೨. ಭೂತಗಾಮವಗ್ಗೋ

೧. ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೮೯. ಸೇನಾಸನವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ – ಅನಾದಿಯನ್ತೋತಿ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಅಗಣ್ಹನ್ತೋ. ದಾರಕಸ್ಸ ಬಾಹುಂ ಆಕೋಟೇಸೀತಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತಂ ಫರಸುಂ ನಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಚಕ್ಖುವಿಸಯಾತೀತೇ ಮಹಾರಾಜಸನ್ತಿಕಾ ಲದ್ಧೇ ರುಕ್ಖಟ್ಠಕದಿಬ್ಬವಿಮಾನೇ ನಿಪನ್ನಸ್ಸ ದಾರಕಸ್ಸ ಬಾಹುಂ ಥನಮೂಲೇಯೇವ ಛಿನ್ದಿ. ನ ಖೋ ಮೇತಂ ಪತಿರೂಪನ್ತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪವಣ್ಣನಾ – ಹಿಮವನ್ತೇ ಕಿರ ಪಕ್ಖದಿವಸೇಸು ದೇವತಾಸನ್ನಿಪಾತೋ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ರುಕ್ಖಧಮ್ಮಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ – ‘‘ತ್ವಂ ರುಕ್ಖಧಮ್ಮೇ ಠಿತಾ ನ ಠಿತಾ’’ತಿ? ರುಕ್ಖಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ರುಕ್ಖೇ ಛಿಜ್ಜಮಾನೇ ರುಕ್ಖದೇವತಾಯ ಮನೋಪದೋಸಸ್ಸ ಅಕರಣಂ. ತತ್ಥ ಯಾ ದೇವತಾ ರುಕ್ಖಧಮ್ಮೇ ಅಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ, ಸಾ ದೇವತಾಸನ್ನಿಪಾತಂ ಪವಿಸಿತುಂ ನ ಲಭತಿ. ಇತಿ ಸಾ ದೇವತಾ ಇಮಞ್ಚ ರುಕ್ಖಧಮ್ಮೇ ಅಟ್ಠಾನಪಚ್ಚಯಂ ಆದೀನವಂ ಅದ್ದಸ, ಭಗವತೋ ಚ ಸಮ್ಮುಖಾ ಸುತಪುಬ್ಬಧಮ್ಮದೇಸನಾನುಸಾರೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಛದ್ದನ್ತಾದಿಕಾಲೇ ಪುಬ್ಬಚರಿತಂ ಅನುಸ್ಸರಿ. ತೇನಸ್ಸಾ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ನ ಖೋ ಮೇತಂ ಪತಿರೂಪಂ…ಪೇ… ವೋರೋಪೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಯಂನೂನಾಹಂ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯನ್ತಿ ಇದಂ ಪನಸ್ಸಾ ‘‘ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಸಪಿತಿಕೋ ಪುತ್ತೋ, ಅದ್ಧಾ ಭಗವಾ ಇಮಂ ಇಮಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಚಾರಂ ಸುತ್ವಾ ಮರಿಯಾದಂ ಬನ್ಧಿಸ್ಸತಿ, ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಅಹೋಸಿ. ಸಚಜ್ಜ ತ್ವಂ ದೇವತೇತಿ ಸಚೇ ಅಜ್ಜ ತ್ವಂ ದೇವತೇ. ಪಸವೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಜನೇಯ್ಯಾಸಿ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯಾಸಿ. ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಭಗವಾ ತಂ ದೇವತಂ ಸಞ್ಞಾಪೇನ್ತೋ –

‘‘ಯೋ ವೇ ಉಪ್ಪತಿತಂ ಕೋಧಂ, ರಥಂ ಭನ್ತಂವ ವಾರಯೇ;

ತಮಹಂ ಸಾರಥಿಂ ಬ್ರೂಮಿ, ರಸ್ಮಿಗ್ಗಾಹೋ ಇತರೋ ಜನೋ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೨೨೨);

ಇಮಂ ಗಾಥಮಭಾಸಿ. ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಾ ದೇವತಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಪುನ ಭಗವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ –

‘‘ಯೋ ಉಪ್ಪತಿತಂ ವಿನೇತಿ ಕೋಧಂ, ವಿಸಟಂ ಸಪ್ಪವಿಸಂವ ಓಸಧೇಹಿ;

ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಜಹಾತಿ ಓರಪಾರಂ, ಉರಗೋ ಜಿಣ್ಣಮಿವತ್ತಚಂ ಪುರಾಣ’’ನ್ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೧);

ಇಮಂ ಗಾಥಮಭಾಸಿ. ತತ್ರ ಪಠಮಗಾಥಾ ಧಮ್ಮಪದೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಆರುಳ್ಹಾ, ದುತಿಯಾ ಸುತ್ತನಿಪಾತೇ, ವತ್ಥು ಪನ ವಿನಯೇತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋಯೇವ ತಸ್ಸಾ ದೇವತಾಯ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಪತಿರೂಪಂ ಠಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ದೇವತೇ, ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ ರುಕ್ಖೋ ವಿವಿತ್ತೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಉಪಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಕಿರ ರುಕ್ಖೋ ನ ಆಳವಿರಟ್ಠೇ, ಜೇತವನಸ್ಸ ಅನ್ತೋಪರಿಕ್ಖೇಪೇ, ಯಸ್ಸ ದೇವಪುತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಗ್ಗಹೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ಚುತೋ; ತಸ್ಮಾ ‘‘ವಿವಿತ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚ ಪನ ಸಾ ದೇವತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧತೋ ಲದ್ಧಪರಿಹಾರಾ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ ಅಹೋಸಿ. ಯದಾ ದೇವತಾಸಮಾಗಮೋ ಹೋತಿ, ತದಾ ಮಹೇಸಕ್ಖದೇವತಾಸು ಆಗಚ್ಛನ್ತೀಸು ಅಞ್ಞಾ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಾ ದೇವತಾ ಯಾವ ಮಹಾಸಮುದ್ದಚಕ್ಕವಾಳಪಬ್ಬತಾ ತಾವ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾವ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ. ಯಮ್ಪಿ ಪಠಮಯಾಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ದೇವತಾ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ತತ್ಥೇವ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸುಣಾತಿ. ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಮಹಾರಾಜಾನೋಪಿ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ತಂ ದೇವತಂ ದಿಸ್ವಾವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

೯೦. ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಭವನ್ತಿ ಅಹುವುಞ್ಚಾತಿ ಭೂತಾ; ಜಾಯನ್ತಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ ಜಾತಾ ವಡ್ಢಿತಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗಾಮೋತಿ ರಾಸಿ; ಭೂತಾನಂ ಗಾಮೋತಿ ಭೂತಗಾಮೋ; ಭೂತಾ ಏವ ವಾ ಗಾಮೋ ಭೂತಗಾಮೋ; ಪತಿಟ್ಠಿತಹರಿತತಿಣರುಕ್ಖಾದೀನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಪಾತಬ್ಯಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಾತಬ್ಯತಾ; ಛೇದನಭೇದನಾದೀಹಿ ಯಥಾರುಚಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸಾ ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಯ; ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮವಚನಂ, ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಹೇತು, ಭೂತಗಾಮಸ್ಸ ಛೇದನಾದಿಪಚ್ಚಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೯೧. ಇದಾನಿ ತಂ ಭೂತಗಾಮಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಭೂತಗಾಮೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚ ಬೀಜಜಾತಾನೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಭೂತಗಾಮೋ ನಾಮಾತಿ ಭೂತಗಾಮಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಭೂತಗಾಮೋ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಞ್ಚ ಬೀಜಜಾತಾನೀ’’ತಿ ಆಹಾತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ‘‘ಯಾನಿ ವಾ ಪನಞ್ಞಾನಿಪಿ ಅತ್ಥಿ ಮೂಲೇ ಜಾಯನ್ತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ನ ಸಮೇನ್ತಿ. ನ ಹಿ ಮೂಲಬೀಜಾದೀನಿ ಮೂಲಾದೀಸು ಜಾಯನ್ತಿ, ಮೂಲಾದೀಸು ಜಾಯಮಾನಾನಿ ಪನ ತಾನಿ ಬೀಜಾಕತಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮೇತ್ಥ ವಣ್ಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ – ಭೂತಗಾಮೋ ನಾಮಾತಿ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಪದಂ. ಪಞ್ಚಾತಿ ತಸ್ಸ ವಿಭಾಗಪರಿಚ್ಛೇದೋ. ಬೀಜಜಾತಾನೀತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಧಮ್ಮನಿದಸ್ಸನಂ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಬೀಜೇಹಿ ಜಾತಾನಿ ಬೀಜಜಾತಾನಿ; ರುಕ್ಖಾದೀನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಅಪರೋ ನಯೋ – ಬೀಜಾನಿ ಚ ತಾನಿ ವಿಜಾತಾನಿ ಚ ಪಸೂತಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಪಣ್ಣಮೂಲಾನೀತಿ ಬೀಜಜಾತಾನಿ. ಏತೇನ ಅಲ್ಲವಾಲಿಕಾದೀಸು ಠಪಿತಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಪಣ್ಣಮೂಲಾನಂ ಸಿಙ್ಗಿವೇರಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ಕತೋ ಹೋತಿ.

ಇದಾನಿ ಯೇಹಿ ಬೀಜೇಹಿ ಜಾತತ್ತಾ ರುಕ್ಖಾದೀನಿ ಬೀಜಜಾತಾನೀತಿ ವುತ್ತಾನಿ, ತಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಮೂಲಬೀಜ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತೇಸಂ ಉದ್ದೇಸೋ ಪಾಕಟೋ ಏವ. ನಿದ್ದೇಸೇ ಯಾನಿ ವಾ ಪನಞ್ಞಾನಿಪಿ ಅತ್ಥಿ ಮೂಲೇ ಜಾಯನ್ತಿ ಮೂಲೇ ಸಞ್ಜಾಯನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಬೀಜತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ ಬೀಜಂ ದಸ್ಸಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಯಾನಿ ವಾ ಪನಞ್ಞಾನಿಪಿ ಅತ್ಥಿ ಆಲುವಕಸೇರುಕಮಲುಪ್ಪಲಪುಣ್ಡರೀಕಕುವಲಯಕನ್ದಪಾಟಲಿಮೂಲಾದಿಭೇದೇ ಮೂಲೇ ಗಚ್ಛವಲ್ಲಿರುಕ್ಖಾದೀನಿ ಜಾಯನ್ತಿ ಸಞ್ಜಾಯನ್ತಿ, ತಾನಿ ಯಮ್ಹಿ ಮೂಲೇ ಜಾಯನ್ತಿ ಚೇವ ಸಞ್ಜಾಯನ್ತಿ ಚ ತಞ್ಚ, ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ ಹಲಿದ್ದಾದಿ ಚ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಏತಂ ಮೂಲಬೀಜಂ ನಾಮ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಖನ್ಧಬೀಜಾದೀಸು. ಯೇವಾಪನಕಖನ್ಧಬೀಜೇಸು ಪನೇತ್ಥ ಅಮ್ಬಾಟಕಇನ್ದಸಾಲನುಹೀಪಾಳಿಭದ್ದಕಣಿಕಾರಾದೀನಿ ಖನ್ಧಬೀಜಾನಿ, ಅಮೂಲವಲ್ಲಿ ಚತುರಸ್ಸವಲ್ಲಿಕಣವೀರಾದೀನಿ ಫಳುಬೀಜಾನಿ ಮಕಚಿಸುಮನಜಯಸುಮನಾದೀನಿ ಅಗ್ಗಬೀಜಾನಿ, ಅಮ್ಬಜಮ್ಬೂಪನಸಟ್ಠಿಆದೀನಿ ಬೀಜಬೀಜಾನೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾನಿ.

೯೨. ಇದಾನಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ತತ್ಥ ಸಞ್ಞಾವಸೇನ ಆಪತ್ತಾನಾಪತ್ತಿಭೇದಂ ಪಾತಬ್ಯತಾಭೇದಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಬೀಜೇ ಬೀಜಸಞ್ಞೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ‘‘ಸಾಲೀನಂ ಚೇಪಿ ಓದನಂ ಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೭೬) ಸಾಲಿತಣ್ಡುಲಾನಂ ಓದನೋ ‘‘ಸಾಲೀನಂ ಓದನೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಬೀಜತೋ ಸಮ್ಭೂತೋ ಭೂತಗಾಮೋ ‘‘ಬೀಜ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಂ ಪನ ‘‘ಬೀಜಗಾಮಭೂತಗಾಮಸಮಾರಮ್ಭಾ ಪಟಿವಿರತೋ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೦) ವುತ್ತಂ ಭೂತಗಾಮಪರಿಮೋಚನಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಬೀಜಂ, ತಂ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥು. ಅಥ ವಾ ಯದೇತಂ ‘‘ಭೂತಗಾಮೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಭಙ್ಗಸ್ಸ ಆದಿಪದಂ, ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಯಂ ಬೀಜಂ ಭೂತಗಾಮೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಬೀಜೇ ಬೀಜಸಞ್ಞೀ ಸತ್ಥಕಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಯಂ ವಾ ಛಿನ್ದತಿ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಛೇದಾಪೇತಿ, ಪಾಸಾಣಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಯಂ ವಾ ಭಿನ್ದತಿ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಭೇದಾಪೇತಿ, ಅಗ್ಗಿಂ ಉಪಸಂಹರಿತ್ವಾ ಸಯಂ ವಾ ಪಚತಿ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಪಚಾಪೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾರುತಂ ಪನ ಗಹೇತ್ವಾ ಭೂತಗಾಮವಿನಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಬೀಜಸ್ಸ ಛಿನ್ದನಾದಿಭೇದಾಯ ಪಾತಬ್ಯತಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ – ಭೂತಗಾಮಂ ವಿಕೋಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಭೂತಗಾಮಪರಿಮೋಚಿತಂ ಪಞ್ಚವಿಧಮ್ಪಿ ಬೀಜಗಾಮಂ ವಿಕೋಪೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ಬೀಜಗಾಮಭೂತಗಾಮೋ ನಾಮೇಸ ಅತ್ಥಿ ಉದಕಟ್ಠೋ, ಅತ್ಥಿ ಥಲಟ್ಠೋ. ತತ್ಥ ಉದಕಟ್ಠೋ ಸಾಸಪಮತ್ತಿಕಾ ತಿಲಬೀಜಕಾದಿಭೇದಾ ಸಪಣ್ಣಿಕಾ ಅಪಣ್ಣಿಕಾ ಚ ಸಬ್ಬಾ ಸೇವಾಲಜಾತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಉದಕಪಪ್ಪಟಕಂ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ಭೂತಗಾಮೋ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಉದಕಪಪ್ಪಟಕೋ ನಾಮ ಉಪರಿ ಥದ್ಧೋ ಫರುಸವಣ್ಣೋ, ಹೇಟ್ಠಾ ಮುದು ನೀಲವಣ್ಣೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಸೇವಾಲಸ್ಸ ಮೂಲಂ ಓರೂಹಿತ್ವಾ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ, ತಸ್ಸ ಪಥವೀ ಠಾನಂ. ಯೋ ಉದಕೇ ಸಞ್ಚರತಿ, ತಸ್ಸ ಉದಕಂ. ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಿಕೋಪೇನ್ತಸ್ಸ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಾ ಠಾನನ್ತರಂ ಸಙ್ಕಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಉದಕೇ ಸಞ್ಚರನ್ತಂ ವಿಕೋಪೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಹತ್ಥೇಹಿ ಪನ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಯೂಹಿತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಸಕಲಞ್ಹಿ ಉದಕಂ ತಸ್ಸ ಠಾನಂ. ತಸ್ಮಾ ನ ಸೋ ಏತ್ತಾವತಾ ಠಾನನ್ತರಂ ಸಙ್ಕಾಮಿತೋ ಹೋತಿ. ಉದಕತೋ ಪನ ಉದಕೇನ ವಿನಾ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಉದಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುನ ಉದಕೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಪರಿಸ್ಸಾವನನ್ತರೇನ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾವ ಉದಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಉಪ್ಪಲಿನೀಪದುಮಿನೀಆದೀನಿ ಜಲಜವಲ್ಲಿತಿಣಾನಿ ಉದಕತೋ ಉದ್ಧರನ್ತಸ್ಸ ವಾ ತತ್ಥೇವ ವಿಕೋಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಪರೇಹಿ ಉಪ್ಪಾಟಿತಾನಿ ವಿಕೋಪೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ತಾನಿ ಹಿ ಬೀಜಗಾಮೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಿಲಬೀಜಕಸಾಸಪಮತ್ತಕಸೇವಾಲೋಪಿ ಉದಕತೋ ಉದ್ಧತೋ ಅಮಿಲಾತೋ ಅಗ್ಗಬೀಜಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಾದೀಸು ‘‘ಅನನ್ತಕತಿಲಬೀಜಕಉದಕಪಪ್ಪಟಕಾದೀನಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಕಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ. ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಮ್ಪುಣ್ಣಭೂತಗಾಮೋ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ನ ಸಮೇತಿ, ಭೂತಗಾಮೇ ಹಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಬೀಜಗಾಮೇ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ. ಅಸಮ್ಪುಣ್ಣಭೂತಗಾಮೋ ನಾಮ ತತಿಯೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ನೇವ ಪಾಳಿಯಂ ನ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಆಗತೋ. ಅಥ ಏತಂ ಬೀಜಗಾಮಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸತೀತಿ, ತಮ್ಪಿ ನ ಯುತ್ತಂ, ಅಭೂತಗಾಮಮೂಲತ್ತಾ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಬೀಜಗಾಮಸ್ಸಾತಿ. ಅಪಿಚ ‘‘ಗರುಕಲಹುಕೇಸು ಗರುಕೇ ಠಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏತಂ ವಿನಯಲಕ್ಖಣಂ.

ಥಲಟ್ಠೇ – ಛಿನ್ನರುಕ್ಖಾನಂ ಅವಸಿಟ್ಠೋ ಹರಿತಖಾಣು ನಾಮ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಕಕುಧಕರಞ್ಜಪಿಯಙ್ಗುಪನಸಾದೀನಂ ಖಾಣು ಉದ್ಧಂ ವಡ್ಢತಿ, ಸೋ ಭೂತಗಾಮೇನ ಸಙ್ಗಹಿತೋ. ತಾಲನಾಳಿಕೇರಾದೀನಂ ಖಾಣು ಉದ್ಧಂ ನ ವಡ್ಢತಿ, ಸೋ ಬೀಜಗಾಮೇನ ಸಙ್ಗಹಿತೋ. ಕದಲಿಯಾ ಪನ ಅಫಲಿತಾಯ ಖಾಣು ಭೂತಗಾಮೇನ ಸಙ್ಗಹಿತೋ, ಫಲಿತಾಯ ಬೀಜಗಾಮೇನ. ಕದಲೀ ಪನ ಫಲಿತಾ ಯಾವ ನೀಲಪಣ್ಣಾ, ತಾವ ಭೂತಗಾಮೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಾ, ತಥಾ ಫಲಿತೋ ವೇಳು. ಯದಾ ಪನ ಅಗ್ಗತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸುಸ್ಸತಿ, ತದಾ ಬೀಜಗಾಮೇನ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಕತರಬೀಜಗಾಮೇನ? ಫಳುಬೀಜಗಾಮೇನ. ಕಿಂ ತತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ? ನ ಕಿಞ್ಚಿ. ಯದಿ ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ಭೂತಗಾಮೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಇನ್ದಸಾಲಾದಿರುಕ್ಖೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ರಾಸಿಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ರಾಸಿಕತದಣ್ಡಕೇಹಿ ರತನಪ್ಪಮಾಣಾಪಿ ಸಾಖಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ, ಬೀಜಗಾಮೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಮಣ್ಡಪತ್ಥಾಯ ವಾ ವತಿಅತ್ಥಾಯ ವಾ ವಲ್ಲಿಆರೋಪನತ್ಥಾಯ ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಖಣನ್ತಿ, ಮೂಲೇಸು ಚೇವ ಪಣ್ಣೇಸು ಚ ನಿಗ್ಗತೇಸು ಪುನ ಭೂತಗಾಮಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಮೂಲಮತ್ತೇಸು ಪನ ಪಣ್ಣಮತ್ತೇಸು ವಾ ನಿಗ್ಗತೇಸು ಬೀಜಗಾಮೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ ಏವ.

ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ಬೀಜಾನಿ ಪಥವಿಯಂ ವಾ ಉದಕೇನ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಠಪಿತಾನಿ, ಕಪಾಲಾದೀಸು ವಾ ಅಲ್ಲಪಂಸುಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ಮೂಲಮತ್ತೇ ಪಣ್ಣಮತ್ತೇ ವಾ ನಿಗ್ಗತೇಪಿ ಬೀಜಾನಿಯೇವ. ಸಚೇಪಿ ಮೂಲಾನಿ ಚ ಉಪರಿ ಅಙ್ಕುರೋ ಚ ನಿಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಯಾವ ಅಙ್ಕುರೋ ಹರಿತೋ ನ ಹೋತಿ, ತಾವ ಬೀಜಾನಿಯೇವ. ಮುಗ್ಗಾದೀನಂ ಪನ ಪಣ್ಣೇಸು ಉಟ್ಠಿತೇಸು ವೀಹಿಆದೀನಂ ವಾ ಅಙ್ಕುರೇ ಹರಿತೇ ನೀಲಪಣ್ಣವಣ್ಣೇ ಜಾತೇ ಭೂತಗಾಮಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಾಲಟ್ಠೀನಂ ಪಠಮಂ ಸೂಕರದಾಠಾ ವಿಯ ಮೂಲಂ ನಿಗ್ಗಚ್ಛತಿ. ನಿಗ್ಗತೇಪಿ ಯಾವ ಉಪರಿ ಪತ್ತವಟ್ಟಿ ನ ನಿಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ತಾವ ಬೀಜಗಾಮೋಯೇವ. ನಾಳಿಕೇರಸ್ಸ ತಚಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ದನ್ತಸೂಚಿ ವಿಯ ಅಙ್ಕುರೋ ನಿಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಯಾವ ಮಿಗಸಿಙ್ಗಸದಿಸಾ ನೀಲಪತ್ತವಟ್ಟಿ ನ ಹೋತಿ, ತಾವ ಬೀಜಗಾಮೋಯೇವ. ಮೂಲೇ ಅನಿಗ್ಗತೇಪಿ ತಾದಿಸಾಯ ಪತ್ತವಟ್ಟಿಯಾ ಜಾತಾಯ ಅಮೂಲಕಭೂತಗಾಮೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ.

ಅಮ್ಬಟ್ಠಿಆದೀನಿ ವೀಹಿಆದೀಹಿ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತಬ್ಬಾನಿ. ವನ್ದಾಕಾ ವಾ ಅಞ್ಞಾ ವಾ ಯಾ ಕಾಚಿ ರುಕ್ಖೇ ಜಾಯಿತ್ವಾ ರುಕ್ಖಂ ಓತ್ಥರತಿ, ರುಕ್ಖೋವ ತಸ್ಸಾ ಠಾನಂ, ತಂ ವಿಕೋಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ತತೋ ಉದ್ಧರನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಏಕಾ ಅಮೂಲಿಕಾ ಲತಾ ಹೋತಿ, ಅಙ್ಗುಲಿವೇಠಕೋ ವಿಯ ವನಪ್ಪಗುಮ್ಬದಣ್ಡಕೇ ವೇಠೇತಿ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಯಮೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ಗೇಹಮುಖಪಾಕಾರವೇದಿಕಾಚೇತಿಯಾದೀಸು ನೀಲವಣ್ಣೋ ಸೇವಾಲೋ ಹೋತಿ, ಯಾವ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಪತ್ತಾನಿ ನ ಸಞ್ಜಾಯನ್ತಿ ತಾವ ಅಗ್ಗಬೀಜಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಪತ್ತೇಸು ಜಾತೇಸು ಪಾಚಿತ್ತಿಯವತ್ಥು. ತಸ್ಮಾ ತಾದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ಸುಧಾಲೇಪಮ್ಪಿ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಲಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪರಿಸ್ನೇಹಲೇಪೋ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಸಚೇ ನಿದಾಘಸಮಯೇ ಸುಕ್ಖಸೇವಾಲೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಂ ಸಮ್ಮುಞ್ಜನೀಆದೀಹಿ ಘಂಸಿತ್ವಾ ಅಪನೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಪಾನೀಯಘಟಾದೀನಂ ಬಹಿ ಸೇವಾಲೋ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥು, ಅನ್ತೋ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕೋ. ದನ್ತಕಟ್ಠಪೂವಾದೀಸು ಕಣ್ಣಕಮ್ಪಿ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಮೇವ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಸಚೇ ಗೇರುಕಪರಿಕಮ್ಮಕತಾ ಭಿತ್ತಿ ಕಣ್ಣಕಿತಾ ಹೋತಿ, ಚೋಳಕಂ ತೇಮೇತ್ವಾ ಪೀಳೇತ್ವಾ ಪಮಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೬೬).

ಪಾಸಾಣಜಾತಿಪಾಸಾಣದದ್ದುಸೇವಾಲಸೇಲೇಯ್ಯಕಾದೀನಿ ಅಹರಿತವಣ್ಣಾನಿ ಅಪತ್ತಕಾನಿ ಚ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಕಾನಿ. ಅಹಿಚ್ಛತ್ತಕಂ ಯಾವ ಮಕುಳಂ ಹೋತಿ, ತಾವ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥು. ಪುಪ್ಫಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ. ಅಲ್ಲರುಕ್ಖತೋ ಪನ ಅಹಿಚ್ಛತ್ತಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ರುಕ್ಖತ್ತಚಂ ವಿಕೋಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ರುಕ್ಖಪಪ್ಪಟಿಕಾಯಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯಾ ಪನ ಇನ್ದಸಾಲಕಕುಧಾದೀನಂ ಪಪ್ಪಟಿಕಾ ರುಕ್ಖತೋ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ. ನಿಯ್ಯಾಸಮ್ಪಿ ರುಕ್ಖತೋ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ಸುಕ್ಖರುಕ್ಖೇ ವಾ ಲಗ್ಗಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅಲ್ಲರುಕ್ಖತೋ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಲಾಖಾಯಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ರುಕ್ಖಂ ಚಾಲೇತ್ವಾ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸಂ ವಾ ಪರಿಣತಕಣಿಕಾರಾದಿಪುಪ್ಫಂ ವಾ ಪಾತೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ. ಹತ್ಥಕುಕ್ಕುಚ್ಚೇನ ಮುದುಕೇಸು ಇನ್ದಸಾಲನುಹೀಖನ್ಧಾದೀಸು ವಾ ತತ್ಥಜಾತಕತಾಲಪಣ್ಣಾದೀಸು ವಾ ಅಕ್ಖರಂ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಪುಪ್ಫಂ ಓಚಿನನ್ತಾನಂ ಸಾಖಂ ಓನಾಮೇತ್ವಾ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ತೇಹಿ ಪನ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪಾನೀಯಂ ನ ವಾಸೇತಬ್ಬಂ. ಪಾನೀಯವಾಸತ್ಥಿಕೇನ ಸಾಮಣೇರಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಓಚಿನಾಪೇತಬ್ಬಾನಿ. ಫಲಸಾಖಾಪಿ ಅತ್ತನಾ ಖಾದಿತುಕಾಮೇನ ನ ಓನಾಮೇತಬ್ಬಾ. ಸಾಮಣೇರಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಫಲಂ ಗಾಹಾಪೇತಬ್ಬಂ. ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಗಚ್ಛಂ ವಾ ಲತಂ ವಾ ಉಪ್ಪಾಟೇನ್ತೇಹಿ ಸಾಮಣೇರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತೇಸಂ ಪನ ಉಸ್ಸಾಹಜನನತ್ಥಂ ಅನಾಕಡ್ಢನ್ತೇನ ಕಡ್ಢನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ವಿಯ ಅಗ್ಗೇ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಯೇಸಂ ರುಕ್ಖಾನಂ ಸಾಖಾ ರುಹತಿ, ತೇಸಂ ಸಾಖಂ ಮಕ್ಖಿಕಾಬೀಜನಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಅಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಗಹಿತಂ ತಚೇ ವಾ ಪತ್ತೇ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ನಖೇನಪಿ ವಿಲಿಖನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅಲ್ಲಸಿಙ್ಗಿವೇರಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಚೇ ಪನ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಸೀತಲೇ ಪದೇಸೇ ಠಪಿತಸ್ಸ ಮೂಲಂ ಸಞ್ಜಾಯತಿ, ಉಪರಿಭಾಗೇ ಛಿನ್ದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಸಚೇ ಅಙ್ಕುರೋ ಜಾಯತಿ, ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗೇ ಛಿನ್ದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಮೂಲೇ ಚ ನೀಲಙ್ಕುರೇ ಚ ಜಾತೇ ನ ವಟ್ಟತಿ.

ಛಿನ್ದತಿ ವಾ ಛೇದಾಪೇತಿ ವಾತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಸಮ್ಮುಞ್ಜನೋಸಲಾಕಾಯಪಿ ತಿಣಾನಿ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಭೂಮಿಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತೋ ಸಯಂ ವಾ ಛಿನ್ದತಿ, ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಛೇದಾಪೇತಿ. ಭಿನ್ದತಿ ವಾ ಭೇದಾಪೇತಿ ವಾತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಚಙ್ಕಮನ್ತೋಪಿ ಛಿಜ್ಜನಕಂ ಛಿಜ್ಜತು, ಭಿಜ್ಜನಕಂ ಭಿಜ್ಜತು, ಚಙ್ಕಮಿತಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಪಾದೇಹಿ ಅಕ್ಕಮನ್ತೋ ತಿಣವಲ್ಲಿಆದೀನಿ ಸಯಂ ವಾ ಭಿನ್ದತಿ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಭೇದಾಪೇತಿ. ಸಚೇಪಿ ಹಿ ತಿಣಂ ವಾ ಲತಂ ವಾ ಗಣ್ಠಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಗಣ್ಠಿಪಿ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ. ತಾಲರುಕ್ಖಾದೀಸು ಪನ ಚೋರಾನಂ ಅನಾರುಹನತ್ಥಾಯ ದಾರುಮಕ್ಕಟಕಂ ಆಕೋಟೇನ್ತಿ, ಕಣ್ಟಕೇ ಬನ್ಧನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಏವಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಸಚೇ ದಾರುಮಕ್ಕಟಕೋ ರುಕ್ಖೇ ಅಲ್ಲೀನಮತ್ತೋವ ಹೋತಿ, ರುಕ್ಖಂ ನ ಪೀಳೇತಿ, ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದ, ಲತಂ ಛಿನ್ದ, ಕನ್ದಂ ವಾ ಮೂಲಂ ವಾ ಉಪ್ಪಾಟೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಅನಿಯಾಮಿತತ್ತಾ. ನಿಯಾಮೇತ್ವಾ ಪನ ‘‘ಇಮಂ ರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದಾ’’ತಿಆದಿ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ‘‘ಅಮ್ಬರುಕ್ಖಂ ಚತುರಸ್ಸವಲ್ಲಿಂ ಆಲುವಕನ್ದಂ ಮುಞ್ಜತಿಣಂ ಅಸುಕರುಕ್ಖಚ್ಛಲ್ಲಿಂ ಛಿನ್ದ ಭಿನ್ದ ಉಪ್ಪಾಟೇಹೀ’’ತಿಆದಿವಚನಮ್ಪಿ ಅನಿಯಾಮಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ‘‘ಇಮಂ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನಮೇವ ಹಿ ನಿಯಾಮಿತಂ ನಾಮ, ತಂ ನ ವಟ್ಟತಿ.

ಪಚತಿ ವಾ ಪಚಾಪೇತಿ ವಾತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಪಚಿತುಕಾಮೋ ತಿಣಾದೀನಂ ಉಪರಿ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅಗ್ಗಿಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಯಂ ವಾ ಪಚತಿ, ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಪಚಾಪೇತೀತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪಥವೀಖಣನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅನಿಯಾಮೇತ್ವಾ ಪನ ‘‘ಮುಗ್ಗೇ ಪಚ, ಮಾಸೇ ಪಚಾ’’ತಿಆದಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಇಮೇ ಮುಗ್ಗೇ ಪಚ, ಇಮೇ ಮಾಸೇ ಪಚಾ’’ತಿ ಏವಂ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ.

ಅನಾಪತ್ತಿ ಇಮಂ ಜಾನಾತಿಆದೀಸು ‘‘ಇಮಂ ಮೂಲಭೇಸಜ್ಜಂ ಜಾನ, ಇಮಂ ಮೂಲಂ ವಾ ಪಣ್ಣಂ ವಾ ದೇಹಿ, ಇಮಂ ರುಕ್ಖಂ ವಾ ಲತಂ ವಾ ಆಹರ, ಇಮಿನಾ ಪುಪ್ಫೇನ ವಾ ಫಲೇನ ವಾ ಪಣ್ಣೇನ ವಾ ಅತ್ಥೋ, ಇಮಂ ರುಕ್ಖಂ ವಾ ಲತಂ ವಾ ಫಲಂ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಏತ್ತಾವತಾ ಭೂತಗಾಮಪರಿಮೋಚನಂ ಕತಂ ಹೋತಿ. ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೇನ ಪನ ಬೀಜಗಾಮಪರಿಮೋಚನತ್ಥಂ ಪುನ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ.

ಕಪ್ಪಿಯಕರಣಞ್ಚೇತ್ಥ ಇಮಿನಾ ಸುತ್ತಾನುಸಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಸಮಣಕಪ್ಪೇಹಿ ಫಲಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅಗ್ಗಿಪರಿಜಿತಂ ಸತ್ಥಪರಿಜಿತಂ ನಖಪರಿಜಿತಂ ಅಬೀಜಂ ನಿಬ್ಬಟ್ಟಬೀಜಮೇವ ಪಞ್ಚಮ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಅಗ್ಗಿಪರಿಜಿತ’’ನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿನಾ ಪರಿಜಿತಂ ಅಧಿಭೂತಂ ದಡ್ಢಂ ಫುಟ್ಠನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸತ್ಥಪರಿಜಿತ’’ನ್ತಿ ಸತ್ಥೇನ ಪರಿಜಿತಂ ಅಧಿಭೂತಂ ಛಿನ್ನಂ ವಿದ್ಧಂ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಸ ನಯೋ ನಖಪರಿಜಿತೇ. ಅಬೀಜನಿಬ್ಬಟ್ಟಬೀಜಾನಿ ಸಯಮೇವ ಕಪ್ಪಿಯಾನಿ. ಅಗ್ಗಿನಾ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಕಟ್ಠಗ್ಗಿಗೋಮಯಗ್ಗಿಆದೀಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಲೋಹಖಣ್ಡೇನಪಿ ಆದಿತ್ತೇನ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಏಕದೇಸೇ ಫುಸನ್ತೇನ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಸತ್ಥೇನ ಕರೋನ್ತೇನ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಲೋಹಮಯಸತ್ಥಸ್ಸ ಅನ್ತಮಸೋ ಸೂಚಿನಖಚ್ಛೇದನಾನಮ್ಪಿ ತುಣ್ಡೇನ ವಾ ಧಾರಾಯ ವಾ ಛೇದಂ ವಾ ವೇಧಂ ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ನಖೇನ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಪೂತಿನಖೇನ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪನ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘದೀಪಿಮಕ್ಕಟಾದೀನಂ ಸಕುನ್ತಾನಞ್ಚ ನಖಾ ತಿಖಿಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಅಸ್ಸಮಹಿಂಸಸೂಕರಮಿಗಗೋರೂಪಾದೀನಂ ಖುರಾ ಅತಿಖಿಣಾ, ತೇಹಿ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಕತಮ್ಪಿ ಅಕತಂ ಹೋತಿ. ಹತ್ಥಿನಖಾ ಪನ ಖುರಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಹಿ ವಟ್ಟತಿ. ಯೇಹಿ ಪನ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತೇಹಿ ತತ್ಥಜಾತಕೇಹಿಪಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಗಹಿತಕೇಹಿಪಿ ಛೇದಂ ವಾ ವೇಧಂ ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ಸಚೇಪಿ ಬೀಜಾನಂ ಪಬ್ಬತಮತ್ತೋ ರಾಸಿ ರುಕ್ಖಸಹಸ್ಸಂ ವಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಉಚ್ಛೂನಂ ವಾ ಮಹಾಭಾರೋ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪಿತೋ ಹೋತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಬೀಜೇ ವಾ ರುಕ್ಖಸಾಖಾಯ ವಾ ಉಚ್ಛುಮ್ಹಿ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯೇ ಕತೇ ಸಬ್ಬಂ ಕತಂ ಹೋತಿ. ಉಚ್ಛೂ ಚ ದಾರೂನಿ ಚ ಏಕತೋ ಬದ್ಧಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಉಚ್ಛುಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ದಾರುಂ ವಿಜ್ಝತಿ, ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಸಚೇ ಪನ ಯಾಯ ರಜ್ಜುಯಾ ವಾ ವಲ್ಲಿಯಾ ವಾ ಬದ್ಧಾನಿ, ತಂ ವಿಜ್ಝತಿ, ನ ವಟ್ಟತಿ. ಉಚ್ಛುಖಣ್ಡಾನಂ ಪಚ್ಛಿಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಆಹರನ್ತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಖಣ್ಡೇ ಕಪ್ಪಿಯೇ ಕತೇ ಸಬ್ಬಂ ಕತಮೇವ ಹೋತಿ. ಮರಿಚಪಕ್ಕಾದೀಹಿ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಆಹರನ್ತಿ, ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಚೇಪಿ ಭತ್ತಸಿತ್ಥೇ ವಿಜ್ಝತಿ, ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ತಿಲತಣ್ಡುಲಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯಾಗುಯಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ ಪನ ಏಕಾಬದ್ಧಾನಿ ಹುತ್ವಾ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಏಕಮೇಕಂ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾತಬ್ಬಮೇವ. ಕಪಿತ್ಥಫಲಾದೀನಂ ಅನ್ತೋ ಮಿಞ್ಜಂ ಕಟಾಹಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಸಞ್ಚರತಿ, ಭಿನ್ದಾಪೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರಾಪೇತಬ್ಬಂ. ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ಕಟಾಹೇಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾತಿ ಪಾಸಾಣರುಕ್ಖಾದೀನಿ ವಾ ಪವಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸ ಸಾಖಂ ವಾ ಕಡ್ಢನ್ತಸ್ಸ ಕತ್ತರದಣ್ಡೇನ ವಾ ಭೂಮಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ತಿಣಾನಿ ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ, ತಾನಿ ತೇನ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏವಂ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಛಿನ್ನಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಇತಿ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ.

ಅಸತಿಯಾತಿ ಅಞ್ಞವಿಹಿತೋ ಕೇನಚಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇನ್ತೋ ಪಾದಙ್ಗುಟ್ಠಕೇನ ವಾ ಹತ್ಥೇನ ವಾ ತಿಣಂ ವಾ ಲತಂ ವಾ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಂ ಅಸತಿಯಾ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ.

ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥಬ್ಭನ್ತರೇ ಬೀಜಗಾಮೋತಿ ವಾ ಭೂತಗಾಮೋತಿ ವಾ ನ ಜಾನಾತಿ, ಛಿನ್ದಾಮೀತಿಪಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ಕೇವಲಂ ವತಿಯಾ ವಾ ಪಲಾಲಪುಞ್ಜೇ ವಾ ನಿಖಾದನಂ ವಾ ಖಣಿತ್ತಿಂ ವಾ ಕುದಾಲಂ ವಾ ಸಙ್ಗೋಪನತ್ಥಾಯ ಠಪೇತಿ, ಡಯ್ಹಮಾನಹತ್ಥೋ ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಪಾತೇತಿ, ತತ್ರ ಚೇ ತಿಣಾನಿ ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ ವಾ ಡಯ್ಹನ್ತಿ ವಾ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾಯಂ ಪನ ಸಬ್ಬಅಟ್ಠಕಥಾಸು ‘‘ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖು ರುಕ್ಖೇನ ವಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟೋ ಹೋತಿ, ಓಪಾತೇ ವಾ ಪತಿತೋ ಸಕ್ಕಾ ಚ ಹೋತಿ ರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಂ ವಾ ಖಣಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತುಂ, ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ ಅತ್ತನಾ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞೇನ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಭೂಮಿಂ ವಾ ಖಣಿತ್ವಾ ರುಕ್ಖಂ ವಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಲ್ಲರುಕ್ಖತೋ ವಾ ದಣ್ಡಕಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ತಂ ರುಕ್ಖಂ ಪವಟ್ಟೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಾಮೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ – ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದವಡಾಹೇ ಡಯ್ಹಮಾನೇ ಪಟಗ್ಗಿಂ ದಾತುಂ, ಪರಿತ್ತಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೮೩) ಇದಂ ಪನ ಏಕಮೇವ ಸುತ್ತಂ ದಿಸ್ಸತಿ. ಸಚೇ ಏತಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಂ ‘‘ಅತ್ತನೋ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇದಂ ನಾನಾಕರಣಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುಂ. ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಕರೋನ್ತೋ ಅತ್ತಸಿನೇಹೇನ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇನೇವ ಕರೋತಿ, ಪರೋ ಪನ ಕಾರುಞ್ಞೇನ, ತಸ್ಮಾ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಚೇ. ಏತಮ್ಪಿ ಅಕಾರಣಂ. ಕುಸಲಚಿತ್ತೇನಾಪಿ ಹಿ ಇಮಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸಬ್ಬಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಪನ ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಟಿಸೇಧೇತುಂ. ಗವೇಸಿತಬ್ಬಾ ಏತ್ಥ ಯುತ್ತಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾನಂ ವಾ ಸದ್ಧಾಯ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ ವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ. ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಠಮಂ.

೨. ಅಞ್ಞವಾದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೯೪. ದುತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ – ಅನಾಚಾರಂ ಆಚರಿತ್ವಾತಿ ಅಕಾತಬ್ಬಂ ಕತ್ವಾ; ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರೇಸು ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರತೀತಿ ಅಞ್ಞೇನ ವಚನೇನ ಅಞ್ಞಂ ವಚನಂ ಪಟಿಚರತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರತಿ; ಇದಾನಿ ತಂ ಪಟಿಚರಣವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕೋ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ರಾಯಂ ವಚನಸಮ್ಬನ್ಧೋ – ಸೋ ಕಿರ ಕಿಞ್ಚಿ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅನುಯುಞ್ಜಿಯಮಾನೋ ‘‘ಕೋ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿ ವದತಿ. ‘‘ತತೋ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಹಂ ಕಿಂ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿ ವದತಿ. ಅಥ ‘‘ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ವತ್ಥುಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಅಹಂ ಕಿಸ್ಮಿಂ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿ ವದತಿ. ತತೋ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ವತ್ಥುಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಹಂ ಕಥಂ ಆಪನ್ನೋ, ಕಿಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಪನ್ನೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಅಥ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಕರೋನ್ತೋ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಂ ಭಣಥಾ’’ತಿ ವದತಿ. ತತೋ ‘‘ತಂ ಭಣಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಿಂ ಭಣಥಾ’’ತಿ ವದತಿ.

ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಅಯಂ ಪಾಳಿಮುತ್ತಕೋಪಿ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರಣವಿಧಿ – ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ‘‘ತವ ಸಿಪಾಟಿಕಾಯ ಕಹಾಪಣೋ ದಿಟ್ಠೋ, ಕಿಸ್ಸೇವಮಸಾರುಪ್ಪಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ‘‘ಸುದಿಟ್ಠಂ, ಭನ್ತೇ, ನ ಪನೇಸೋ ಕಹಾಪಣೋ; ತಿಪುಮಣ್ಡಲಂ ಏತ’’ನ್ತಿ ಭಣನ್ತೋ ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಸುರಂ ಪಿವನ್ತೋ ದಿಟ್ಠೋ, ಕಿಸ್ಸೇವಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ‘‘ಸುದಿಟ್ಠೋ, ಭನ್ತೇ, ನ ಪನೇಸಾ ಸುರಾ, ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಾದಿತಂ ಅರಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಭಣನ್ತೋ ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಆಸನೇ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ದಿಟ್ಠೋ, ಕಿಸ್ಸೇವಮಸಾರುಪ್ಪಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ‘‘ಯೇನ ದಿಟ್ಠಂ ಸುದಿಟ್ಠಂ, ವಿಞ್ಞೂ ಪನೇತ್ಥ ದುತಿಯೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಕಿಸ್ಸ ನ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ಭಣನ್ತೋ ವಾ, ‘‘ಈದಿಸಂ ತಯಾ ಕಿಞ್ಚಿ ದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ನ ಸುಣಾಮೀ’’ತಿ ಸೋತಮುಪನೇನ್ತೋ ವಾ, ಸೋತದ್ವಾರೇ ಪುಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಚಕ್ಖುಂ ಉಪನೇನ್ತೋ ವಾ, ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಞ್ಞವಾದಕಂ ರೋಪೇತೂತಿ ಅಞ್ಞವಾದಕಂ ಆರೋಪೇತು; ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಹೇಸಕಂ ರೋಪೇತೂತಿ ಏತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೯೮. ಅಞ್ಞವಾದಕೇ ವಿಹೇಸಕೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಞ್ಞಂ ವದತೀತಿ ಅಞ್ಞವಾದಕಂ; ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರಣಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ವಿಹೇಸೇತೀತಿ ವಿಹೇಸಕಂ; ತುಣ್ಹೀಭೂತಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಞ್ಞವಾದಕೇ ವಿಹೇಸಕೇ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ವತ್ಥುದ್ವಯೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯದ್ವಯಂ ವುತ್ತಂ.

೧೦೦. ಅರೋಪಿತೇ ಅಞ್ಞವಾದಕೇತಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಅನಾರೋಪಿತೇ ಅಞ್ಞವಾದಕೇ. ಅರೋಪಿತೇ ವಿಹೇಸಕೇತಿ ಏತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೧೦೧. ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮಸಞ್ಞೀತಿಆದೀಸು ಯಂ ತಂ ಅಞ್ಞವಾದಕವಿಹೇಸಕರೋಪನಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ತಞ್ಚೇ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ, ಸೋ ಚ ಭಿಕ್ಖು ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮಸಞ್ಞೀ ಅಞ್ಞವಾದಕಞ್ಚ ವಿಹೇಸಕಞ್ಚ ಕರೋತಿ, ಅಥಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಅಞ್ಞವಾದಕೇ ಚ ವಿಹೇಸಕೇ ಚ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೧೦೨. ಅಜಾನನ್ತೋ ಪುಚ್ಛತೀತಿ ಆಪತ್ತಿಂ ವಾ ಆಪನ್ನಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೋಯೇವ ‘‘ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇ ಭಣಥ, ಅಹಂ ನ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಗಿಲಾನೋ ವಾ ನ ಕಥೇತೀತಿ ಮುಖೇ ತಾದಿಸೋ ಬ್ಯಾಧಿ ಹೋತಿ, ಯೇನ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭಣ್ಡನಂ ವಾತಿಆದೀಸು ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಕಥಿತೇ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭಣ್ಡನಂ ವಾ ಕಲಹೋ ವಾ ವಿವಾದೋ ವಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಮಾ ಅಹೋಸೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ನ ಕಥೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ ವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಸಿಯಾ ಕಿರಿಯಂ, ಸಿಯಾ ಅಕಿರಿಯಂ, ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಕಿರಿಯಂ ಹೋತಿ, ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ ವಿಹೇಸನ್ತಸ್ಸ ಅಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ದುಕ್ಖವೇದನನ್ತಿ.

ಅಞ್ಞವಾದಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ದುತಿಯಂ.

೩. ಉಜ್ಝಾಪನಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೦೩. ತತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ – ದಬ್ಬಂ ಮಲ್ಲಪುತ್ತಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಜ್ಝಾಪೇನ್ತೀತಿ ‘‘ಛನ್ದಾಯ ದಬ್ಬೋ ಮಲ್ಲಪುತ್ತೋ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತಾ ತಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅವಜಾನಾಪೇನ್ತಿ, ಅವಞ್ಞಾಯ ಓಲೋಕಾಪೇನ್ತಿ, ಲಾಮಕತೋ ವಾ ಚಿನ್ತಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲಕ್ಖಣಂ ಪನೇತ್ಥ ಸದ್ದಸತ್ಥಾನುಸಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಓಜ್ಝಾಪೇನ್ತೀತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಅಯಮೇವತ್ಥೋ. ಛನ್ದಾಯಾತಿ ಛನ್ದೇನ ಪಕ್ಖಪಾತೇನ; ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ದಿಟ್ಠಸಮ್ಭತ್ತಾನಂ ಪಣೀತಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಖಿಯ್ಯನ್ತೀತಿ ‘‘ಛನ್ದಾಯ ದಬ್ಬೋ ಮಲ್ಲಪುತ್ತೋ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತಾ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ.

೧೦೫. ಉಜ್ಝಾಪನಕೇ ಖಿಯ್ಯನಕೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯೇನ ವಚನೇನ ಉಜ್ಝಾಪೇನ್ತಿ, ತಂ ಉಜ್ಝಾಪನಕಂ. ಯೇನ ಚ ಖಿಯ್ಯನ್ತಿ ತಂ ಖಿಯ್ಯನಕಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಉಜ್ಝಾಪನಕೇ ಖಿಯ್ಯನಕೇ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ವತ್ಥುದ್ವಯೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯದ್ವಯಂ ವುತ್ತಂ.

೧೦೬. ಉಜ್ಝಾಪನಕಂ ನಾಮ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸಙ್ಘೇನ ಸಮ್ಮತಂ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪಕಂ ವಾ…ಪೇ… ಅಪ್ಪಮತ್ತಕವಿಸ್ಸಜ್ಜನಕಂ ವಾತಿ ಏತೇಸಂ ಪದಾನಂ ‘‘ಮಙ್ಕುಕತ್ತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅವಣ್ಣಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ಅಯಸಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋತಿ ಇಮೇಸಂ ಪನ ವಸೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿಆದೀಸು ‘‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಭತ್ತಿವಿಪರಿಣಾಮೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಉಜ್ಝಾಪೇತಿ ವಾ ಖಿಯ್ಯತಿ ವಾ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಖಿಯ್ಯನಕಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ಮಾತಿಕಾಪದಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾಪಿ ‘‘ಉಜ್ಝಾಪನಕಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ವುತ್ತವಿಭಙ್ಗೋಯೇವ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞವಾದಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಿಯ ಅಞ್ಞೋ ವಿಸೇಸೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ವಿಸುಂ ಅನುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅವಿಭಜಿತ್ವಾ ನಿಗಮನಮೇವ ಏಕತೋ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮಸಞ್ಞೀತಿಆದೀಸು ಯಂ ತಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸಮ್ಮುತಿಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ತಞ್ಚೇ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ, ಸೋ ಚ ಭಿಕ್ಖು ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮಸಞ್ಞೀ ಉಜ್ಝಾಪನಕಞ್ಚ ಖಿಯ್ಯನಕಞ್ಚ ಕರೋತಿ, ಅಥಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಉಜ್ಝಾಪನಕೇ ಚ ಖಿಯ್ಯನಕೇ ಚ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಉಜ್ಝಾಪೇತಿ ವಾ ಖಿಯ್ಯತಿ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸಙ್ಘೇನ ಸಮ್ಮತಂ ಅಞ್ಞಂ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಉಜ್ಝಾಪೇತಿ ಅವಜಾನಾಪೇತಿ, ತಸ್ಸ ವಾ ತಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಖಿಯ್ಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸಙ್ಘೇನ ಅಸಮ್ಮತನ್ತಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಅಸಮ್ಮತಂ ಕೇವಲಂ ‘‘ತವೇಸೋ ಭಾರೋ’’ತಿ ಸಙ್ಘೇನ ಆರೋಪಿತಭಾರಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಾ ಫಾಸುವಿಹಾರತ್ಥಾಯ ಸಯಮೇವ ತಂ ಭಾರಂ ವಹನ್ತಂ, ಯತ್ರ ವಾ ದ್ವೇ ತಯೋ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಹರನ್ತಿ, ತತ್ರ ವಾ ತಾದಿಸಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸಙ್ಘೇನ ಸಮ್ಮತಂ ವಾ ಅಸಮ್ಮತಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ತೇರಸ ಸಮ್ಮುತಿಯೋ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಲದ್ಧಸಮ್ಮುತಿಕೋ ಪಚ್ಛಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಭಾವೇ ಠಿತೋ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸಙ್ಘೇನ ಸಮ್ಮತಂ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಬ್ಯತ್ತಸ್ಸ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಕೇವಲಂ ಸಙ್ಘೇನ ವಾ ಸಮ್ಮತೇನ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ತ್ವಂ ಇದಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಭಾರೋ ಕತೋ, ತಾದಿಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅಸಮ್ಮತಂ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ ವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ದುಕ್ಖವೇದನನ್ತಿ.

ಉಜ್ಝಾಪನಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ತತಿಯಂ.

೪. ಪಠಮಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೦೮. ಚತುತ್ಥಸಿಕ್ಖಾಪದೇ – ಹೇಮನ್ತಿಕೇ ಕಾಲೇತಿ ಹೇಮನ್ತಕಾಲೇ ಹಿಮಪಾತಸಮಯೇ. ಕಾಯಂ ಓತಾಪೇನ್ತಾತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀಸು ನಿಸಿನ್ನಾ ಬಾಲಾತಪೇನ ಕಾಯಂ ಓತಾಪೇನ್ತಾ. ಕಾಲೇ ಆರೋಚಿತೇತಿ ಯಾಗುಭತ್ತಾದೀಸು ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಾಲೇ ಆರೋಚಿತೇ. ಓವಟ್ಠಂ ಹೋತೀತಿ ಹಿಮವಸ್ಸೇನ ಓವಟ್ಠಂ ತಿನ್ತಂ ಹೋತಿ.

೧೧೦. ಅವಸ್ಸಿಕಸಙ್ಕೇತೇತಿ ವಸ್ಸಿಕವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿ ಏವಂ ಅಪಞ್ಞತ್ತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಹೇಮನ್ತಿಕೇ ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಗಿಮ್ಹಿಕೇ ಅಟ್ಠ ಮಾಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಣ್ಡಪೇ ವಾತಿ ಸಾಖಾಮಣ್ಡಪೇ ವಾ ಪದರಮಣ್ಡಪೇ ವಾ. ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಾತಿ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ. ಯತ್ಥ ಕಾಕಾ ವಾ ಕುಲಲಾ ವಾ ನ ಊಹದನ್ತೀತಿ ಯತ್ಥ ಧುವನಿವಾಸೇನ ಕುಲಾವಕೇ ಕತ್ವಾ ವಸಮಾನಾ ಏತೇ ಕಾಕಕುಲಲಾ ವಾ ಅಞ್ಞೇ ವಾ ಸಕುನ್ತಾ ತಂ ಸೇನಾಸನಂ ನ ಊಹದನ್ತಿ, ತಾದಿಸೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ಅನುಜಾನಾಮೀತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯತ್ಥ ಗೋಚರಪ್ಪಸುತಾ ಸಕುನ್ತಾ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ಧುವನಿವಾಸೇನ ಕುಲಾವಕೇ ಕತ್ವಾ ವಸನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲೇ ನ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಅಟ್ಠ ಮಾಸೇ’’ತಿ ವಚನತೋ ಯೇಸು ಜನಪದೇಸು ವಸ್ಸಕಾಲೇ ನ ವಸ್ಸತಿ, ತೇಸುಪಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ‘‘ಅವಸ್ಸಿಕಸಙ್ಕೇತೇ’’ತಿ ವಚನತೋ ಯತ್ಥ ಹೇಮನ್ತೇ ದೇವೋ ವಸ್ಸತಿ, ತತ್ಥ ಹೇಮನ್ತೇಪಿ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಗಿಮ್ಹೇ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಗತವಲಾಹಕಂ ವಿಸುದ್ಧಂ ನಭಂ ಹೋತಿ, ಏವರೂಪೇ ಕಾಲೇ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕೇನಾಪಿ ವತ್ತಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಸ ಹಿ ಸಚೇ ಪುಗ್ಗಲಿಕಮಞ್ಚಕೋ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥೇವ ಸಯಿತಬ್ಬಂ. ಸಙ್ಘಿಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇನ ವೇತ್ತೇನ ವಾ ವಾಕೇನ ವಾ ವೀತಮಞ್ಚಕೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಪುರಾಣಮಞ್ಚಕೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅಸತಿ ನವವಾಯಿಮೋ ವಾ ಓನದ್ಧಕೋ ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಗಹೇತ್ವಾ ಚ ಪನ ‘‘ಅಹಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠರುಕ್ಖಮೂಲಿಕೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕೋ’’ತಿ ಚೀವರಕುಟಿಮ್ಪಿ ಅಕತ್ವಾ ಅಸಮಯೇ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಾ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಚತುಗ್ಗುಣೇನಪಿ ಚೀವರೇನ ಕತಕುಟಿ ಅತೇಮೇನ್ತಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಸತ್ತಾಹವದ್ದಲಿಕಾದೀನಿ ಭವನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕಾಯಾನುಗತಿಕತ್ತಾ ವಟ್ಟತಿ.

ಅರಞ್ಞೇ ಪಣ್ಣಕುಟೀಸು ವಸನ್ತಾನಂ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ನವಂ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ದೇನ್ತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಿಕಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ವಸಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇ ಸಭಾಗಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಸಭಾಗಾನಂ ಅಭಾವೇ ಅನೋವಸ್ಸಕೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಅನೋವಸ್ಸಕೇ ಅಸತಿ ರುಕ್ಖೇ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಚೇತಿಯಙ್ಗಣೇ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭೋಜನಸಾಲಙ್ಗಣಂ ವಾ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಙ್ಗಣಂ ವಾ ಪರಿವೇಣದಿವಾಟ್ಠಾನಅಗ್ಗಿಸಾಲಾದೀಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪುನ ಸಮ್ಮಜ್ಜನೀಮಾಳಕೇಯೇವ ಠಪೇತಬ್ಬಾ. ಉಪೋಸಥಾಗಾರಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾನಿ ಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಮಗ್ಗಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತೋವ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಚೇ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಸಾಲಾ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಠಪೇತಬ್ಬಾ. ಸಚೇ ನತ್ಥಿ, ವಲಾಹಕಾನಂ ಅನುಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಯಾವಾಹಂ ಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖಮಾಮಿ, ತಾವ ನ ವಸ್ಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಜಾನನ್ತೇನ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುನ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಪಾಕತಿಕಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತಬ್ಬಾ. ಸಚೇ ವಸ್ಸಿಸ್ಸತೀತಿ ಜಾನನ್ತೋ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಠಪೇತಿ, ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇ ಪನ ತತ್ರ ತತ್ರೇವ ಸಮ್ಮಜ್ಜನತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಮಜ್ಜನೀ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಹೋತಿ, ತಂ ತಂ ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತ್ರ ತತ್ರೇವ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಆಸನಸಾಲಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತೇನ ವತ್ತಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ರಿದಂ ವತ್ತಂ – ಮಜ್ಝತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಾದಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖಾ ವಾಲಿಕಾ ಹರಿತಬ್ಬಾ. ಕಚವರಂ ಹತ್ಥೇಹಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಬಹಿ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬಂ.

೧೧೧. ಮಸಾರಕೋತಿ ಮಞ್ಚಪಾದೇ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅಟನಿಯೋ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಕತೋ. ಬುನ್ದಿಕಾಬದ್ಧೋತಿ ಅಟನೀಹಿ ಮಞ್ಚಪಾದೇ ಡಂಸಾಪೇತ್ವಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕಸಙ್ಖೇಪೇನ ಕತೋ. ಕುಳೀರಪಾದಕೋತಿ ಅಸ್ಸಮೇಣ್ಡಕಾದೀನಂ ಪಾದಸದಿಸೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಕತೋ. ಯೋ ವಾ ಪನ ಕೋಚಿ ವಙ್ಕಪಾದಕೋ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕುಳೀರಪಾದಕೋ. ಆಹಚ್ಚಪಾದಕೋತಿ ಅಯಂ ಪನ ‘‘ಆಹಚ್ಚಪಾದಕೋ ನಾಮ ಮಞ್ಚೋ ಅಙ್ಗೇ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಕತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪರತೋ ಪಾಳಿಯಂಯೇವ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಟನಿಯೋ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಾದಸಿಖಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಆಣಿಂ ದತ್ವಾ ಕತಮಞ್ಚೋ ‘‘ಆಹಚ್ಚಪಾದಕೋ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪೀಠೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅನ್ತೋ ಸಂವೇಠೇತ್ವಾ ಬದ್ಧಂ ಹೋತೀತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ಉಪರಿ ಚ ವಿತ್ಥತಂ ಮಜ್ಝೇ ಸಙ್ಖಿತ್ತಂ ಪಣವಸಣ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ಬದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಕಿರ ಮಜ್ಝೇ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಚಮ್ಮಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಿ. ಅಕಪ್ಪಿಯಚಮ್ಮಂ ನಾಮೇತ್ಥ ನತ್ಥಿ. ಸೇನಾಸನಞ್ಹಿ ಸೋವಣ್ಣಮಯಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಮಹಗ್ಘಂ ಹೋತಿ. ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸನ್ಥರಾಪೇತಿ ತಸ್ಸ ಪಲಿಬೋಧೋತಿ ಯೇನ ಸನ್ಥರಾಪಿತಂ, ತಸ್ಸ ಪಲಿಬೋಧೋ. ಲೇಡ್ಡುಪಾತಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾತಿ ಥಾಮಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಥೇರೋ ಭೋಜನಸಾಲಾಯಂ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ದಹರಂ ಆಣಾಪೇತಿ ‘‘ಗಚ್ಛ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ಪಞ್ಞಪೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ. ಥೇರೋ ಯಥಾರುಚಿಂ ವಿಚರಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಥವಿಕಂ ವಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ವಾ ಠಪೇತಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಥೇರಸ್ಸ ಪಲಿಬೋಧೋ. ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನೇವ ಉದ್ಧರತಿ, ನ ಉದ್ಧರಾಪೇತಿ, ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾತಿಕ್ಕಮೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಸಚೇ ಪನ ಥೇರೋ ತತ್ಥ ಥವಿಕಂ ವಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ವಾ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮನ್ತೋವ ದಹರಂ ‘‘ಗಚ್ಛ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ಭಣತಿ, ತೇನ ‘‘ಇದಂ ಭನ್ತೇ ಮಞ್ಚಪೀಠ’’ನ್ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಥೇರೋ ವತ್ತಂ ಜಾನಾತಿ ‘‘ತ್ವಂ ಗಚ್ಛ, ಅಹಂ ಪಾಕತಿಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಬಾಲೋ ಹೋತಿ ಅನುಗ್ಗಹಿತವತ್ತೋ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಮಾ ಇಧ ತಿಟ್ಠ, ನೇವ ನಿಸೀದಿತುಂ ನ ನಿಪಜ್ಜಿತುಂ ದೇಮೀ’’ತಿ ದಹರಂ ತಜ್ಜೇತಿಯೇವ. ದಹರೇನ ‘‘ಭನ್ತೇ ಸುಖಂ ಸಯಥಾ’’ತಿ ಕಪ್ಪಂ ಲಭಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಗತೇ ಥೇರಸ್ಸೇವ ಪಲಿಬೋಧೋ. ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಚಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅಥ ಪನ ಆಣತ್ತಿಕ್ಖಣೇಯೇವ ದಹರೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಭನ್ತೇ ಭಣ್ಡಕಧೋವನಾದಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕರಣೀಯಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಥೇರೋ ಚ ನಂ ‘‘ತ್ವಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭೋಜನಸಾಲತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛತಿ, ಪಾದುದ್ಧಾರೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ತತ್ಥೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಚಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಥೇರೋ ಸಾಮಣೇರಂ ಆಣಾಪೇತಿ, ಸಾಮಣೇರೇ ತತ್ಥ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇಪಿ ಭೋಜನಸಾಲತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪಾದುದ್ಧಾರೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪುನ ಗಮನಕಾಲೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ಪನ ಆಣಾಪೇನ್ತೋ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ನಿಸೀದಾತಿ ಆಣಾಪೇತಿ, ಯತ್ರಿಚ್ಛತಿ ತತ್ರ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಗನ್ತುಂ ಲಭತಿ. ಸಯಂ ಪನ ಪಾಕತಿಕಂ ಅಕತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾತಿಕ್ಕಮೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಅನ್ತರಸನ್ನಿಪಾತೇ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇಹಿ ಗಮನಕಾಲೇ ಆರಾಮಿಕಾನಂ ಇಮಂ ಪಟಿಸಾಮೇಥಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಅವತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿ.

ಮಹಾಧಮ್ಮಸವನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ ತತ್ಥ ಉಪೋಸಥಾಗಾರತೋಪಿ ಭೋಜನಸಾಲತೋಪಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ. ಆವಾಸಿಕಾನಂಯೇವ ಪಲಿಬೋಧೋ. ಸಚೇ ಆಗನ್ತುಕಾ ‘‘ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಇದಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೇಸಂಯೇವ ಪಲಿಬೋಧೋ. ಗಮನಕಾಲೇ ಪಾಕತಿಕಂ ಅಕತ್ವಾ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಾನಂ ಆಪತ್ತಿ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಪುನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಯಾವ ಅಞ್ಞೇ ನ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ತಾವ ಯೇಹಿ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತೇಸಂ ಭಾರೋ. ಅಞ್ಞೇಸು ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇಸು ನಿಸಿನ್ನಕಾನಂ ಭಾರೋ. ಸಚೇ ತೇ ಅನುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಾ ಅನುದ್ಧರಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ದುಕ್ಕಟಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಅನಾಣತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞಪಿತತ್ತಾ’’ತಿ. ಧಮ್ಮಾಸನೇ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಯಾವ ಉಸ್ಸಾರಕೋ ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ವಾ ನಾಗಚ್ಛತಿ, ತಾವ ಪಞ್ಞಾಪಕಾನಂ ಪಲಿಬೋಧೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇ ತಸ್ಸ ಪಲಿಬೋಧೋ. ಸಕಲಂ ಅಹೋರತ್ತಂ ಧಮ್ಮಸವನಂ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞೋ ಉಸ್ಸಾರಕೋ ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ವಾ ಉಟ್ಠಹತಿ, ಅಞ್ಞೋ ನಿಸೀದತಿ, ಯೋ ಯೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಭಾರೋ. ಉಟ್ಠಹನ್ತೇನ ಪನ ‘‘ಇದಮಾಸನಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಭಾರೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಸಚೇಪಿ ಇತರಸ್ಮಿಂ ಅನಾಗತೇಯೇವ ಪಠಮಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಟ್ಠೇಯೇವ ಇತರೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿ, ಉಟ್ಠಾಯ ಗತೋ ಆಪತ್ತಿಯಾ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ಪನ ಇತರಸ್ಮಿಂ ಅನಾಗತೇಯೇವ ಪಠಮಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಂ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ, ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ಚ ‘‘ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾತಿಕ್ಕಮೇ ಪಠಮಪಾದೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ದುತಿಯೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಅಯಂ ನಯೋ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತೋ.

೧೧೨. ಚಿಮಿಲಿಕಂ ವಾತಿಆದೀಸು ಚಿಮಿಲಿಕಾ ನಾಮ ಸುಧಾದಿಪರಿಕಮ್ಮಕತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ವಣ್ಣಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಕತಾ ಹೋತಿ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಕಟಸಾರಕಂ ಪತ್ಥರನ್ತಿ. ಉತ್ತರತ್ಥರಣಂ ನಾಮ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಂ ಉಪರಿ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಕಂ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ. ಭೂಮತ್ಥರಣಂ ನಾಮ ಭೂಮಿಯಂ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಾ ಕಟಸಾರಕಾದಿವಿಕತಿ. ತಟ್ಟಿಕಂ ನಾಮ ತಾಲಪಣ್ಣೇಹಿ ವಾ ವಾಕೇಹಿ ವಾ ಕತತಟ್ಟಿಕಾ. ಚಮ್ಮಖಣ್ಡೋ ನಾಮ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘದೀಪಿತರಚ್ಛಚಮ್ಮಾದೀಸುಪಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಚಮ್ಮಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಹಿ ಸೇನಾಸನಪರಿಭೋಗೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಚಮ್ಮಂ ನಾಮ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೀಹಚಮ್ಮಾದೀನಂ ಪರಿಹರಣೇಯೇವ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಾದಪುಞ್ಛನೀ ನಾಮ ರಜ್ಜುಕೇಹಿ ವಾ ಪಿಲೋತಿಕಾಹಿ ವಾ ಪಾದಪುಞ್ಛನತ್ಥಂ ಕತಾ. ಫಲಕಪೀಠಂ ನಾಮ ಫಲಕಮಯಂ ಪೀಠಂ. ಅಥ ವಾ ಫಲಕಞ್ಚೇವ ದಾರುಮಯಪೀಠಞ್ಚ; ಏತೇನ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ದಾರುಭಣ್ಡಾದಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಪನ ವಿತ್ಥಾರೇನೇವ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಆಧಾರಕಂ ಪತ್ತಪಿಧಾನಂ ಪಾದಕಥಲಿಕಂ ತಾಲವಣ್ಟಂ ಬೀಜನೀಪತ್ತಕಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ದಾರುಭಣ್ಡಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಪಾನೀಯಉಳುಙ್ಕಂ ಪಾನೀಯಸಙ್ಖಂ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಏಸ ನಯೋ ದುತಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ದಸ್ಸಿತೋ. ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ರಜನಂ ಪಚಿತ್ವಾ ರಜನಭಾಜನಂ ರಜನಉಳುಙ್ಕೋ ರಜನದೋಣಿಕಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ಅಗ್ಗಿಸಾಲಾಯ ಪಟಿಸಾಮೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಅಗ್ಗಿಸಾಲಾ ನತ್ಥಿ, ಅನೋವಸ್ಸಕೇ ಪಬ್ಭಾರೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅಸತಿ ಯತ್ಥ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತಾದಿಸೇ ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾಪಿ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಿಕೇತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹೋ ನ ರುಹತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ರುಹತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಅತ್ತನೋ ಪುಗ್ಗಲಿಕಮಿವ ಹೋತೀತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಾದೀಸು ವುತ್ತಂ.

೧೧೩. ಆಪುಚ್ಛಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಸಾಮಣೇರೋ ವಾ ಆರಾಮಿಕೋ ವಾ ಲಜ್ಜೀ ಹೋತಿ, ಅತ್ತನೋ ಪಲಿಬೋಧಂ ವಿಯ ಮಞ್ಞತಿ, ಯೋ ತಥಾರೂಪಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಓತಾಪೇನ್ತೋ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಆತಪೇ ಓತಾಪೇನ್ತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉದ್ಧರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಗಚ್ಛತಿ; ಏವಂ ಗಚ್ಛತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಕೇನಚಿ ಪಲಿಬುದ್ಧಂ ಹೋತೀತಿ ಸೇನಾಸನಂ ಕೇನಚಿ ಉಪದ್ದುತಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಚೇಪಿ ಹಿ ವುಡ್ಢತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸಚೇಪಿ ಯಕ್ಖೋ ವಾ ಪೇತೋ ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿ, ಕೋಚಿ ವಾ ಇಸ್ಸರೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸೇನಾಸನಂ ಪಲಿಬುದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದೀಸು ವಾ ಪನ ತಂ ಪದೇಸಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಠಿತೇಸುಪಿ ಸೇನಾಸನಂ ಪಲಿಬುದ್ಧಂ ಹೋತಿಯೇವ. ಏವಂ ಕೇನಚಿ ಪಲಿಬುದ್ಧೇ ಅನುದ್ಧರಿತ್ವಾಪಿ ಗಚ್ಛತೋ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಆಪದಾಸೂತಿ ಜೀವಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತರಾಯೇಸು. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಕಥಿನಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಾಯವಾಚತೋ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಪಠಮಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ದುತಿಯಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೧೬. ದುತಿಯಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ – ಭಿಸೀತಿ ಮಞ್ಚಕಭಿಸಿ ವಾ ಪೀಠಕಭಿಸಿ ವಾ. ಚಿಮಿಲಿಕಾದೀನಿಪಿ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾನಿಯೇವ. ನಿಸೀದನನ್ತಿ ಸದಸಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪಚ್ಚತ್ಥರಣನ್ತಿ ಪಾವಾರೋ ಕೋಜವೋತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ. ತಿಣಸನ್ಥಾರೋತಿ ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ತಿಣಾನಂ ಸನ್ಥಾರೋ. ಏಸ ನಯೋ ಪಣ್ಣಸನ್ಥಾರೇ. ಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಠಮಪಾದಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ದುತಿಯಾತಿಕ್ಕಮೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಚಾರೋ ನಾಮ ಸೇನಾಸನತೋ ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾ.

ಅನಾಪುಚ್ಛಂ ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ ಸತಿ ಭಿಕ್ಖು ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಸಾಮಣೇರೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಆರಾಮಿಕೋ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅಸತಿ ಯೇನ ವಿಹಾರೋ ಕಾರಿತೋ ಸೋ ವಿಹಾರಸಾಮಿಕೋ, ತಸ್ಸ ವಾ ಕುಲೇ ಯೋ ಕೋಚಿ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅಸತಿ ಚತೂಸು ಪಾಸಾಣೇಸು ಮಞ್ಚಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಞ್ಚೇ ಅವಸೇಸಮಞ್ಚಪೀಠಾನಿ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಭಿಸಿಆದಿಕಂ ದಸವಿಧಮ್ಪಿ ಸೇಯ್ಯಂ ರಾಸಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ದಾರುಭಣ್ಡಂ ಮತ್ತಿಕಾಭಣ್ಡಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ದ್ವಾರವಾತಪಾನಾನಿ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಗಮಿಯವತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಪನ ಸೇನಾಸನಂ ಓವಸ್ಸತಿ, ಛದನತ್ಥಞ್ಚ ತಿಣಂ ವಾ ಇಟ್ಠಕಾ ವಾ ಆನೀತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಚೇ ಉಸ್ಸಹತಿ, ಛಾದೇತಬ್ಬಂ. ನೋ ಚೇ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಯೋ ಓಕಾಸೋ ಅನೋವಸ್ಸಕೋ, ತತ್ಥ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಿ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಓವಸ್ಸತಿ, ಉಸ್ಸಹನ್ತೇನ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಘರೇ ಠಪೇತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ತೇಪಿ ‘‘ಸಙ್ಘಿಕಂ ನಾಮ ಭನ್ತೇ ಭಾರಿಯಂ, ಅಗ್ಗಿದಾಹಾದೀನಂ ಭಾಯಾಮಾ’’ತಿ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇಪಿ ಪಾಸಾಣಾನಂ ಉಪರಿ ಮಞ್ಚಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಿಣೇಹಿ ಚ ಪಣ್ಣೇಹಿ ಚ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಯಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ಅಙ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅವಸಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ತತ್ಥ ಆಗತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಪಕಾರಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ.

೧೧೭. ವಿಹಾರಸ್ಸ ಉಪಚಾರೇತಿಆದೀಸು ವಿಹಾರಸ್ಸೂಪಚಾರೋ ನಾಮ ಪರಿವೇಣಂ. ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾತಿ ಪರಿವೇಣಭೋಜನಸಾಲಾ. ಮಣ್ಡಪೋತಿ ಪರಿವೇಣಮಣ್ಡಪೋ. ರುಕ್ಖಮೂಲನ್ತಿ ಪರಿವೇಣರುಕ್ಖಮೂಲಂ. ಅಯಂ ತಾವ ನಯೋ ಕುರುನ್ದಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತೋ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ವುತ್ತೋ, ಅಥ ಖೋ ವಿಹಾರೋತಿ ಅನ್ತೋಗಬ್ಭೋ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಸಬ್ಬಪರಿಚ್ಛನ್ನಂ ಗುತ್ತಸೇನಾಸನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವಿಹಾರಸ್ಸ ಉಪಚಾರೇತಿ ತಸ್ಸ ಬಹಿ ಆಸನ್ನೇ ಓಕಾಸೇ. ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾಯಂ ವಾತಿ ಭೋಜನಸಾಲಾಯಂ ವಾ. ಮಣ್ಡಪೇ ವಾತಿ ಅಪರಿಚ್ಛನ್ನೇ ಪರಿಚ್ಛನ್ನೇ ವಾಪಿ ಬಹೂನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಮಣ್ಡಪೇ. ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ. ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಞ್ಹಿ ದಸವಿಧಂ ಸೇಯ್ಯಂ ಅನ್ತೋಗಬ್ಭಾದಿಮ್ಹಿ ಗುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಯಸ್ಮಾ ಸೇಯ್ಯಾಪಿ ಸೇನಾಸನಮ್ಪಿ ಉಪಚಿಕಾಹಿ ಪಲುಜ್ಜತಿ, ವಮ್ಮಿಕರಾಸಿಯೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತಂ. ಬಹಿ ಪನ ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾದೀಸು ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯಾಮತ್ತಮೇವ ನಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಠಾನಸ್ಸ ಅಗುತ್ತತಾಯ ನ ಸೇನಾಸನಂ, ತಸ್ಮಾ ಏತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ. ಮಞ್ಚಂ ವಾ ಪೀಠಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ಸಹಸಾ ಉಪಚಿಕಾಹಿ ಖಾಯಿತುಂ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ವಿಹಾರೇಪಿ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ. ವಿಹಾರೂಪಚಾರೇ ಪನ ತಂ ವಿಹಾರಚಾರಿಕಂ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಾಪಿ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಸಾಮೇಸ್ಸನ್ತಿ.

೧೧೮. ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಏತ್ಥ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಮಞ್ಚಪೀಠಕವಾಟಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಚೀವರವಂಸೇ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಪಚ್ಛಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಸನಕಭಿಕ್ಖುನಾಪಿ ಪುನ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ವಾ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಸಯಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ತಥೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಅನ್ತೋಕುಟ್ಟತೋ ಸೇಯ್ಯಂ ಬಹಿಕುಟ್ಟೇ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ವಸನ್ತೇನ ಗಮನಕಾಲೇ ಗಹಿತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಪಟಿಸಾಮೇತಬ್ಬಂ. ಉಪರಿಪಾಸಾದತೋ ಓರೋಪೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದೇ ವಸನ್ತಸ್ಸಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನೇಸು ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾಪಿ ಗಮನಕಾಲೇ ಪುನ ಗಹಿತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಠಪೇತಬ್ಬಂ.

ಆಪುಚ್ಛಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಏತ್ಥಾಯಂ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಾನಾಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಯಾ ತಾವ ಭೂಮಿಯಂ ದೀಘಸಾಲಾ ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಾ ವಾ ಹೋತಿ, ಯಂ ವಾ ರುಕ್ಖತ್ಥಮ್ಭೇಸು, ಕತಗೇಹಂ ಉಪಚಿಕಾನಂ ಉಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ತತೋ ಪಕ್ಕಮನ್ತೇನ ತಾವ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕತಿಪಯಾನಿ ದಿವಸಾನಿ ಅಜಗ್ಗಿಯಮಾನೇ ವಮ್ಮಿಕಾವ ಸನ್ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಯಂ ಪನ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠಿಯಂ ವಾ ಪಾಸಾಣತ್ಥಮ್ಭೇಸು ವಾ ಕತಸೇನಾಸನಂ ಸಿಲುಚ್ಚಯಲೇಣಂ ವಾ ಸುಧಾಲಿತ್ತಸೇನಾಸನಂ ವಾ ಯತ್ಥ ಉಪಚಿಕಾಸಙ್ಕಾ ನತ್ಥಿ, ತತೋ ಪಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾಪಿ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾಪಿ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಆಪುಚ್ಛನಂ ಪನ ವತ್ತಂ. ಸಚೇ ತಾದಿಸೇಪಿ ಸೇನಾಸನೇ ಏಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಉಪಚಿಕಾ ಆರೋಹನ್ತಿ, ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಯೋ ಪನ ಆಗನ್ತುಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಙ್ಘಿಕಂ ಸೇನಾಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನುವತ್ತನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಸೇನಾಸನಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಸತಿ, ಯಾವ ಸೋ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಾವ ತಂ ಸೇನಾಸನಂ ಪುರಿಮಭಿಕ್ಖುಸ್ಸೇವ ಪಲಿಬೋಧೋ. ಯದಾ ಪನ ಸೋ ಸೇನಾಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಇಸ್ಸರಿಯೇನ ವಸತಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಗನ್ತುಕಸ್ಸೇವ ಪಲಿಬೋಧೋ. ಸಚೇ ಉಭೋಪಿ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಪಲಿಬೋಧೋ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸಚೇ ದ್ವೇ ತಯೋ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ, ಗಮನಕಾಲೇ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ತೇಸು ಚೇ ಪಠಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘ಪಚ್ಛಿಮೋ ಜಗ್ಗಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ ವಟ್ಟತಿ. ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಆಭೋಗೇನ ಮುತ್ತಿ ನತ್ಥಿ. ಬಹೂ ಏಕಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸನ್ಥರಾಪೇನ್ತಿ, ಗಮನಕಾಲೇ ಸಬ್ಬೇಹಿ ವಾ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ಏಕಂ ವಾ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಆಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞತೋ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಿ ಆನೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ವಸಿತ್ವಾಪಿ ಗಮನಕಾಲೇ ತತ್ಥೇವ ನೇತಬ್ಬಾನಿ. ಸಚೇ ಅಞ್ಞಾವಾಸತೋ ಆನೇತ್ವಾ ವಸಮಾನಸ್ಸ ಅಞ್ಞೋ ವುಡ್ಢತರೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ನ ಪಟಿಬಾಹಿತಬ್ಬೋ, ‘ಮಯಾ ಭನ್ತೇ ಅಞ್ಞಾವಾಸತೋ ಆನೀತಂ, ಪಾಕತಿಕಂ ಕರೇಯ್ಯಾಥಾ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ತೇನ ‘ಏವಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತೇ ಇತರಸ್ಸ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಏವಮಞ್ಞತ್ಥ ಹರಿತ್ವಾಪಿ ಸಙ್ಘಿಕಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ನಟ್ಠಂ ವಾ ಜಿಣ್ಣಂ ವಾ ಚೋರೇಹಿ ವಾ ಹಟಂ ಗೀವಾ ನ ಹೋತಿ, ಪುಗ್ಗಲಿಕಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಗೀವಾ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ಪನ ಸಙ್ಘಿಕಪರಿಭೋಗೇನ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಿಕಪರಿಭೋಗೇನ ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ನಟ್ಠಂ ಗೀವಾಯೇವ’’.

ಕೇನಚಿ ಪಲಿಬುದ್ಧಂ ಹೋತೀತಿ ವುಡ್ಢತರಭಿಕ್ಖೂಇಸ್ಸರಿಯಯಕ್ಖಸೀಹವಾಳಮಿಗಕಣ್ಹಸಪ್ಪಾದೀಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸೇನಾಸನಂ ಪಲಿಬುದ್ಧಂ ಹೋತಿ. ಸಾಪೇಕ್ಖೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಠಿತೋ ಆಪುಚ್ಛತಿ, ಕೇನಚಿ ಪಲಿಬುದ್ಧೋ ಹೋತೀತಿ ಅಜ್ಜೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏವಂ ಸಾಪೇಕ್ಖೋ ನದೀಪಾರಂ ವಾ ಗಾಮನ್ತರಂ ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಯತ್ಥಸ್ಸ ಗಮನಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತತ್ಥೇವ ಠಿತೋ ಕಞ್ಚಿ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಆಪುಚ್ಛತಿ, ನದೀಪೂರರಾಜಚೋರಾದೀಸು ವಾ ಕೇನಚಿ ಪಲಿಬುದ್ಧೋ ಹೋತಿ ಉಪದ್ದುತೋ, ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತುಂ, ಏವಂಭೂತಸ್ಸಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀಹೀತಿ.

ದುತಿಯಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಅನುಪಖಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೧೯. ಛಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದೇ – ಪಲಿಬುನ್ಧೇನ್ತೀತಿ ಪಠಮತರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಅತಿಹರಿತ್ವಾ ರುಮ್ಭಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವುಟ್ಠಾಪೇನ್ತೀತಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆವುಸೋ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ. ಅನುಪಖಜ್ಜ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೀತಿ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಭನ್ತೇ ಮಞ್ಚಟ್ಠಾನಂಯೇವ ಪಾಪುಣಾತಿ, ನ ಸಬ್ಬೋ ವಿಹಾರೋ. ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಾನಿ ಇದಂ ಠಾನಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ನಿಸೀದನ್ತಿಪಿ ನಿಪಜ್ಜನ್ತಿಪಿ ಸಜ್ಝಾಯಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಿ.

೧೨೦. ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಅನುಟ್ಠಾಪನೀಯೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಜಾನನ್ತೋ; ತೇನೇವಸ್ಸ ವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ವುಡ್ಢೋತಿ ಜಾನಾತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ವುಡ್ಢೋ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ವುಡ್ಢತಾಯ ಅನುಟ್ಠಾಪನೀಯೋ, ಗಿಲಾನೋ ಗಿಲಾನತಾಯ, ಸಙ್ಘೋ ಪನ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಸ್ಸ ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಿಕವಿನಯಧರಾದೀನಂ ವಾ ಗಣವಾಚಕಆಚರಿಯಸ್ಸ ವಾ ಬಹೂಪಕಾರತಂ ಗುಣವಿಸಿಟ್ಠತಞ್ಚ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋ ಧುವವಾಸತ್ಥಾಯ ವಿಹಾರಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತ್ವಾ ದೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಸ್ಸ ಸಙ್ಘೇನ ದಿನ್ನೋ, ಸೋಪಿ ಅನುಟ್ಠಾಪನೀಯೋ. ಕಾಮಞ್ಚೇತ್ಥ ಗಿಲಾನಸ್ಸಾಪಿ ಸಙ್ಘೋಯೇವ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಸೇನಾಸನಂ ದೇತಿ, ಗಿಲಾನೋ ಪನ ‘‘ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘೇನ ಅದಿನ್ನಸೇನಾಸನೋಪಿ ನ ಪೀಳೇತಬ್ಬೋ ಅನುಕಮ್ಪಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ವಿಸುಂ ವುತ್ತೋ.

೧೨೧. ಉಪಚಾರೇತಿ ಏತ್ಥ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಂ ತಾವ ಮಹಲ್ಲಕೇ ವಿಹಾರೇ ಸಮನ್ತಾ ದಿಯಡ್ಢೋ ಹತ್ಥೋ ಉಪಚಾರೋ, ಖುದ್ದಕೇ ಯತೋ ಪಹೋತಿ ತತೋ ದಿಯಡ್ಢೋ ಹತ್ಥೋ, ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪವಿಸನ್ತಸ್ಸ ಪಸ್ಸಾವತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಸ್ಸ ಚ ಯಾವ ದ್ವಾರೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಪಾದಧೋವನಪಾಸಾಣತೋ ಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನತೋ ಚ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ, ತಾವ ದಿಯಡ್ಢಹತ್ಥವಿತ್ಥಾರೋ ಮಗ್ಗೋ ಉಪಚಾರೋ ನಾಮ. ತಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಚಸ್ಸ ವಾ ಪೀಠಸ್ಸ ವಾ ಉಪಚಾರೇ ಠಿತಸ್ಸ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪವಿಸನ್ತಸ್ಸ ವಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಉಪಚಾರೇ ಯೋ ಅನುಪಖಜ್ಜ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತುಕಾಮೋ ಸೇಯ್ಯಂ ಸನ್ಥರತಿ ವಾ ಸನ್ಥರಾಪೇತಿ ವಾ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ.

ಅಭಿನಿಸೀದತಿ ವಾ ಅಭಿನಿಪಜ್ಜತಿ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಭಿನಿಸೀದನಮತ್ತೇನ ಅಭಿನಿಪಜ್ಜನಮತ್ತೇನೇವ ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಸಚೇ ಪನ ದ್ವೇಪಿ ಕರೋತಿ, ದ್ವೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ. ಉಟ್ಠಾಯುಟ್ಠಾಯ ನಿಸೀದತೋ ವಾ ನಿಪಜ್ಜತೋ ವಾ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

೧೨೨. ಉಪಚಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಯ್ಯಂ ಸನ್ಥರತಿ ವಾ ಸನ್ಥರಾಪೇತಿ ವಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಇತೋ ಪರೇ ಚ ‘‘ವಿಹಾರಸ್ಸ ಉಪಚಾರೇ’’ತಿಆದಿಕೇ ದುಕ್ಕಟವಾರೇಪಿ ಯಥಾ ಇಧ ಅಭಿನಿಸೀದನಮತ್ತೇ ಅಭಿನಿಪಜ್ಜನಮತ್ತೇ ಉಭಯಕರಣೇ ಪಯೋಗಭೇದೇ ಚ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಪ್ಪಭೇದೋ ವುತ್ತೋ, ಏವಂ ದುಕ್ಕಟಪ್ಪಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏವರೂಪೇನ ಹಿ ವಿಸಭಾಗಪುಗ್ಗಲೇನ ಏಕವಿಹಾರೇ ವಾ ಏಕಪರಿವೇಣೇ ವಾ ವಸನ್ತೇನ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬತ್ಥೇವಸ್ಸ ನಿವಾಸೋ ವಾರಿತೋ. ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಿಕೇತಿ ಇಧಾಪಿ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಿಕಂ ಅತ್ತನೋ ಪುಗ್ಗಲಿಕಸದಿಸಮೇವ, ತತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿ.

೧೨೩. ಆಪದಾಸೂತಿ ಸಚೇ ಬಹಿ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಜೀವಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತರಾಯೋ ಹೋತಿ, ಏವರೂಪಾಸು ಆಪದಾಸು ಯೋ ಪವಿಸತಿ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ದುಕ್ಖವೇದನನ್ತಿ.

ಅನುಪಖಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಛಟ್ಠಂ.

೭. ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೨೬. ಸತ್ತಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ – ಏಕೇನ ಪಯೋಗೇನ ಬಹುಕೇಪಿ ದ್ವಾರೇ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತೀತಿ ಯೇ ಚತುಭೂಮಕಪಞ್ಚಭೂಮಕಾ ಪಾಸಾದಾ ಛಸತ್ತಕೋಟ್ಠಕಾನಿ ವಾ ಚತುಸ್ಸಾಲಾನಿ, ತಾದಿಸೇಸು ಸೇನಾಸನೇಸು ಹತ್ಥೇಸು ವಾ ಗೀವಾಯ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತರಾ ಅಟ್ಠಪೇನ್ತೋ ಏಕೇನ ಪಯೋಗೇನ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಏಕಮೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಠಪೇತ್ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ನಾನಾಪಯೋಗೇಹಿ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ದ್ವಾರಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ. ಹತ್ಥೇನ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ‘‘ನಿಕ್ಖಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವಾಚಾಯ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಅಞ್ಞಂ ಆಣಾಪೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಇಮಂ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾ’’ತಿ ಆಣತ್ತಿಮತ್ತೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ಸಚೇ ಸೋ ಸಕಿಂ ಆಣತ್ತೋ ಬಹುಕೇಪಿ ದ್ವಾರೇ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಏಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಏತ್ತಕಾನಿ ದ್ವಾರಾನಿ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಹೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಯಾವ ಮಹಾದ್ವಾರಂ ತಾವ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಹೀ’’ತಿ ವಾ ಏವಂ ನಿಯಾಮೇತ್ವಾ ಆಣತ್ತೋ ಹೋತಿ, ದ್ವಾರಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ.

ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಾರನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಪತ್ತಚೀವರಪರಿಸ್ಸಾವನಧಮಕರಣಮಞ್ಚಪೀಠಭಿಸಿಬಿಮ್ಬೋಹನಾದಿಭೇದಂ, ಅನ್ತಮಸೋ ರಜನಛಲ್ಲಿಮ್ಪಿ; ಯೋ ನಿಕ್ಕಡ್ಢತಿ ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇತಿ ವಾ; ತಸ್ಸ ವತ್ಥುಗಣನಾಯ ದುಕ್ಕಟಾನಿ. ಗಾಳ್ಹಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪಿತೇಸು ಪನ ಏಕಾವ ಆಪತ್ತೀತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತಂ.

೧೨೭. ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಿಕೇತಿ ಇಧಾಪಿ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಪುಗ್ಗಲಿಕಂ ಅತ್ತನೋ ಪುಗ್ಗಲಿಕಸದಿಸಮೇವ. ಯಥಾ ಚ ಇಧ; ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಯತ್ರ ಪನ ವಿಸೇಸೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತತ್ರ ವಕ್ಖಾಮ.

೧೨೮. ಅಲಜ್ಜಿಂ ನಿಕ್ಕಡ್ಢತಿ ವಾತಿಆದೀಸು ಭಣ್ಡನಕಾರಕಕಲಹಕಾರಕಮೇವ ಸಕಲಸಙ್ಘಾರಾಮತೋ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತುಂ ಲಭತಿ, ಸೋ ಹಿ ಪಕ್ಖಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಮ್ಪಿ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯ. ಅಲಜ್ಜೀಆದಯೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನತೋಯೇವ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತಬ್ಬಾ, ಸಕಲಸಙ್ಘಾರಾಮತೋ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸಾತಿ ಸಯಂ ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ ವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ದುಕ್ಖವೇದನನ್ತಿ.

ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸತ್ತಮಂ.

೮. ವೇಹಾಸಕುಟಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೨೯. ಅಟ್ಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ – ಉಪರಿವೇಹಾಸಕುಟಿಯಾತಿ ಉಪರಿ ಅಚ್ಛನ್ನತಲಾಯ ದ್ವಿಭೂಮಿಕಕುಟಿಯಾ ವಾ ತಿಭೂಮಿಕಾದಿಕುಟಿಯಾ ವಾ. ಮಞ್ಚಂ ಸಹಸಾ ಅಭಿನಿಸೀದೀತಿ ಮಞ್ಚಂ ಸಹಸಾ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ವಾ ಏತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ; ಮಞ್ಚೇ ನಿಸೀದೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭೀತಿ ಇದಂ ಪನ ಪದಸೋಭನತ್ಥಂ ಉಪಸಗ್ಗಮತ್ತಮೇವ. ನಿಪ್ಪತಿತ್ವಾತಿ ನಿಪತಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವಾ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಉಪರಿ ಆಣೀಪಿ ನ ದಿನ್ನಾ, ತಸ್ಮಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ. ವಿಸ್ಸರಮಕಾಸೀತಿ ವಿರೂಪಂ ಆತುರಸ್ಸರಮಕಾಸಿ.

೧೩೧. ವೇಹಾಸಕುಟಿ ನಾಮ ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಸೀಸಘಟ್ಟಾತಿ ಯಾ ಪಮಾಣಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಬ್ಬಹೇಟ್ಠಿಮಾಹಿ ತುಲಾಹಿ ಸೀಸಂ ನ ಘಟ್ಟೇತಿ, ಏತೇನ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ವೇಹಾಸಕುಟಿ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋತಿ, ನ ವೇಹಾಸಕುಟಿಲಕ್ಖಣಂ. ಯಾ ಹಿ ಕಾಚಿ ಉಪರಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನತಲಾ ದ್ವಿಭೂಮಿಕಾ ಕುಟಿ ತಿಭೂಮಿಕಾದಿಕುಟಿ ವಾ ‘‘ವೇಹಾಸಕುಟೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಧ ಪನ ಅಸೀಸಘಟ್ಟಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಅಭಿನಿಸೀದನಾದೀಸು ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಯೋಗವಸೇನ ಆಪತ್ತಿಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೧೩೩. ಅವೇಹಾಸಕುಟಿಯಾತಿ ಭೂಮಿಯಂ ಕತಪಣ್ಣಸಾಲಾದೀಸು ಅನಾಪತ್ತಿ. ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ತತ್ಥ ಪರಸ್ಸ ಪೀಳಾ ಕಾತುಂ. ಸೀಸಘಟ್ಟಾಯಾತಿ ಯಾಯಂ ಸೀಸಘಟ್ಟಾ ಹೋತಿ, ತತ್ಥಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ತತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದೇ ಅನೋಣತೇನ ವಿಚರಿತುಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಸಞ್ಚರಣಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಪರಪೀಳಾ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಹೇಟ್ಠಾ ಅಪರಿಭೋಗಂ ಹೋತೀತಿ ಯಸ್ಸಾ ಹೇಟ್ಠಾ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಾದೀನಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಅಪರಿಭೋಗಂ ಹೋತಿ, ತತ್ಥಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಪದರಸಞ್ಚಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಯಸ್ಸಾ ಉಪರಿಮತಲಂ ದಾರುಫಲಕೇಹಿ ವಾ ಘನಸನ್ಥತಂ ಹೋತಿ, ಸುಧಾದಿಪರಿಕಮ್ಮಕತಂ ವಾ ತತ್ಥಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಪಟಾಣಿ ದಿನ್ನಾ ಹೋತೀತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಂ ಪಾದಸಿಖಾಸು ಆಣೀ ದಿನ್ನಾ ಹೋತಿ, ಯತ್ಥ ನಿಸೀದನ್ತೇಪಿ ನ ನಿಪ್ಪತನ್ತಿ, ತಾದಿಸೇ ಮಞ್ಚಪೀಠೇ ನಿಸೀದತೋಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಠಿತೋತಿ ಆಹಚ್ಚಪಾದಕೇ ಮಞ್ಚೇ ವಾ ಪೀಠೇ ವಾ ಠಿತೋ ಉಪರಿ ನಾಗದನ್ತಕಾದೀಸು ಲಗ್ಗಿತಕಂ ಚೀವರಂ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ ವಾ, ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಲಗ್ಗೇತಿ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಏಳಕಲೋಮಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಾಯತೋ ಚ ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ವೇಹಾಸಕುಟಿಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಮಹಲ್ಲಕವಿಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೩೫. ನವಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ – ಯಾವ ದ್ವಾರಕೋಸಾತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವಾರಕೋಸೋ ನಾಮ ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾಟಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ಕವಾಟವಿತ್ಥಾರಪ್ಪಮಾಣೋ ಓಕಾಸೋ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಪನ ‘‘ದ್ವಾರಬಾಹತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಿಯಡ್ಢೋ ಹತ್ಥೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕುರುನ್ದಿಯಂ ಪನ ‘‘ದ್ವಾರಸ್ಸ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಕವಾಟಪ್ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ. ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಕವಾಟಂ ನಾಮ ದಿಯಡ್ಢಹತ್ಥಮ್ಪಿ ಹೋತಿ ದ್ವಿಹತ್ಥಮ್ಪಿ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥಮ್ಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸುವುತ್ತಂ. ತದೇವ ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ಭಗವತಾಪಿ ‘‘ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾಟಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ಹತ್ಥಪಾಸಾ’’ತಿ ಅಯಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋ. ಅಗ್ಗಳಟ್ಠಪನಾಯಾತಿ ಸಕವಾಟಕದ್ವಾರಬನ್ಧಟ್ಠಪನಾಯ; ಸಕವಾಟಕಸ್ಸ ದ್ವಾರಬನ್ಧಸ್ಸ ನಿಚ್ಚಲಭಾವತ್ಥಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದ್ವಾರಟ್ಠಪನಾಯಾತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಹಿ ಪದಭಾಜನಂ ಇಮಮೇವತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಕವಾಟಞ್ಹಿ ಲಹುಪರಿವಟ್ಟಕಂ ವಿವರಣಕಾಲೇ ಭಿತ್ತಿಂ ಆಹನತಿ, ಪಿದಹನಕಾಲೇ ದ್ವಾರಬನ್ಧಂ. ತೇನ ಆಹನನೇನ ಭಿತ್ತಿ ಕಮ್ಪತಿ, ತತೋ ಮತ್ತಿಕಾ ಚಲತಿ, ಚಲಿತ್ವಾ ಸಿಥಿಲಾ ವಾ ಹೋತಿ ಪತತಿ ವಾ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಯಾವ ದ್ವಾರಕೋಸಾ ಅಗ್ಗಳಟ್ಠಪನಾಯಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ನೇವ ಮಾತಿಕಾಯಂ ನ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತಂ, ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಪನ ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ಛಾದಾಪೇಸಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಲೇಪಾಪೇಸೀ’’ತಿ ಅಧಿಕಾರತೋ ಯಾವ ದ್ವಾರಕೋಸಾ ಅಗ್ಗಳಟ್ಠಪನಾಯ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಲಿಮ್ಪಿತಬ್ಬೋ ವಾ ಲೇಪಾಪೇತಬ್ಬೋ ವಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಯಂ ಪನ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾಟಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ಹತ್ಥಪಾಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ವೇಮಜ್ಝೇ ದ್ವಾರಂ ಹೋತಿ, ಉಪರಿಭಾಗೇ ಉಚ್ಚಾ ಭಿತ್ತಿ, ತಸ್ಸ ತೀಸು ದಿಸಾಸು ಸಮನ್ತಾ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ಉಪಚಾರೋ ಹೋತಿ, ಖುದ್ದಕಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ದ್ವೀಸು ದಿಸಾಸು ಉಪಚಾರೋ ಹೋತಿ. ತತ್ರಾಪಿ ಯಂ ಭಿತ್ತಿಂ ವಿವರಿಯಮಾನಂ ಕವಾಟಂ ಆಹನತಿ, ಸಾ ಅಪರಿಪೂರಉಪಚಾರಾಪಿ ಹೋತಿ. ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಪನ ತೀಸು ದಿಸಾಸು ಸಮನ್ತಾ ಹತ್ಥಪಾಸಾ ದ್ವಾರಸ್ಸ ನಿಚ್ಚಲಭಾವತ್ಥಾಯ ಲೇಪೋ ಅನುಞ್ಞಾತೋ. ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ದ್ವಾರಸ್ಸ ಅಧೋಭಾಗೇಪಿ ಲೇಪೋಕಾಸೋ ಅತ್ಥಿ, ತಮ್ಪಿ ಲಿಮ್ಪಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಆಲೋಕಸನ್ಧಿಪರಿಕಮ್ಮಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಆಲೋಕಸನ್ಧೀತಿ ವಾತಪಾನಕವಾಟಕಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇಪಿ ವಿವರಣಕಾಲೇ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅತಿರೇಕಮ್ಪಿ ಭಿತ್ತಿಪ್ಪದೇಸಂ ಪಹರನ್ತಿ. ಉಪಚಾರೋ ಪನೇತ್ಥ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಕವಾಟವಿತ್ಥಾರಪ್ಪಮಾಣೋ ಓಕಾಸೋ ಆಲೋಕಸನ್ಧಿಪರಿಕಮ್ಮತ್ಥಾಯ ಲಿಮ್ಪಿತಬ್ಬೋ ವಾ ಲೇಪಾಪೇತಬ್ಬೋ ವಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಸೇತವಣ್ಣನ್ತಿಆದಿಕಂ ನ ಮಾತಿಕಾಯ ಪದಭಾಜನಂ. ಇಮಿನಾ ಹಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಭಾರಿಕತ್ತಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಪದಭಾಜನೇಯೇವ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಯಥಾಸುಖಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ.

ಏವಂ ಲೇಪಕಮ್ಮೇ ಯಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಛದನೇ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದ್ವತ್ತಿಚ್ಛದನಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ದ್ವತ್ತಿಚ್ಛದನಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯನ್ತಿ ಛದನಸ್ಸ ದ್ವತ್ತಿಪರಿಯಾಯಂ; ಪರಿಯಾಯೋ ವುಚ್ಚತಿ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ, ಪರಿಕ್ಖೇಪದ್ವಯಂ ವಾ ಪರಿಕ್ಖೇಪತ್ತಯಂ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪ್ಪಹರಿತೇ ಠಿತೇನಾತಿ ಅಹರಿತೇ ಠಿತೇನ. ಹರಿತನ್ತಿ ಚೇತ್ಥ ಸತ್ತಧಞ್ಞಭೇದಂ ಪುಬ್ಬಣ್ಣಂ ಮುಗ್ಗಮಾಸತಿಲಕುಲತ್ಥಅಲಾಬುಕುಮ್ಭಣ್ಡಾದಿಭೇದಞ್ಚ ಅಪರಣ್ಣಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಹರಿತಂ ನಾಮ ಪುಬ್ಬಣ್ಣಂ ಅಪರಣ್ಣ’’ನ್ತಿ.

ಸಚೇ ಹರಿತೇ ಠಿತೋ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಯಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಖೇತ್ತೇ ವುತ್ತಂ ಬೀಜಂ ನ ತಾವ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ವಸ್ಸೇ ವಾ ಪನ ಪತಿತೇ ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಮ್ಪಿ ಹರಿತಸಙ್ಖ್ಯಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವರೂಪೇ ಖೇತ್ತೇಪಿ ಠಿತೇನ ನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ಅಹರಿತೇಯೇವ ಠಿತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ತತ್ರಾಪಿ ಅಯಂ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಪಿಟ್ಠಿವಂಸಸ್ಸ ವಾ ಕೂಟಾಗಾರಕಣ್ಣಿಕಾಯ ವಾ ಉಪರಿ ಥುಪಿಕಾಯ ವಾ ಪಸ್ಸೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಛದನಮುಖವಟ್ಟಿಅನ್ತೇನ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಯಸ್ಮಿಂ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಠಿತಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಠಿತೋ, ತಂ ಉಪರಿ ನಿಸಿನ್ನಕಂ ಪಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಅಹರಿತೇಪಿ ಠತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ವಿಹಾರಸ್ಸ ಹಿ ಪತನ್ತಸ್ಸ ಅಯಂ ಪತನೋಕಾಸೋತಿ.

೧೩೬. ಮಗ್ಗೇನ ಛಾದೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಮಗ್ಗೇನ ಛಾದನಂ ನಾಮ ಅಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಜುಕಮೇವ ಛಾದನಂ; ತಂ ಇಟ್ಠಕಸಿಲಾಸುಧಾಹಿ ಲಬ್ಭತಿ. ದ್ವೇ ಮಗ್ಗೇ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗಾ ಸಚೇ ದುಚ್ಛನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಪನೇತ್ವಾಪಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಛಾದೇತುಂ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಇಚ್ಛತಿ; ತಥಾ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗೇ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತತಿಯಂಮಗ್ಗಂ ‘‘ಇದಾನಿ ಏವಂ ಛಾದೇಹೀ’’ತಿ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ. ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಪರಿಕ್ಖೇಪೇನ. ಏವಂಛದನಂ ಪನ ತಿಣಪಣ್ಣೇಹಿ ಲಬ್ಭತಿ. ತಸ್ಮಾ ಇಧಾಪಿ ಯಥಾ ಇಚ್ಛತಿ ತಥಾ ದ್ವೇ ಪರಿಯಾಯೇ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತತಿಯಂ ಪರಿಯಾಯಂ ‘‘ಇದಾನಿ ಏವಂ ಛಾದೇಹೀ’’ತಿ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ನ ಪಕ್ಕಮತಿ, ತುಣ್ಹೀಭೂತೇನ ಠಾತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಛದನಂ ಛದನೂಪರಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಉಪರೂಪರಿಚ್ಛನ್ನೋ ಹಿ ವಿಹಾರೋ ಚಿರಂ ಅನೋವಸ್ಸಕೋ ಹೋತೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಏವಂ ಛಾದೇನ್ತಿ. ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರಿನ್ತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ವಾ ಪರಿಯಾಯಾನಂ ವಾ ಉಪರಿ ಚತುತ್ಥೇ ಮಗ್ಗೇ ವಾ ಪರಿಯಾಯೇ ವಾ.

೧೩೭. ಕರಳೇ ಕರಳೇತಿ ತಿಣಮುಟ್ಠಿಯಂ ತಿಣಮುಟ್ಠಿಯಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ. ಛಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಮಹಲ್ಲಕವಿಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ನವಮಂ.

೧೦. ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೧೪೦. ದಸಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ – ಜಾನಂ ಸಪ್ಪಾಣಕನ್ತಿ ಸಪ್ಪಾಣಕಂ ಏತನ್ತಿ ಯಥಾ ತಥಾ ವಾ ಜಾನನ್ತೋ. ಸಿಞ್ಚೇಯ್ಯ ವಾ ಸಿಞ್ಚಾಪೇಯ್ಯ ವಾತಿ ತೇನ ಉದಕೇನ ಸಯಂ ವಾ ಸಿಞ್ಚೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಸಿಞ್ಚಾಪೇಯ್ಯ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಸಿಞ್ಚೇಯ್ಯಾತಿ ಸಯಂ ಸಿಞ್ಚತೀ’’ತಿ ಈದಿಸಾನಂ ವಚನಾನಂ ಅತ್ಥೋ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತತ್ಥ ಧಾರಂ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಿಞ್ಚನ್ತಸ್ಸ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉದಕಘಟೇ ಏಕಾವ ಆಪತ್ತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬಭಾಜನೇಸು. ಧಾರಂ ವಿಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಆಪತ್ತಿ. ಮಾತಿಕಂ ಸಮ್ಮುಖಂ ಕರೋತಿ, ದಿವಸಮ್ಪಿ ಸನ್ದತು, ಏಕಾವ ಆಪತ್ತಿ. ಸಚೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತೋ ಅಞ್ಞತೋ ನೇತಿ, ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಆಪತ್ತಿ. ಸಕಟಭಾರಮತ್ತಞ್ಚೇಪಿ ತಿಣಂ ಏಕಪಯೋಗೇನ ಉದಕೇ ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ಏಕಾವ ಆಪತ್ತಿ. ಏಕೇಕಂ ತಿಣಂ ವಾ ಪಣ್ಣಂ ವಾ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಆಪತ್ತಿ. ಮತ್ತಿಕಾಯಪಿ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಕಟ್ಠಗೋಮಯಾದೀಸು ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇದಂ ಪನ ಮಹಾಉದಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ನ ವುತ್ತಂ, ಯಂ ತಿಣೇ ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಯ ವಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾಯ ಪರಿಯಾದಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಆವಿಲಂ ವಾ ಹೋತಿ, ಯತ್ಥ ಪಾಣಕಾ ಮರನ್ತಿ, ತಾದಿಸಂ ಉದಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ ವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ದಸಮಂ.

ಸಮತ್ತೋ ವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೇನ ಸೇನಾಸನವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.