೨. ನಾಲನ್ದವಗ್ಗೋ

೨. ನಾಲನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೭೮. ದುತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ದುತಿಯೇ ನಾಲನ್ದಾಯನ್ತಿ ನಾಲನ್ದಾತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇ, ತಂ ನಗರಂ ಗೋಚರಗಾಮಂ ಕತ್ವಾ. ಪಾವಾರಿಕಮ್ಬವನೇತಿ ದುಸ್ಸಪಾವಾರಿಕಸೇಟ್ಠಿನೋ ಅಮ್ಬವನೇ. ತಂ ಕಿರ ತಸ್ಸ ಉಯ್ಯಾನಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಭಗವತಿ ಪಸನ್ನೋ ತಸ್ಮಿಂ ಉಯ್ಯಾನೇ ಕುಟಿಲೇಣಮಣ್ಡಪಾದಿಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಭಗವತೋ ವಿಹಾರಂ ಕತ್ವಾ ನಿಯ್ಯಾತೇಸಿ. ಸೋ ವಿಹಾರೋ ಜೀವಕಮ್ಬವನಂ ವಿಯ ಪಾವಾರಿಕಮ್ಬವನನ್ತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಪಾವಾರಿಕಮ್ಬವನೇ ವಿಹರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂಪಸನ್ನೋತಿ ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನಸದ್ಧೋ, ಏವಂ ಸದ್ದಹಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭಿಯ್ಯೋಭಿಞ್ಞತರೋತಿ ಭಿಯ್ಯತರೋ ಅಭಿಞ್ಞಾತೋ ಭಿಯ್ಯತರಾಭಿಯ್ಯೋ ವಾ, ಉತ್ತರಿತರಞಾಣೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮ್ಬೋಧಿಯನ್ತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣೇ ವಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನೇವ ಹಿ ಬುದ್ಧಗುಣಾ ನಿಪ್ಪದೇಸಾ ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ದ್ವೇಪಿ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನೇವ ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣಂ ಪಟಿಲಭನ್ತಿ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಂ, ಬುದ್ಧಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಞ್ಚೇವ ಸಕಲೇ ಚ ಬುದ್ಧಗುಣೇ. ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ನೇಸಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನೇವ ಇಜ್ಝತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣಂ ಸಮ್ಬೋಧಿ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತೇನ ಉತ್ತರಿತರೋ ಚ ಭಗವತಾ ನತ್ಥಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಭಗವತಾ ಭಿಯ್ಯೋಭಿಞ್ಞತರೋ, ಯದಿದಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಯ’’ನ್ತಿ.

ಉಳಾರಾತಿ ಸೇಟ್ಠಾ. ಅಯಞ್ಹಿ ಉಳಾರಸದ್ದೋ ‘‘ಉಳಾರಾನಿ ಖಾದನೀಯಾನಿ ಖಾದನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೩೬೬) ಮಧುರೇ ಆಗಚ್ಛತಿ. ‘‘ಉಳಾರಾಯ ಖಲು ಭವಂ ವಚ್ಛಾಯನೋ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಪಸಂಸಾಯ ಪಸಂಸತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೨೮೮) ಸೇಟ್ಠೇ. ‘‘ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಉಳಾರೋ ಓಭಾಸೋ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೨; ಮ. ನಿ. ೩.೨೦೧) ವಿಪುಲೇ. ಸ್ವಾಯಮಿಧ ಸೇಟ್ಠೇ ಆಗತೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಳಾರಾತಿ ಸೇಟ್ಠಾ’’ತಿ. ಆಸಭೀತಿ ಉಸಭಸ್ಸ ವಾಚಾಸದಿಸೀ ಅಚಲಾ ಅಸಮ್ಪವೇಧೀ. ಏಕಂಸೋ ಗಹಿತೋತಿ ಅನುಸ್ಸವೇನ ವಾ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾಯ ವಾ ಇತಿಕಿರಾಯ ವಾ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾನೇನ ವಾ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕೇನ ವಾ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ವಾ ತಕ್ಕಹೇತು ವಾ ನಯಹೇತು ವಾ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಞಾಣೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ವಿಯ ಏಕಂಸೋ ಗಹಿತೋ, ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಕಥಾವ ಕಥಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೀಹನಾದೋತಿ ಸೇಟ್ಠನಾದೋ, ವನೇ ಉನ್ನಾದಯನ್ತೇನ ಸೀಹೇನ ವಿಯ ಉತ್ತಮನಾದೋ ನದಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಕಿಂ ನು ತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತಾತಿ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಕಸ್ಮಾ ಆರಭಿ? ಅನುಯೋಗದಾಪನತ್ಥಂ. ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸೀಹನಾದೇ ಅನುಯೋಗಂ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ನಿಘಂಸನಂ ನ ಖಮತಿ, ಸಿಲೇಸೇ ಪತಿತಮಕ್ಕಟೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಧಮಮಾನಂ ಅಪರಿಸುದ್ಧಂ ಲೋಹಂ ಝಾಯಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಝಾಮಙ್ಗಾರೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಏಕೋ ಸೀಹನಾದೇ ಅನುಯೋಗಂ ದಾಪಿಯಮಾನೋ ದಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ನಿಘಂಸನಂ ಖಮತಿ, ಧಮಮಾನಂ ನಿದ್ದೋಸಜಾತರೂಪಂ ವಿಯ ಅಧಿಕತರಂ ಸೋಭತಿ, ತಾದಿಸೋ ಥೇರೋ. ತೇನ ನಂ ಭಗವಾ ‘‘ಅನುಯೋಗಕ್ಖಮೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಸೀಹನಾದೇ ಅನುಯೋಗದಾಪನತ್ಥಂ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ.

ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೇ ತೇತಿ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ತಯಾ. ಏವಂಸೀಲಾತಿ ಮಗ್ಗಸೀಲೇನ ಫಲಸೀಲೇನ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಸೀಲೇನ ಏವಂಸೀಲಾ. ಏವಂಧಮ್ಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಮಗ್ಗಸಮಾಧಿನಾ ಫಲಸಮಾಧಿನಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರೇನ ಸಮಾಧಿನಾ ಏವಂಸಮಾಧೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂಪಞ್ಞಾತಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾದಿವಸೇನೇವ ಏವಂಪಞ್ಞಾ. ಏವಂವಿಹಾರಿನೋತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಹೇಟ್ಠಾ ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ವಿಹಾರೋ ಗಹಿತೋಪಿ ಪುನ ಕಸ್ಮಾ ಗಹಿತಮೇವ ಗಣ್ಹತೀತಿ ಚೇ. ಥೇರೇನ ಇದಂ ಗಹಿತಮೇವ. ಇದಞ್ಹಿ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿದೀಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿವಿಹಾರಿನೋ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಏವಂವಿಮುತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಿಮುತ್ತಿ, ತದಙ್ಗವಿಮುತ್ತಿ, ಸಮುಚ್ಛೇದವಿಮುತ್ತಿ, ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿಮುತ್ತಿ, ನಿಸ್ಸರಣವಿಮುತ್ತೀತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಾ ವಿಮುತ್ತಿ. ತತ್ಥ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಸಯಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತೇಹಿ ನೀವರಣಾದೀಹಿ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಿಮುತ್ತೀತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾದಿಕಾ ಸತ್ತ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಸಯಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚನೀಕವಸೇನ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಾಹಿ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾದೀಹಿ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ತದಙ್ಗವಿಮುತ್ತೀತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಚತ್ತಾರೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾ ಸಯಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೇಹಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿಮುತ್ತೀತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಚತ್ತಾರಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ಮಗ್ಗಾನುಭಾವೇನ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧನ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿಮುತ್ತೀತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ನಿಸ್ಸಟತ್ತಾ ಅಪಗತತ್ತಾ ದೂರೇ ಠಿತತ್ತಾ ನಿಸ್ಸರಣವಿಮುತ್ತೀತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ. ಇತಿ ಇಮಾಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಮುತ್ತೀನಂ ವಸೇನ ಏವಂ ವಿಮುತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಕಿಂ ಪನ ತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತ ಯೇ ತೇ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತೀತಾ ತಾವ ನಿರುದ್ಧಾ ಅಪಣ್ಣತ್ತಿಕಭಾವಂ ಗತಾ ದೀಪಸಿಖಾ ವಿಯ ನಿಬ್ಬುತಾ, ಏವಂ ನಿರುದ್ಧೇ ಅಪಣ್ಣತ್ತಿಕಭಾವಂ ಗತೇ ತ್ವಂ ಕಥಂ ಜಾನಿಸ್ಸಸಿ, ಅನಾಗತಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಗುಣಾ ಕಿಂ ತಯಾ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಿದಿತಾತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

ಕಿಂ ಪನ ತ್ಯಾಹಂ ಸಾರಿಪುತ್ತ ಏತರಹೀತಿ ಅನಾಗತಾಪಿ ಬುದ್ಧಾ ಅಜಾತಾ ಅನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ, ತೇ ಕಥಂ ಜಾನಿಸ್ಸಸಿ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಜಾನನಂ ಅಪದೇ ಆಕಾಸೇ ಪದದಸ್ಸನಂ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಇದಾನಿ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕವಿಹಾರೇ ವಸಸಿ, ಏಕತೋ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಸಿ, ಧಮ್ಮದೇಸನಾಕಾಲೇ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸೇ ನಿಸೀದಸಿ, ಕಿಂ ಪನ ಮಯ್ಹಂ ಗುಣಾ ಅತ್ತನೋ ಚೇತಸಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಿದಿತಾ ತಯಾತಿ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಥೇರೋ ಪನ ಪುಚ್ಛಿತಪುಚ್ಛಿತೇ ‘‘ನೋ ಹೇತಂ ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ಥೇರಸ್ಸ ಚ ವಿದಿತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಅವಿದಿತಮ್ಪಿ. ಕಿಂ ಸೋ ಅತ್ತನೋ ವಿದಿತಟ್ಠಾನೇ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಂ ಕರೋತಿ, ಅವಿದಿತಟ್ಠಾನೇತಿ? ವಿದಿತಟ್ಠಾನೇ ನ ಕರೋತಿ, ಅವಿದಿತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಕರೋತಿ. ಥೇರೋ ಕಿರ ಅನುಯೋಗೇ ಆರದ್ಧೇ ಏವಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ ‘‘ನಾಯಂ ಅನುಯೋಗೋ ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣೇ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇ ಪನ ಅಯಂ ಅನುಯೋಗೋ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣೇ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಂ ಅಕತ್ವಾವ ಅವಿದಿತಟ್ಠಾನೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಂ ಕರೋತಿ. ತೇನ ಇದಮ್ಪಿ ದೀಪೇತಿ – ಭಗವಾ ಮಯ್ಹಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಕಾರಣಜಾನನಸಮತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ನತ್ಥೀತಿ.

ಏತ್ಥಾತಿ ಏತೇಸು ಅತೀತಾದಿಭೇದೇಸು ಬುದ್ಧೇಸು. ಅಥ ಕಿಞ್ಚರಹೀತಿ ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ಞಾಣೇ ಅಸತಿ ತಯಾ ಏವಂ ಕಥಿತನ್ತಿ ವದತಿ. ಧಮ್ಮನ್ವಯೋತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಞಾಣಸ್ಸ ಅನುಯೋಗಂ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅನುಮಾನಞಾಣಂ ನಯಗ್ಗಾಹೋ ವಿದಿತೋ, ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣೇ ಠತ್ವಾವ ಇಮಿನಾ ಆಕಾರೇನ ಜಾನಾಮಿ ಭಗವಾತಿ ವದತಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಹಿ ನಯಗ್ಗಾಹೋ ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಅಪರಿಯನ್ತೋ. ಯಥಾ ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ವಾ ಪರಿಯನ್ತೋ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನೋ ನಯಗ್ಗಾಹಸ್ಸ. ತೇನ ಸೋ – ‘‘ಇಮಿನಾ ಏವಂವಿಧೋ ಇಮಿನಾ ಏವಂವಿಧೋ, ಇಮಿನಾ ಅನುತ್ತರೋ ಇಮಿನಾ ಅನುತ್ತರೋ ಸತ್ಥಾ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಹಿ ನಯಗ್ಗಾಹೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಗತಿಕೋ ಏವ.

ಇದಾನಿ ತಂ ನಯಗ್ಗಾಹಂ ಪಾಕಟಂ ಕಾತುಂ ಉಪಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಭನ್ತೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೇ ನಗರಸ್ಸ ಉದ್ಧಾಪಪಾಕಾರಾದೀನಿ ಥಿರಾನಿ ವಾ ಹೋನ್ತು ದುಬ್ಬಲಾನಿ ವಾ, ಸಬ್ಬಸೋ ವಾ ಪನ ಮಾ ಹೋನ್ತು, ಚೋರಾನಂ ಆಸಙ್ಕಾ ನ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಂ ನಗರನ್ತಿ ಆಹ. ದಳ್ಹುದ್ಧಾಪನ್ತಿ ಥಿರಮೂಲಪಾಕಾರಂ. ದಳ್ಹಪಾಕಾರತೋರಣನ್ತಿ ಥಿರಪಾಕಾರಞ್ಚೇವ ಥಿರಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾಟಞ್ಚ. ಏಕದ್ವಾರನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆಹ? ಬಹುದ್ವಾರೇ ಹಿ ನಗರೇ ಬಹೂಹಿ ಪಣ್ಡಿತದೋವಾರಿಕೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಏಕದ್ವಾರೇವ ಏಕೋ ವಟ್ಟತಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಚ ಪಞ್ಞಾಯ ಸದಿಸೋ ಅಞ್ಞೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ಪಣ್ಡಿತಭಾವಸ್ಸ ಓಪಮ್ಮತ್ಥಂ ಏಕಂಯೇವ ದೋವಾರಿಕಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏಕದ್ವಾರ’’ನ್ತಿ ಆಹ.

ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಬ್ಯತ್ತೋತಿ ವೇಯ್ಯತ್ತಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ವಿಸದಞಾಣೋ. ಮೇಧಾವೀತಿ ಠಾನುಪ್ಪತ್ತಿಕಪಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ಮೇಧಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಅನುಪರಿಯಾಯಪಥನ್ತಿ ಅನುಪರಿಯಾಯನಾಮಕಂ ಪಾಕಾರಮಗ್ಗಂ. ಪಾಕಾರಸನ್ಧಿನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಇಟ್ಠಕಾನಂ ಅಪಗತಟ್ಠಾನಂ. ಪಾಕಾರವಿವರನ್ತಿ ಪಾಕಾರಸ್ಸ ಛಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ. ಚೇತಸೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇತಿ ಪಞ್ಚನೀವರಣಾ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತಿ ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಕರೋನ್ತಿ ಉಪತಾಪೇನ್ತಿ ವಿಹೇಠೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಚೇತಸೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಪಞ್ಞಾಯ ದುಬ್ಬಲೀಕರಣೇತಿ ನೀವರಣಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತುಂ ನ ದೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಞ್ಞಾಯ ದುಬ್ಬಲೀಕರಣಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಸುಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಾತಿ ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಟ್ಠು ಠಪಿತಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ. ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಯಥಾಭೂತನ್ತಿ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಯಥಾಸಭಾವೇನ ಭಾವೇತ್ವಾ. ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಂಸೂತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಮಗ್ಗೋ, ಅನುತ್ತರಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿ ಅರಹತ್ತಂ. ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾತಿ ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾಮಿಸ್ಸಕಾ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿ ಅರಹತ್ತಮೇವ. ದೀಘಭಾಣಕಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರೋ ಪನಾಹ ‘‘ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಮಗ್ಗೋ ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾತಿ ಗಹಿತೇ ಸುನ್ದರೋ ಪಞ್ಹೋ ಭವೇಯ್ಯ, ನ ಪನೇವಂ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ. ಇತಿ ಥೇರೋ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಂ ನೀವರಣಪ್ಪಹಾನೇ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಿಯಞ್ಚ ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ನಸುವಣ್ಣರಜತಾನಂ ವಿಯ ನಾನತ್ತಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಇಧ ಠತ್ವಾ ಉಪಮಾ ಸಂಸನ್ದೇತಬ್ಬಾ – ಆಯಸ್ಮಾ ಹಿ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಪಚ್ಚನ್ತನಗರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ, ಪಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ, ಅನುಪರಿಯಾಯಪಥಂ ದಸ್ಸೇಸಿ, ದ್ವಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ, ಪಣ್ಡಿತದೋವಾರಿಕಂ ದಸ್ಸೇಸಿ, ನಗರಂ ಪವಿಸನಕನಿಕ್ಖಮನಕೇ ಓಳಾರಿಕೇ ಪಾಣೇ ದಸ್ಸೇಸಿ, ದೋವಾರಿಕಸ್ಸ ತೇಸಂ ಪಾಣಾನಂ ಪಾಕಟಭಾವಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ತತ್ಥ ಕಿಂ ಕೇನ ಸದಿಸನ್ತಿ ಚೇ? ನಗರಂ ವಿಯ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಪಾಕಾರೋ ವಿಯ ಸೀಲಂ, ಅನುಪರಿಯಾಯಪಥೋ ವಿಯ ಹಿರೀ, ದ್ವಾರಂ ವಿಯ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ, ಪಣ್ಡಿತದೋವಾರಿಕೋ ವಿಯ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ, ನಗರಂ ಪವಿಸನಕನಿಕ್ಖಮನಕಾ ಓಳಾರಿಕಪಾಣಾ ವಿಯ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ ಬುದ್ಧಾ, ದೋವಾರಿಕಸ್ಸ ತೇಸಂ ಪಾಣಾನಂ ಪಾಕಟಭಾವೋ ವಿಯ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸೀಲಸಮಥಾದೀಹಿ ಪಾಕಟಭಾವೋ. ಏತ್ತಾವತಾ ಥೇರೇನ ಭಗವತೋ – ‘‘ಏವಮಹಂ ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣೇ ಠತ್ವಾ ಧಮ್ಮನ್ವಯೇನ ನಯಗ್ಗಾಹೇನ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸೀಹನಾದಸ್ಸ ಅನುಯೋಗೋ ದಿನ್ನೋ ಹೋತಿ.

ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ನ ಖೋ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಅರಹನ್ತೇಸು ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇಸು ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಂ ಅತ್ಥಿ, ಅಪಿಚ ಧಮ್ಮನ್ವಯೋ ವಿದಿತೋ’’ತಿ ವದತಿ, ತಸ್ಮಾ. ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ಭಾಸೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಭಾಸೇಯ್ಯಾಸಿ, ‘‘ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇ ಮೇ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ ಮಾ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಾದೀಸು ನ ಕಥಯಿತ್ಥ, ‘‘ಅಜ್ಜ ವಾ ಮೇ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ ಮಾ ಪರದಿವಸಾದೀಸು ನ ಕಥಯಿತ್ಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಾ ಪಹೀಯಿಸ್ಸತೀತಿ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತಸದಿಸೋಪಿ ನಾಮ ಞಾಣಜವನಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸಾವಕೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಂ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಾ ತಥಾಗತಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತಾನಂ ಯಾ ತಥಾಗತೇ ಕಙ್ಖಾ ವಾ ವಿಮತಿ ವಾ, ಸಾ ಪಹೀಯಿಸ್ಸತೀತಿ.

೩. ಚುನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೭೯. ತತಿಯೇ ಮಗಧೇಸೂತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಜನಪದೇ. ನಾಲಕಗಾಮಕೇತಿ ರಾಜಗಹಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಅತ್ತನೋ ಕುಲಸನ್ತಕೇ ಏವಂನಾಮಕೇ ಗಾಮೇ. ಚುನ್ದೋ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋತಿ ಅಯಂ ಥೇರೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಿಕೋ, ತಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ‘‘ಚುನ್ದೋ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ’’ತಿ ಸಮುದಾಚರಿತ್ವಾ ಥೇರಕಾಲೇಪಿ ತಥೇವ ಸಮುದಾಚರಿಂಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚುನ್ದೋ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ’’ತಿ. ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಹೋತೀತಿ ಮುಖೋದಕದನ್ತಕಟ್ಠದಾನೇನ ಚೇವ ಪರಿವೇಣಸಮ್ಮಜ್ಜನ-ಪಿಟ್ಠಿಪರಿಕಮ್ಮಕರಣ-ಪತ್ತಚೀವರಗ್ಗಹಣೇನ ಚ ಉಪಟ್ಠಾನಕರೋ ಹೋತಿ. ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ. ಕತರಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇತಿ? ಭಗವತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಂವಚ್ಛರೇ.

ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಭಗವಾ ಕಿರ ವುತ್ಥವಸ್ಸೋ ವೇಳುವಗಾಮಕಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ‘‘ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಗತಮಗ್ಗೇನೇವ ಪಟಿನಿವತ್ತನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಪಾವಿಸಿ. ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಭಗವತೋ ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ದಿವಾಟ್ಠಾನಂ ಗತೋ, ಸೋ ತತ್ಥ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಸು ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇಸು ದಿವಾಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚಮ್ಮಖಣ್ಡಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಪಾವಿಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಯಥಾ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ತತೋ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಅಯಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ ‘‘ಬುದ್ಧಾ ನು ಖೋ ಪಠಮಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ, ಉದಾಹು ಅಗ್ಗಸಾವಕಾತಿ, ತತೋ ‘‘ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಪಠಮ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ಸತ್ತಾಹಮೇವ ಮೇ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಾ ಪವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಕತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ.

ತತೋ ‘‘ರಾಹುಲೋ ತಾವತಿಂಸೇಸು ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರೋ ಛದ್ದನ್ತದಹೇ, ಅಹಂ ಕತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಮಾತರಂ ಆರಬ್ಭ ಸತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಮಾತಾ ಸತ್ತನ್ನಂ ಅರಹನ್ತಾನಂ ಮಾತಾ ಹುತ್ವಾಪಿ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘೇಸು ಅಪ್ಪಸನ್ನಾ, ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ತಸ್ಸಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ, ನತ್ಥಿ ನು ಖೋ’’ತಿ. ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಸ ದೇಸನಾಯ ಅಭಿಸಮಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಮಮೇವ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ. ಸಚೇ ಖೋ ಪನಾಹಂ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ಭವೇಯ್ಯಂ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಮೇ ವತ್ತಾರೋ – ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಅವಸೇಸಜನಾನಮ್ಪಿ ಅವಸ್ಸಯೋ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಹಿಸ್ಸ ಸಮಚಿತ್ತಸುತ್ತನ್ತದೇಸನಾದಿವಸೇ (ಅ. ನಿ. ೨.೩೩-೩೭) ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸದೇವತಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ, ತಯೋ ಮಗ್ಗೇ ಪಟಿವಿದ್ಧದೇವತಾನಂ ಗಣನಾ ನತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞೇಸು ಚ ಠಾನೇಸು ಅನೇಕಾ ಅಭಿಸಮಯಾ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಥೇರೇ ಚ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನೇವ ಅಸೀತಿ ಕುಲಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಸೋ ದಾನಿ ಸಕಮಾತುಮಿಚ್ಛಾದಸ್ಸನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಹರಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಮಾತರಂ ಮಿಚ್ಛಾದಸ್ಸನಾ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಜಾತೋವರಕೇಯೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜೇವ ಭಗವನ್ತಂ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚುನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಚುನ್ದ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಞ್ಚಸತಾಯ ಭಿಕ್ಖುಪರಿಸಾಯ ಸಞ್ಞಂ ದೇಹಿ. ‘ಗಣ್ಹಥಾವುಸೋ ಪತ್ತಚೀವರಾನಿ, ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ನಾಲಕಗಾಮಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ’’’ತಿ. ಥೇರೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ.

ಭಿಕ್ಖೂ ಸೇನಾಸನಂ ಸಂಸಾಮೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಂಸು. ಥೇರೋ ಸೇನಾಸನಂ ಸಂಸಾಮೇತ್ವಾ ದಿವಾಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ದಿವಾಟ್ಠಾನದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ದಿವಾಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ದಾನಿ ಪಚ್ಛಿಮದಸ್ಸನಂ, ಪುನ ಆಗಮನಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪರಿವುತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ ‘‘ಅನುಜಾನಾತು ಮೇ ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ, ಅನುಜಾನಾತು ಸುಗತೋ. ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲೋ ಮೇ, ಓಸ್ಸಟ್ಠೋ ಮೇ ಆಯುಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿ. ಬುದ್ಧಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಮರಣವಣ್ಣಂ ಸಂವಣ್ಣೇನ್ತೀತಿ, ‘‘ಮಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ವಟ್ಟಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥೇನ್ತೀತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತದುಭಯಮ್ಪಿ ನ ವದನ್ತಿ. ತೇನ ನಂ ಭಗವಾ – ‘‘ಕತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಸಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ – ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ಮಗಧೇಸು ನಾಲಕಗಾಮೇ ಜಾತೋವರಕೋ, ತತ್ಥಾಹಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ – ‘‘ಯಸ್ಸ ದಾನಿ ತ್ವಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಇದಾನಿ ಪನ ತೇ ಜೇಟ್ಠಕನಿಟ್ಠಭಾತಿಕಾನಂ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದಸ್ಸನಂ ದುಲ್ಲಭಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ದೇಸೇಹಿ ನೇಸಂ ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಆಹ.

ಥೇರೋ – ‘‘ಸತ್ಥಾ ಮಯ್ಹಂ ಇದ್ಧಿವಿಕುಬ್ಬನಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಾಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಆಕಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಓರುಯ್ಹ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಾದೇ ವನ್ದಿ, ಪುನ ದ್ವಿತಾಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಓರುಯ್ಹ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಾದೇ ವನ್ದಿ, ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಸತ್ತತಾಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಅನೇಕಾನಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಸತಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಆರಭಿ. ದಿಸ್ಸಮಾನೇನಪಿ ಕಾಯೇನ ಕಥೇತಿ, ಅದಿಸ್ಸಮಾನೇನಪಿ. ಉಪರಿಮೇನ ವಾ ಹೇಟ್ಠಿಮೇನ ವಾ ಉಪಡ್ಢಕಾಯೇನ ಕಥೇತಿ ಅದಿಸ್ಸಮಾನೇನಪಿ ದಿಸ್ಸಮಾನೇನಪಿ, ಕಾಲೇನ ಚನ್ದವಣ್ಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಕಾಲೇನ ಸೂರಿಯವಣ್ಣಂ, ಕಾಲೇನ ಪಬ್ಬತವಣ್ಣಂ, ಕಾಲೇನ ಸಮುದ್ದವಣ್ಣಂ, ಕಾಲೇನ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾ ಹೋತಿ, ಕಾಲೇನ ವೇಸ್ಸವಣಮಹಾರಾಜಾ, ಕಾಲೇನ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ, ಕಾಲೇನ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾತಿ ಏವಂ ಅನೇಕಾನಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಸತಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ಸಕಲನಗರಂ ಸನ್ನಿಪತಿ. ಥೇರೋ ಓರುಯ್ಹ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಾದೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಆಹ – ‘‘ಕೋ ನಾಮೋ ಅಯಂ ಸಾರಿಪುತ್ತ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೋ’’ತಿ. ಸೀಹವಿಕೀಳಿತೋ ನಾಮ, ಭನ್ತೇತಿ. ತಗ್ಘ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸೀಹವಿಕೀಳಿತೋ ತಗ್ಘ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸೀಹವಿಕೀಳಿತೋತಿ.

ಥೇರೋ ಅಲತ್ತಕವಣ್ಣೇ ಹತ್ಥೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸುವಣ್ಣಕಚ್ಛಪಸದಿಸೇ ಪಾದೇ ಗೋಪ್ಫಕೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮೇಸಂ ಪಾದಾನಂ ವನ್ದನತ್ಥಾಯ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರಿತಾ, ಸೋ ಮೇ ಮನೋರಥೋ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೋ, ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ನ ಪುನ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಸಮಾಗಮೋ ಅತ್ಥಿ, ಛಿನ್ನೋ ಏಸ ವಿಸ್ಸಾಸೋ, ಅನೇಕೇಹಿ ಬುದ್ಧಸತಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಪವಿಟ್ಠಂ ಅಜರಂ ಅಮರಂ ಖೇಮಂ ಸುಖಂ ಸೀತಲಂ ಅಭಯಂ ನಿಬ್ಬಾನಪುರಂ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಚೇ ಮೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಯಿಕಂ ವಾ ವಾಚಸಿಕಂ ವಾ ನ ರೋಚೇಥ, ಖಮಥ ತಂ ಭಗವಾ, ಗಮನಕಾಲೋ ಮಯ್ಹ’’ನ್ತಿ. ಖಮಾಮಿ ತೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ನ ಖೋ ಪನ ತೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಯಿಕಂ ವಾ ವಾಚಸಿಕಂ ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಅರುಚ್ಚನಕಂ ಅತ್ಥಿ, ಯಸ್ಸ ದಾನಿ ತ್ವಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸೀತಿ.

ಇತಿ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಸಮನನ್ತರಂ ಸತ್ಥು ಪಾದೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಿತಮತ್ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತೇ ಸಿನೇರುಚಕ್ಕವಾಳಹಿಮವನ್ತಪರಿಭಣ್ಡಪಬ್ಬತೇ ಧಾರಯಮಾನಾಪಿ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಇಮಂ ಗುಣರಾಸಿಂ ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮೀ’’ತಿ ವದನ್ತೀ ವಿಯ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ವಿರವಮಾನಾ ಮಹಾಪಥವೀ ಯಾವ ಉದಕಪರಿಯನ್ತಾ ಅಕಮ್ಪಿ, ಆಕಾಸೇ ದೇವದುನ್ದುಭಿಯೋ ಫಲಿಂಸು, ಮಹಾಮೇಘೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪೋಕ್ಖರವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಿ.

ಸತ್ಥಾ – ‘‘ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಂ ಪಟಿಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಧಮ್ಮಾಸನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಗನ್ಧಕುಟಿಅಭಿಮುಖೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಣಿಫಲಕೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಥೇರೋ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ವನ್ದಿತ್ವಾ – ‘‘ಭಗವಾ ಇತೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಸ್ಸ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಸ್ಸ ಉಪರಿ ಅನೋಮದಸ್ಸೀಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಸ್ಸನಂ ಪತ್ಥೇಸಿಂ, ಸಾ ಮೇ ಪತ್ಥನಾ ಸಮಿದ್ಧಾ, ದಿಟ್ಠಾ ತುಮ್ಹೇ, ತಂ ಪಠಮದಸ್ಸನಂ, ಇದಂ ಪಚ್ಛಿಮದಸ್ಸನಂ. ಪುನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಸ್ಸನಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದಸನಖಸಮೋಧಾನಸಮುಜ್ಜಲಂ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಯಾವ ದಸ್ಸನವಿಸಯಾ ಅಭಿಮುಖೋವ ಪಟಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಪುನ ಮಹಾಪಥವೀ ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಉದಕಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಅಕಮ್ಪಿ.

ಭಗವಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಹ – ‘‘ಅನುಗಚ್ಛಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕ’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಚತಸ್ಸೋಪಿ ಪರಿಸಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಏಕಕಂಯೇವ ಜೇತವನೇ ಓಹಾಯ ನಿರವಸೇಸಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ಸಾವತ್ಥಿನಗರವಾಸಿನೋಪಿ – ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿತುಕಾಮೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮ ನ’’ನ್ತಿ ನಗರದ್ವಾರಾನಿ ನಿರೋಕಾಸಾನಿ ಕರೋನ್ತಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದಿಹತ್ಥಾ ಕೇಸೇ ವಿಕಿರಿತ್ವಾ – ‘‘ಇದಾನಿ ಮಯಂ ಕಹಂ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಕಹಂ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಾ – ‘‘ಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮ, ಕಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಸತ್ಥಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಥೇರೋ ಪಕ್ಕನ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪರಿದೇವನ್ತಾ ರೋದನ್ತಾ ಥೇರಂ ಅನುಬನ್ಧಿಂಸು.

ಥೇರೋ ಮಹಾಪಞ್ಞಾಯ ಠಿತತ್ತಾ – ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅನತಿಕ್ಕಮನೀಯೋ ಏಸ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಮಹಾಜನಂ ಓವದಿತ್ವಾ – ‘‘ತುಮ್ಹೇಪಿ, ಆವುಸೋ, ತಿಟ್ಠಥ, ಮಾ ದಸಬಲೇ ಪಮಾದಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಮ್ಪಿ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸಾಯೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಯೇಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಅಯ್ಯೋ ಪಚ್ಚಾಗಮನಚಾರಿಕಂ ಚರತಿ, ಇದಂ ಇದಾನಿ ಗಮನಂ ನ ಪುನ ಪಚ್ಚಾಗಮನಾಯಾ’’ತಿ ಪರಿದೇವನ್ತಾ ಅನುಬನ್ಧಿಂಸುಯೇವ. ತೇಪಿ – ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ, ಆವುಸೋ, ಹೋಥ, ಏವಂಭಾವಿನೋ ನಾಮ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ ನಿವತ್ತೇಸಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಏಕರತ್ತಿವಾಸೇನ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಸತ್ತಾಹಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಾಯಂ ನಾಲಕಗಾಮಂ ಪತ್ವಾ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ಉಪರೇವತೋ ನಾಮ ಥೇರಸ್ಸ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಬಹಿಗಾಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಥೇರೋ ತಂ ಆಹ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ಗೇಹೇ ತೇ ಅಯ್ಯಿಕಾ’’ತಿ. ಆಮ ಭನ್ತೇತಿ. ಗಚ್ಛ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಇಧಾಗತಭಾವಂ ಆರೋಚೇಹಿ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಕಿರ ಏಕದಿವಸಂ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ವಸಿಸ್ಸತಿ, ಜಾತೋವರಕಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಥ, ಪಞ್ಚನ್ನಞ್ಚ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ಅಯ್ಯಿಕೇ ಮಯ್ಹಂ ಮಾತುಲೋ ಆಗತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಇದಾನಿ ಕುಹಿನ್ತಿ? ಗಾಮದ್ವಾರೇತಿ. ಏಕಕೋವ, ಅಞ್ಞೋಪಿ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥೀತಿ? ಅತ್ಥಿ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂತಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ ಆಗತೋತಿ? ಸೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ್ತಕಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಪೇತಿ, ದಹರಕಾಲೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಗಿಹೀ ಹೋತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೀ ಜಾತೋವರಕಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ದಣ್ಡದೀಪಿಕಾ ಜಾಲೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪಾಹೇಸಿ.

ಥೇರೋ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಸಾದಂ ಆರುಯ್ಹ ಜಾತೋವರಕಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ, ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ತೇಸು ಗತಮತ್ತೇಸುಯೇವ ಥೇರಸ್ಸ ಖರೋ ಆಬಾಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಲೋಹಿತಪಕ್ಖನ್ದಿಕಾ ಮಾರಣನ್ತಿಕಾ ವೇದನಾ ವತ್ತನ್ತಿ. ಏಕಂ ಭಾಜನಂ ಪವಿಸತಿ, ಏಕಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ – ‘‘ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿ ಮಯ್ಹಂ ನ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ವಸನಗಬ್ಭದ್ವಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ‘‘ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಕುಹಿಂ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ನಾಲಕಗಾಮೇ ಜಾತೋವರಕೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಮಞ್ಚೇ ನಿಪನ್ನೋ, ಪಚ್ಛಿಮದಸ್ಸನಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಗಮ್ಮ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ಕೇ ತುಮ್ಹೇತಿ? ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಭನ್ತೇತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಆಗತತ್ಥಾತಿ? ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾತಿ. ‘‘ಹೋತು, ಅತ್ಥಿ ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕೋ, ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ತೇಸಂ ಗತಾವಸಾನೇ ತೇನೇವ ನಯೇನ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಗತೇ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ಆಗಮಿಂಸು. ತೇಪಿ ತಥೇವ ಥೇರೋ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ದೇವತಾನಂ ಆಗಮನಞ್ಚ ಗಮನಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೇ ನು ಖೋ ಏತೇ ಮಮ ಪುತ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಗಬ್ಭದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಚುನ್ದ, ಕಾ ಪವತ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾ, ಭನ್ತೇ, ಆಗತಾ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಅವೇಲಾಯ ಆಗತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಾ ‘‘ತುಯ್ಹಂ, ತಾತ, ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಪಠಮಂ ಕೇ ಆಗತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಉಪಾಸಿಕೇತಿ. ತಾತ, ತ್ವಂ ಚತೂಹಿ ಮಹಾರಾಜೇಹಿ ಮಹನ್ತತರೋತಿ? ಆರಾಮಿಕಸದಿಸಾ ಏತೇ ಉಪಾಸಿಕೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥು ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಖಗ್ಗಹತ್ಥಾ ಹುತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಂ ಅಕಂಸೂತಿ. ತೇಸಂ ತಾತ ಗತಾವಸಾನೇ ಕೋ ಆಗತೋತಿ? ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋತಿ. ದೇವರಾಜತೋಪಿ ತ್ವಂ ತಾತ ಮಹನ್ತತರೋತಿ? ಭಣ್ಡಗ್ಗಾಹಕಸಾಮಣೇರಸದಿಸೋ ಏಸ ಉಪಾಸಿಕೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥು ತಾವತಿಂಸತೋ ಓತರಣಕಾಲೇ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಓತಿಣ್ಣೋತಿ. ತಸ್ಸ ತಾತ ಗತಾವಸಾನೇ ಜೋತಯಮಾನೋ ವಿಯ ಕೋ ಆಗತೋತಿ? ಉಪಾಸಿಕೇ, ತುಯ್ಹಂ ಭಗವಾ ಚ ಸತ್ಥಾ ಚ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ನಾಮ ಏಸೋತಿ. ಮಯ್ಹಂ ಭಗವತೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮತೋಪಿ ತ್ವಂ, ತಾತ, ಮಹನ್ತತರೋತಿ? ಆಮ ಉಪಾಸಿಕೇ, ಏತೇ ನಾಮ ಕಿರ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥು ಜಾತದಿವಸೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಸುವಣ್ಣಜಾಲೇನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿಂಸೂತಿ.

ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ – ‘‘ಪುತ್ತಸ್ಸ ತಾವ ಮೇ ಅಯಂ ಆನುಭಾವೋ, ಕೀದಿಸೋ ವತ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸತ್ಥು ಆನುಭಾವೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತಯನ್ತಿಯಾ ಸಹಸಾ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಕಲಸರೀರಂ ಫರಿ. ಥೇರೋ – ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಮೇ ಮಾತು ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಅಯಂ ದಾನಿ ಕಾಲೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕೇ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ‘‘ಪುತ್ತಸ್ಸ ತಾವ ಮೇ ಅಯಂ ಗುಣೋ, ಸತ್ಥು ಪನಸ್ಸ ಕೀದಿಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಇದಂ, ತಾತ, ಚಿನ್ತೇಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಮಹಾಉಪಾಸಿಕೇ, ಮಯ್ಹಂ ಸತ್ಥುಜಾತಕ್ಖಣೇ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನೇ ಸಮ್ಬೋಧಿಯಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನೇ ಚ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತು ಕಮ್ಪಿತ್ಥ. ಸೀಲೇನ ಸಮಾಧಿನಾ ಪಞ್ಞಾಯ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನೇನ ಸಮೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾತಿ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಗುಣಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಕಥೇಸಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಪಿಯಪುತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಪುತ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ತಾತ ಉಪತಿಸ್ಸ, ಕಸ್ಮಾ ಏವಮಕಾಸಿ, ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಅಮತಂ ಮಯ್ಹಂ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ನ ಅದಾಸೀ’’ತಿ. ಥೇರೋ – ‘‘ದಿನ್ನಂ ದಾನಿ ಮೇ ಮಾತು ರೂಪಸಾರಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪೋಸಾವನಿಕಮೂಲಂ, ಏತ್ತಕೇನ ವಟ್ಟಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಗಚ್ಛ ಮಹಾಉಪಸಿಕೇ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ – ‘‘ಚುನ್ದ ಕಾ ವೇಲಾ’’ತಿ ಆಹ. ಬಲವಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೋ, ಭನ್ತೇತಿ. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇಹೀತಿ. ಸನ್ನಿಪತಿತೋ ಭನ್ತೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋತಿ. ‘‘ಮಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಾಪೇಹಿ ಚುನ್ದಾ’’ತಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಾಪೇಸಿ.

ಥೇರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಆವುಸೋ ಚತುಚತ್ತಾಲೀಸಂ ವೋ ವಸ್ಸಾನಿ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಚರನ್ತಾನಂ ಯಂ ಮೇ ಕಾಯಿಕಂ ವಾ ವಾಚಸಿಕಂ ವಾ ನ ರೋಚೇಥ, ತಂ ಖಮಥ ಆವುಸೋ’’ತಿ. ಏತ್ತಕಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಛಾಯಾ ವಿಯ ತುಮ್ಹೇ ಅಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಾನಂ ಅರುಚ್ಚನಕಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತುಮ್ಹೇ ಪನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖಮಥಾತಿ. ಅಥ ಥೇರೋ ಮಹಾಚೀವರಂ ಸಙ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಮುಖಂ ಪಿಧಾಯ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ನಿಪನ್ನೋ ಸತ್ಥಾ ವಿಯ ನವ ಅನುಪುಬ್ಬಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತೋ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪುನ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಾ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ. ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಅನನ್ತರಂಯೇವ ಮಹಾಪಥವಿಂ ಉನ್ನಾದೇನ್ತೋ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ.

ಉಪಾಸಿಕಾ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಪುತ್ತೋ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಿಟ್ಠಿಪಾದೇ ಪರಿಮಜ್ಜನ್ತೀ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಕುರುಮಾನಾ ಪಾದೇಸು ನಿಪತಿತ್ವಾ – ‘‘ತಾತ ಮಯಂ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ತವ ಗುಣಂ ನ ಜಾನಿಮ್ಹಾ, ಇದಾನಿ ಪನ ತಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅನೇಕಸತೇ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸೇ ಅನೇಕಸತಸಹಸ್ಸೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಿವೇಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಭೋಜೇತುಂ ನ ಲಭಿಮ್ಹಾ, ಚೀವರೇಹಿ ಅಚ್ಛಾದೇತುಂ ನ ಲಭಿಮ್ಹಾ, ವಿಹಾರಸತಂ ವಿಹಾರಸಹಸ್ಸಂ ಕಾರೇತುಂ ನ ಲಭಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಯಾವ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಾ ಪರಿದೇವಿ. ಅರುಣೇ ಉಗ್ಗತಮತ್ತೇಯೇವ ಸುವಣ್ಣಕಾರೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಗಬ್ಭಂ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಘಟಿಯೋ ಮಹಾತುಲಾಯ ತುಲಾಪೇತ್ವಾ – ‘‘ಪಞ್ಚ ಕೂಟಾಗಾರಸತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಗ್ಘಿಕಸತಾನಿ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ದಾಪೇತಿ.

ಸಕ್ಕೋಪಿ ದೇವರಾಜಾ ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮದೇವಪುತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ತಾತ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಪಞ್ಚ ಕೂಟಾಗಾರಸತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಗ್ಘಿಕಸತಾನಿ ಚ ಮಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಇತಿ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ಕಾರಿತಾನಿ ಚ ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮೇನ ನಿಮ್ಮಿತಾನಿ ಚ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ದ್ವೇಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ತತೋ ನಗರಮಜ್ಝೇ ಸಾರಮಯಂ ಮಹಾಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಮಣ್ಡಪಮಜ್ಝೇ ಮಹಾಕೂಟಾಗಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಿ ಪರಿವಾರಸಙ್ಖೇಪೇನ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಾಧುಕೀಳಿಕಂ ಆರಭಿಂಸು. ದೇವಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಮನುಸ್ಸಾ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅನ್ತರೇ ದೇವಾ ಅಹೇಸುಂ.

ರೇವತೀ ನಾಮ ಏಕಾ ಥೇರಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ – ‘‘ಅಹಂ ಥೇರಸ್ಸ ಪೂಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸುವಣ್ಣಪುಪ್ಫಾನಂ ತಯೋ ಕುಮ್ಭೇ ಕಾರೇಸಿ. ‘‘ಥೇರಸ್ಸ ಪೂಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಕೋಟಿನಾಟಕೇಹಿ ಪರಿವಾರಿತೋ ಓತರಿ. ‘‘ಸಕ್ಕೋ ಓತರತೀ’’ತಿ ಮಹಾಜನೋ ಪಚ್ಛಾಮುಖೋ ಪಟಿಕ್ಕಮಿ. ತತ್ಥ ಸಾಪಿ ಉಪಾಸಿಕಾ ಪಟಿಕ್ಕಮಮಾನಾ ಗರುಭಾರತ್ತಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಪಸಕ್ಕಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಪತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ತಂ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಅಗಮಿಂಸು. ಸಾ ತತ್ಥೇವ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಕನಕವಿಮಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ನಿಬ್ಬತ್ತಕ್ಖಣೇಯೇವಸ್ಸಾ ರತನಕ್ಖನ್ಧೋ ವಿಯ ತಿಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣೋ ಅತ್ತಭಾವೋ ಅಹೋಸಿ ಸಟ್ಠಿಸಕಟಪೂರಪ್ಪಮಾಣಅಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ ಅಚ್ಛರಾಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರಿತಾ. ಅಥಸ್ಸಾ ದಿಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಕಾಯಿಕಾದಾಸಂ ಪುರತೋ ಠಪಯಿಂಸು. ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಸಿರಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಉಳಾರಾ ಅಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತಯಮಾನಾ ಅದ್ದಸ – ‘‘ಮಯಾ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಟ್ಠಾನೇ ತೀಹಿ ಸುವಣ್ಣಪುಪ್ಫಕುಮ್ಭೇಹಿ ಪೂಜಾ ಕತಾ, ಮಹಾಜನೋ ಮಂ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಗತೋ, ಸಾಹಂ ತತ್ಥ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಇಧೂಪಪನ್ನಾ, ಥೇರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲದ್ಧಂ ಇದಾನಿ ಪುಞ್ಞವಿಪಾಕಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಹ ವಿಮಾನೇನೇವ ಓತರಿ.

ಮಹಾಜನೋ ದೂರತೋವ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ದ್ವೇ ಸೂರಿಯಾ ಉಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ? ಓಲೋಕೇನ್ತೋ – ‘‘ವಿಮಾನೇ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕೂಟಾಗಾರಸಣ್ಠಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನಾಯಂ ಸೂರಿಯೋ, ವಿಮಾನಮೇತಂ ಏಕ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತಮ್ಪಿ ವಿಮಾನಂ ತಾವದೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ದಾರುಚಿತಕಮತ್ಥಕೇ ವೇಹಾಸಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ದೇವಧೀತಾ ವಿಮಾನಂ ಆಕಾಸೇಯೇವ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಓತರಿ. ಮಹಾಜನೋ – ‘‘ಕಾ ತ್ವಂ, ಅಯ್ಯೇ’’ತಿ? ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ನ ಮಂ ತುಮ್ಹೇ ಜಾನಾಥ, ರೇವತೀ ನಾಮಾಹಂ, ತೀಹಿ ಸುವಣ್ಣಪುಪ್ಫಕುಮ್ಭೇಹಿ ಥೇರಂ ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಮದ್ದಿತಾ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಪಸ್ಸಥ ಮೇ ಸಿರಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ, ತುಮ್ಹೇಪಿ ದಾನಿ ದಾನಾನಿ ದೇಥ, ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಕುಸಲಕಿರಿಯಾಯ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಚಿತಕಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದೇವಟ್ಠಾನಂಯೇವ ಗತಾ.

ಮಹಾಜನೋಪಿ ಸತ್ತಾಹಂ ಸಾಧುಕೀಳಿಕಂ ಕೀಳಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಗನ್ಧೇಹಿ ಚಿತಕಂ ಅಕಾಸಿ, ಚಿತಕಾ ಏಕೂನರತನಸತಿಕಾ ಅಹೋಸಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಚಿತಕಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಉಸೀರಕಲಾಪಕೇಹಿ ಆಲಿಮ್ಪೇಸುಂ. ಆಳಾಹನೇ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಪವತ್ತಿ. ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರೋ ಸಬ್ಬಗನ್ಧೋದಕೇನ ಥೇರಸ್ಸ ಚಿತಕಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇಸಿ. ಚುನ್ದತ್ಥೇರೋ ಧಾತುಯೋ ಪರಿಸ್ಸಾವನೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ – ‘‘ನ ದಾನಿ ಮಯಾ ಇಧೇವ ಸಕ್ಕಾ ಠಾತುಂ, ಮಯ್ಹಂ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಭಾವಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಧಾತುಪರಿಸ್ಸಾವನಂ ಥೇರಸ್ಸ ಚ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಏಕಟ್ಠಾನೇಪಿ ಚ ದ್ವೇ ರತ್ತಿಯೋ ಅವಸಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಏಕರತ್ತಿವಾಸೇನೇವ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಾಪುಣಿ. ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಥ ಖೋ ಚುನ್ದೋ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋತಿ ಯೇನ ಅತ್ತನೋ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಧಮ್ಮಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ, ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇಸ ಉಜುಕಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸೀತಿ? ಸತ್ಥರಿ ಚ ಥೇರೇ ಚ ಗಾರವೇನ. ಜೇತವನಮಹಾವಿಹಾರೇ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಂ ಕಿರಸ್ಸ ನ್ಹತ್ವಾ ಪಚ್ಚುತ್ತರಿತ್ವಾ ಸುನಿವತ್ಥಸುಪಾರುತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಮಹಾಪಾಸಾಣಚ್ಛತ್ತಂ ವಿಯ ಗರುನೋ, ಫಣಕತಸಪ್ಪ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಮತ್ತವರವಾರಣಾದಯೋ ವಿಯ ಚ ದುರಾಸದಾ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಯಾ ಉಜುಕಮೇವ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ, ಕಸ್ಸ ನು ಖೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ತತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಮೇ ಧಮ್ಮಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕೋ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಉತ್ತಮಸಹಾಯೋ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥರಿ ಚೇವ ಥೇರೇ ಚ ಗಾರವೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ.

ಇದಮಸ್ಸ ಪತ್ತಚೀವರನ್ತಿ ‘‘ಅಯಮಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗಪತ್ತೋ, ಇದಂ ಧಾತುಪರಿಸ್ಸಾವನ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಏಕೇಕಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಇದಮಸ್ಸ ಪತ್ತಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ. ಕಥಾಪಾಭತನ್ತಿ ಕಥಾಮೂಲಂ. ಮೂಲಞ್ಹಿ ಪಾಭತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಅಪ್ಪಕೇನಪಿ ಮೇಧಾವೀ, ಪಾಭತೇನ ವಿಚಕ್ಖಣೋ;

ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ ಅತ್ತಾನಂ, ಅಣುಂ ಅಗ್ಗಿಂವ ಸನ್ಧಮ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೪);

ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸನಾಯಾತಿ ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ. ಕಿಂ ಪನಿಮಿನಾ ಭಗವಾ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋತಿ? ನೋ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ಆಯಸ್ಮಾ ದಿವಾ ನವ ವಾರೇ, ರತ್ತಿಂ ನವ ವಾರೇತಿ ಏಕಾಹಂ ಅಟ್ಠಾರಸ ವಾರೇ ಉಪಟ್ಠಾನಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ದಿವಸಸ್ಸ ಪನ ಸತವಾರಂ ವಾ ಸಹಸ್ಸವಾರಂ ವಾ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಸಮಾನೋಪಿ ನ ಅಕಾರಣಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಏಕಂ ಪಞ್ಹದ್ವಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ಗಚ್ಛತಿ. ಸೋ ತಂದಿವಸಂ ತೇನ ಕಥಾಪಾಭತೇನ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಏವಮಾಹ. ಇದಮಸ್ಸ ಪತ್ತಚೀವರನ್ತಿ ಥೇರೋಪಿ – ‘‘ಇದಂ ತಸ್ಸ ಪತ್ತಚೀವರಂ, ಇದಞ್ಚ ಧಾತುಪರಿಸ್ಸಾವನ’’ನ್ತಿ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂಯೇವ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಆಚಿಕ್ಖಿ.

ಸತ್ಥಾ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಧಾತುಪರಿಸ್ಸಾವನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಹತ್ಥತಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಯೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪುರಿಮದಿವಸೇ ಅನೇಕಾನಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಸತಾನಿ ಕತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಜಾನಾಪೇಸಿ, ತಸ್ಸ ಇದಾನಿ ಇಮಾ ಸಙ್ಖವಣ್ಣಸನ್ನಿಭಾ ಧಾತುಯೋವ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಪೂರಿತಪಾರಮೀ ಏಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು, ಮಯಾ ಪವತ್ತಿತಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಅನುಪವತ್ತಕೋ ಏಸ ಭಿಕ್ಖು, ಪಟಿಲದ್ಧದುತಿಯಆಸನೋ ಏಸ ಭಿಕ್ಖು, ಪೂರಿತಸಾವಕಸನ್ನಿಪಾತೋ ಏಸ ಭಿಕ್ಖು, ಠಪೇತ್ವಾ ಮಂ ದಸಸು ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇಸು ಪಞ್ಞಾಯ ಅಸದಿಸೋ ಏಸ ಭಿಕ್ಖು, ಮಹಾಪಞ್ಞೋ ಏಸ ಭಿಕ್ಖು, ಪುಥುಪಞ್ಞೋ ಹಾಸಪಞ್ಞೋ ಜವನಪಞ್ಞೋ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೋ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞೋ ಏಸ ಭಿಕ್ಖು, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಏಸ ಭಿಕ್ಖು, ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಪವಿವಿತ್ತೋ ಅಸಂಸಟ್ಠೋ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಚೋದಕೋ ಪಾಪಗರಹೀ ಏಸ ಭಿಕ್ಖು, ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಪಟಿಲದ್ಧಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಏಸ ಭಿಕ್ಖು, ಮಮ ಸಾಸನೇ ಪಥವೀಸಮಖನ್ತಿಕೋ ಏಸ ಭಿಕ್ಖು, ಛಿನ್ನವಿಸಾಣಉಸಭಸದಿಸೋ ಏಸ ಭಿಕ್ಖು, ಚಣ್ಡಾಲಪುತ್ತಸದಿಸನೀಚಚಿತ್ತೋ ಏಸ ಭಿಕ್ಖು. ಪಸ್ಸಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಪಞ್ಞಸ್ಸ ಧಾತುಯೋ, ಪಸ್ಸಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಥುಪಞ್ಞಸ್ಸ ಹಾಸಪಞ್ಞಸ್ಸ ಜವನಪಞ್ಞಸ್ಸ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞಸ್ಸ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞಸ್ಸ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಸ್ಸ ಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸ ಪವಿವಿತ್ತಸ್ಸ ಅಸಂಸಟ್ಠಸ್ಸ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಸ್ಸ, ಚೋದಕಸ್ಸ, ಪಸ್ಸಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾಪಗರಹಿಸ್ಸ ಧಾತುಯೋತಿ.

‘‘ಯೋ ಪಬ್ಬಜೀ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಪಞ್ಚ,

ಪಹಾಯ ಕಾಮಾನಿ ಮನೋರಮಾನಿ;

ತಂ ವೀತರಾಗಂ ಸುಸಮಾಹಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ,

ಪರಿನಿಬ್ಬುತಂ ವನ್ದಥ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ.

‘‘ಖನ್ತಿಬಲೋ ಪಥವಿಸಮೋ ನ ಕುಪ್ಪತಿ,

ನ ಚಾಪಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಸೇನ ವತ್ತತಿ;

ಅನುಕಮ್ಪಕೋ ಕಾರುಣಿಕೋ ಚ ನಿಬ್ಬುತೋ,

ಪರಿನಿಬ್ಬುತಂ ವನ್ದಥ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ.

‘‘ಚಣ್ಡಾಲಪುತ್ತೋ ಯಥಾ ನಗರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ,

ನೀಚಮನೋ ಚರತಿ ಕಳೋಪಿಹತ್ಥೋ;

ತಥಾ ಅಯಂ ವಿಹರತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ,

ಪರಿನಿಬ್ಬುತಂ ವನ್ದಥ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ.

‘‘ಉಸಭೋ ಯಥಾ ಛಿನ್ನವಿಸಾಣಕೋ,

ಅಹೇಠಯನ್ತೋ ಚರತಿ ಪುರನ್ತರೇ ವನೇ;

ತಥಾ ಅಯಂ ವಿಹರತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ,

ಪರಿನಿಬ್ಬುತಂ ವನ್ದಥ ಸಾರಿಪುತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ಇತಿ ಭಗವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಗಾಥಾಸತೇಹಿ ಥೇರಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸಿ. ಯಥಾ ಯಥಾ ಭಗವಾ ಥೇರಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸಿ, ತಥಾ ತಥಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಬಿಳಾರಮುಖೇ ಪಕ್ಖನ್ತಕುಕ್ಕುಟೋ ವಿಯ ಪವೇಧತಿ. ತೇನಾಹ ಅಪಿಚ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಮಧುರಕಜಾತೋ ವಿಯ ಕಾಯೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಮಧುರಕಜಾತೋತಿಆದೀನಂ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋಯೇವ. ಇಧ ಪನ ಧಮ್ಮಾತಿ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾಧಮ್ಮಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾಧಮ್ಮೇ ಅಗಹಿತೇ ವಾ ಗಹೇತುಂ, ಗಹಿತೇ ವಾ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕಾತುಂ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪವತ್ತತಿ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಪಞ್ಚಪಸಾದವಿಚಿತ್ರಾನಿ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಅಸ್ಸಾಸೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಅಸ್ಸಾಸೇನ್ತೋ ಕಿಂ ನು ಖೋ ತೇ, ಆನನ್ದ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧನ್ತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಸೀಲಂ. ಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ವಿಮುತ್ತಿ ಪನ ಲೋಕುತ್ತರಾವ. ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ, ತಂ ಲೋಕಿಯಮೇವ. ಓವಾದಕೋತಿ ಓವಾದದಾಯಕೋ. ಓತಿಣ್ಣೋತಿ ಓತಿಣ್ಣೇಸು ವತ್ಥೂಸು ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ಓತರಣಸೀಲೋ. ವಿಞ್ಞಾಪಕೋತಿ ಧಮ್ಮಕಥಾಕಾಲೇ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಕಾರಣಞ್ಚ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಾ. ಸನ್ದಸ್ಸಕೋತಿ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನವಸೇನ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ದಸ್ಸೇತಾ. ಸಮಾದಪಕೋತಿ ‘‘ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಗಣ್ಹಾಪಕೋ. ಸಮುತ್ತೇಜಕೋತಿ ಅಬ್ಭುಸ್ಸಾಹಕೋ. ಸಮ್ಪಹಂಸಕೋತಿ ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣೇಹಿ ಮೋದಾಪಕೋ ಜೋತಾಪಕೋ.

ಅಕಿಲಾಸು ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯಾತಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆರಭಿತ್ವಾ ‘‘ಸೀಸಂ ವಾ ಮೇ ರುಜ್ಜತಿ, ಹದಯಂ ವಾ ಕುಚ್ಛಿ ವಾ ಪಿಟ್ಠಿ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಓಸಕ್ಕನಾಕಾರವಿರಹಿತೋ ನಿಕ್ಕಿಲಾಸು ವಿಸಾರದೋ ಏಕಸ್ಸಾಪಿ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸೀಹವೇಗೇನೇವ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ. ಅನುಗ್ಗಾಹಕೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಖನ್ಧಕವಗ್ಗೇ ವಿತ್ಥಾರಿತೋವ. ಧಮ್ಮೋಜಂ ಧಮ್ಮಭೋಗನ್ತಿ ಉಭಯೇನಪಿ ಧಮ್ಮಪರಿಭೋಗೋವ ಕಥಿತೋ. ಧಮ್ಮಾನುಗ್ಗಹನ್ತಿ ಧಮ್ಮೇನ ಅನುಗ್ಗಹಣಂ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅತಿವಿಯ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಕಿಲಮತೀ’’ತಿ ಪುನ ತಂ ಅಸ್ಸಾಸೇನ್ತೋ ನನು ತಂ, ಆನನ್ದ, ಮಯಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಿಯೇಹಿ ಮನಾಪೇಹೀತಿ ಮಾತಾಪಿತಾಭಾತಾಭಗಿನೀಆದಿಕೇಹಿ ಜಾತಿಯಾ ನಾನಾಭಾವೋ, ಮರಣೇನ ವಿನಾಭಾವೋ, ಭವೇನ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋ. ತಂ ಕುತೇತ್ಥ, ಆನನ್ದ, ಲಬ್ಭಾತಿ ತನ್ತಿ ತಸ್ಮಾ. ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಪಿಯೇಹಿ ಮನಾಪೇಹಿ ನಾನಾಭಾವೋ, ತಸ್ಮಾ ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾಪಿ ಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪತ್ವಾಪಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾಪಿ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾಪಿ ದೇವೋರೋಹನಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಯಂ ತಂ ಜಾತಂ ಭೂತಂ ಸಙ್ಖತಂ ಪಲೋಕಧಮ್ಮಂ, ತಂ ತಥಾಗತಸ್ಸಾಪಿ ಸರೀರಂ ಮಾ ಪಲುಜ್ಜೀತಿ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ, ರೋದನ್ತೇನಪಿ ಕನ್ದನ್ತೇನಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಲದ್ಧುನ್ತಿ. ಸೋ ಪಲುಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಸೋ ಭಿಜ್ಜೇಯ್ಯ.

ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಯೋಜನಸತುಬ್ಬೇಧೋ ಮಹಾಜಮ್ಬುರುಕ್ಖೋ ವಿಯ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ತಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣದಿಸಂ ಗತೋ ಪಞ್ಞಾಸಯೋಜನಿಕೋ ಮಹಾಖನ್ಧೋ ವಿಯ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಮಹಾಖನ್ಧೇ ಭಿನ್ನೇ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಫಲಾದೀಹಿ ತಂ ಠಾನಂ ಪೂರೇತುಂ ಸಮತ್ಥಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಖನ್ಧಸ್ಸ ಅಭಾವೋ ವಿಯ ಥೇರೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸೋಳಸನ್ನಂ ಪಞ್ಞಾನಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣಾಸನೇ ನಿಸೀದನಸಮತ್ಥಸ್ಸ ಸಾರಿಪುತ್ತಸದಿಸಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಭಾವೋ. ತಾಯ ಪರಿಭಿನ್ನಾಯ ಸೋ ರುಕ್ಖೋ ವಿಯ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಖನ್ಧೋತ್ವೇವ ಜಾತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಖತಂ ಪಲೋಕಧಮ್ಮಂ, ತಂ ಮಾ ಪಲುಜ್ಜೀತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುಂ, ತಸ್ಮಾ.

೪-೫. ಉಕ್ಕಚೇಲಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೮೦-೩೮೧. ಚತುತ್ಥೇ ಅಚಿರಪರಿನಿಬ್ಬುತೇಸು ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇಸೂತಿ ನಚಿರಪರಿನಿಬ್ಬುತೇಸು ದ್ವೀಸು ಅಗ್ಗಸಾವಕೇಸು. ತೇಸಞ್ಹಿ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಕತ್ತಿಕಮಾಸಪುಣ್ಣಮಾಯ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ತತೋ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅಮಾವಸುಪೋಸಥೇ. ಸತ್ಥಾ ದ್ವೀಸು ಅಗ್ಗಸಾವಕೇಸು ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇಸು ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ಮಹಾಮಣ್ಡಲೇ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಉಕ್ಕಚೇಲನಗರಂ ಪತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾಪಿಟ್ಠೇ ರಜತಪಟ್ಟವಣ್ಣವಾಲಿಕಾಪುಲಿನೇ ವಿಹಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಚಿರಪರಿನಿಬ್ಬುತೇಸು ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇಸೂ’’ತಿ. ಯೇ ಮಹನ್ತತರಾ ಖನ್ಧಾ ತೇ ಪಲುಜ್ಜೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಇಧಾಪಿ ಯೋಜನಸತುಬ್ಬೇಧೋ ಮಹಾಜಮ್ಬುರುಕ್ಖೋ ವಿಯ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ, ತಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣತೋ ಚ ಉತ್ತರತೋ ಚ ಗತಾ ಪಣ್ಣಾಸಯೋಜನಿಕಾ ದ್ವೇ ಮಹಾಖನ್ಧಾ ವಿಯ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾತಿ. ಸೇಸಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಪಞ್ಚಮೇ ದಿಟ್ಠೀತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕದಿಟ್ಠಿ.

೬. ಉತ್ತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೮೨. ಛಟ್ಠೇ ಮಚ್ಚುಧೇಯ್ಯಸ್ಸ ಪಾರನ್ತಿ ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟಸ್ಸ ಪಾರಭೂತಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ.

೮. ಬ್ರಹ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೮೪. ಅಟ್ಠಮೇ ಕಾಯೇ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಭಿಕ್ಖುಯೇವ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಯೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಭಾವೇತಿ, ಸೋ ಕಿಲೇಸಭಿನ್ದನೇನ ಭಿಕ್ಖುಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಏಕಾಯನನ್ತಿ ಏಕಮಗ್ಗಂ. ಜಾತಿಕ್ಖಯನ್ತದಸ್ಸೀತಿ ಜಾತಿಯಾ ಖಯೋತಿ ಚ ಅನ್ತೋತಿ ಚ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಗ್ಗಂ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಏಕಾಯನಸಙ್ಖಾತಂ ಏಕಮಗ್ಗಭೂತಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಏಕಾಯನಮಗ್ಗೋ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಸತಿಪಟ್ಠಾನಮಗ್ಗೋ, ತಂ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೯. ಸೇದಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೮೫. ನವಮೇ ಸುಮ್ಭೇಸೂತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಜನಪದೇ. ಮೇದಕಥಾಲಿಕಾತಿ ಏವಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಲದ್ಧನಾಮಂ. ಮಮಂ ರಕ್ಖ, ಅಹಂ ತಂ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ತಸ್ಸ ಲದ್ಧಿ – ಆಚರಿಯೋ ಉಕ್ಖಿತ್ತವಂಸಂ ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಅಗಣ್ಹನ್ತೋ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ಪಕ್ಖನ್ತಪಕ್ಖನ್ತದಿಸಂ ಅಗಚ್ಛನ್ತೋ, ಸಬ್ಬಕಾಲಞ್ಚ ವಂಸಗ್ಗಂ ಅನುಲ್ಲೋಕೇನ್ತೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಂ ನ ರಕ್ಖತಿ ನಾಮ, ಏವಂ ಅರಕ್ಖಿತೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಪತಿತ್ವಾ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಂ ಹೋತಿ. ವಂಸಂ ಪನ ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ, ತೇನ ಪಕ್ಖನ್ತಪಕ್ಖನ್ತದಿಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ, ಸಬ್ಬಕಾಲಞ್ಚ ವಂಸಗ್ಗಂ ಉಲ್ಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ರಕ್ಖತಿ ನಾಮ. ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋಪಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ಮಿಗೋ ವಿಯ ಕೀಳನ್ತೋ ಆಚರಿಯಂ ನ ರಕ್ಖತಿ ನಾಮ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ತಿಖಿಣವಂಸಕೋಟಿ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಗಲವಾಟಕೇ ವಾ ನಲಾಟೇ ವಾ ಠಪಿತಾ ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ಪನ ಯತೋ ವಂಸೋ ನಮತಿ, ತತೋ ಅನಾಮೇನ್ತೋ ತಂ ಆಕಡ್ಢೇನ್ತೋ ವಿಯ ಏಕತೋಭಾಗಿಯಂ ಕತ್ವಾ ವಾತೂಪಥಮ್ಭಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಸತಿಂ ಸೂಪಟ್ಠಿತಂ ಕತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಲೋವ ನಿಸೀದನ್ತೋ ಆಚರಿಯಂ ರಕ್ಖತಿ ನಾಮಾತಿ.

ತ್ವಂ ಆಚರಿಯ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖ, ಅಹಂ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಆಚರಿಯೋ ವಂಸಂ ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ಪಕ್ಖನ್ತಪಕ್ಖನ್ತದಿಸಂಗಚ್ಛನ್ತೋ, ಸಬ್ಬಕಾಲಞ್ಚ ವಂಸಗ್ಗಂ ಉಲ್ಲೋಕೇನ್ತೋ, ಅತ್ತಾನಮೇವ ರಕ್ಖತಿ, ನ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಂ. ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋಪಿ ಕಾಯಮ್ಪಿ ಏಕತೋಭಾಗಿಯಂ ಕತ್ವಾ ವಾತೂಪಥಮ್ಭಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಸತಿಂ ಸೂಪಟ್ಠಿತಂ ಕತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಲೋವ ನಿಸೀದಮಾನೋ ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ರಕ್ಖತಿ ನಾಮ, ನ ಆಚರಿಯಂ.

ಸೋ ತತ್ಥ ಞಾಯೋತಿ ಯಂ ಮೇದಕಥಾಲಿಕಾ ಆಹ. ಸೋ ತತ್ಥ ಞಾಯೋ, ಸೋ ಉಪಾಯೋ, ತಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ಸೇವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ. ಆಸೇವನಾಯಾತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾಸೇವನಾಯ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಪರಂ ರಕ್ಖತೀತಿ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಕಮ್ಮಾರಾಮತಾದೀನಿ ಪಹಾಯ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನೇಸು ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಸೇವನ್ತೋ ಭಾವೇನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅಥ ನಂ ಪರೋ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಭದ್ದಕೋ ವತಾಯಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನೋ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಪರಂ ರಕ್ಖತಿ ನಾಮ.

ಖನ್ತಿಯಾತಿ ಅಧಿವಾಸನಖನ್ತಿಯಾ. ಅವಿಹಿಂಸಾಯಾತಿ ಸಪುಬ್ಬಭಾಗಾಯ ಕರುಣಾಯ. ಮೇತ್ತಚಿತ್ತತಾಯಾತಿ ಸಪುಬ್ಬಭಾಗಾಯ ಮೇತ್ತಾಯ. ಅನುದಯತಾಯಾತಿ ಅನುವಡ್ಢಿಯಾ, ಸಪುಬ್ಬಭಾಗಾಯ ಮುದಿತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಂ ಗತೋ ತೀಸು ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇಸು ತಿಕಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಅಯಂ ಪರಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖತಿ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೧೦. ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೮೬. ದಸಮೇ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀತಿ ಜನಪದಮ್ಹಿ ಕಲ್ಯಾಣೀ ಉತ್ತಮಾ ಛಸರೀರದೋಸರಹಿತಾ ಪಞ್ಚಕಲ್ಯಾಣಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಸಾ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ನಾತಿದೀಘಾ ನಾತಿರಸ್ಸಾ, ನಾತಿಕಿಸಾ ನಾತಿಥೂಲಾ, ನಾತಿಕಾಳಾ ನಾಚ್ಚೋದಾತಾ, ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ, ಮಾನುಸವಣ್ಣಂ ಅಪ್ಪತ್ತಾ ದಿಬ್ಬವಣ್ಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಛಸರೀರದೋಸರಹಿತಾ. ಛವಿಕಲ್ಯಾಣಂ, ಮಂಸಕಲ್ಯಾಣಂ, ನ್ಹಾರುಕಲ್ಯಾಣಂ, ಅಟ್ಠಿಕಲ್ಯಾಣಂ, ವಯಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ಪನ ಕಲ್ಯಾಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಪಞ್ಚಕಲ್ಯಾಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ನಾಮ. ತಸ್ಸಾ ಹಿ ಆಗನ್ತುಕೋಭಾಸಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಅತ್ತನೋ ಸರೀರೋಭಾಸೇನೇವ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಟ್ಠಾನೇ ಆಲೋಕಂ ಕರೋತಿ, ಪಿಯಙ್ಗುಸಾಮಾ ವಾ ಹೋತಿ, ಸುವಣ್ಣಸಾಮಾ ವಾ, ಅಯಮಸ್ಸಾ ಛವಿಕಲ್ಯಾಣತಾ. ಚತ್ತಾರೋ ಪನಸ್ಸಾ ಹತ್ಥಪಾದಾ ಮುಖಪರಿಯೋಸಾನಞ್ಚ ಲಾಖಾರಸಪರಿಕಮ್ಮಕತಂ ವಿಯ ರತ್ತಪವಾಳರತ್ತಕಮ್ಬಲಸದಿಸಂ ಹೋತಿ, ಅಯಮಸ್ಸಾ ಮಂಸಕಲ್ಯಾಣತಾ. ವೀಸತಿ ಪನ ನಖಪತ್ತಾನಿ ಮಂಸತೋ ಅಮುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಲಾಖಾರಸಪೂರಿತಾನಿ ವಿಯ, ಮುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಖೀರಧಾರಾಸದಿಸಾನಿ, ಹೋನ್ತಿ ಅಯಮಸ್ಸಾ ನ್ಹಾರುಕಲ್ಯಾಣಕತಾ. ದ್ವತ್ತಿಂಸ ದನ್ತಾ ಸುಫುಸಿತಾ ಸುಧೋತವಜಿರಪನ್ತಿ ವಿಯ ಖಾಯನ್ತಿ, ಅಯಮಸ್ಸಾ ಅಟ್ಠಿಕಲ್ಯಾಣತಾ. ವೀಸತಿವಸ್ಸಸತಿಕಾಪಿ ಪನ ಸಮಾನಾ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಾ ವಿಯ ಹೋತಿ ನಿಪ್ಪಲಿತಾ, ಅಯಮಸ್ಸಾ ವಯಕಲ್ಯಾಣತಾ.

ಪರಮಪಾಸಾವಿನೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಸವನಂ ಪಸಾವೋ, ಪವತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಸಾವೋ ಏವ ಪಾಸಾವೋ. ಪರಮೋ ಪಾಸಾವೋ ಪರಮಪಾಸಾವೋ, ಸೋ ಅಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಪರಮಪಾಸಾವಿನೀ. ನಚ್ಚೇ ಚ ಗೀತೇ ಚ ಉತ್ತಮಪವತ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಕಿರಿಯಾ, ಉತ್ತಮಮೇವ ನಚ್ಚಂ ನಚ್ಚತಿ, ಗೀತಂ ವಾ ಗಾಯತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ. ಇಮೇಸು ಪನ ದ್ವೀಸು ಸುತ್ತೇಸು ಪುಬ್ಬಭಾಗವಿಪಸ್ಸನಾವ ಕಥಿತಾತಿ.

ನಾಲನ್ದವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.