೧. ಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಯೇಸಂ ನವಹಿ ವಗ್ಗೇಹಿ, ಸಙ್ಗಹೋ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೋ;

ಖುದ್ದಕಾನಂ ಅಯಂ ದಾನಿ, ತೇಸಂ ಭವತಿ ವಣ್ಣನಾ.

೧. ತತ್ಥ ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗಸ್ಸ ತಾವ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಹತ್ಥಕೋತಿ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಸಕ್ಯಾನಂ ಪುತ್ತೋತಿ ಸಕ್ಯಪುತ್ತೋ. ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕಿರ ಸಕ್ಯಕುಲತೋ ಅಸೀತಿ ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು, ತೇಸಂ ಸೋ ಅಞ್ಞತರೋತಿ. ವಾದಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ‘‘ವಾದಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕಿತೇನ ವಾದೇನ ಪರವಾದಿಸನ್ತಿಕಂ ಖಿತ್ತೋ ಪಕ್ಖಿತ್ತೋ ಪಹಿತೋ ಪೇಸಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಾದಮ್ಹಿ ವಾ ಸಕೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಖಿತ್ತೋ. ಯತ್ರ ಯತ್ರ ವಾದೋ ತತ್ರ ತತ್ರೇವ ಸನ್ದಿಸ್ಸತೀತಿಪಿ ವಾದಕ್ಖಿತ್ತೋ. ಅವಜಾನಿತ್ವಾ ಅವಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ವಾದೇ ಕಞ್ಚಿ ದೋಸಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋ ‘‘ನಾಯಂ ಮಮ ವಾದೋ’’ತಿ ಅವಜಾನಿತ್ವಾ ಪುನ ಕಥೇನ್ತೋ ಕಥೇನ್ತೋ ನಿದ್ದೋಸತಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಮಮೇವ ಅಯಂ ವಾದೋ’’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ಅವಜಾನಾತೀತಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ವಚನೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಮಮ ವಾದೋ’’ತಿ ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ಪುನ ಕಥೇನ್ತೋ ಕಥೇನ್ತೋ ತತ್ಥ ದೋಸಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ನಾಯಂ ಮಮ ವಾದೋ’’ತಿ ಅವಜಾನಾತಿ. ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರತೀತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಞ್ಞಂ ಕಾರಣಂ ಪಟಿಚರತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರತಿ, ‘‘ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಜಾತಿಧಮ್ಮತೋ’’ತಿಆದೀನಿ ವದತಿ. ಕುರುನ್ದಿಯಂ ಪನ ‘‘ಏತಸ್ಸ ಪಟಿಚ್ಛಾದನಹೇತುಂ ಅಞ್ಞಂ ಬಹುಂ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ರಾಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಂ ತಂ ಪಟಿಜಾನನಞ್ಚ ಅವಜಾನನಞ್ಚ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಂ ‘‘ಕೋ ಆಹ, ಕಿಂ ಆಹ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ಆಹಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿ ಬಹುಂ ಭಾಸತೀತಿ. ಪುನ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಅವಜಾನಿತ್ವಾ ಪಟಿಜಾನನ್ತೋ ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ಅವಜಾನನ್ತೋ ಏವ ಚ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾ ಭಾಸತೀತಿ ಜಾನನ್ತೋ ಮುಸಾ ಭಾಸತಿ. ಸಙ್ಕೇತಂ ಕತ್ವಾ ವಿಸಂವಾದೇತೀತಿ ಪುರೇಭತ್ತಾದೀಸು ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಕಾಲೇ ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಪದೇಸೇ ವಾದೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಸಙ್ಕೇತಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಕೇತತೋ ಪುರೇ ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಪಸ್ಸಥ ಭೋ, ತಿತ್ಥಿಯಾ ನ ಆಗತಾ ಪರಾಜಿತಾ’’ತಿ ಪಕ್ಕಮತಿ.

೨. ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಚ ಮುಸಾ ಭಣನೇ.

೩. ವಿಸಂವಾದನಪುರೇಕ್ಖಾರಸ್ಸಾತಿ ವಿಸಂವಾದನಚಿತ್ತಂ ಪುರತೋ ಕತ್ವಾ ವದನ್ತಸ್ಸ. ವಾಚಾತಿ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾಪರಿಯಾಪನ್ನವಚನಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಚೇತನಾ. ಗಿರಾತಿ ತಾಯ ಚೇತನಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾಪಿತಸದ್ದಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಬ್ಯಪ್ಪಥೋತಿ ವಚನಪಥೋ; ವಾಚಾಯೇವ ಹಿ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಮಾಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ಪಥಭೂತತೋ ಬ್ಯಪ್ಪಥೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಚೀಭೇದೋತಿ ವಚೀಸಞ್ಞಿತಾಯ ವಾಚಾಯ ಭೇದೋ; ಪಭೇದಗತಾ ವಾಚಾ ಏವ ಏವಂ ವುಚ್ಚತಿ. ವಾಚಸಿಕಾ ವಿಞ್ಞತ್ತೀತಿ ವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿ. ಏವಂ ಪಠಮಪದೇನ ಸುದ್ಧಚೇತನಾ, ಮಜ್ಝೇ ತೀಹಿ ತಂಸಮುಟ್ಠಾಪಿತಸದ್ದಸಹಿತಾ ಚೇತನಾ, ಅನ್ತೇ ಏಕೇನ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಸಹಿತಾ ಚೇತನಾ ‘‘ಕಥಿತಾ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅನರಿಯವೋಹಾರಾತಿ ಅನರಿಯಾನಂ ಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ವೋಹಾರಾ.

ಏವಂ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅನ್ತೇ ವುತ್ತಾನಂ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಅನರಿಯವೋಹಾರಾನಂ ಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅದಿಟ್ಠಂ ದಿಟ್ಠಂ ಮೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅದಿಟ್ಠಂ ದಿಟ್ಠಂ ಮೇತಿ ಏವಂ ವದತೋ ವಚನಂ ತಂಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ವಾ ಚೇತನಾ ಏಕೋ ಅನರಿಯವೋಹಾರೋತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಚಕ್ಖುವಸೇನ ಅಗ್ಗಹಿತಾರಮ್ಮಣಂ ಅದಿಟ್ಠಂ, ಸೋತವಸೇನ ಅಗ್ಗಹಿತಂ ಅಸುತಂ, ಘಾನಾದಿವಸೇನ ಮುನಿತ್ವಾ ತೀಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಏಕಾಬದ್ಧಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ಪತ್ವಾ ಅಗ್ಗಹಿತಂ ಅಮುತಂ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಪಞ್ಚಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಸುದ್ಧೇನ ವಿಞ್ಞಾಣೇನೇವ ಅಗ್ಗಹಿತಂ ಅವಿಞ್ಞಾತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಅದಿಟ್ಠಂ ನಾಮ ನ ಚಕ್ಖುನಾ ದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಓಳಾರಿಕೇನೇವ ನಯೇನ ದೇಸನಾ ಕತಾತಿ. ದಿಟ್ಠಾದೀಸು ಚ ಅತ್ತನಾಪಿ ಪರೇನಪಿ ದಿಟ್ಠಂ ದಿಟ್ಠಮೇವ. ಏವಂ ಸುತಮುತವಿಞ್ಞಾತಾನೀತಿ ಅಯಮೇಕೋ ಪರಿಯಾಯೋ. ಅಪರೋ ನಯೋ ಯಂ ಅತ್ತನಾ ದಿಟ್ಠಂ ದಿಟ್ಠಮೇವ ತಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸುತಾದೀಸು. ಯಂ ಪನ ಪರೇನ ದಿಟ್ಠಂ, ತಂ ಅತ್ತನಾ ಸುತಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತಿ. ಏವಂ ಮುತಾದೀನಿಪಿ.

೪. ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ಅನರಿಯವೋಹಾರಾನಂ ವಸೇನ ಆಪತ್ತಿಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತೀಹಾಕಾರೇಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ‘‘ತೀಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿನ್ತಿ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕಪಾಳಿವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕೇವಲಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ‘‘ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ’’ನ್ತಿ ಇಧ ‘‘ಅದಿಟ್ಠಂ ದಿಟ್ಠಂ ಮೇ’’ತಿ, ತತ್ಥ ಚ ‘‘ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ‘‘ಇಧ ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ವತ್ಥುಮತ್ತೇ ಆಪತ್ತಿಮತ್ತೇ ಚ ವಿಸೇಸೋ, ಸೇಸಂ ಏಕಲಕ್ಖಣಮೇವಾತಿ.

೯. ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ದಿಟ್ಠೇ ವೇಮತಿಕೋತಿಆದೀನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ‘‘ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಹೋತಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಪಜ್ಜನ್ತೋ ದಿಟ್ಠೇ ವೇಮತಿಕೋ’’ತಿ ಏವಮಾದಿದುಟ್ಠದೋಸಪಾಳಿವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಾಳಿಮತ್ತಮೇವ ಹಿ ಏತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ, ಅತ್ಥೇ ಪನ ಸಥೇರವಾದೇ ಕಿಞ್ಚಿ ನಾನಾಕರಣಂ ನತ್ಥಿ.

೧೧. ಸಹಸಾ ಭಣತೀತಿ ಅವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಅನುಪಧಾರೇತ್ವಾ ವಾ ವೇಗೇನ ದಿಟ್ಠಮ್ಪಿ ‘‘ಅದಿಟ್ಠಂ ಮೇ’’ತಿ ಭಣತಿ. ಅಞ್ಞಂ ಭಣಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಞ್ಞಂ ಭಣತೀತಿ ಮನ್ದತ್ತಾ ಜಳತ್ತಾ ಪಕ್ಖಲನ್ತೋ ‘‘ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಚೀರ’’ನ್ತಿ ಆದಿಂ ಭಣತಿ. ಯೋ ಪನ ಸಾಮಣೇರೇನ ‘‘ಅಪಿ ಭನ್ತೇ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ಪಸ್ಸಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಕೇಳಿಂ ಕುರುಮಾನೋ ‘‘ತವ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ದಾರುಸಕಟಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಾ ಸಿಙ್ಗಾಲಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಸಾಯಂ ಭನ್ತೇ ಸದ್ದೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ‘‘ಮಾತುಯಾ ತೇ ಯಾನೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ಕದ್ದಮೇ ಲಗ್ಗಚಕ್ಕಂ ಉದ್ಧರನ್ತಾನಂ ಅಯಂ ಸದ್ದೋ’’ತಿ ವಾ ಏವಂ ನೇವ ದವಾ ನ ರವಾ ಅಞ್ಞಂ ಭಣತಿ, ಸೋ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿಯೇವ. ಅಞ್ಞಾ ಪೂರಣಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಏಕೋ ಗಾಮೇ ಥೋಕಂ ತೇಲಂ ಲಭಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಆಗತೋ ಸಾಮಣೇರಂ ಭಣತಿ – ‘‘ತ್ವಂ ಅಜ್ಜ ಕುಹಿಂ ಗತೋ, ಗಾಮೋ ಏಕತೇಲೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವಾ ಪಚ್ಛಿಕಾಯ ಠಪಿತಂ ಪೂವಖಣ್ಡಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಗಾಮೇ ಪಚ್ಛಿಕಾಹಿ ಪೂವೇ ಚಾರೇಸು’’ನ್ತಿ ವಾ, ಅಯಂ ಮುಸಾವಾದೋವ ಹೋತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಂ – ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ ವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಠಮಂ.