ ಅಲಭಮಾನಾ ಸಹಾಯಕೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಏಸ ವೋ ಸಹಾಯಕೋ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮೋ, ನಿವಾರೇಥ ನ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು. ತೇಪಿ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅವೋಚುಂ, ತೇಸಮ್ಪಿ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಕಲನ್ದಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಾ…ಪೇ… ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ.

೨೯. ಅಥಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಾನಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಸಚೇ ಅಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅಲಭಮಾನೋ ಮರಿಸ್ಸತಿ ನ ಕೋಚಿ ಗುಣೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಪಬ್ಬಜಿತಂ ಪನ ನಂ ಮಾತಾಪಿತರೋಪಿ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಮಯಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮ. ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪಿ ಚ ನಾಮೇಸಾ ಭಾರಿಯಾ, ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತಬ್ಬಂ. ಏಕಸೇಯ್ಯಂ ಏಕಭತ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅತಿದುಕ್ಕರಂ. ಅಯಞ್ಚ ಸುಖುಮಾಲೋ ನಾಗರಿಕಜಾತಿಯೋ, ಸೋ ತಂ ಚರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಪುನ ಇಧೇವ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ. ಹನ್ದಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅನುಜಾನಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ತೇ ತಥಾ ಅಕಂಸು. ಮಾತಾಪಿತರೋಪಿ ನಂ ಅನುಜಾನಿಂಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಕಲನ್ದಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಾ ಯೇನ ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಕಲನ್ದಪುತ್ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ…ಪೇ… ಅನುಞ್ಞಾತೋಸಿ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯಾ’’ತಿ.

೩೦. ಹಟ್ಠೋತಿ ತುಟ್ಠೋ. ಉದಗ್ಗೋತಿ ಪೀತಿವಸೇನ ಅಬ್ಭುನ್ನತಕಾಯಚಿತ್ತೋ. ಕತಿಪಾಹನ್ತಿ ಕತಿಪಯಾನಿ ದಿವಸಾನಿ. ಬಲಂ ಗಾಹೇತ್ವಾತಿ ಸಪ್ಪಾಯಭೋಜನಾನಿ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ, ಉಚ್ಛಾದನನ್ಹಾಪನಾದೀಹಿ ಚ ಕಾಯಂ ಪರಿಹರನ್ತೋ, ಕಾಯಬಲಂ ಜನೇತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸುಮುಖಂ ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟಂ ಪಹಾಯ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ…ಪೇ… ಪಬ್ಬಾಜೇತು ಮಂ ಭನ್ತೇ ಭಗವಾತಿ. ಭಗವಾ ಸಮೀಪೇ ಠಿತಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತೇನ ಹಿ ಭಿಕ್ಖು ಸುದಿನ್ನಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಹಿ ಚೇವ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಹಿ ಚಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವತೋ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಸುದಿನ್ನಂ ಕಲನ್ದಪುತ್ತಂ ಜಿನದತ್ತಿಯಂ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಂ ಲದ್ಧಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ ಚೇವ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಸಿ ಚ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಲತ್ಥ ಖೋ ಸುದಿನ್ನೋ ಕಲನ್ದಪುತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ, ಅಲತ್ಥ ಉಪಸಮ್ಪದ’’ನ್ತಿ.

ಏತ್ಥ ಪನ ಠತ್ವಾ ಸಬ್ಬಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಚ ಕಥಿತಾ. ಮಯಂ ಪನ ಯಥಾಠಿತಪಾಳಿವಸೇನೇವ ಖನ್ಧಕೇ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚೇತಂ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಯಂ ಖನ್ಧಕೇ ವಾ ಪರಿವಾರೇ ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ವಿಭಙ್ಗೇಕಥಿತಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮ. ಏವಞ್ಹಿ ಕಥಿಯಮಾನೇ ಪಾಳಿಕ್ಕಮೇನೇವ ವಣ್ಣನಾ ಕತಾ ಹೋತಿ. ತತೋ ತೇನ ತೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೇನ ಅತ್ಥಿಕಾನಂ ಪಾಳಿಕ್ಕಮೇನೇವ ಇಮಂ ವಿನಯಸಂವಣ್ಣನಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಸೋ ಸೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ.

ಅಚಿರೂಪಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಅಚಿರಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ; ಉಪಸಮ್ಪದತೋ ನಚಿರಕಾಲೇಯೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏವರೂಪೇತಿ ಏವಂವಿಧೇ ಏವಂಜಾತಿಕೇ. ಧುತಗುಣೇತಿ ಕಿಲೇಸನಿದ್ಧುನನಕೇ ಗುಣೇ. ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತತೀತಿ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ವತ್ತತಿ ಚರತಿ ವಿಹರತಿ. ಆರಞ್ಞಿಕೋ ಹೋತೀತಿ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆರಞ್ಞಿಕಧುತಙ್ಗವಸೇನ ಅರಞ್ಞವಾಸಿಕೋ ಹೋತಿ. ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋತಿ ಅತಿರೇಕಲಾಭಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ಚುದ್ದಸ ಭತ್ತಾನಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಧುತಙ್ಗವಸೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋ ಹೋತಿ. ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋತಿ ಗಹಪತಿಚೀವರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಧುತಙ್ಗವಸೇನ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ ಹೋತಿ. ಸಪದಾನಚಾರಿಕೋತಿ ಲೋಲುಪ್ಪಚಾರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಪದಾನಚಾರಿಕಧುತಙ್ಗವಸೇನ ಸಪದಾನಚಾರಿಕೋ ಹೋತಿ; ಘರಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಪವಿಸತಿ. ವಜ್ಜಿಗಾಮನ್ತಿ ವಜ್ಜೀನಂ ಗಾಮಂ ವಜ್ಜೀಸು ವಾ ಗಾಮಂ.

ಅಡ್ಢಾ ಮಹದ್ಧನಾತಿಆದೀಸು ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗೂಪಕರಣಮಹನ್ತತಾಯ ಅಡ್ಢಾ; ಯೇ ಹಿ ತೇಸಂ ಉಪಭೋಗಾ ಯಾನಿ ಚ ಉಪಭೋಗೂಪಕರಣಾನಿ, ತಾನಿ ಮಹನ್ತಾನಿ ಬಹುಲಾನಿ ಸಾರಕಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನಿಧೇತ್ವಾ ಠಪಿತಧನಮಹನ್ತತಾಯ ಮಹದ್ಧನಾ. ಮಹಾಭೋಗಾತಿ ದಿವಸಪರಿಬ್ಬಯಸಙ್ಖಾತಭೋಗಮಹನ್ತತಾಯ ಮಹಾಭೋಗಾ. ಅಞ್ಞೇಹಿ ಉಪಭೋಗೇಹಿ ಜಾತರೂಪರಜತಸ್ಸೇವ ಪಹೂತತಾಯ ಪಹೂತಜಾತರೂಪರಜತಾ. ಅಲಙ್ಕಾರಭೂತಸ್ಸ ವಿತ್ತೂಪಕರಣಸ್ಸ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಕರಣಸ್ಸ ಪಹೂತತಾಯ ಪಹೂತವಿತ್ತೂಪಕರಣಾ. ವೋಹಾರವಸೇನ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ಧನಧಞ್ಞಸ್ಸ ಪಹೂತತಾಯ ಪಹೂತಧನಧಞ್ಞಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಸೇನಾಸನಂ ಸಂಸಾಮೇತ್ವಾತಿ ಸೇನಾಸನಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ; ಯಥಾ ನ ವಿನಸ್ಸತಿ ತಥಾ ನಂ ಸುಟ್ಠು ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಟ್ಠಿಮತ್ತೇ ಥಾಲಿಪಾಕೇತಿ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಸಟ್ಠಿಥಾಲಿಪಾಕೇ. ಏಕಮೇಕೋ ಚೇತ್ಥ ಥಾಲಿಪಾಕೋ ದಸನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಛನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಭತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಭತ್ತಾಭಿಹಾರಂ ಅಭಿಹರಿಂಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಅಭಿಹರೀಯತೀತಿ ಅಭಿಹಾರೋ. ಕಿಂ ಅಭಿಹರೀಯತಿ? ಭತ್ತಂ. ಭತ್ತಮೇವ ಅಭಿಹಾರೋ ಭತ್ತಾಭಿಹಾರೋ, ತಂ ಭತ್ತಾಭಿಹಾರಂ. ಅಭಿಹರಿಂಸೂತಿ ಅಭಿಮುಖಾ ಹರಿಂಸು. ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಮಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತಸ್ಸ ಕಿಂ ಪಮಾಣನ್ತಿ? ಸಟ್ಠಿ ಥಾಲಿಪಾಕಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸಟ್ಠಿಮತ್ತೇ ಥಾಲಿಪಾಕೇ ಭತ್ತಾಭಿಹಾರಂ ಅಭಿಹರಿಂಸೂ’’ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾತಿ ಸಯಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕತ್ತಾ ಸಪದಾನಚಾರಂ ಚರಿತುಕಾಮೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ದತ್ವಾ. ಅಯಂ ಹಿ ಆಯಸ್ಮಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ಲಾಭಂ ಲಚ್ಛನ್ತಿ ಅಹಞ್ಚ ಪಿಣ್ಡಕೇನ ನ ಕಿಲಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏತದತ್ಥಮೇವ ಆಗತೋ. ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ಆಗಮನಾನುರೂಪಂ ಕರೋನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ.

೩೧. ಞಾತಿದಾಸೀತಿ ಞಾತಕಾನಂ ದಾಸೀ. ಆಭಿದೋಸಿಕನ್ತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಂ ಏಕರತ್ತಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಪೂತಿಭೂತಂ. ತತ್ರಾಯಂ ಪದತ್ಥೋ – ಪೂತಿಭಾವದೋಸೇನ ಅಭಿಭೂತೋತಿ ಅಭಿದೋಸೋ, ಅಭಿದೋಸೋವ ಆಭಿದೋಸಿಕೋ, ಏಕರತ್ತಾತಿಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ವಾ ನಾಮಸಞ್ಞಾ ಏಸಾ, ಯದಿದಂ ಆಭಿದೋಸಿಕೋತಿ, ತಂ ಆಭಿದೋಸಿಕಂ. ಕುಮ್ಮಾಸನ್ತಿ ಯವಕುಮ್ಮಾಸಂ. ಛಡ್ಡೇತುಕಾಮಾ ಹೋತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅನ್ತಮಸೋ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾನಮ್ಪಿ ಗೋರೂಪಾನಮ್ಪಿ ಅಪರಿಭೋಗಾರಹೋ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಕಚವರಂ ವಿಯ ಬಹಿ ಛಡ್ಡೇತುಕಾಮಾ ಹೋತಿ. ಸಚೇತನ್ತಿ ಸಚೇ ಏತಂ. ಭಗಿನೀತಿ ಅರಿಯವೋಹಾರೇನ ಞಾತಿದಾಸಿಂ ಆಲಪತಿ. ಛಡ್ಡನೀಯಧಮ್ಮನ್ತಿ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬಸಭಾವಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಭಗಿನಿ, ಏತಂ ಸಚೇ ಬಹಿ ಛಡ್ಡನೀಯಧಮ್ಮಂ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪರಿಗ್ಗಹಂ, ತಂ ಇಧ ಮೇ ಪತ್ತೇ ಆಕಿರಾ’’ತಿ.

ಕಿಂ ಪನ ಏವಂ ವತ್ತುಂ ಲಬ್ಭತಿ, ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ವಾ ಪಯುತ್ತವಾಚಾ ವಾ ನ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪರಿಗ್ಗಹತ್ತಾ. ಯಞ್ಹಿ ಛಡ್ಡನೀಯಧಮ್ಮಂ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪರಿಗ್ಗಹಂ, ಯತ್ಥ ಸಾಮಿಕಾ ಅನಾಲಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ‘‘ದೇಥ ಆಹರಥ ಇಧ ಆಕಿರಥಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಅಗ್ಗಅರಿಯವಂಸಿಕೋ ಆಯಸ್ಮಾ ರಟ್ಠಪಾಲೋಪಿ ‘‘ಛಡ್ಡನೀಯಧಮ್ಮಂ ಕುಮ್ಮಾಸಂ ಇಧ ಮೇ ಪತ್ತೇ ಆಕಿರಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೨೯೯) ಅವಚ. ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಏವರೂಪಂ ಛಡ್ಡನೀಯಧಮ್ಮಂ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ವನಮೂಲಫಲಭೇಸಜ್ಜಾದಿಕಂ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಯಥಾಸುಖಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ನ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯಿತಬ್ಬಂ. ಹತ್ಥಾನನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖಾಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಪತ್ತಂ ಉಪನಾಮಯತೋ ಮಣಿಬನ್ಧತೋ ಪಭುತಿ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಹತ್ಥಾನಂ. ಪಾದಾನನ್ತಿ ನಿವಾಸನನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಪಾದಾನಂ. ಸರಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಸಚೇತಂ ಭಗಿನೀ’’ತಿ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರಯತೋ ಸರಸ್ಸ ಚ. ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಗ್ಗಹೇಸೀತಿ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಪುಬ್ಬಂ ಆಕಾರಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ ಸಞ್ಜಾನಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ. ಸುದಿನ್ನೋ ಹಿ ಭಗವತೋ ದ್ವಾದಸಮೇ ವಸ್ಸೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವೀಸತಿಮೇ ವಸ್ಸೇ ಞಾತಿಕುಲಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋ ಸಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಅಟ್ಠವಸ್ಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ; ತೇನ ನಂ ಸಾ ಞಾತಿದಾಸೀ ದಿಸ್ವಾವ ನ ಸಞ್ಜಾನಿ, ನಿಮಿತ್ತಂ ಪನ ಅಗ್ಗಹೇಸೀತಿ.

ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಮಾತರಂ ಏತದವೋಚಾತಿ ಅತಿಗರುನಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗತೇನ ಸಾಮಿಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ‘‘ತ್ವಂ ನು ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯೋ ಸುದಿನ್ನೋ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ವತ್ತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತೀ ವೇಗೇನ ಘರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಮಾತರಂ ಏತಂ ಅವೋಚ. ಯಗ್ಘೇತಿ ಆರೋಚನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಸಚೇ ಜೇ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಜೇತಿ ಆಲಪನೇ ನಿಪಾತೋ. ಏವಞ್ಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ದಾಸಿಜನಂ ಆಲಪನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತ್ವಂ, ಭೋತಿ ದಾಸಿ, ಸಚೇ ಸಚ್ಚಂ ಭಣಸೀ’’ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

೩೨. ಅಞ್ಞತರಂ ಕುಟ್ಟಮೂಲನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ದೇಸೇ ದಾನಪತೀನಂ ಘರೇಸು ಸಾಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ಆಸನಾನಿ ಚೇತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಉಪಟ್ಠಾಪಿತಂ ಉದಕಕಞ್ಜಿಯಂ; ತತ್ಥ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ಸಚೇ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ದಾನಪತೀನಮ್ಪಿ ಸನ್ತಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಈದಿಸಾಯ ಸಾಲಾಯ ಅಞ್ಞತರಂ ಕುಟ್ಟಮೂಲನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಕಪಣಮನುಸ್ಸಾ ವಿಯ ಅಸಾರುಪ್ಪೇ ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ.

ಅತ್ಥಿ ನಾಮ ತಾತಾತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ಥೇ; ನಾಮಾತಿ ಪುಚ್ಛನತ್ಥೇ ಮಞ್ಞನತ್ಥೇ ಚ ನಿಪಾತೋ. ಇದಞ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ, ತಾತ ಸುದಿನ್ನ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧನಂ, ನ ಮಯಂ ನಿದ್ಧನಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ಯೇಸಂ ನೋ ತ್ವಂ ಈದಿಸೇ ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಆಭಿದೋಸಿಕಂ ಕುಮ್ಮಾಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಸಿ’’; ತಥಾ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ, ತಾತ ಸುದಿನ್ನ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜೀವಿತಂ, ನ ಮಯಂ ಮತಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ಯೇಸಂ ನೋ ತ್ವಂ ಈದಿಸೇ ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಆಭಿದೋಸಿಕಂ ಕುಮ್ಮಾಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಸಿ’’; ತಥಾ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಮಞ್ಞೇ, ತಾತ ಸುದಿನ್ನ, ತವ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಸಾಸನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಟಿಲದ್ಧೋ ಸಮಣಗುಣೋ, ಯಂ ತ್ವಂ ಸುಭೋಜನರಸಸಂವಡ್ಢಿತೋಪಿ ಇಮಂ ಜಿಗುಚ್ಛನೇಯ್ಯಂ ಆಭಿದೋಸಿಕಂ ಕುಮ್ಮಾಸಂ ಅಮತಮಿವ ನಿಬ್ಬಿಕಾರೋ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ.

ಸೋ ಪನ ಗಹಪತಿ ದುಕ್ಖಾಭಿತುನ್ನತಾಯ ಏತಮತ್ಥಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ವತ್ತುಮಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನಾಮ, ತಾತ ಸುದಿನ್ನ, ಆಭಿದೋಸಿಕಂ ಕುಮ್ಮಾಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಅವೋಚ. ಅಕ್ಖರಚಿನ್ತಕಾ ಪನೇತ್ಥ ಇಮಂ ಲಕ್ಖಣಂ ವದನ್ತಿ – ಅನೋಕಪ್ಪನಾಮರಿಸನತ್ಥವಸೇನ ಏತಂ ಅತ್ಥಿನಾಮಸದ್ದೇ ಉಪಪದೇ ‘‘ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಅನಾಗತವಚನಂ ಕತಂ. ತಸ್ಸಾಯಮತ್ಥೋ – ಅತ್ಥಿ ನಾಮ…ಪೇ… ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಸಿ, ಇದಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಮ್ಪಿ ಅಹಂ ನ ಸದ್ದಹಾಮಿ ನ ಮರಿಸಯಾಮೀತಿ. ತತಾಯಂ ಆಭಿದೋಸಿಕೋತಿ ತತೋ ತವ ಗೇಹತೋ ಅಯಂ ಆಭಿದೋಸಿಕೋ ಕುಮ್ಮಾಸೋ ಲದ್ಧೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತೋಯನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ತದಾಯನ್ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ. ಯೇನ ಸಕಪಿತು ನಿವೇಸನನ್ತಿ ಯೇನ ಸಕಸ್ಸ ಪಿತು ಅತ್ತನೋ ಪಿತು ನಿವೇಸನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ; ಥೇರೋ ಪಿತರಿ ಪೇಮೇನೇವ ಸುಬ್ಬಚೋ ಹುತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಧಿವಾಸೇಸೀತಿ ಥೇರೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋಪಿ ಸಮಾನೋ ‘‘ಸಚೇ ಏಕಭತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಗಹೇಸ್ಸಾಮಿ, ಅತಿವಿಯ ನೇಸಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞಾತೀನಂ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ.

೩೩. ಓಪುಞ್ಜಾಪೇತ್ವಾತಿ ಉಪಲಿಮ್ಪಾಪೇತ್ವಾ. ಏಕಂ ಹಿರಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಹಿರಞ್ಞನ್ತಿ ಕಹಾಪಣೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪುರಿಸೋತಿ ನಾತಿದೀಘೋ ನಾತಿರಸ್ಸೋ ಮಜ್ಝಿಮಪ್ಪಮಾಣೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಿರೋಕರಣೀಯನ್ತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮಂ; ಸಾಣಿಪಾಕಾರೇನ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ತಿರೋ ಕರೋನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ತಿರೋಕರಣೀಯಂ, ತಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ; ಸಮನ್ತತೋ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಜ್ಜ ಸುದಿನ್ನೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ. ಹಿ ಇತಿ ಪದಪೂರಣಮತ್ತೇ ನಿಪಾತೋ. ತೇನಾತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ವಾ ಉಯ್ಯೋಜನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋಯೇವ.

೩೪. ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಾಳಿಯಂ ಕಾಲಾರೋಚನಂ ನ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಆರೋಚಿತೇಯೇವ ಕಾಲೇ ಅಗಮಾಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇದಂ ತೇ ತಾತಾತಿ ದ್ವೇ ಪುಞ್ಜೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ. ಮಾತೂತಿ ಜನೇತ್ತಿಯಾ. ಮತ್ತಿಕನ್ತಿ ಮಾತಿತೋ ಆಗತಂ; ಇದಂ ತೇ ಮಾತಾಮಹಿಯಾ ಮಾತು ಇಮಂ ಗೇಹಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ದಿನ್ನಧನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತ್ಥಿಕಾಯ ಇತ್ಥಿಧನನ್ತಿ ಹೀಳೇನ್ತೋ ಆಹ. ಇತ್ಥಿಕಾಯ ನಾಮ ಇತ್ಥಿಪರಿಭೋಗಾನಂಯೇವ ನ್ಹಾನಚುಣ್ಣಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಲದ್ಧಂ ಧನಂ ಕಿತ್ತಕಂ ಭವೇಯ್ಯ. ತಸ್ಸಾಪಿ ತಾವ ಪರಿಮಾಣಂ ಪಸ್ಸ. ಅಥ ವಾ ಇದಂ ತೇ ತಾತ ಸುದಿನ್ನ ಮಾತು ಧನಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಮತ್ತಿಕಂ, ನ ಮಯಾ ದಿನ್ನಂ, ತವ ಮಾತುಯೇವ ಸನ್ತಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಂ ಪನೇತಂ ನ ಕಸಿಯಾ ನ ವಣಿಜ್ಜಾಯ ಸಮ್ಭೂತಂ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಇತ್ಥಿಕಾಯ ಇತ್ಥಿಧನಂ. ಯಂ ಇತ್ಥಿಕಾಯ ಞಾತಿಕುಲತೋ ಸಾಮಿಕಕುಲಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ಲದ್ಧಬ್ಬಂ ನ್ಹಾನಚುಣ್ಣಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಇತ್ಥಿಧನಂ, ತಂ ತಾವ ಏತ್ತಕನ್ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಅಞ್ಞಂ ಪೇತ್ತಿಕಂ ಅಞ್ಞಂ ಪಿತಾಮಹನ್ತಿ ಯಂ ಪನ ತೇ ಪಿತು ಚ ಪಿತಾಮಹಾನಞ್ಚ ಸನ್ತಕಂ, ತಂ ಅಞ್ಞಂಯೇವ. ನಿಹಿತಞ್ಚ ಪಯುತ್ತಞ್ಚ ಅತಿವಿಯ ಬಹು; ಏತ್ಥ ಚ ಪಿತಾಮಹನ್ತಿ ತದ್ಧಿತಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪೇತಾಮಹನ್ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ಲಬ್ಭಾ ತಾತ ಸುದಿನ್ನ ಹೀನಾಯಾವತ್ತಿತ್ವಾತಿ ತಾತ, ಸುದಿನ್ನ, ಉತ್ತಮಂ ಅರಿಯದ್ಧಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತಲಿಙ್ಗಂ ಪಹಾಯ ಹೀನಾಯ ಗಿಹಿಭಾವಾಯ ಆವತ್ತಿತ್ವಾ ಲಬ್ಭಾ ಭೋಗಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ, ನಾಲಬ್ಭಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ, ನ ತ್ವಂ ರಾಜಭೀತೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ನ ಇಣಾಯಿಕೇಹಿ ಪಲಿಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾತಿ. ತಾತ ನ ಉಸ್ಸಹಾಮೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ತಾತಾತಿ ವಚನಂ ಗೇಹಸಿತಪೇಮೇನ ಆಹ, ನ ಸಮಣತೇಜೇನ. ನ ಉಸ್ಸಹಾಮೀತಿ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ. ನ ವಿಸಹಾಮೀತಿ ನಪ್ಪಹೋಮಿ, ನ ಸಮತ್ಥೋಮ್ಹಿ.

‘‘ವದೇಯ್ಯಾಮ ಖೋ ತಂ ಗಹಪತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ವಚನಂ ಸಮಣತೇಜೇನಾಹ. ನಾತಿಕಡ್ಢೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಯಂ ತೇ ಮಯಿ ಪೇಮಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ, ತಂ ಕೋಧವಸೇನ ನ ಅತಿಕಡ್ಢೇಯ್ಯಾಸಿ; ಸಚೇ ನ ಕುಜ್ಝೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತತೋ ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಮಞ್ಞೇ ಕತ್ತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ವದೇಹಿ ತಾತ ಸುದಿನ್ನಾ’’ತಿ. ತೇನಹೀತಿ ಉಯ್ಯೋಜನತ್ಥೇ ವಿಭತ್ತಿಪತಿರೂಪಕೋ ನಿಪಾತೋ. ತತೋನಿದಾನನ್ತಿ ತಂನಿದಾನಂ ತಂಹೇತುಕನ್ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಸ್ಸ ತೋ-ಆದೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ; ಸಮಾಸೇ ಚಸ್ಸ ಲೋಪಾಭಾವೋ. ಭಯಂ ವಾತಿ ‘‘ಕಿನ್ತಿ ಮೇ ಭೋಗೇ ನೇವ ರಾಜಾನೋ ಹರೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಂ ರಾಜಾದಿಭಯಂ; ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಛಮ್ಭಿತತ್ತನ್ತಿ ರಾಜೂಹಿ ವಾ ಚೋರೇಹಿ ವಾ ‘‘ಧನಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಕಮ್ಮಕಾರಣಂ ಕಾರಿಯಮಾನಸ್ಸ ಕಾಯಿಞ್ಜನಂ ಕಾಯಕಮ್ಪೋ ಹದಯಮಂಸಚಲನಂ. ಲೋಮಹಂಸೋತಿ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಭಯೇ ಲೋಮಾನಂ ಹಂಸನಂ ಉದ್ಧಗ್ಗಭಾವೋ. ಆರಕ್ಖೋತಿ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ರತ್ತಿಞ್ಚ ದಿವಾ ಚ ಆರಕ್ಖಣಂ.

೩೫. ತೇನ ಹಿ ವಧೂತಿ ಸೇಟ್ಠಿ ಗಹಪತಿ ಧನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಅತ್ತನಾ ಗಿಹಿಭಾವತ್ಥಾಯ ಪಲೋಭೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಮಾತುಗಾಮಸದಿಸಂ ದಾನಿ ಪುರಿಸಾನಂ ಬನ್ಧನಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತೇನ ಹಿ ವಧೂ’’ತಿ. ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕನ್ತಿ ಪುರಾಣಂ ದುತಿಯಿಕಂ ಪುಬ್ಬೇ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ದುತಿಯಿಕಂ, ಗೇಹಸಿತಸುಖುಪಭೋಗಸಹಾಯಿಕಂ ಭೂತಪುಬ್ಬಭರಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ಹೀತಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಮಾತುಗಾಮಸದಿಸಂ ಬನ್ಧನಂ ನತ್ಥಿ. ಪಾದೇಸು ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಪಾದೇ ಗಹೇತ್ವಾ; ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮವಚನಂ, ಪಾದೇಸು ವಾ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ. ‘‘ಕೀದಿಸಾ ನಾಮ ತಾ ಅಯ್ಯಪುತ್ತ ಅಚ್ಛರಾಯೋ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ? ತದಾ ಕಿರ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರೇಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಮಾರೇಪಿ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೇಪಿ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಗುಣಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ – ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಏತೇ ಪಬ್ಬಜನ್ತೀ’’ತಿ. ಅಥಞ್ಞೇ ವದನ್ತಿ – ‘‘ದೇವಚ್ಛರಾನಂ ದೇವನಾಟಕಾನಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ. ಸಾ ಕಥಾ ವಿತ್ಥಾರಿಕಾ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಯಂ ಏವಮಾಹಾತಿ. ಥೇರೋ ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ನ ಖೋ ಅಹಂ ಭಗಿನೀತಿ ಆಹ. ಸಮುದಾಚರತೀತಿ ವೋಹರತಿ ವದೇತಿ. ತತ್ಥೇವ ಮುಚ್ಛಿತಾ ಪಪತಾತಿ ನಂ ಭಗಿನಿವಾದೇನ ಸಮುದಾಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅನತ್ಥಿಕೋ ದಾನಿ ಮಯಾ ಅಯಂ ಯೋ ಮಂ ಪಜಾಪತಿಂ ಸಮಾನಂ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಾ ಸಯಿತದಾರಿಕಂ ವಿಯ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಬಲವಸೋಕಾ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪದೇಸೇ ಮುಚ್ಛಿತಾ ಪಪತಾ; ಪತಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಮಾ ನೋ ವಿಹೇಠಯಿತ್ಥಾತಿ ಮಾ ಅಮ್ಹೇ ಧನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮಾತುಗಾಮಞ್ಚ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ವಿಹೇಠಯಿತ್ಥ; ವಿಹೇಸಾ ಹೇಸಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾನನ್ತಿ. ತೇನ ಹಿ ತಾತ ಸುದಿನ್ನ ಬೀಜಕಮ್ಪಿ ದೇಹೀತಿ ಏತ್ಥ ತೇನ ಹೀತಿ ಅಭಿರತಿಯಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತಿ. ಸಚೇ ತ್ವಂ ಅಭಿರತೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಸಿ, ಚರಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿತಾ ಹೋಹಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಕುಲವಂಸಬೀಜಕಂ ಏಕಂ ಪುತ್ತಂ ದೇಹಿ. ಮಾ ನೋ ಅಪುತ್ತಕಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ಲಿಚ್ಛವಯೋ ಅತಿಹರಾಪೇಸುನ್ತಿ ಮಯಞ್ಹಿ ಲಿಚ್ಛವೀನಂ ಗಣರಾಜೂನಂ ರಜ್ಜೇ ವಸಾಮ, ತೇ ತೇ ಪಿತುನೋ ಅಚ್ಚಯೇನ ಇಮಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ಏವಂ ಮಹನ್ತಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಿಭವಂ ಅಪುತ್ತಕಂ ಕುಲಧನರಕ್ಖಕೇನ ಪುತ್ತೇನ ವಿರಹಿತಂ ಅತ್ತನೋ ರಾಜನ್ತೇಪುರಂ ಅತಿಹರಾಪೇಯ್ಯುನ್ತಿ, ತಂ ತೇ ಮಾ ಅತಿಹರಾಪೇಸುಂ, ಮಾ ಅತಿಹರಾಪೇನ್ತೂತಿ.

ಏತಂ ಖೋ ಮೇ, ಅಮ್ಮ, ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ? ಸೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏತೇಸಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅಹಮೇವ ಸಾಮೀ, ಅಞ್ಞೋ ನತ್ಥಿ. ತೇ ಮಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ನಿಚ್ಚಂ ಅನುಬನ್ಧಿಸ್ಸನ್ತಿ; ತೇನಾಹಂ ನ ಲಚ್ಛಾಮಿ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ, ಪುತ್ತಕಂ ಪನ ಲಭಿತ್ವಾ ಓರಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತತೋ ಅಹಂ ಯಥಾಸುಖಂ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಂ ನಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಏವಮಾಹಾತಿ.

೩೬. ಪುಪ್ಫನ್ತಿ ಉತುಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಲೋಹಿತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಹಿ ಉತುಕಾಲೇ ಗಬ್ಭಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನೇ ಲೋಹಿತವಣ್ಣಾ ಪಿಳಕಾ ಸಣ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ, ತತೋ ಲೋಹಿತಂ ಪಗ್ಘರತಿ, ತಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ ‘‘ಪುಪ್ಫ’’ನ್ತಿ. ತಂ ಪನ ಯಾವ ಬಲವಂ ಹೋತಿ ಬಹು ಪಗ್ಘರತಿ, ತಾವ ದಿನ್ನಾಪಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ದೋಸೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಪಗ್ಘರತಿ; ದೋಸೇ ಪನ ಪಗ್ಘರಿತೇ ಸುದ್ಧೇ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ದಿನ್ನಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ಖಿಪ್ಪಂ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ. ಪುಪ್ಫಂಸಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೀತಿ ಪುಪ್ಫಂ ಅಸ್ಸಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ; ಅಕಾರಲೋಪೇನ ಸನ್ಧಿ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಯ ಬಾಹಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಯ ಯಾ ಬಾಹಾ, ತತ್ರ ನಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಪಞ್ಞತ್ತೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇತಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅಟ್ಠಪಿತೇ. ಭಗವತೋ ಕಿರ ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧಯಿಂಸು, ನ ಏವರೂಪಂ ಅಜ್ಝಾಚಾರಮಕಂಸು. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇವ ಇದಂ ಸುತ್ತಮಾಹ – ‘‘ಆರಾಧಯಿಂಸು ವತ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೨೫). ಅಥ ಭಗವಾ ಅಜ್ಝಾಚಾರಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಾರಾಜಿಕಂ ವಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ವಾ ನ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅವಸೇಸೇ ಪಞ್ಚ ಖುದ್ದಕಾಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇ ಏವ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಪಞ್ಞತ್ತೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ’’ತಿ.

ಅನಾದೀನವದಸ್ಸೋತಿ ಯಂ ಭಗವಾ ಇದಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೋ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸತಿ, ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅನವಜ್ಜಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ. ಸಚೇ ಹಿ ‘‘ಅಯಂ ಇದಂ ನ ಕರಣೀಯನ್ತಿ ವಾ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜಾಯ ವಾ ಸಂವತ್ತತೀ’’ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ, ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ತತೋನಿದಾನಂ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣನ್ತೋಪಿ ನ ಕರೇಯ್ಯ. ಏತ್ಥ ಪನ ಆದೀನವಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ನಿದ್ದೋಸಸಞ್ಞೀ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅನಾದೀನವದಸ್ಸೋ’’ತಿ. ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಯಾತಿ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ಅಭಿವಿಞ್ಞಾಪೇಸೀತಿ ಪವತ್ತೇಸಿ; ಪವತ್ತನಾಪಿ ಹಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಚೋಪನತೋ ‘‘ವಿಞ್ಞಾಪನಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅಭಿವಿಞ್ಞಾಪನಞ್ಚೇಸ ಗಬ್ಭಸಣ್ಠಾನಸನ್ನಿಟ್ಠಾನತ್ಥಮಕಾಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸಾ ತೇನ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹೀತಿ ಸಾ ಚ ತೇನೇವ ಅಜ್ಝಾಚಾರೇನ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಿ, ನ ಅಞ್ಞಥಾ. ಕಿಂ ಪನ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಗಬ್ಭಗ್ಗಹಣಂ ಹೋತೀತಿ? ಹೋತಿ. ಕಥಂ? ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೇನ, ಚೋಳಗ್ಗಹಣೇನ, ಅಸುಚಿಪಾನೇನ, ನಾಭಿಪರಾಮಸನೇನ, ರೂಪದಸ್ಸನೇನ, ಸದ್ದೇನ, ಗನ್ಧೇನ. ಇತ್ಥಿಯೋ ಹಿ ಏಕಚ್ಚಾ ಉತುಸಮಯೇ ಛನ್ದರಾಗರತ್ತಾ ಪುರಿಸಾನಂ ಹತ್ಥಗ್ಗಾಹ-ವೇಣಿಗ್ಗಾಹ-ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಪರಾಮಸನಂ ಸಾದಿಯನ್ತಿಯೋಪಿ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಏವಂ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೇನ ಗಬ್ಭಗ್ಗಹಣಂ ಹೋತಿ.

ಉದಾಯಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪನ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ತಂ ಅಸುಚಿಂ ಏಕದೇಸಂ ಮುಖೇನ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ಏಕದೇಸಂ ಚೋಳಕೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಅಙ್ಗಜಾತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿ. ಸಾ ತೇನ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಿ. ಏವಂ ಚೋಳಗ್ಗಹಣೇನ ಗಬ್ಭಗ್ಗಹಣಂ ಹೋತಿ.

ಮಿಗಸಿಙ್ಗತಾಪಸಸ್ಸ ಮಾತಾ ಮಿಗೀ ಉತುಸಮಯೇ ತಾಪಸಸ್ಸ ಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಸಮ್ಭವಂ ಪಸ್ಸಾವಂ ಪಿವಿ. ಸಾ ತೇನ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಮಿಗಸಿಙ್ಗಂ ವಿಜಾಯಿ. ಏವಂ ಅಸುಚಿಪಾನೇನ ಗಬ್ಭಗ್ಗಹಣಂ ಹೋತಿ.

ಸಾಮಸ್ಸ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಚಕ್ಖುಪರಿಹಾನಿಂ ಞತ್ವಾ ಸಕ್ಕೋ ಪುತ್ತಂ ದಾತುಕಾಮೋ ದುಕೂಲಪಣ್ಡಿತಂ ಆಹ – ‘‘ವಟ್ಟತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೋ’’ತಿ? ‘‘ಅನತ್ಥಿಕಾ ಮಯಂ ಏತೇನ, ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾಮ್ಹಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಉತುಸಮಯೇ ಅಙ್ಗುಟ್ಠೇನ ನಾಭಿಂ ಪರಾಮಸೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಸಾ ತೇನ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಸಾಮಂ ತಾಪಸದಾರಕಂ ವಿಜಾಯಿ. ಏವಂ ನಾಭಿಪರಾಮಸನೇನ ಗಬ್ಭಗ್ಗಹಣಂ ಹೋತಿ. ಏತೇನೇವ ನಯೇನ ಮಣ್ಡಬ್ಯಸ್ಸ ಚ ಚಣ್ಡಪಜ್ಜೋತಸ್ಸ ಚ ವತ್ಥು ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಕಥಂ ರೂಪದಸ್ಸನೇನ ಹೋತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚಾ ಇತ್ಥೀ ಉತುಸಮಯೇ ಪುರಿಸಸಂಸಗ್ಗಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಛನ್ದರಾಗವಸೇನ ಅನ್ತೋಗೇಹಗತಾವ ಪುರಿಸಂ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯತಿ ರಾಜೋರೋಧಾ ವಿಯ, ಸಾ ತೇನ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಏವಂ ರೂಪದಸ್ಸನೇನ ಗಬ್ಭಗ್ಗಹಣಂ ಹೋತಿ.

ಬಲಾಕಾಸು ಪನ ಪುರಿಸೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಾ ಉತುಸಮಯೇ ಮೇಘಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಕುಕ್ಕುಟಿಯೋಪಿ ಕದಾಚಿ ಏಕಸ್ಸ ಕುಕ್ಕುಟಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಬಹುಕಾಪಿ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ತಥಾ ಗಾವೀ ಉಸಭಸ್ಸ. ಏವಂ ಸದ್ದೇನ ಗಬ್ಭಗ್ಗಹಣಂ ಹೋತಿ.

ಗಾವೀ ಏವ ಚ ಕದಾಚಿ ಉಸಭಗನ್ಧೇನ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಏವಂ ಗನ್ಧೇನ ಗಬ್ಭಗ್ಗಹಣಂ ಹೋತಿ.

ಇಧ ಪನಾಯಂ ಅಜ್ಝಾಚಾರೇನ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಿ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಮಾತಾ ಚ ಉತುನೀ ಹೋತಿ, ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ಚ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾ ಗಬ್ಭಸ್ಸಾವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೦೮).

ಭುಮ್ಮಾ ದೇವಾ ಸದ್ದಮನುಸ್ಸಾವೇಸುನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ನತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ರಹೋ ನಾಮ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಪಕುಬ್ಬತೋ. ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಹಿಸ್ಸ ತಂ ಪಾಪಂ ಅತ್ತನಾ ಜಾನಾತಿ, ತತೋ ಆರಕ್ಖದೇವತಾ, ಅಥಞ್ಞಾಪಿ ಪರಚಿತ್ತವಿದುನಿಯೋ ದೇವತಾ. ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ಪರಚಿತ್ತವಿದೂ ಸಕಲವನಸಣ್ಡನಿಸ್ಸಿತಾ ಭುಮ್ಮಾ ದೇವಾ ತಂ ಅಜ್ಝಾಚಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಸದ್ದಂ ಅನುಸ್ಸಾವೇಸುಂ. ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇಪಿ ದೇವಾ ಸುಣನ್ತಿ, ತಥಾ ನಿಚ್ಛಾರೇಸುಂ. ಕಿನ್ತಿ? ನಿರಬ್ಬುದೋ ವತ, ಭೋ…ಪೇ… ಆದೀನವೋ ಉಪ್ಪಾದಿತೋತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ವೇರಞ್ಜಕಣ್ಡೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಭುಮ್ಮಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಭುಮ್ಮಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸದ್ದಂ ಆಕಾಸಟ್ಠದೇವತಾ ಅಸ್ಸೋಸುಂ; ಆಕಾಸಟ್ಠಾನಂ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾತಿ ಅಯಮನುಕ್ಕಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಿಕಾತಿ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತೇ ಚ ಅರೂಪಾವಚರೇ ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಅಸ್ಸೋಸುಂ; ಸುತ್ವಾ ಚ ಸದ್ದಮನುಸ್ಸಾವೇಸುನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇತಿಹ ತೇನ ಖಣೇನಾತಿ ಏವಂ ತೇನ ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಚಾರಕ್ಖಣೇನ. ತೇನ ಮುಹುತ್ತೇನಾತಿ ಅಜ್ಝಾಚಾರಮುಹುತ್ತೇನೇವ. ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾತಿ ಯಾವ ಅಕನಿಟ್ಠಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ. ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛೀತಿ ಅಭಿಉಗ್ಗಚ್ಛಿ ಅಬ್ಭುಟ್ಠಾಸಿ ಏಕಕೋಲಾಹಲಮಹೋಸೀತಿ.

ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯೀತಿ ಸುವಣ್ಣಬಿಮ್ಬಸದಿಸಂ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಸತ್ತಂ ಜನೇಸಿ. ಬೀಜಕೋತಿ ನಾಮಮಕಂಸೂತಿ ನ ಅಞ್ಞಂ ನಾಮಂ ಕಾತುಮದಂಸು, ‘‘ಬೀಜಕಮ್ಪಿ ದೇಹೀ’’ತಿ ಮಾತಾಮಹಿಯಾ ವುತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಪಾಕಟತ್ತಾ ‘‘ಬೀಜಕೋ ತ್ವೇವಸ್ಸ ನಾಮಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ‘‘ಬೀಜಕೋ’’ತಿ ನಾಮಮಕಂಸು. ಪುತ್ತಸ್ಸ ಪನ ನಾಮವಸೇನೇವ ಚ ಮಾತಾಪಿತೂನಮ್ಪಿಸ್ಸ ನಾಮಮಕಂಸು. ತೇ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಬೀಜಕಞ್ಚ ಬೀಜಕಮಾತರಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಬೀಜಕಸ್ಸ ಕಿರ ಸತ್ತಟ್ಠವಸ್ಸಕಾಲೇ ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಸೋ ಚ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಉಭೋ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಂಸೂ’’ತಿ.

೩೭. ಏವಂ ಮಾತಾಪುತ್ತಾನಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಸಫಲಾ ಅಹೋಸಿ. ಪಿತಾ ಪನ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾಭಿಭೂತೋ ವಿಹಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸುದಿನ್ನಸ್ಸಅಹುದೇವ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಅಹುದೇವಾತಿ ಅಹು ಏವ, ದಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ. ಅಹೋಸಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕುಕ್ಕುಚ್ಚನ್ತಿ ಅಜ್ಝಾಚಾರಹೇತುಕೋ ಪಚ್ಛಾನುತಾಪೋ. ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋತಿಪಿ ತಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ. ಸೋ ಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಅಕತ್ತಬ್ಬತಾಯ ಕುಚ್ಛಿತಕಿರಿಯಭಾವತೋ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ. ಕತಂ ಅಜ್ಝಾಚಾರಂ ನಿವತ್ತೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವಿರೂಪಂ ಸರಣಭಾವತೋ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಲಾಭಾ ವತ ಮೇತಿ ಮಯ್ಹಂ ವತ ಅಲಾಭಾ; ಯೇ ಝಾನಾದೀನಂ ಗುಣಾನಂ ಅಲಾಭಾ ನಾಮ, ತೇ ಮಯ್ಹಂ, ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನ ವತ ಮೇ ಲಾಭಾತಿ ಯೇಪಿ ಮೇ ಪಟಿಲದ್ಧಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಸರಣಗಮನಸಿಕ್ಖಾಸಮಾದಾನಗುಣಾ, ತೇಪಿ ನೇವ ಮಯ್ಹಂ ಲಾಭಾ ಅಜ್ಝಾಚಾರಮಲೀನತ್ತಾ. ದುಲ್ಲದ್ಧಂ ವತ ಮೇತಿ ಇದಂ ಸಾಸನಂ ಲದ್ಧಮ್ಪಿ ಮೇ ದುಲ್ಲದ್ಧಂ. ನ ವತ ಮೇ ಸುಲದ್ಧನ್ತಿ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ, ಏವಂ ನ ವತ ಮೇ ಸುಲದ್ಧಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಮಹಂ ಏವಂ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೇಧಮ್ಮವಿನಯೇ…ಪೇ… ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತುನ್ತಿ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಿತಂ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ. ಕಿಸೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಖಾದಿತುಂ ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತನುಕೋ ಅಹೋಸಿ ಅಪ್ಪಮಂಸಲೋಹಿತೋ. ಉಪ್ಪಣ್ಡುಪ್ಪಣ್ಡುಕಜಾತೋತಿ ಸಞ್ಜಾತುಪ್ಪಣ್ಡುಪ್ಪಣ್ಡುಕಭಾವೋ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸಪ್ಪಟಿಭಾಗೋ. ಧಮನಿಸನ್ಥತಗತ್ತೋತಿ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಮಂಸಲೋಹಿತತ್ತಾ ಸಿರಾಜಾಲೇನೇವ ಸನ್ಥರಿತಗತ್ತೋ. ಅನ್ತೋಮನೋತಿ ಅನುಸೋಚನವಸೇನ ಅಬ್ಭನ್ತರೇಯೇವ ಠಿತಚಿತ್ತೋ. ಹದಯವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತನವಸೇನ ಪನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅನ್ತೋಮನಾಯೇವ. ಲೀನಮನೋತಿ ಉದ್ದೇಸೇ ಪರಿಪುಚ್ಛಾಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಅಧಿಸೀಲೇ ಅಧಿಚಿತ್ತೇ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಯ ವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಪೂರಣೇ ಚ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರೋ ಅವಿಪ್ಫಾರಿಕೋ ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಕೋಸಜ್ಜವಸೇನೇವ ಲೀನೋ ಸಙ್ಕುಚಿತೋ ಮನೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಲೀನಮನೋ. ದುಕ್ಖೀತಿ ಚೇತೋದುಕ್ಖೇನ ದುಕ್ಖೀ. ದುಮ್ಮನೋತಿ ದೋಸೇನ ದುಟ್ಠಮನೋ, ವಿರೂಪಮನೋ ವಾ ದೋಮನಸ್ಸಾಭಿಭೂತತಾಯ. ಪಜ್ಝಾಯೀತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರವಸೇನ ವಹಚ್ಛಿನ್ನೋ ವಿಯ ಗದ್ರಭೋ ತಂ ತಂ ಚಿನ್ತಯಿ.

೩೮. ಸಹಾಯಕಾ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ತಂ ಏವಂಭೂತಂ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾಪಪಞ್ಚೇನ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಯಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾ ಕಥಾಫಾಸುಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇ ನಂ ಏತದವೋಚುಂ. ಪೀಣಿನ್ದ್ರಿಯೋತಿ ಪಸಾದಪತಿಟ್ಠಾನೋಕಾಸಸ್ಸ ಸಮ್ಪುಣ್ಣತ್ತಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಚಕ್ಖುಆದಿಇನ್ದ್ರಿಯೋ. ಸೋ ದಾನಿ ತ್ವನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದಾನೀತಿ ನಿಪಾತೋ, ಸೋ ಪನ ತ್ವನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕಚ್ಚಿನೋ ತ್ವನ್ತಿ ಕಚ್ಚಿ ನು ತ್ವಂ. ಅನಭಿರತೋತಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ; ಗಿಹಿಭಾವಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಾ ತಮೇವ ಅನಭಿರತಿಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ಅನಭಿರತೋ’’ತಿ. ಅಧಿಕುಸಲಾನಂ ಪನ ಧಮ್ಮಾನಂ ಭಾವನಾಯ ಅಭಿರತೋವ ಅಹನ್ತಿ. ಅತ್ಥಿ ಮೇ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತನ್ತಿ ಮಯಾ ಕತಂ ಏಕಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥಿ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ, ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಅಭಿಮುಖಂ ವಿಯ ಮೇ ತಿಟ್ಠತಿ. ಅಥ ನಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಯಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಅಲಞ್ಹಿ ತೇ, ಆವುಸೋ ಸುದಿನ್ನ, ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯಾತಿ ಆವುಸೋ ಸುದಿನ್ನ, ತುಯ್ಹೇತಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಅಲಂ ಸಮತ್ಥಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯ; ಪಟಿಬಲಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಂ ತ್ವನ್ತಿ ಆದಿಮ್ಹಿ ಯೇನ ಪಾಪೇನ ತ್ವಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತುಂ, ತಂ ತೇ ಪಾಪಂ ಅಲಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯಾತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಥ ನಂ ಅನುಸಾಸನ್ತಾ ‘‘ನನು ಆವುಸೋ ಭಗವತಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹಂಸು. ತತ್ಥ ನನೂತಿ ಅನುಮತಿಗ್ಗಹಣತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಅನೇಕಕಾರಣೇನ. ವಿರಾಗಾಯಾತಿ ವಿರಾಗತ್ಥಾಯ. ನೋ ಸರಾಗಾಯಾತಿ ನೋ ರಾಗೇನ ರಜ್ಜನತ್ಥಾಯ. ಭಗವತಾ ಹಿ ‘‘ಇಮಂ ಮೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ತಾ ಸಬ್ಬಭವಭೋಗೇಸು ವಿರಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನೋ ರಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ ಏತದತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬಪದೇಸು. ಇದಂ ಪನೇತ್ಥ ಪರಿಯಾಯವಚನಮತ್ತಂ. ವಿಸಂಯೋಗಾಯಾತಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಸಂಯುಜ್ಜನತ್ಥಾಯ. ನೋ ಸಂಯೋಗಾಯಾತಿ ನ ಸಂಯುಜ್ಜನತ್ಥಾಯ. ಅನುಪಾದಾನಾಯಾತಿ ಅಗ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ. ನೋಸಉಪಾದಾನಾಯಾತಿ ನ ಸಙ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ.

ತತ್ಥ ನಾಮ ತ್ವನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ತ್ವಂ. ಸರಾಗಾಯ ಚೇತೇಸ್ಸಸೀತಿ ಸಹ ರಾಗೇನ ವತ್ತಮಾನಾಯ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಾಯ ಚೇತೇಸ್ಸಸಿ ಕಪ್ಪೇಸ್ಸಸಿ ಪಕಪ್ಪೇಸ್ಸಸಿ; ಏತದತ್ಥಂ ವಾಯಮಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಪುನ ರಾಗವಿರಾಗಾದೀನಿ ನವ ಪದಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಲೋಕುತ್ತರನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಾನಿ. ತಸ್ಮಾ ರಾಗವಿರಾಗಾಯಾತಿ ವಾ ಮದನಿಮ್ಮದನಾಯಾತಿ ವಾ ವುತ್ತೇಪಿ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಏವಮೇವ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ತಂ ಆಗಮ್ಮ ಆರಬ್ಭ ಪಟಿಚ್ಚ ರಾಗೋ ವಿರಜ್ಜತಿ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ರಾಗವಿರಾಗೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತಂ ಆಗಮ್ಮ ಮಾನಮದ-ಪುರಿಸಮದಾದಯೋ ಮದಾ ನಿಮ್ಮದಾ ಅಮದಾ ಹೋನ್ತಿ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮದನಿಮ್ಮದನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ತಂ ಆಗಮ್ಮ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಕಾಮಪಿಪಾಸಾ ವಿನಯಂ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಯಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಿಪಾಸವಿನಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತಂ ಆಗಮ್ಮ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾಲಯಾ ಸಮುಗ್ಘಾತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಲಯಸಮುಗ್ಘಾತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ತಂ ಆಗಮ್ಮ ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟಂ ಉಪಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಟ್ಟುಪಚ್ಛೇದೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತಂ ಆಗಮ್ಮ ಸಬ್ಬಸೋ ತಣ್ಹಾ ಖಯಂ ಗಚ್ಛತಿ ವಿರಜ್ಜತಿ ನಿರುಜ್ಝತಿ ಚ, ತಸ್ಮಾ ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತಂ ಚತಸ್ಸೋ ಯೋನಿಯೋ, ಪಞ್ಚ ಗತಿಯೋ, ಸತ್ತ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯೋ, ನವ ಚ ಸತ್ತಾವಾಸೇ, ಅಪರಾಪರಭಾವಾಯ ವಿನನತೋ ಆಬನ್ಧನತೋ ಸಂಸಿಬ್ಬನತೋ ವಾನನ್ತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ನಿಸ್ಸಟಂ ವಿಸಂಯುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ.

ಕಾಮಾನಂ ಪಹಾನಂ ಅಕ್ಖಾತನ್ತಿ ವತ್ಥುಕಾಮಾನಂ, ಕಿಲೇಸಕಾಮಾನಞ್ಚ ಪಹಾನಂ ವುತ್ತಂ. ಕಾಮಸಞ್ಞಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಾತಿ ಸಬ್ಬಾಸಮ್ಪಿ ಕಾಮಸಞ್ಞಾನಂ ಞಾತತೀರಣಪಹಾನವಸೇನ ತಿವಿಧಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಅಕ್ಖಾತಾ. ಕಾಮಪಿಪಾಸಾನನ್ತಿ ಕಾಮೇಸು ಪಾತಬ್ಯತಾನಂ ಕಾಮೇ ವಾ ಪಾತುಮಿಚ್ಛಾನಂ. ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾನನ್ತಿ ಕಾಮುಪಸಞ್ಹಿತಾನಂವಿತಕ್ಕಾನಂ. ಕಾಮಪರಿಳಾಹಾನನ್ತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕರಾಗವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಪರಿಳಾಹಾನಂ ಅನ್ತೋದಾಹಾನಂ. ಇಮೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಕರೋ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋವ ಕಥಿತೋ. ಸಬ್ಬಪಠಮೇಸು ಪನ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಕಥಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ನೇತಂ ಆವುಸೋತಿ ನ ಏತಂ ಆವುಸೋ, ತವ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾನಞ್ಚ ಪಸಾದಾಯ ಏವರೂಪಾನಂ ಪಸಾದತ್ಥಾಯ ನ ಹೋತಿ. ಅಥ ಖ್ವೇತನ್ತಿ ಅಥ ಖೋ ಏತಂ. ಅಥ ಖೋ ತನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಅಞ್ಞಥತ್ತಾಯಾತಿ ಪಸಾದಞ್ಞಥಾಭಾವಾಯ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾಯ ಹೋತಿ. ಯೇ ಮಗ್ಗೇನ ಅನಾಗತಸದ್ಧಾ, ತೇಸಂ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಂ ಕರೋತಿ – ‘‘ಈದಿಸೇಪಿ ನಾಮ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಮಯಂ ಪಸನ್ನಾ, ಯತ್ಥೇವಂ ದುಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ. ಯೇ ಪನ ಮಗ್ಗೇನಾಗತಸದ್ಧಾ, ತೇಸಂ ಸಿನೇರು ವಿಯ ವಾತೇಹಿ ಅಚಲೋ ಪಸಾದೋ ಈದಿಸೇಹಿ ವತ್ಥೂಹಿ ಇತೋ ವಾ ದಾರುಣತರೇಹಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಅಞ್ಞಥತ್ತಾಯಾ’’ತಿ.

೩೯. ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುನ್ತಿ ಭಗವತೋ ಏತಂ ಅತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಿಂಸು ಪಟಿವೇದಯಿಂಸು. ಆರೋಚಯಮಾನಾ ಚ ನೇವ ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ ನ ಭೇದಪುರೇಕ್ಖಾರತಾಯ, ನ ತಸ್ಸಾಯಸ್ಮತೋ ಅವಣ್ಣಪಕಾಸನತ್ಥಾಯ, ನ ಕಲಿಸಾಸನಾರೋಪನತ್ಥಾಯ, ನಾಪಿ ‘‘ಇದಂ ಸುತ್ವಾ ಭಗವಾ ಇಮಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಪತಿಟ್ಠಂ ನ ದಸ್ಸತಿ, ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇಸ್ಸತಿ ನ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಅಥ ಖೋ ‘‘ಇಮಂ ಸಾಸನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಬ್ಬುದಂ ಞತ್ವಾ ಭಗವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸತಿ, ವೇಲಂ ಮರಿಯಾದಂ ಆಣಂ ಠಪೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆರೋಚೇಸುಂ.

ಏತಸ್ಮಿಂ ನಿದಾನೇ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಕರಣೇತಿ ಏತ್ಥ ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಚಾರವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣತ್ತಾ ನಿದಾನಞ್ಚೇವ ಪಕರಣಞ್ಚಾತಿ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕಾರಣಞ್ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ನಿದೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಫಲಂ ‘‘ಗಣ್ಹಾಥ ನ’’ನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತಂ ವಿಯ ಅಪ್ಪೇತಿ, ಪಕರೋತಿ ಚ ನಂ ಕತ್ತುಂ ಆರಭತಿ, ಕರೋತಿಯೇವ ವಾ; ತಸ್ಮಾ ನಿದಾನಞ್ಚೇವ ಪಕರಣಞ್ಚಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿಗರಹಿ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ವಿಗರಹಿ ನಿನ್ದಿ; ಯಥಾ ತಂ ವಣ್ಣಾವಣ್ಣಾರಹಾನಂ ವಣ್ಣಞ್ಚ ಅವಣ್ಣಞ್ಚ ಭಣನ್ತೇಸು ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೋ. ನ ಹಿ ಭಗವತೋ ಸೀಲವೀತಿಕ್ಕಮಕರಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಜಾತಿಯಾ ವಾ ಗೋತ್ತೇನ ವಾ ಕೋಲಪುತ್ತಿಯೇನ ವಾ ಗನ್ಥೇನ ವಾ ಧುತಙ್ಗೇನ ವಾ ಞಾತೋ ಯಸಸ್ಸೀ ಈದಿಸಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನಾಪಿ ಪೇಸಲಂ ಗುಣವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಗುಣಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಅಥ ಖೋ ಗರಹಿತಬ್ಬಂ ಗರಹತಿ ಏವ, ಪಸಂಸಿತಬ್ಬಞ್ಚ ಪಸಂಸತಿ ಏವ, ಅಯಞ್ಚ ಗರಹಿತಬ್ಬೋ; ತಸ್ಮಾ ತಂ ತಾದಿಲಕ್ಖಣೇ ಠಿತೋ ಅವಿಕಮ್ಪಮಾನೇನ ಚಿತ್ತೇನ ವಿಗರಹಿ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ‘‘ಅನನುಚ್ಛವಿಕ’’ನ್ತಿಆದೀಹಿ ವಚನೇಹಿ.

ತತ್ಥಾಯಂ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ – ಯದಿದಂ ತಯಾ, ಮೋಘಪುರಿಸ, ತುಚ್ಛಮನುಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ತಂ ಸಮಣಕರಣಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಸಾಸನಾನಂ ವಾ ನ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ, ತೇಸಂ ಛವಿಂ ಛಾಯಂ ಸುನ್ದರಭಾವಂ ನ ಅನ್ವೇತಿ ನಾನುಗಚ್ಛತಿ, ಅಥ ಖೋ ಆರಕಾವ ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ. ಅನನುಚ್ಛವಿಕತ್ತಾ ಏವ ಚ ಅನನುಲೋಮಿಕಂ, ತೇಸಂ ನ ಅನುಲೋಮೇತಿ; ಅಥ ಖೋ ವಿಲೋಮಂ ಪಚ್ಚನೀಕಭಾವೇ ಠಿತಂ. ಅನನುಲೋಮಿಕತ್ತಾ ಏವ ಚ ಅಪ್ಪತಿರೂಪಂ, ಪತಿರೂಪಂ ಸದಿಸಂ ಪಟಿಭಾಗಂ ನ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಅಸದಿಸಂ ಅಪ್ಪಟಿಭಾಗಮೇವ. ಅಪ್ಪತಿರೂಪತ್ತಾ ಏವ ಚ ಅಸ್ಸಾಮಣಕಂ, ಸಮಣಾನಂ ಕಮ್ಮಂ ನ ಹೋತಿ. ಅಸ್ಸಾಮಣಕತ್ತಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ. ಯಞ್ಹಿ ಸಮಣಕಮ್ಮಂ ನ ಹೋತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ನ ಕಪ್ಪತಿ. ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ ಅಕರಣೀಯಂ. ನ ಹಿ ಸಮಣಾ ಯಂ ನ ಕಪ್ಪತಿ, ತಂ ಕರೋನ್ತಿ. ತಞ್ಚೇತಂ ತಯಾ ಕತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ತೇ, ಮೋಘಪುರಿಸ, ಕತಂ…ಪೇ… ಅಕರಣೀಯನ್ತಿ. ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮಾತಿ ಕೇನ ನಾಮ ಕಾರಣೇನ, ಕಿಂ ನಾಮ ಕಾರಣಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತತೋ ಕಾರಣಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪರತೋ ‘‘ನನು ಮಯಾ ಮೋಘಪುರಿಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ.

ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಯಂ ತೇನ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ತಂ ವಿಪಚ್ಚಮಾನಂ ಅತಿವಿಯ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ತಂ ವಿಪಾಕಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಕತಾಪರಾಧಂ ವಿಯ ಪುತ್ತಂ ಅನುಕಮ್ಪಕಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ದಯಾಲುಕೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸುದಿನ್ನಂ ಪರಿಭಾಸನ್ತೋ ‘‘ವರಂ ತೇ ಮೋಘಪುರಿಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಆಸು ಸೀಘಂ ಏತಸ್ಸ ವಿಸಂ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಆಸೀವಿಸೋ. ಘೋರಂ ಚಣ್ಡಮಸ್ಸ ವಿಸನ್ತಿ ಘೋರವಿಸೋ, ತಸ್ಸ ಆಸೀವಿಸಸ್ಸ ಘೋರವಿಸಸ್ಸ. ‘‘ಪಕ್ಖಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ‘‘ವರ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಈದಿಸಸ್ಸ ಆಸೀವಿಸಸ್ಸ ಘೋರವಿಸಸ್ಸ ಮುಖೇ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ವರಂ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ; ಸಚೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಭವೇಯ್ಯ, ವರಂ ಸಿಯಾ; ಸುನ್ದರಂ ಸಾಧು ಸುಟ್ಠು ಸಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ತ್ವೇವಾತಿ ನ ತು ಏವ ವರಂ ನ ಸುನ್ದರಮೇವ ನ ಸಾಧುಮೇವ ನ ಸುಟ್ಠುಮೇವ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಸ್ಸಾತಿ ಕಾಳಸಪ್ಪಸ್ಸ. ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಯಾತಿ ಅಙ್ಗಾರಪುಣ್ಣಕೂಪೇ, ಅಙ್ಗಾರರಾಸಿಮ್ಹಿ ವಾ. ಆದಿತ್ತಾಯಾತಿ ಪದಿತ್ತಾಯ ಗಹಿತಅಗ್ಗಿವಣ್ಣಾಯ. ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಾಯಾತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಪಜ್ಜಲಿತಾಯ ಅಚ್ಚಿಯೋ ಮುಚ್ಚನ್ತಿಯಾ. ಸಜೋತಿಭೂತಾಯಾತಿ ಸಪ್ಪಭಾಯ. ಸಮನ್ತತೋ ಉಟ್ಠಿತಾಹಿ ಜಾಲಾಹಿ ಏಕಪ್ಪಭಾಸಮುದಯಭೂತಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತೂತಿ ಯಂ ಮಯಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ವರ’’ನ್ತಿ ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು, ಕತರೇನ ಕಾರಣೇನಾತಿ ಚೇ? ಮರಣಂ ವಾ ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋ ತತ್ಥ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಪಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ, ಸೋ ಮರಣಂ ವಾ ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಮರಣಮತ್ತಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ. ಇತೋನಿದಾನಞ್ಚ ಖೋ…ಪೇ… ಉಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಯಂ ಇದಂ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತೇ ಅಙ್ಗಜಾತಪಕ್ಖಿಪನಂ, ಇತೋನಿದಾನಂ ತಸ್ಸ ಕಾರಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯ; ಏವಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ತಂ ಗರಹಿ, ನ ತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಾಗಮಂ ಇಚ್ಛಮಾನೋ. ತತ್ಥ ನಾಮ ತ್ವನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಏವರೂಪೇ ಕಮ್ಮೇ ಏವಂ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೇ ಸಮಾನೇಪಿ ತ್ವಂ. ಯಂ ತ್ವನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯನ್ತಿ ಹೀಳನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ತ್ವನ್ತಿ ತಂ-ಸದ್ದಸ್ಸ ವೇವಚನಂ; ದ್ವೀಹಿಪಿ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಹೀಳಿತಮವಞ್ಞಾತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಸದ್ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅಸತಂ ನೀಚಜನಾನಂ ಧಮ್ಮಂ; ತೇಹಿ ಸೇವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗಾಮಧಮ್ಮನ್ತಿ ಗಾಮಾನಂ ಧಮ್ಮಂ; ಗಾಮವಾಸಿಕಮನುಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವಸಲಧಮ್ಮನ್ತಿ ಪಾಪಧಮ್ಮೇ ವಸನ್ತಿ ಪಗ್ಘರನ್ತೀತಿ ವಸಲಾ, ತೇಸಂ ವಸಲಾನಂ ಹೀನಪುರಿಸಾನಂ ಧಮ್ಮಂ, ವಸಲಂ ವಾ ಕಿಲೇಸಪಗ್ಘರಣಕಂ ಧಮ್ಮಂ. ದುಟ್ಠುಲ್ಲನ್ತಿ ದುಟ್ಠು ಚ ಕಿಲೇಸದೂಸಿತಂ ಥೂಲಞ್ಚ ಅಸುಖುಮಂ, ಅನಿಪುಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಓದಕನ್ತಿಕನ್ತಿ ಉದಕಕಿಚ್ಚಂ ಅನ್ತಿಕಂ ಅವಸಾನಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಓದಕನ್ತಿಕೋ, ತಂ ಓದಕನ್ತಿಕಂ. ರಹಸ್ಸನ್ತಿ ರಹೋಭವಂ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಓಕಾಸೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಂ. ಅಯಞ್ಹಿ ಧಮ್ಮೋ ಜಿಗುಚ್ಛನೀಯತ್ತಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಆವಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ದಸ್ಸನವಿಸಯೇ ಕಾತುಂ, ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ರಹಸ್ಸ’’ನ್ತಿ. ದ್ವಯಂದ್ವಯಸಮಾಪತ್ತಿನ್ತಿ ದ್ವೀಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ದ್ವಯಂ ದ್ವಯಂ ಸಮಾಪತ್ತಿನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ದಯಂ ದಯಂ ಸಮಾಪತ್ತಿನ್ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ. ಸಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸಸೀತಿ ಏತಂ ‘‘ತತ್ಥ ನಾಮ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತನಾಮಸದ್ದೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ ‘‘ಸಮಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸಸಿ ನಾಮಾ’’ತಿ.

ಬಹೂನಂ ಖೋ…ಪೇ… ಆದಿಕತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೋತಿ ಸಾಸನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ತ್ವಂ ಬಹೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆದಿಕತ್ತಾ, ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಕರಣತೋ; ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೋ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಏತಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪನ್ನತ್ತಾ; ದ್ವಾರಂದದೋ, ಉಪಾಯದಸ್ಸಕೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇಮಞ್ಹಿ ಲೇಸಂ ಲದ್ಧಾ ತವ ಅನುಸಿಕ್ಖಮಾನಾ ಬಹೂ ಪುಗ್ಗಲಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕೇ ಮಕ್ಕಟಿಯಾ ಮೇಥುನಪಟಿಸೇವನಾದಿಕೇ ಅಕುಸಲಧಮ್ಮೇ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಇಮೇಹಿ ‘‘ಅನನುಚ್ಛವಿಕ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತೇಹಿ, ಬಹೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ದುಬ್ಭರತಾಯ…ಪೇ… ಕೋಸಜ್ಜಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಂ ಭಾಸಿತ್ವಾತಿ ದುಬ್ಭರತಾದೀನಂ ವತ್ಥುಭೂತಸ್ಸ ಅಸಂವರಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಂ ನಿನ್ದಂ ಗರಹಂ ಭಾಸಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ಹಿ ಅಸಂವರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅತ್ತಾ ದುಬ್ಭರತಞ್ಚೇವ ದುಪ್ಪೋಸತಞ್ಚ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಸಂವರೋ ‘‘ದುಬ್ಭರತಾ, ದುಪ್ಪೋಸತಾ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಅಸಂವರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಅತ್ತಾ ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಮಹಿಚ್ಛತಂ ಸಿನೇರುಪ್ಪಮಾಣೇಪಿ ಚ ಪಚ್ಚಯೇ ಲದ್ಧಾ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಿತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಸಂವರೋ ‘‘ಮಹಿಚ್ಛತಾ, ಅಸನ್ತುಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಅಸಂವರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಅತ್ತಾ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ಚೇವ ಕಿಲೇಸಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ಚ ಸಂವತ್ತತಿ, ಕೋಸಜ್ಜಾನುಗತೋ ಚ ಹೋತಿ ಅಟ್ಠಕುಸೀತವತ್ಥುಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಸಂವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಸಂವರೋ ‘‘ಸಙ್ಗಣಿಕಾ, ಚೇವ ಕೋಸಜ್ಜಞ್ಚಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಸುಭರತಾಯ…ಪೇ… ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸಿತ್ವಾತಿ ಸುಭರತಾದೀನಂ ವತ್ಥುಭೂತಸ್ಸ ಸಂವರಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ಹಿ ಅಸಂವರಂ ಪಹಾಯ ಸಂವರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಅತ್ತಾ ಸುಭರೋ ಹೋತಿ ಸುಪೋಸೋ, ಚತೂಸು ಚ ಪಚ್ಚಯೇಸು ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಂ ನಿತ್ತಣ್ಹಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯೇ ಯಥಾಲಾಭ-ಯಥಾಬಲ-ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪವಸೇನ ತಿಪ್ಪಭೇದಾಯ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ ಸಂವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಂವರೋ ‘‘ಸುಭರತಾ ಚೇವ ಸುಪೋಸತಾ ಚ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಚ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಚಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಅಸಂವರಂ ಪಹಾಯ ಸಂವರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಅತ್ತಾ ಕಿಲೇಸಸಲ್ಲೇಖನತಾಯ ಚೇವ ನಿದ್ಧುನನತಾಯ ಚ ಸಂವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಂವರೋ ‘‘ಸಲ್ಲೇಖೋ ಚ ಧುತೋ ಚಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಯಸ್ಮಾ ಚ ಅಸಂವರಂ ಪಹಾಯ ಸಂವರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಅತ್ತಾ ಕಾಯವಾಚಾನಂ ಅಪ್ಪಾಸಾದಿಕಂ ಅಪ್ಪಸಾದನೀಯಂ ಅಸನ್ತಂ ಅಸಾರುಪ್ಪಂ ಕಾಯವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಾಸಾದಿಕಂ ಅಪ್ಪಸಾದನೀಯಂ ಅಸನ್ತಂ ಅಸಾರುಪ್ಪಂ ಅಕುಸಲವಿತಕ್ಕತ್ತಯಞ್ಚ ಅನುಪಗಮ್ಮ ತಬ್ಬಿಪರೀತಸ್ಸ ಕಾಯವಚೀಸುಚರಿತಸ್ಸ ಚೇವ ಕುಸಲವಿತಕ್ಕತ್ತಯಸ್ಸ ಚ ಪಾಸಾದಿಕಸ್ಸ ಪಸಾದನೀಯಸ್ಸ ಸನ್ತಸ್ಸ ಸಾರುಪ್ಪಸ್ಸ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಸಂವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಂವರೋ ‘‘ಪಾಸಾದಿಕೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಅಸಂವರಂ ಪಹಾಯ ಸಂವರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಅತ್ತಾ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾಪಚಯಭೂತಾಯ, ವಿವಟ್ಟಾಯ, ಅಟ್ಠವೀರಿಯಾರಮ್ಭವತ್ಥುಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಚ ಸಂವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಂವರೋ ‘‘ಅಪಚಯೋ ಚೇವ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭೋ ಚಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ.

ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತದನುಚ್ಛವಿಕಂ ತದನುಲೋಮಿಕನ್ತಿ ತತ್ಥ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಯಂ ಇದಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಞ್ಚೇವ ಅನುಲೋಮಿಕಞ್ಚ. ಯೋ ವಾ ಅಯಂ ಸುಭರತಾದೀಹಿ ಸಂವರೋ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಞ್ಚೇವ ಅನುಲೋಮಿಕಞ್ಚ ಸಂವರಪ್ಪಹಾನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಅಸುತ್ತನ್ತವಿನಿಬದ್ಧಂ ಪಾಳಿವಿನಿಮುತ್ತಂ ಓಕ್ಕನ್ತಿಕಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭಗವಾ ಕಿರ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ಪಞ್ಚವಣ್ಣಕುಸುಮಮಾಲಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಯ, ರತನದಾಮಂ ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ವಿಯ, ಚ ಯೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನಾಧಿಪ್ಪಾಯಾ ಅಸಂವರಾಭಿರತಾ ತೇ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೇನ ವಟ್ಟಭಯೇನ ತಜ್ಜೇನ್ತೋ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಂ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ಯೇ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಾ ಸಂವರೇ ಠಿತಾ ತೇ ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇನ್ತೋ ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಅನಾಗಾಮಿ-ಸಕದಾಗಾಮಿ-ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇಸು ಉಪನಿಸ್ಸಯವಿರಹಿತೇಪಿ ಸಗ್ಗಮಗ್ಗೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇನ್ತೋ ದೀಘನಿಕಾಯಪ್ಪಮಾಣಮ್ಪಿ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಪ್ಪಮಾಣಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಕರೋತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತದನುಚ್ಛವಿಕಂ ತದನುಲೋಮಿಕಂ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ.

ತೇನ ಹೀತಿ ತೇನ ಸುದಿನ್ನಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಚಾರೇನ ಕಾರಣಭೂತೇನ. ಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾ, ಪಜ್ಜತೇ ಇಮಿನಾತಿ ಪದಂ, ಸಿಕ್ಖಾಯ ಪದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ; ಸಿಕ್ಖಾಯ ಅಧಿಗಮುಪಾಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಮೂಲಂ ನಿಸ್ಸಯೋ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಮೇಥುನವಿರತಿಯಾ ಮೇಥುನಸಂವರಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಮೇಥುನಸಂವರೋ ಹಿ ತದಞ್ಞೇಸಂ ಸಿಕ್ಖಾಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಸೀಲವಿಪಸ್ಸನಾಝಾನಮಗ್ಗಧಮ್ಮಾನಂ ವುತ್ತತ್ಥವಸೇನ ಪದತ್ತಾ ಇಧ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಅಯಞ್ಚ ಅತ್ಥೋ ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಭಙ್ಗೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಪಿಚ ತಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ದೀಪಕಂ ವಚನಮ್ಪಿ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದ’’ನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ – ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತಿ ಯೋ ತತ್ಥ ನಾಮಕಾಯೋ ಪದಕಾಯೋ ನಿರುತ್ತಿಕಾಯೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಕಾಯೋ’’ತಿ. ಅಥ ವಾ ಯಥಾ ‘‘ಅನಭಿಜ್ಝಾ ಧಮ್ಮಪದ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಅನಭಿಜ್ಝಾ ಏಕೋ ಧಮ್ಮಕೋಟ್ಠಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದ’’ನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಏಕೋ ಪದೇಸೋತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ದಸಅತ್ಥವಸೇ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ದಸ ಕಾರಣವಸೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಹೇತು ಅಧಿಗಮನೀಯೇ ಹಿತವಿಸೇಸೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಆಗಮ್ಮ ಆರಬ್ಭ, ದಸನ್ನಂ ಹಿತವಿಸೇಸಾನಂ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇದಾನಿ ತೇ ದಸ ಅತ್ಥವಸೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠುತಾಯಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠುತಾ ನಾಮ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸುಟ್ಠುಭಾವೋ, ‘‘ಸುಟ್ಠು ದೇವಾ’’ತಿ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ವಿಯ ‘‘ಸುಟ್ಠು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವಚನಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಭಾವೋ. ಯೋ ಚ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ‘‘ಸುಟ್ಠು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಮಮ ವಚನಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನತ್ಥಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನೇ ಆದೀನವಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನೇ ಚ ಆನಿಸಂಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ, ನ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾತಿ ಏತಮತ್ಥಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠುತಾಯಾ’’ತಿ. ಸಙ್ಘಫಾಸುತಾಯಾತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಫಾಸುಭಾವಾಯ; ಸಹಜೀವಿತಾಯ ಸುಖವಿಹಾರತ್ಥಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯಾತಿ ದುಮ್ಮಙ್ಕೂ ನಾಮ ದುಸ್ಸೀಲಪುಗ್ಗಲಾ; ಯೇ ಮಙ್ಕುತಂ ಆಪಾದಿಯಮಾನಾಪಿ ದುಕ್ಖೇನ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಕರೋನ್ತಾ ವಾ ಕತ್ವಾ ವಾ ನ ಲಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇಸಂ ನಿಗ್ಗಹತ್ಥಾಯ; ತೇ ಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅಸತಿ ‘‘ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಿಟ್ಠಂ, ಕಿಂ ಸುತಂ – ಕಿಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಕತಂ; ಕತರಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಕತಮಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಅಮ್ಹೇ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಸಙ್ಘಂ ವಿಹೇಠೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪನ ಸತಿ ತೇ ಸಙ್ಘೋ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ವಿನಯೇನ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇನ ನಿಗ್ಗಹೇಸ್ಸತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯಾ’’ತಿ.

ಪೇಸಲಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯಾತಿ ಪೇಸಲಾನಂ ಪಿಯಸೀಲಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಫಾಸುವಿಹಾರತ್ಥಾಯ. ಪಿಯಸೀಲಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕತ್ತಬ್ಬಂ ಸಾವಜ್ಜಾನವಜ್ಜಂ ವೇಲಂ ಮರಿಯಾದಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಘಟಮಾನಾ ಕಿಲಮನ್ತಿ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಮಾನಾ ಉಬ್ಬಾಳ್ಹಾ ಹೋನ್ತಿ. ಕತ್ತಬ್ಬಾಕತ್ತಬ್ಬಂ ಪನ ಸಾವಜ್ಜಾನವಜ್ಜಂ ವೇಲಂ ಮರಿಯಾದಂ ಞತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಘಟಮಾನಾ ನ ಕಿಲಮನ್ತಿ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಮಾನಾ ನ ಉಬ್ಬಾಳ್ಹಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನ ನೇಸಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞಾಪನಾ ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಯೋ ವಾ ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನಿಗ್ಗಹೋ, ಸ್ವೇವ ಏತೇಸಂ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ. ದುಸ್ಸೀಲಪುಗ್ಗಲೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಹಿ ಉಪೋಸಥೋ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪವಾರಣಾ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾನಿ ನಪ್ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಸಾಮಗ್ಗೀ ನ ಹೋತಿ, ಭಿಕ್ಖೂ ಅನೇಕಗ್ಗಾ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅನುಯುಞ್ಜಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ದುಸ್ಸೀಲೇಸು ಪನ ನಿಗ್ಗಹಿತೇಸು ಸಬ್ಬೋಪಿ ಅಯಂ ಉಪದ್ದವೋ ನ ಹೋತಿ. ತತೋ ಪೇಸಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಫಾಸು ವಿಹರನ್ತಿ. ಏವಂ ‘‘ಪೇಸಲಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಫಾಸು ವಿಹಾರಾಯಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವಿಧಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಸಂವರಾಯಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾ ಆಸವಾ ನಾಮ ಅಸಂವರೇ ಠಿತೇನ ತಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಪತ್ತಬ್ಬಾ ಪಾಣಿಪ್ಪಹಾರ-ದಣ್ಡಪ್ಪಹಾರ-ಹತ್ಥಚ್ಛೇದ-ಪಾದಚ್ಛೇದ-ಅಕಿತ್ತಿ-ಅಯಸವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾದಯೋ ದುಕ್ಖವಿಸೇಸಾ. ಇತಿ ಇಮೇಸಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಸಂವರಾಯ ಪಿಧಾನಾಯ ಆಗಮನಮಗ್ಗಥಕನಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಪಟಿಘಾತಾಯಾತಿ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾ ಆಸವಾ ನಾಮ ಅಸಂವರೇ ಠಿತೇನ ಕತಪಾಪಕಮ್ಮಮೂಲಕಾ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ನರಕಾದೀಸು ಪತ್ತಬ್ಬಾ ದುಕ್ಖವಿಸೇಸಾ, ತೇಸಂ ಪಟಿಘಾತತ್ಥಾಯ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನತ್ಥಾಯ ವೂಪಸಮತ್ಥಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಅಪ್ಪಸನ್ನಾನಂ ಪಸಾದಾಯಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಹಿ ಸತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ವಾ ಯಥಾಪಞ್ಞತ್ತಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ವಾ ಯೇಪಿ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾ ಪಣ್ಡಿತಮನುಸ್ಸಾ, ತೇ ‘‘ಯಾನಿ ವತ ಲೋಕೇ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ರಜ್ಜನ-ದುಸ್ಸನ-ಮುಯ್ಹನಟ್ಠಾನಾನಿ, ತೇಹಿ ಇಮೇ ಸಮಣಾ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾ ಆರಕಾ ವಿರತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ದುಕ್ಕರಂ ವತ ಕರೋನ್ತಿ, ಭಾರಿಯಂ ವತ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಪಸಾದಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ವಿನಯಪಿಟಕೇ ಪೋತ್ಥಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕ-ತಿವೇದೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಿಯ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಪ್ಪಸನ್ನಾನಂ ಪಸಾದಾಯಾ’’ತಿ.

ಪಸನ್ನಾನಂ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯಾತಿ ಯೇಪಿ ಸಾಸನೇ ಪಸನ್ನಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ ತೇಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ಯಥಾಪಞ್ಞತ್ತಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ಅಯ್ಯಾ ದುಕ್ಕರಕಾರಿನೋ, ಯೇ ಯಾವಜೀವಂ ಏಕಭತ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವಿನಯಸಂವರಂ ಅನುಪಾಲೇನ್ತೀ’’ತಿ ಭಿಯ್ಯೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಪಸೀದನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಪಸನ್ನಾನಂ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯಾ’’ತಿ.

ಸದ್ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಯಾತಿ ತಿವಿಧೋ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ – ಪರಿಯತ್ತಿಸದ್ಧಮ್ಮೋ, ಪಟಿಪತ್ತಿಸದ್ಧಮ್ಮೋ, ಅಧಿಗಮಸದ್ಧಮ್ಮೋತಿ. ತತ್ಥ ಪಿಟಕತ್ತಯಸಙ್ಗಹಿತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧವಚನಂ ‘‘ಪರಿಯತ್ತಿಸದ್ಧಮ್ಮೋ’’ ನಾಮ. ತೇರಸ ಧುತಗುಣಾ, ಚುದ್ದಸ ಖನ್ಧಕವತ್ತಾನಿ, ದ್ವೇಅಸೀತಿ ಮಹಾವತ್ತಾನಿ, ಸೀಲಸಮಾಧಿವಿಪಸ್ಸನಾತಿ ಅಯಂ ‘‘ಪಟಿಪತ್ತಿಸದ್ಧಮ್ಮೋ’’ ನಾಮ. ಚತ್ತಾರೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾ ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚಾತಿ ಅಯಂ ‘‘ಅಧಿಗಮಸದ್ಧಮ್ಮೋ’’ ನಾಮ. ಸೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಞ್ಚ ತಸ್ಸ ವಿಭಙ್ಗಞ್ಚ ತದತ್ಥಜೋತನತ್ಥಂ ಅಞ್ಞಞ್ಚ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತಿ, ಯಥಾಪಞ್ಞತ್ತಞ್ಚ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಂ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ಅಧಿಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸದ್ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಯಾ’’ತಿ.

ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹಾಯಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಹಿ ಸತಿ ಸಂವರವಿನಯೋ ಚ ಪಹಾನವಿನಯೋ ಚ ಸಮಥವಿನಯೋ ಚ ಪಞ್ಞತ್ತಿವಿನಯೋ ಚಾತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೋಪಿ ವಿನಯೋ ಅನುಗ್ಗಹಿತೋ ಹೋತಿ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಿತೋ ಸೂಪತ್ಥಮ್ಭಿತೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹಾಯಾ’’ತಿ.

ಸಬ್ಬಾನೇವ ಚೇತಾನಿ ಪದಾನಿ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಚನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ. ತತ್ರಾಯಂ ಪಠಮಪಚ್ಛಿಮಪದಯೋಜನಾ – ‘‘ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠುತಾಯ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

ಅಪಿ ಚೇತ್ಥ ಯಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು ತಂ ಸಙ್ಘಫಾಸು, ಯಂ ಸಙ್ಘಫಾಸು ತಂ ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯಾತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಖಲಿಕನಯಂ; ಯಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು ತಂ ಸಙ್ಘಫಾಸು, ಯಂ ಸಙ್ಘಸುಟ್ಠು ತಂ ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯಾತಿ ಏವಞ್ಚ ಏಕೇಕಪದಮೂಲಿಕಂ ದಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಯೋಜನಂ ಕತ್ವಾ ಯಂ ವುತ್ತಂ ಪರಿವಾರೇ (ಪರಿ. ೩೩೪) –

‘‘ಅತ್ಥಸತಂ ಧಮ್ಮಸತಂ, ದ್ವೇ ಚ ನಿರುತ್ತಿಸತಾನಿ;

ಚತ್ತಾರಿ ಞಾಣಸತಾನಿ, ಅತ್ಥವಸೇ ಪಕರಣೇ’’ತಿ.

ತಂ ಸಬ್ಬಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಂ ಪನೇತಂ ಯಸ್ಮಾ ಪರಿವಾರೇಯೇವ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ನ ವಣ್ಣಿತನ್ತಿ.

ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಆನಿಸಂಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ‘‘ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ಪನ ಮಯಾ ಇತಿ ಸನ್ದಸ್ಸಿತಾನಿಸಂಸಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಏವಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೇ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಾಥ ಚ ಪರಿಯಾಪುಣೇಯ್ಯಾಥ ಚ ಧಾರೇಯ್ಯಾಥ ಚ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ವಾಚೇಯ್ಯಾಥಾತಿ. ಅತಿರೇಕಾನಯನತ್ಥೋ ಹಿ ಏತ್ಥ ಚ ಸದ್ದೋ, ತೇನಾಯಮತ್ಥೋ ಆನೀತೋ ಹೋತೀತಿ.

ಇದಾನಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಇಮಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದ’’ನ್ತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯ, ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ ಅಸಂವಾಸೋ’’ತಿ ಆಹ. ಏವಂ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜವಸೇನ ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕೇ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಅಪರಮ್ಪಿ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತತ್ಥಾಯ ಮಕ್ಕಟೀವತ್ಥು ಉದಪಾದಿ. ತಸ್ಸುಪ್ಪತ್ತಿದೀಪನತ್ಥಮೇತಂ ವುತ್ತಂ – ಏವಞ್ಚಿದಂ ಭಗವತಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಭಗವತಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಏವಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಹೋತಿ ಚ, ಇದಞ್ಚ ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು ಉದಪಾದೀತಿ.

ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸುದಿನ್ನಭಾಣವಾರಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.

ಮಕ್ಕಟೀವತ್ಥುಕಥಾ

೪೦. ಇದಾನಿ ಯಂ ತಂ ಅಞ್ಞಂ ವತ್ಥು ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ರಾಯಂ ಅನುತ್ತಾನಪದವಣ್ಣನಾ – ಮಕ್ಕಟಿಂ ಆಮಿಸೇನಾತಿ ಮಹಾವನೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾದಿಗುಣಾನುಭಾವೇನ ನಿರಾಸಙ್ಕಚಿತ್ತಾ ಬಹೂ ಮಿಗಮೋರಕುಕ್ಕುಟಮಕ್ಕಟಾದಯೋ ತಿರಚ್ಛಾನಾ ಪಧಾನಾಗಾರಟ್ಠಾನೇಸು ವಿಚರನ್ತಿ. ತತ್ರ ಏಕಂ ಮಕ್ಕಟಿಂ ಆಮಿಸೇನ ಯಾಗುಭತ್ತಖಜ್ಜಕಾದಿನಾ ಉಪಲಾಪೇತ್ವಾ, ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ಪಟಿಸೇವತೀತಿ ಪಚುರಪಟಿಸೇವನೋ ಹೋತಿ; ಪಚುರತ್ಥೇ ಹಿ ವತ್ತಮಾನವಚನಂ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸೋ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪಟಿಸೇವನಕೋ ಭಿಕ್ಖು. ಸೇನಾಸನಚಾರಿಕಂ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಾತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಗನ್ತುಕಾ ಬುದ್ಧದಸ್ಸನಾಯ ಆಗತಾ ಪಾತೋವ ಆಗನ್ತುಕಭತ್ತಾನಿ ಲಭಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಿವಾಸನಟ್ಠಾನಾನಿ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ವಿಚರಿಂಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸೇನಾಸನಚಾರಿಕಂ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಾ’’ತಿ. ಯೇನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ನಾಮ ಏಕಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ತಾದಿಸಞ್ಞೇವ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಾ ಮಕ್ಕಟೀ ಯೇನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಚ ಅತ್ತನೋ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಭಿಕ್ಖುಸ್ಸೇವ ತೇಸಮ್ಪಿ ತಂ ವಿಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ.

ಛೇಪ್ಪನ್ತಿ ನಙ್ಗುಟ್ಠಂ. ಓಡ್ಡೀತಿ ಅಭಿಮುಖಂ ಠಪೇಸಿ. ನಿಮಿತ್ತಮ್ಪಿ ಅಕಾಸೀತಿ ಯೇನ ನಿಯಾಮೇನ ಯಾಯ ಕಿರಿಯಾಯ ಮೇಥುನಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ತೇ ಜಾನನ್ತಿ ತಂ ಅಕಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಯಸ್ಸಾಯಂ ವಿಹಾರೋ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಲೀಯಿಂಸೂತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಅಚ್ಛಿಂಸು.

೪೧. ಸಚ್ಚಂ, ಆವುಸೋತಿ ಸಹೋಡ್ಢಗ್ಗಹಿತೋ ಚೋರೋ ವಿಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ದಿಸ್ವಾ ಚೋದಿತತ್ತಾ ‘‘ಕಿಂ ವಾ ಮಯಾ ಕತ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ಆಹ. ನನು, ಆವುಸೋ, ತಥೇವ ತಂ ಹೋತೀತಿ ಆವುಸೋ ಯಥಾ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ, ನನು ತಿರಚ್ಛಾನಗತಿತ್ಥಿಯಾಪಿ ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ತಥೇವ ಹೋತಿ. ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾಪಿ ಹಿ ದಸ್ಸನಮ್ಪಿ ಗಹಣಮ್ಪಿ ಆಮಸನಮ್ಪಿ ಫುಸನಮ್ಪಿ ಘಟ್ಟನಮ್ಪಿ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಮೇವ. ತಿರಚ್ಛಾನಗತಿತ್ಥಿಯಾಪಿ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಮೇವ. ಕೋ ಏತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ? ಅಲೇಸಟ್ಠಾನೇ ತ್ವಂ ಲೇಸಂ ಓಡ್ಡೇಸೀತಿ.

೪೨. ಅನ್ತಮಸೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಯಪಿ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ ಅಸಂವಾಸೋತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಯಪಿ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವಿತ್ವಾ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಯೇವ ಹೋತೀತಿ ದಳ್ಹತರಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಮಕಾಸಿ. ದುವಿಧಞ್ಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ – ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಞ್ಚ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವ ಹೋತಿ, ತಂ ಲೋಕವಜ್ಜಂ ನಾಮ. ಸೇಸಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ. ತತ್ಥ ಲೋಕವಜ್ಜೇ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ರುನ್ಧನ್ತೀ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹನ್ತೀ ಸೋತಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಮಾನಾ ಗಾಳ್ಹತರಂ ಕರೋನ್ತೀ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಧಿಮಾನಾ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಸುಪಿನನ್ತಾತಿ ಅಯಂ ಪನ ವೀತಿಕ್ಕಮಾಭಾವಾ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕತ್ತಾ ಚ ವುತ್ತಾ. ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜೇ ಅಕತೇ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಸಿಥಿಲಂ ಕರೋನ್ತೀ ಮೋಚೇನ್ತೀ ದ್ವಾರಂ ದದಮಾನಾ ಅಪರಾಪರಮ್ಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಕುರುಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಗಣಭೋಜನಪರಮ್ಪರಭೋಜನಾದೀಸು ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ ವಿಯ. ‘‘ಅನ್ತಮಸೋ ತಙ್ಖಣಿಕಾಯಪೀ’’ತಿ ಏವರೂಪಾ ಪನ ಕತೇ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಗತಿಕಾವ ಹೋತಿ. ಇದಂ ಪನ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಯಸ್ಮಾ ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ನ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ; ತಸ್ಮಾ ಅಯಮನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ರುನ್ಧನ್ತೀ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹನ್ತೀ ಸೋತಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಮಾನಾ ಗಾಳ್ಹತರಂ ಕರೋನ್ತೀ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ.

ಏವಂ ದ್ವೇಪಿ ವತ್ಥೂನಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜವಸೇನ ದಳ್ಹತರಂ ಕತ್ವಾ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕೇ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಅಪರಮ್ಪಿ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತತ್ಥಾಯ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕವತ್ಥು ಉದಪಾದಿ. ತಸ್ಸುಪ್ಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಮೇತಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಏವಞ್ಚಿದಂ ಭಗವತಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಭಗವತಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಏವಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಹೋತಿ ಚ ಇದಞ್ಚ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವತ್ಥು ಉದಪಾದೀತಿ.

ಮಕ್ಕಟೀವತ್ಥುಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸನ್ಥತಭಾಣವಾರೋ

ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೪೩-೪೪. ಇದಾನಿ ಯಂ ತಂ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವತ್ಥು ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ರಾಪಿ ಅಯಮನುತ್ತಾನಪದವಣ್ಣನಾ – ವೇಸಾಲಿಕಾತಿ ವೇಸಾಲಿವಾಸಿನೋ. ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾತಿ ವಜ್ಜಿರಟ್ಠೇ ವೇಸಾಲಿಯಂ ಕುಲಾನಂ ಪುತ್ತಾ. ಸಾಸನೇ ಕಿರ ಯೋ ಯೋ ಉಪದ್ದವೋ ಆದೀನವೋ ಅಬ್ಬುದಮುಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕೇ ನಿಸ್ಸಾಯ. ತಥಾ ಹಿ ದೇವದತ್ತೋಪಿ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕೇ ಪಕ್ಖೇ ಲಭಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿ. ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾ ಏವ ಚ ವಸ್ಸಸತಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಭಗವತಿ ಉದ್ಧಮ್ಮಂ ಉಬ್ಬಿನಯಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ ದೀಪೇಸುಂ. ಇಮೇಪಿ ತೇಸಂ ಯೇವ ಏಕಚ್ಚೇ ಏವಂ ಪಞ್ಞತ್ತೇಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಯಾವದತ್ಥಂ ಭುಞ್ಜಿಂಸು…ಪೇ… ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವಿಂಸೂತಿ.

ಞಾತಿಬ್ಯಸನೇನಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಸನಂ ಬ್ಯಸನಂ ವಿಕ್ಖೇಪೋ ವಿದ್ಧಂಸನಂ ವಿನಾಸೋತಿ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಏಕತ್ಥಂ. ಞಾತೀನಂ ಬ್ಯಸನಂ ಞಾತಿಬ್ಯಸನಂ, ತೇನ ಞಾತಿಬ್ಯಸನೇನ, ರಾಜದಣ್ಡಬ್ಯಾಧಿಮರಣವಿಪ್ಪವಾಸನಿಮಿತ್ತೇನ ಞಾತಿವಿನಾಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಸ ನಯೋ ದುತಿಯಪದೇಪಿ. ತತಿಯಪದೇ ಪನ ಆರೋಗ್ಯವಿನಾಸಕೋ ರೋಗೋ ಏವ ರೋಗಬ್ಯಸನಂ. ಸೋ ಹಿ ಆರೋಗ್ಯಂ ಬ್ಯಸತಿ ವಿಕ್ಖಿಪತಿ ವಿನಾಸೇತೀತಿ ಬ್ಯಸನಂ. ರೋಗೋವ ಬ್ಯಸನಂ ರೋಗಬ್ಯಸನಂ, ತೇನ ರೋಗಬ್ಯಸನೇನ. ಫುಟ್ಠಾತಿ ಅಧಿಪನ್ನಾ ಅಭಿಭೂತಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ಬುದ್ಧಗರಹಿನೋತಿ ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ಮಯಂ ನ ಬುದ್ಧಂ ಗರಹಾಮ, ನ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ದೋಸಂ ದೇಮ. ನ ಧಮ್ಮಗರಹಿನೋ, ನ ಸಙ್ಘಗರಹಿನೋ. ಅತ್ತಗರಹಿನೋ ಮಯನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಮೇವ ಮಯಂ ಗರಹಾಮ, ಅತ್ತನೋ ದೋಸಂ ದೇಮ. ಅಲಕ್ಖಿಕಾತಿ ನಿಸ್ಸಿರಿಕಾ. ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞಾತಿ ಪರಿತ್ತಪುಞ್ಞಾ. ವಿಪಸ್ಸಕಾ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಯೇ ಅಟ್ಠತಿಂಸಾರಮ್ಮಣೇಸು ವಿಭತ್ತಾ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ, ತೇಸಂ ವಿಪಸ್ಸಕಾ; ತತೋ ತತೋ ಆರಮ್ಮಣತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ತೇವ ಧಮ್ಮೇ ವಿಪಸ್ಸಮಾನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಬ್ಬರತ್ತಾಪರರತ್ತನ್ತಿ ರತ್ತಿಯಾ ಪುಬ್ಬಂ ಪುಬ್ಬರತ್ತಂ, ರತ್ತಿಯಾ ಅಪರಂ ಅಪರರತ್ತಂ, ಪಠಮಯಾಮಞ್ಚ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮಞ್ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಕಾನನ್ತಿ ಬೋಧಿಸ್ಸ ಪಕ್ಖೇ ಭವಾನಂ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸ ಉಪಕಾರಕಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭಾವನಾನುಯೋಗನ್ತಿ ವಡ್ಢನಾನುಯೋಗಂ. ಅನುಯುತ್ತಾ ವಿಹರೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ಗಿಹಿಪಲಿಬೋಧಂ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧಞ್ಚ ಪಹಾಯ ವಿವಿತ್ತೇಸು ಸೇನಾಸನೇಸು ಯುತ್ತಪಯುತ್ತಾ ಅನಞ್ಞಕಿಚ್ಚಾ ವಿಹರೇಯ್ಯಾಮ.

ಏವಮಾವುಸೋತಿ ಥೇರೋ ಏತೇಸಂ ಆಸಯಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಇದಂ ನೇಸಂ ಮಹಾಗಜ್ಜಿತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಇಮೇ ಈದಿಸಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಾಧೂ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ‘‘ಏವಮಾವುಸೋ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ. ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋತಿ ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಕಾರಣಪಟಿಕ್ಖೇಪವಚನಂ. ಕಾರಣಞ್ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ತದಾಯತ್ತವುತ್ತಿಭಾವೇನ ಫಲಂ ತಿಟ್ಠತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚಸ್ಸ ತಂ ಓಕಾಸೋ ಹೋತಿ ತದಾಯತ್ತವುತ್ತಿಭಾವೇನ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಠಾನಞ್ಚ ಅವಕಾಸೋ ಚಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ, ಆನನ್ದ, ಅನವಕಾಸೋ’’ತಿ. ಏತಂ ಠಾನಂ ವಾ ಓಕಾಸೋ ವಾ ನತ್ಥಿ. ಯಂ ತಥಾಗತೋತಿ ಯೇನ ತಥಾಗತೋ ವಜ್ಜೀನಂ ವಾ…ಪೇ… ಸಮೂಹನೇಯ್ಯ, ತಂ ಕಾರಣಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯದಿ ಹಿ ಭಗವಾ ಏತೇಸಂ ‘‘ಲಭೇಯ್ಯಾಮ ಉಪಸಮ್ಪದ’’ನ್ತಿ ಯಾಚನ್ತಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ದದೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತಿ ಅಸಂವಾಸೋ’’ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸಮೂಹನೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತಂ ನ ಸಮೂಹನತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಸೋ ಆಗತೋ ನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋತಿ ‘‘ಯದಿ ಹಿ ಏವಂ ಆಗತೋ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಲಭೇಯ್ಯ, ಸಾಸನೇ ಅಗಾರವೋ ಭವೇಯ್ಯ. ಸಾಮಣೇರಭೂಮಿಯಂ ಪನ ಠಿತೋ ಸಗಾರವೋ ಚ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅತ್ತತ್ಥಞ್ಚ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಅನುಕಮ್ಪಮಾನೋ ಭಗವಾ ಆಹ – ‘‘ಸೋ ಆಗತೋ ನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಸೋ ಆಗತೋ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋತಿ ಏವಂ ಆಗತೋ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೇ ಠತ್ವಾ ಅವಿಪನ್ನಸೀಲತಾಯ ಸಾಸನೇ ಸಗಾರವೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಸತಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯೇ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಉತ್ತಮತ್ಥಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತೀತಿ ಞತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ.

ಏವಂ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವಿತ್ವಾ ಆಗತೇಸು ಅನುಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಞ್ಚ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತೀಣಿಪಿ ವತ್ಥೂನಿ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇತುಕಾಮೋ ‘‘ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು…ಪೇ… ಅಸಂವಾಸೋ’’ತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ.

ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಚತುಬ್ಬಿಧವಿನಯಕಥಾ

೪೫. ಇದಾನಿಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜನ್ತೋ ‘‘ಯೋ ಪನಾತಿ, ಯೋ ಯಾದಿಸೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಭಙ್ಗೇ ಚ ಸಕಲೇ ಚ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಕೋಸಲ್ಲಂ ಪತ್ಥಯನ್ತೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ವಿನಯೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ –

ಚತುಬ್ಬಿಧಞ್ಹಿ ವಿನಯಂ, ಮಹಾಥೇರಾ ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ;

ನೀಹರಿತ್ವಾ ಪಕಾಸೇಸುಂ, ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕಾ ಪುರಾ.

ಕತಮಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ? ಸುತ್ತಂ, ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ, ಆಚರಿಯವಾದಂ, ಅತ್ತನೋಮತಿನ್ತಿ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಆಹಚ್ಚಪದೇನ ರಸೇನ ಆಚರಿಯವಂಸೇನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಾ’’ತಿ, ಏತ್ಥ ಹಿ ಆಹಚ್ಚಪದನ್ತಿ ಸುತ್ತಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ರಸೋತಿ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ, ಆಚರಿಯವಂಸೋತಿ ಆಚರಿಯವಾದೋ, ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಅತ್ತನೋಮತಿ.

ತತ್ಥ ಸುತ್ತಂನಾಮ ಸಕಲೇ ವಿನಯಪಿಟಕೇ ಪಾಳಿ.

ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ನಾಮ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸಾ; ಯೇ ಭಗವತಾ ಏವಂ ವುತ್ತಾ – ‘‘ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ‘ಇದಂ ನ ಕಪ್ಪತೀ’ತಿ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಂ ಚೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಅನುಲೋಮೇತಿ; ಕಪ್ಪಿಯಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ತಂ ವೋ ನ ಕಪ್ಪತಿ. ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ‘ಇದಂ ನ ಕಪ್ಪತೀ’ತಿ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಂ ಚೇ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಅನುಲೋಮೇತಿ; ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ತಂ ವೋ ಕಪ್ಪತಿ. ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ‘ಇದಂ ಕಪ್ಪತೀ’ತಿ ಅನನುಞ್ಞಾತಂ, ತಂ ಚೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಅನುಲೋಮೇತಿ, ಕಪ್ಪಿಯಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ; ತಂ ವೋ ನ ಕಪ್ಪತಿ. ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ‘ಇದಂ ಕಪ್ಪತೀ’ತಿ ಅನನುಞ್ಞಾತಂ, ತಂ ಚೇ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಅನುಲೋಮೇತಿ, ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ; ತಂ ವೋ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೦೫).

ಆಚರಿಯವಾದೋ ನಾಮ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಅರಹನ್ತಸತೇಹಿ ಠಪಿತಾ ಪಾಳಿವಿನಿಮುತ್ತಾ ಓಕ್ಕನ್ತವಿನಿಚ್ಛಯಪ್ಪವತ್ತಾ ಅಟ್ಠಕಥಾತನ್ತಿ.

ಅತ್ತನೋಮತಿ ನಾಮ ಸುತ್ತ-ಸುತ್ತಾನುಲೋಮ-ಆಚರಿಯವಾದೇ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅನುಮಾನೇನ ಅತ್ತನೋ ಅನುಬುದ್ಧಿಯಾ ನಯಗ್ಗಾಹೇನ ಉಪಟ್ಠಿತಾಕಾರಕಥನಂ.

ಅಪಿಚ ಸುತ್ತನ್ತಾಭಿಧಮ್ಮವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಸು ಆಗತೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಥೇರವಾದೋ ‘‘ಅತ್ತನೋಮತಿ’’ ನಾಮ. ತಂ ಪನ ಅತ್ತನೋಮತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತೇನ ನ ದಳ್ಹಗ್ಗಾಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವೋಹರಿತಬ್ಬಂ. ಕಾರಣಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಅತ್ಥೇನ ಪಾಳಿಂ, ಪಾಳಿಯಾ ಚ ಅತ್ಥಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಂ. ಅತ್ತನೋಮತಿ ಆಚರಿಯವಾದೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಾ. ಸಚೇ ತತ್ಥ ಓತರತಿ ಚೇವ ಸಮೇತಿ ಚ, ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ಸಚೇ ನೇವ ಓತರತಿ ನ ಸಮೇತಿ, ನ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ಅಯಞ್ಹಿ ಅತ್ತನೋಮತಿ ನಾಮ ಸಬ್ಬದುಬ್ಬಲಾ. ಅತ್ತನೋಮತಿತೋ ಆಚರಿಯವಾದೋ ಬಲವತರೋ.

ಆಚರಿಯವಾದೋಪಿ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಓತರನ್ತೋ ಸಮೇನ್ತೋಯೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಇತರೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಆಚರಿಯವಾದತೋ ಹಿ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ಬಲವತರಂ.

ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಮ್ಪಿ ಸುತ್ತೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಓತರನ್ತಂ ಸಮೇನ್ತಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಇತರಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಸುತ್ತಾನುಲೋಮತೋ ಹಿ ಸುತ್ತಮೇವ ಬಲವತರಂ. ಸುತ್ತಞ್ಹಿ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯಂ ಕಾರಕಸಙ್ಘಸದಿಸಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಠಿತಕಾಲಸದಿಸಂ. ತಸ್ಮಾ ಯದಾ ದ್ವೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾಕಚ್ಛನ್ತಿ, ಸಕವಾದೀ ಸುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರವಾದೀ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ. ತೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಖೇಪಂ ವಾ ಗರಹಂ ವಾ ಅಕತ್ವಾ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ಸುತ್ತೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಓತರತಿ ಸಮೇತಿ, ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ನೋ ಚೇ, ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ; ಸುತ್ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ. ಅಥಾಯಂ ಸುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರೋ ಆಚರಿಯವಾದಂ. ತೇಹಿಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಖೇಪಂ ವಾ ಗರಹಂ ವಾ ಅಕತ್ವಾ ಆಚರಿಯವಾದೋ ಸುತ್ತೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ಓತರತಿ ಸಮೇತಿ, ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಅನೋತರನ್ತೋ ಅಸಮೇನ್ತೋ ಚ ಗಾರಯ್ಹಾಚರಿಯವಾದೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ; ಸುತ್ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ.

ಅಥಾಯಂ ಸುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರೋ ಅತ್ತನೋಮತಿಂ. ತೇಹಿಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಖೇಪಂ ವಾ ಗರಹಂ ವಾ ಅಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋಮತಿ ಸುತ್ತೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಾ. ಸಚೇ ಓತರತಿ ಸಮೇತಿ, ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ನೋ ಚೇ, ನ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ಸುತ್ತಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ.

ಅಥ ಪನಾಯಂ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರೋ ಸುತ್ತಂ. ಸುತ್ತಂ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಓತರತಿ ಸಮೇತಿ, ತಿಸ್ಸೋ ಸಙ್ಗೀತಿಯೋ ಆರೂಳ್ಹಂ ಪಾಳಿಆಗತಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ನೋ ಚೇ ತಥಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ನ ಓತರತಿ ನ ಸಮೇತಿ, ಬಾಹಿರಕಸುತ್ತಂ ವಾ ಹೋತಿ ಸಿಲೋಕೋ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಗಾರಯ್ಹಸುತ್ತಂ ಗುಳ್ಹವೇಸ್ಸನ್ತರಗುಳ್ಹವಿನಯವೇದಲ್ಲಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರತೋ ಆಗತಂ, ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ.

ಅಥಾಯಂ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರೋ ಆಚರಿಯವಾದಂ. ಆಚರಿಯವಾದೋ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ಓತರತಿ ಸಮೇತಿ, ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ನೋ ಚೇ, ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಸುತ್ತಾನುಲೋಮೇಯೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ.

ಅಥಾಯಂ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರೋ ಅತ್ತನೋಮತಿಂ. ಅತ್ತನೋಮತಿ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಾ. ಸಚೇ ಓತರತಿ ಸಮೇತಿ, ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ನೋ ಚೇ, ನ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ಸುತ್ತಾನುಲೋಮೇಯೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ.

ಅಥ ಪನಾಯಂ ಆಚರಿಯವಾದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರೋ ಸುತ್ತಂ. ಸುತ್ತಂ ಆಚರಿಯವಾದೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಓತರತಿ ಸಮೇತಿ, ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಇತರಂ ಗಾರಯ್ಹಸುತ್ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಆಚರಿಯವಾದೇಯೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ.

ಅಥಾಯಂ ಆಚರಿಯವಾದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರೋ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ. ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ಆಚರಿಯವಾದೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಂ. ಓತರನ್ತಂ ಸಮೇನ್ತಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಇತರಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಆಚರಿಯವಾದೇಯೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ.

ಅಥಾಯಂ ಆಚರಿಯವಾದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರೋ ಅತ್ತನೋಮತಿಂ. ಅತ್ತನೋಮತಿ ಆಚರಿಯವಾದೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಾ. ಸಚೇ ಓತರತಿ ಸಮೇತಿ, ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ನೋ ಚೇ, ನ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ಆಚರಿಯವಾದೇಯೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ.

ಅಥ ಪನಾಯಂ ಅತ್ತನೋಮತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರೋ ಸುತ್ತಂ. ಸುತ್ತಂ ಅತ್ತನೋಮತಿಯಂ ಓತಾರೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಓತರತಿ ಸಮೇತಿ, ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಇತರಂ ಗಾರಯ್ಹಸುತ್ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅತ್ತನೋಮತಿಯಮೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ.

ಅಥಾಯಂ ಅತ್ತನೋಮತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರೋ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ. ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ಅತ್ತನೋಮತಿಯಂ ಓತಾರೇತಬ್ಬಂ. ಓತರನ್ತಂ ಸಮೇನ್ತಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಇತರಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅತ್ತನೋಮತಿಯಮೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ.

ಅಥಾಯಂ ಅತ್ತನೋಮತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರೋ ಆಚರಿಯವಾದಂ. ಆಚರಿಯವಾದೋ ಅತ್ತನೋಮತಿಯಂ ಓತಾರೇತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ಓತರತಿ ಸಮೇತಿ, ಗಹೇತಬ್ಬೋ; ಇತರೋ ಗಾರಯ್ಹಾಚರಿಯವಾದೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಅತ್ತನೋಮತಿಯಮೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ. ಅತ್ತನೋ ಗಹಣಮೇವ ಬಲಿಯಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನೇಸು ಚ ಖೇಪೋ ವಾ ಗರಹಾ ವಾ ನ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ.

ಅಥ ಪನಾಯಂ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರೋ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ. ಸುತ್ತೇ ಚ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮೇ ಚ ಓತಾರೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಹೋತಿ, ಕಪ್ಪಿಯೇ ಠಾತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ, ಅಕಪ್ಪಿಯೇ ಠಾತಬ್ಬಂ.

ಅಥಾಯಂ ತಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯಭಾವಸಾಧಕಂ ಸುತ್ತತೋ ಬಹುಂ ಕಾರಣಞ್ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ, ಪರೋ ಕಾರಣಂ ನ ವಿನ್ದತಿ. ಕಪ್ಪಿಯೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ. ಅಥ ಪರೋ ತಸ್ಸ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಾವಸಾಧಕಂ ಸುತ್ತತೋ ಬಹುಂ ಕಾರಣಞ್ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ, ಅನೇನ ಅತ್ತನೋ ಗಹಣನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ದಳ್ಹಂ ಆದಾಯ ನ ಠಾತಬ್ಬಂ. ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ. ಅಥ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಾರಣಚ್ಛಾಯಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಭಾವೋಯೇವ ಸಾಧು, ಅಕಪ್ಪಿಯೇ ಠಾತಬ್ಬಂ. ವಿನಯಞ್ಹಿ ಪತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯವಿಚಾರಣಮಾಗಮ್ಮ ರುನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ಗಾಳ್ಹಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ಸೋತಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಂ, ಗರುಕಭಾವೇಯೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ.

ಅಥ ಪನಾಯಂ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರೋ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ. ಸುತ್ತೇ ಚ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮೇ ಚ ಓತಾರೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಹೋತಿ, ಕಪ್ಪಿಯೇ ಠಾತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ, ಅಕಪ್ಪಿಯೇ ಠಾತಬ್ಬಂ.

ಅಥಾಯಂ ಬಹೂಹಿ ಸುತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯಕಾರಣೇಹಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಪರೋ ಕಾರಣಂ ನ ವಿನ್ದತಿ, ಅಕಪ್ಪಿಯೇ ಠಾತಬ್ಬಂ. ಅಥ ಪರೋ ಬಹೂಹಿ ಸುತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯಕಾರಣೇಹಿ ಕಪ್ಪಿಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಅಯಂ ಕಾರಣಂ ನ ವಿನ್ದತಿ, ಕಪ್ಪಿಯೇ ಠಾತಬ್ಬಂ. ಅಥ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಾರಣಚ್ಛಾಯಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ಅತ್ತನೋ ಗಹಣಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಚಾಯಂ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಕಪ್ಪಿಯೇ ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವುತ್ತೋ; ಏವಂ ಅನಾಪತ್ತಿಆಪತ್ತಿವಾದೇ ಆಪತ್ತಾನಾಪತ್ತಿವಾದೇ ಚ, ಲಹುಕಗರುಕಾಪತ್ತಿವಾದೇ ಗರುಕಲಹುಕಾಪತ್ತಿವಾದೇ ಚಾಪಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ನಾಮಮತ್ತಂಯೇವ ಹಿ ಏತ್ಥ ನಾನಂ, ಯೋಜನಾನಯೇ ನಾನಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ವಿತ್ಥಾರಿತಂ.

ಏವಂ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಾದಿವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಯೋ ಸುತ್ತ-ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಆಚರಿಯವಾದಅತ್ತನೋಮತೀಸು ಅತಿರೇಕಕಾರಣಂ ಲಭತಿ, ತಸ್ಸ ವಾದೇ ಠಾತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬಸೋ ಪನ ಕಾರಣಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಅಲಭನ್ತೇನ ಸುತ್ತಂ ನ ಜಹಿತಬ್ಬಂ, ಸುತ್ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ. ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಭಙ್ಗೇ ಚ ಸಕಲೇ ಚ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಕೋಸಲ್ಲಂ ಪತ್ಥಯನ್ತೇನ ಅಯಂ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ವಿನಯೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ.

ಇಮಞ್ಚ ಪನ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ವಿನಯಂ ಞತ್ವಾಪಿ ವಿನಯಧರೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ತಿಲಕ್ಖಣಸಮನ್ನಾಗತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ತೀಣಿ ಹಿ ವಿನಯಧರಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ‘‘ಸುತ್ತಞ್ಚಸ್ಸ ಸ್ವಾಗತಂ ಹೋತಿ ಸುಪ್ಪವತ್ತಿ ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತಂ ಸುತ್ತತೋ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನತೋ’’ತಿ ಇದಮೇಕಂ ಲಕ್ಖಣಂ. ‘‘ವಿನಯೇ ಖೋ ಪನ ಠಿತೋ ಹೋತಿ ಅಸಂಹೀರೋ’’ತಿ ಇದಂ ದುತಿಯಂ. ‘‘ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಸುಗ್ಗಹಿತಾ ಹೋತಿ ಸುಮನಸಿಕತಾ ಸೂಪಧಾರಿತಾ’’ತಿ ಇದಂ ತತಿಯಂ.

ತತ್ಥ ಸುತ್ತಂ ನಾಮ ಸಕಲಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂ. ತಞ್ಚಸ್ಸ ಸ್ವಾಗತಂ ಹೋತೀತಿ ಸುಟ್ಠು ಆಗತಂ. ಸುಪ್ಪವತ್ತೀತಿ ಸುಟ್ಠು ಪವತ್ತಂ ಪಗುಣಂ ವಾಚುಗ್ಗತಂ ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತಂ. ಸುತ್ತತೋ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನತೋತಿ ಪಾಳಿತೋ ಚ ಪರಿಪುಚ್ಛತೋ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾತೋ ಚ ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತಂ ಹೋತಿ, ಕಙ್ಖಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹಿತಂ.

ವಿನಯೇ ಖೋ ಪನ ಠಿತೋ ಹೋತೀತಿ ವಿನಯೇ ಲಜ್ಜೀಭಾವೇನ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಹೋತಿ. ಅಲಜ್ಜೀ ಹಿ ಬಹುಸ್ಸುತೋಪಿ ಸಮಾನೋ ಲಾಭಗರುತಾಯ ತನ್ತಿಂ ವಿಸಂವಾದೇತ್ವಾ ಉದ್ಧಮ್ಮಂ ಉಬ್ಬಿನಯಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ ದೀಪೇತ್ವಾ ಸಾಸನೇ ಮಹನ್ತಂ ಉಪದ್ದವಂ ಕರೋತಿ. ಸಙ್ಘಭೇದಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘರಾಜಿಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ. ಲಜ್ಜೀ ಪನ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕೋ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೋ ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ ತನ್ತಿಂ ಅವಿಸಂವಾದೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಮೇವ ವಿನಯಮೇವ ಚ ದೀಪೇತಿ, ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಮಹಾಥೇರಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸುಂ – ‘‘ಅನಾಗತೇ ಲಜ್ಜೀ ರಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಲಜ್ಜೀ ರಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಲಜ್ಜೀ ರಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಏವಂ ಯೋ ಲಜ್ಜೀ, ಸೋ ವಿನಯಂ ಅವಿಜಹನ್ತೋ ಅವೋಕ್ಕಮನ್ತೋ ಲಜ್ಜೀಭಾವೇನ ವಿನಯೇ ಠಿತೋ ಹೋತಿ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೋತಿ. ಅಸಂಹೀರೋತಿ ಸಂಹೀರೋ ನಾಮ ಯೋ ಪಾಳಿಯಂ ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವಾ ಹೇಟ್ಠತೋ ವಾ ಉಪರಿತೋ ವಾ ಪದಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವಾ ಪುಚ್ಛಿಯಮಾನೋ ವಿತ್ಥುನತಿ ವಿಪ್ಫನ್ದತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ; ಯಂ ಯಂ ಪರೇನ ವುಚ್ಚತಿ ತಂ ತಂ ಅನುಜಾನಾತಿ; ಸಕವಾದಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪರವಾದಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಯೋ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವಾ ಹೇಟ್ಠುಪರಿಯೇನ ವಾ ಪದಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವಾ ಪುಚ್ಛಿಯಮಾನೋ ನ ವಿತ್ಥುನತಿ ನ ವಿಪ್ಫನ್ದತಿ, ಏಕೇಕಲೋಮಂ ಸಣ್ಡಾಸೇನ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಯ ‘‘ಏವಂ ಮಯಂ ವದಾಮ; ಏವಂ ನೋ ಆಚರಿಯಾ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ; ಯಮ್ಹಿ ಪಾಳಿ ಚ ಪಾಳಿವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಚ ಸುವಣ್ಣಭಾಜನೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಸೀಹವಸಾ ವಿಯ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಪರಿಯಾದಾನಂ ಅಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅಸಂಹೀರೋ’’ತಿ.

ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಸುಗ್ಗಹಿತಾ ಹೋತೀತಿ ಥೇರಪರಮ್ಪರಾ ವಂಸಪರಮ್ಪರಾ ಚಸ್ಸ ಸುಟ್ಠು ಗಹಿತಾ ಹೋತಿ. ಸುಮನಸಿಕತಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಮನಸಿಕತಾ; ಆವಜ್ಜಿತಮತ್ತೇ ಉಜ್ಜಲಿತಪದೀಪೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಸೂಪಧಾರಿತಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಉಪಧಾರಿತಾ ಪುಬ್ಬಾಪರಾನುಸನ್ಧಿತೋ ಅತ್ಥತೋ ಕಾರಣತೋ ಚ ಉಪಧಾರಿತಾ; ಅತ್ತನೋ ಮತಿಂ ಪಹಾಯ ಆಚರಿಯಸುದ್ಧಿಯಾ ವತ್ತಾ ಹೋತಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಆಚರಿಯೋ ಅಸುಕಾಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿ, ಸೋ ಅಸುಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಂ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಂ ಥೇರವಾದಙ್ಗಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಯಾವ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹೀತಿ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಠಪೇತಿ. ತತೋಪಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿ, ದಾಸಕತ್ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರಸ್ಸ, ಸೋಣಕತ್ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ದಾಸಕತ್ಥೇರಸ್ಸ, ಸಿಗ್ಗವತ್ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಸೋಣಕತ್ಥೇರಸ್ಸ, ಮೋಗ್ಗಲಿಪುತ್ತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಸಿಗ್ಗವತ್ಥೇರಸ್ಸ ಚಣ್ಡವಜ್ಜಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಚಾತಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಂ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಂ ಥೇರವಾದಙ್ಗಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಆಚರಿಯಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಠಪೇತಿ. ಏವಂ ಉಗ್ಗಹಿತಾ ಹಿ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾ ಸುಗ್ಗಹಿತಾ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಪನ ಅವಸ್ಸಂ ದ್ವೇ ತಯೋ ಪರಿವಟ್ಟಾ ಉಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮೇನ ಹಿ ನಯೇನ ಯಥಾ ಆಚರಿಯೋ ಚ ಆಚರಿಯಾಚರಿಯೋ ಚ ಪಾಳಿಞ್ಚ ಪರಿಪುಚ್ಛಞ್ಚ ವದನ್ತಿ, ತಥಾ ಞಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಇಮೇಹಿ ಚ ಪನ ತೀಹಿ ಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೇನ ವಿನಯಧರೇನ ವತ್ಥುವಿನಿಚ್ಛಯತ್ಥಂ ಸನ್ನಿಪತಿತೇ ಸಙ್ಘೇ ಓತಿಣ್ಣೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಚೋದಕೇನ ಚ ಚುದಿತಕೇನ ಚ ವುತ್ತೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಸಹಸಾ ಅವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾವ ಛ ಠಾನಾನಿ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಛ? ವತ್ಥು ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಂ, ಮಾತಿಕಾ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ, ಪದಭಾಜನೀಯಂ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಂ, ತಿಕಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬೋ, ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ, ಅನಾಪತ್ತಿ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾತಿ.

ವತ್ಥುಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋಪಿ ಹಿ ‘‘ತಿಣೇನ ವಾ ಪಣ್ಣೇನ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತಬ್ಬಂ, ನ ತ್ವೇವ ನಗ್ಗೇನ ಆಗನ್ತಬ್ಬಂ; ಯೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೧೭) ಏವಂ ಏಕಚ್ಚಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಸ್ಸತಿ. ಸೋ ತಂ ಸುತ್ತಂ ಆನೇತ್ವಾ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇಸ್ಸತಿ.

ಮಾತಿಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋಪಿ ‘‘ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಾಚಿ. ೨) ನಯೇನ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಆಪತ್ತೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ತಂ ಸುತ್ತಂ ಆನೇತ್ವಾ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇಸ್ಸತಿ.

ಪದಭಾಜನೀಯಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋಪಿ ‘‘ಅಕ್ಖಯಿತೇ ಸರೀರೇ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ. ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಖಯಿತೇ ಸರೀರೇ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೫೯ ಆದಯೋ, ಅತ್ಥತೋ ಸಮಾನಂ) ನಯೇನ ಸತ್ತನ್ನಂ ಆಪತ್ತೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಪದಭಾಜನೀಯತೋ ಸುತ್ತಂ ಆನೇತ್ವಾ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇಸ್ಸತಿ.

ತಿಕಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋಪಿ ತಿಕಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ವಾ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವಾ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ ಆಪತ್ತಿಂ ತಿಕಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ತತೋ ಸುತ್ತಂ ಆನೇತ್ವಾ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇಸ್ಸತಿ.

ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋಪಿ ‘‘ಪಟಿಲಾತಂ ಉಕ್ಖಿಪತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೫೫) ಏವಂ ಯಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತರೇಸು ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿ ಹೋತಿ ತಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ತಂ ಸುತ್ತಂ ಆನೇತ್ವಾ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇಸ್ಸತಿ.

ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋಪಿ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಭಿಕ್ಖು ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ, ಅಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಸ್ಸ, ನ ಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ, ಅನುಲ್ಲಪನಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ, ನ ಮೋಚನಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ, ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ, ಅಸ್ಸತಿಯಾ, ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೭೨ ಆದಯೋ) ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ತಂ ಸುತ್ತಂ ಆನೇತ್ವಾ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇಸ್ಸತಿ.

ಯೋ ಹಿ ಭಿಕ್ಖು ಚತುಬ್ಬಿಧವಿನಯಕೋವಿದೋ ತಿಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಇಮಾನಿ ಛ ಠಾನಾನಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯೋ, ಬುದ್ಧೇನ ಸಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಿತಸದಿಸೋ ಹೋತಿ. ತಂ ಚೇವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಕುಸಲಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಕೋಚಿ ಕತಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ; ತೇನ ಸಾಧುಕಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸಚೇ ಅನಾಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ‘‘ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಪನ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ‘‘ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಸಾ ದೇಸನಾಗಾಮಿನೀ ಚೇ, ‘‘ದೇಸನಾಗಾಮಿನೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನೀ ಚೇ, ‘‘ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಅಥಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಚ್ಛಾಯಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ನ ತಾವ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಮೇಥುನಧಮ್ಮವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಹಿ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಚ ಓಳಾರಿಕೋ. ಅದಿನ್ನಾದಾನಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹವೀತಿಕ್ಕಮಾ ಪನ ಸುಖುಮಾ ಚಿತ್ತಲಹುಕಾ. ತೇ ಸುಖುಮೇನೇವ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಸುಖುಮೇನ ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿಸೇಸೇನ ತಂವತ್ಥುಕಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಪುಚ್ಛಿಯಮಾನೋ ‘‘ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಸಚಸ್ಸ ಆಚರಿಯೋ ಧರತಿ, ತತೋ ತೇನ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಂ ಪುಚ್ಛಾ’’ತಿ ಪೇಸೇತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ಸೋ ಪುನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ಸುತ್ತತೋ ನಯತೋ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘ಸತೇಕಿಚ್ಛೋ’ತಿ ಮಂ ಆಹಾ’’ತಿ ವದತಿ, ತತೋ ಅನೇನ ಸೋ ‘‘ಸಾಧು ಸುಟ್ಠು ಯಂ ಆಚರಿಯೋ ಭಣತಿ ತಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಅಥ ಪನಸ್ಸ ಆಚರಿಯೋ ನತ್ಥಿ, ಸದ್ಧಿಂ ಉಗ್ಗಹಿತತ್ಥೇರೋ ಪನ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇತಬ್ಬೋ – ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸಹ ಉಗ್ಗಹಿತತ್ಥೇರೋ ಗಣಪಾಮೋಕ್ಖೋ, ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಾ’’ತಿ. ತೇನಾಪಿ ‘‘ಸತೇಕಿಚ್ಛೋ’’ತಿ ವಿನಿಚ್ಛಿತೇ ‘‘ಸಾಧು ಸುಟ್ಠು ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಅಥ ಸದ್ಧಿಂ ಉಗ್ಗಹಿತತ್ಥೇರೋಪಿ ನತ್ಥಿ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇತಬ್ಬೋ – ‘‘ಅಸುಕದಹರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಾ’’ತಿ. ತೇನಾಪಿ ‘‘ಸತೇಕಿಚ್ಛೋ’’ತಿ ವಿನಿಚ್ಛಿತೇ ‘‘ಸಾಧು ಸುಟ್ಠು ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಅಥ ದಹರಸ್ಸಾಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಚ್ಛಾಯಾವ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ತೇನಾಪಿ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕೋಸೀ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ದುಲ್ಲಭೋ ಹಿ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೋ, ತತೋ ದುಲ್ಲಭತರಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಚ. ಏವಂ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬೋ – ‘‘ವಿವಿತ್ತಂ ಓಕಾಸಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸೀಲಾನಿ ಸೋಧೇತ್ವಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ತಾವ ಮನಸಿ ಕರೋಹೀ’’ತಿ. ಸಚೇ ತಸ್ಸ ಅರೋಗಂ ಸೀಲಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಘಟಯತಿ, ಸಙ್ಖಾರಾ ಪಾಕಟಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾಪ್ಪತ್ತಂ ವಿಯ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಏಕಗ್ಗಂ ಹೋತಿ, ದಿವಸಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾತಿ. ಸೋ ದಿವಸಾತಿಕ್ಕಮೇ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತೋ ಏವಂ ವತ್ತಬ್ಬೋ – ‘‘ಕೀದಿಸಾ ತೇ ಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತೀ’’ತಿ. ಆರೋಚಿತಾಯ ಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ವತ್ತಬ್ಬೋ – ‘‘ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನಾಮ ಚಿತ್ತವಿಸುದ್ಧತ್ಥಾಯ, ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ.

ಯಸ್ಸ ಪನ ಸೀಲಂ ಭಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನ ಘಟಯತಿ, ಪತೋದಾಭಿತುನ್ನಂ ವಿಯ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕಮ್ಪತಿ, ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಗ್ಗಿನಾ ಡಯ್ಹತಿ, ತತ್ತಪಾಸಾಣೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ವಿಯ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ವುಟ್ಠಾತಿ. ಸೋ ಆಗತೋ ‘‘ಕಾ ತೇ ಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ. ಆರೋಚಿತಾಯ ಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ‘‘ನತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ರಹೋ ನಾಮ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಪಕುಬ್ಬತೋ. ಸಬ್ಬಪಠಮಞ್ಹಿ ಪಾಪಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅತ್ತನಾ ಜಾನಾತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಆರಕ್ಖದೇವತಾ ಪರಚಿತ್ತವಿದೂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಞ್ಞಾ ಚ ದೇವತಾ ಜಾನನ್ತಿ, ತ್ವಂಯೇವ ದಾನಿ ತವ ಸೋತ್ಥಿಂ ಪರಿಯೇಸಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ.

ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚತುಬ್ಬಿಧವಿನಯಕಥಾ

ವಿನಯಧರಸ್ಸ ಚ ಲಕ್ಖಣಾದಿಕಥಾ.

ಭಿಕ್ಖುಪದಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ

ಇದಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಭಙ್ಗಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ. ಯಂ ವುತ್ತಂ ಯೋ ಪನಾತಿ ಯೋ ಯಾದಿಸೋತಿಆದಿ. ಏತ್ಥ ಯೋ ಪನಾತಿ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಪದಂ; ಯೋ ಯಾದಿಸೋತಿಆದೀನಿ ತಸ್ಸ ವಿಭಜನಪದಾನಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಯಸ್ಮಾ ಪನಾತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ; ಯೋತಿ ಅತ್ಥಪದಂ; ತಞ್ಚ ಅನಿಯಮೇನ ಪುಗ್ಗಲಂ ದೀಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅನಿಯಮೇನ ಪುಗ್ಗಲದೀಪಕಂ ಯೋ ಸದ್ದಮೇವ ಆಹ. ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ಯೋ ಪನಾತಿ ಯೋ ಯೋಕೋಚೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಯೋ ಯೋಕೋಚಿ ನಾಮ, ಸೋ ಅವಸ್ಸಂ ಲಿಙ್ಗ-ಯುತ್ತ-ಜಾತಿ-ನಾಮ-ಗೋತ್ತ-ಸೀಲ-ವಿಹಾರ-ಗೋಚರವಯೇಸು ಏಕೇನಾಕಾರೇನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ತಥಾ ಞಾಪೇತುಂ ತಂ ಪಭೇದಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಾದಿಸೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಾದಿಸೋತಿ ಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಯಾದಿಸೋ ವಾ ತಾದಿಸೋ ವಾ ಹೋತು; ದೀಘೋ ವಾ ರಸ್ಸೋ ವಾ ಕಾಳೋ ವಾ ಓದಾತೋ ವಾ ಮಙ್ಗುರಚ್ಛವಿ ವಾ ಕಿಸೋ ವಾ ಥೂಲೋ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾಯುತ್ತೋತಿ ಯೋಗವಸೇನ ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಯುತ್ತೋ ಹೋತು; ನವಕಮ್ಮಯುತ್ತೋ ವಾ ಉದ್ದೇಸಯುತ್ತೋ ವಾ ವಾಸಧುರಯುತ್ತೋ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾಜಚ್ಚೋತಿ ಜಾತಿವಸೇನ ಯಂಜಚ್ಚೋ ವಾ ತಂಜಚ್ಚೋ ವಾ ಹೋತು; ಖತ್ತಿಯೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ವೇಸ್ಸೋ ವಾ ಸುದ್ದೋ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾನಾಮೋತಿ ನಾಮವಸೇನ ಯಥಾನಾಮೋ ವಾ ತಥಾನಾಮೋ ವಾ ಹೋತು; ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತೋ ವಾ ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತೋ ವಾ ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತೋ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾಗೋತ್ತೋತಿ ಗೋತ್ತವಸೇನ ಯಥಾಗೋತ್ತೋ ವಾ ತಥಾಗೋತ್ತೋ ವಾ ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಗೋತ್ತೇನ ಹೋತು; ಕಚ್ಚಾಯನೋ ವಾ ವಾಸಿಟ್ಠೋ ವಾ ಕೋಸಿಯೋ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾಸೀಲೋತಿ ಸೀಲೇಸು ಯಥಾಸೀಲೋ ವಾ ತಥಾಸೀಲೋ ವಾ ಹೋತು; ನವಕಮ್ಮಸೀಲೋ ವಾ ಉದ್ದೇಸಸೀಲೋ ವಾ ವಾಸಧುರಸೀಲೋ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾವಿಹಾರೀತಿ ವಿಹಾರೇಸುಪಿ ಯಥಾವಿಹಾರೀ ವಾ ತಥಾವಿಹಾರೀ ವಾ ಹೋತು; ನವಕಮ್ಮವಿಹಾರೀ ವಾ ಉದ್ದೇಸವಿಹಾರೀ ವಾ ವಾಸಧುರವಿಹಾರೀ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾಗೋಚರೋತಿ ಗೋಚರೇಸುಪಿ ಯಥಾಗೋಚರೋ ವಾ ತಥಾಗೋಚರೋ ವಾ ಹೋತು; ನವಕಮ್ಮಗೋಚರೋ ವಾ ಉದ್ದೇಸಗೋಚರೋ ವಾ ವಾಸಧುರಗೋಚರೋ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಥೇರೋ ವಾತಿ ಆದೀಸು ವಯೋವುಡ್ಢಾದೀಸು ಯೋ ವಾ ಸೋ ವಾ ಹೋತು; ಪರಿಪುಣ್ಣದಸವಸ್ಸತಾಯ ಥೇರೋ ವಾ ಊನಪಞ್ಚವಸ್ಸತಾಯ ನವೋ ವಾ ಅತಿರೇಕಪಞ್ಚವಸ್ಸತಾಯ ಮಜ್ಝಿಮೋ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ಖೋ ಸಬ್ಬೋವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಏಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಯೋ ಪನಾ’’ತಿ.

ಭಿಕ್ಖುನಿದ್ದೇಸೇ ಭಿಕ್ಖತೀತಿ ಭಿಕ್ಖಕೋ; ಲಭನ್ತೋ ವಾ ಅಲಭನ್ತೋ ವಾ ಅರಿಯಾಯ ಯಾಚನಾಯ ಯಾಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಅಜ್ಝುಪಗತಂ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಂ ಅಜ್ಝುಪಗತತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಂ ಅಜ್ಝುಪಗತೋ ನಾಮ. ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಮಹನ್ತಂ ವಾ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಂ ಪಹಾಯ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಸೋ ಕಸಿಗೋರಕ್ಖಾದೀಹಿ ಜೀವಿಕಕಪ್ಪನಂ ಹಿತ್ವಾ ಲಿಙ್ಗಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನೇನೇವ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಂ ಅಜ್ಝುಪಗತೋತಿ ಭಿಕ್ಖು. ಪರಪಟಿಬದ್ಧಜೀವಿಕತ್ತಾ ವಾ ವಿಹಾರಮಜ್ಝೇ ಕಾಜಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಮಾನೋಪಿ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಂ ಅಜ್ಝುಪಗತೋತಿ ಭಿಕ್ಖು; ಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪಭೋಜನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತತ್ತಾ ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಂ ಅಜ್ಝುಪಗತೋತಿ ಭಿಕ್ಖು. ಅಗ್ಘಫಸ್ಸವಣ್ಣಭೇದೇನ ಭಿನ್ನಂ ಪಟಂ ಧಾರೇತೀತಿ ಭಿನ್ನಪಟಧರೋ. ತತ್ಥ ಸತ್ಥಕಚ್ಛೇದನೇನ ಅಗ್ಘಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕೋಪಿ ಹಿ ಪಟೋ ಸತ್ಥಕೇನ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಿಕಂ ಛಿನ್ನೋ ಭಿನ್ನಗ್ಘೋ ಹೋತಿ. ಪುರಿಮಗ್ಘತೋ ಉಪಡ್ಢಮ್ಪಿ ನ ಅಗ್ಘತಿ. ಸುತ್ತಸಂಸಿಬ್ಬನೇನ ಫಸ್ಸಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸುಖಸಮ್ಫಸ್ಸೋಪಿ ಹಿ ಪಟೋ ಸುತ್ತೇಹಿ ಸಂಸಿಬ್ಬಿತೋ ಭಿನ್ನಫಸ್ಸೋ ಹೋತಿ. ಖರಸಮ್ಫಸ್ಸತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಸೂಚಿಮಲಾದೀಹಿ ವಣ್ಣಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸುಪರಿಸುದ್ಧೋಪಿ ಹಿ ಪಟೋ ಸೂಚಿಕಮ್ಮತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೂಚಿಮಲೇನ, ಹತ್ಥಸೇದಮಲಜಲ್ಲಿಕಾಹಿ, ಅವಸಾನೇ ರಜನಕಪ್ಪಕರಣೇಹಿ ಚ ಭಿನ್ನವಣ್ಣೋ ಹೋತಿ; ಪಕತಿವಣ್ಣಂ ವಿಜಹತಿ. ಏವಂ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಭಿನ್ನಪಟಧಾರಣತೋ ಭಿನ್ನಪಟಧರೋತಿ ಭಿಕ್ಖು. ಗಿಹಿವತ್ಥವಿಸಭಾಗಾನಂ ವಾ ಕಾಸಾವಾನಂ ಧಾರಣಮತ್ತೇನೇವ ಭಿನ್ನಪಟಧರೋತಿ ಭಿಕ್ಖು.

ಸಮಞ್ಞಾಯಾತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ವೋಹಾರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಞ್ಞಾಯ ಏವ ಹಿ ಏಕಚ್ಚೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ತಥಾ ಹಿ ನಿಮನ್ತನಾದಿಮ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಗಣಿಯಮಾನೇಸು ಸಾಮಣೇರೇಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಸತಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಹಸ್ಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪಟಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಜಾನನೇನ ಪಟಿಞ್ಞಾಯಪಿ ಹಿ ಏಕಚ್ಚೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ತಸ್ಸ ‘‘ಕೋ ಏತ್ಥಾತಿ? ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೯೬) ಏವಮಾದೀಸು ಸಮ್ಭವೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ಪನ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ವುತ್ತಾ ಧಮ್ಮಿಕಾ ಪಟಿಞ್ಞಾ. ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಪನ ದುಸ್ಸೀಲಾಪಿ ಪಟಿಪಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾ ‘‘ಕೋ ಏತ್ಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಅಧಮ್ಮಿಕಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಅಭೂತಾಯ ‘‘ಮಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಏಹಿ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಏಹಿ ಭಿಕ್ಖು ನಾಮ ಭಗವತೋ ‘‘ಏಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವಚನಮತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಂ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂಪಸಮ್ಪದಂ ಪತ್ತೋ. ಭಗವಾ ಹಿ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಭಾವಾಯ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ದಿಸ್ವಾ ರತ್ತಪಂಸುಕೂಲನ್ತರತೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಘೋಸಂ ನಿಚ್ಛಾರೇನ್ತೋ ‘‘ಏಹಿ, ಭಿಕ್ಖು, ಚರ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಕಿರಿಯಾಯಾ’’ತಿ ವದತಿ. ತಸ್ಸ ಸಹೇವ ಭಗವತೋ ವಚನೇನ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಂ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಚ ರುಹತಿ. ಭಣ್ಡು ಕಾಸಾಯವಸನೋ ಹೋತಿ. ಏಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಂಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ವಾಮಂಸಕೂಟೇ ಆಸತ್ತನೀಲುಪ್ಪಲವಣ್ಣಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತೋ –

‘‘ತಿಚೀವರಞ್ಚ ಪತ್ತೋ ಚ, ವಾಸಿ ಸೂಚಿ ಚ ಬನ್ಧನಂ;

ಪರಿಸ್ಸಾವನೇನ ಅಟ್ಠೇತೇ, ಯುತ್ತಯೋಗಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಪರಿಕ್ಖಾರೇಹಿ ಸರೀರೇ ಪಟಿಮುಕ್ಕೇಹಿಯೇವ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಿಕತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಇರಿಯಾಪಥಸಮ್ಪನ್ನೋ ಬುದ್ಧಾಚರಿಯಕೋ ಬುದ್ಧುಪಜ್ಝಾಯಕೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ವನ್ದಮಾನೋಯೇವ ತಿಟ್ಠತಿ. ಭಗವಾ ಹಿ ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂಪಸಮ್ಪದಾಯ ಏವ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಿ. ಏವಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾನಿ ಚ ಸಹಸ್ಸುಪರಿ ಏಕಚತ್ತಾಲೀಸುತ್ತರಾನಿ ತೀಣಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ; ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯತ್ಥೇರಾ, ಯಸೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ಪರಿವಾರಾ ಚತುಪಣ್ಣಾಸ ಸಹಾಯಕಾ, ತಿಂಸ ಭದ್ದವಗ್ಗಿಯಾ, ಸಹಸ್ಸಪುರಾಣಜಟಿಲಾ, ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವೀಹಿ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇಹಿ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಸತಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ, ಏಕೋ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲತ್ಥೇರೋತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ –

‘‘ತೀಣಿ ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಞ್ಚ, ಚತ್ತಾಲೀಸಂ ಪುನಾಪರೇ;