೪. ಮೇತ್ತಾಸಹಗತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩೫. ಚತುತ್ಥೇ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೨೪೦-೨೪೧) ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ. ಮಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಸಾವಕಾನಂ ಏವಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಾತಿ ಇದಮ್ಪಿ ತೇ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ವದನ್ತಿ. ತಿತ್ಥಿಯಾನಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಪಞ್ಚನೀವರಣಪ್ಪಹಾನಂ ವಾ ಮೇತ್ತಾದಿಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಭಾವನಾ ವಾ ನತ್ಥಿ. ಕಿಂ ಗತಿಕಾ ಹೋತೀತಿ ಕಿಂ ನಿಪ್ಫತ್ತಿ ಹೋತಿ. ಕಿಂ ಪರಮಾತಿ ಕಿಂ ಉತ್ತಮಾ. ಕಿಂ ಫಲಾತಿ ಕಿಂ ಆನಿಸಂಸಾ. ಕಿಂ ಪರಿಯೋಸಾನಾತಿ ಕಿಂ ನಿಟ್ಠಾ. ಮೇತ್ತಾಸಹಗತನ್ತಿ ಮೇತ್ತಾಯ ಸಹಗತಂ ಸಂಸಟ್ಠಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಾದೀನಿ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ.

ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲನ್ತಿ ದುವಿಧಂ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಂ – ಸತ್ತಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಞ್ಚ, ಸಙ್ಖಾರಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಞ್ಚ. ತಸ್ಮಿಂ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಇಟ್ಠೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀತಿ ಅನಿಟ್ಠಸಞ್ಞೀ. ಕಥಂ ಪನೇತ್ಥ ಏವಂ ವಿಹರತಿ? ಅಸುಭಫರಣಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಮನಸಿಕಾರಂ ವಾ ಕರೋನ್ತೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ ‘‘ಕಥಂ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತಿ. ಇಟ್ಠಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಸುಭಾಯ ವಾ ಫರತಿ, ಅನಿಚ್ಚತೋ ವಾ ಉಪಸಂಹರತೀ’’ತಿ. ಪಟಿಕೂಲೇ ಪನ ಅನಿಟ್ಠೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಮೇತ್ತಾಫರಣಂ ವಾ ಧಾತುಮನಸಿಕಾರಂ ವಾ ಕರೋನ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತಿ ನಾಮ. ಯಥಾಹ ‘‘ಕಥಂ ಪಟಿಕೂಲೇ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತಿ. ಅನಿಟ್ಠಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಮೇತ್ತಾಯ ವಾ ಫರತಿ, ಧಾತುತೋ ವಾ ಉಪಸಂಹರತೀ’’ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೨.೧೭). ಉಭಯಮಿಸ್ಸಕಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಪ್ಪಟಿಕೂಲೇಸು ಹಿ ತದೇವ ಅಸುಭಫರಣಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಮನಸಿಕಾರಂ ವಾ ಕರೋನ್ತೋ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತಿ ನಾಮ. ಪಟಿಕೂಲಾಪಟಿಕೂಲೇಸು ಚ ತದೇವ ಮೇತ್ತಾಫರಣಂ ವಾ ಧಾತುಮನಸಿಕಾರಂ ವಾ ಕರೋನ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತಿ ನಾಮ. ‘‘ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ನೇವ ಸುಮನೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಟಿ. ಮ. ೨.೧೭) ನಯೇನ ವುತ್ತಂ ಪನ ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಂ ಪವತ್ತಯಮಾನೋ ‘‘ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ತದುಭಯಂ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ತತ್ಥ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಮೇತ್ತಾಯ ತಿಕಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ತದೇವ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಅರಿಯಿದ್ಧಿಯಾ ಚ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ದೇಸನಾ ವಿನಿವಟ್ಟೇತಬ್ಬಾ ಸಿಯಾ. ಇದಂ ಪನ ಮೇತ್ತಾಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋಪಿ ಯೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಯಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಪರಮಾ ಮೇತ್ತಾ ನ ಹೋತಿ. ಯಂಪರಮಾ ಪನ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅಯಂ ದೇಸನಾ ಆರದ್ಧಾ. ಪರತೋ ಸಬ್ಬಸೋ ವಾ ಪನ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಪುನ ದೇಸನಾರಮ್ಭಪಯೋಜನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸುಭಪರಮನ್ತಿ ಸುಭನಿಟ್ಠಂ, ಸುಭಕೋಟಿಕಂ, ಸುಭನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ. ಇಧಪಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಇಧೇವ ಪಞ್ಞಾ ಅಸ್ಸ, ನಯಿಮಂ ಲೋಕಂ ಅತಿಕ್ಕಮತೀತಿ ಇಧಪಞ್ಞೋ, ತಸ್ಸ ಇಧಪಞ್ಞಸ್ಸ, ಲೋಕಿಯಪಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉತ್ತರಿವಿಮುತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝತೋತಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಸ್ಸ. ಯೋ ಪನ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಪರಮಾವ ಮೇತ್ತಾ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕರುಣಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತಾಸಂ ಮೇತ್ತಾದೀನಂ ಸುಭಪರಮಾದಿತಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾತಿ? ಸಭಾಗವಸೇನ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯತ್ತಾ. ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರಿಸ್ಸ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಪರಿಚಯಾ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇಸು ಪರಿಸುದ್ಧವಣ್ಣೇಸು ನೀಲಾದೀಸು ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತೋ ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನೇವ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ. ಇತಿ ಮೇತ್ತಾ ಸುಭವಿಮೋಕ್ಖಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಹೋತಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ, ತಸ್ಮಾ ಸುಭಪರಮಾತಿ ವುತ್ತಾ.

ಕರುಣಾವಿಹಾರಿಸ್ಸ ಉಣ್ಹಾಭಿಘಾತಾದಿರೂಪನಿಮಿತ್ತಂ ಸತ್ತದುಕ್ಖಂ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಕರುಣಾಯ ಪವತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ ರೂಪೇ ಆದೀನವೋ ಪರಿವಿದಿತೋ ಹೋತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಪರಿವಿದಿತರೂಪಾದೀನವತ್ತಾ ಪಥವೀಕಸಿಣಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಉಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾ ರೂಪನಿಸ್ಸರಣೇ ಆಕಾಸೇ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತೋ ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನೇವ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ. ಇತಿ ಕರುಣಾ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಹೋತಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ, ತಸ್ಮಾ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಪರಮಾತಿ ವುತ್ತಾ.

ಮುದಿತಾವಿಹಾರಿಸ್ಸ ಪನ ತೇನ ತೇನ ಪಾಮೋಜ್ಜಕಾರಣೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಪಾಮೋಜ್ಜಸತ್ತಾನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಮುದಿತಾಯ ಪವತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ ವಿಞ್ಞಾಣಗ್ಗಹಣಪರಿಚಿತಂ ಹೋತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಅನುಕ್ಕಮಾಧಿಗತಂ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಆಕಾಸನಿಮಿತ್ತಗೋಚರೇ ವಿಞ್ಞಾಣೇ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತೋ ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನೇವ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ. ಇತಿ ಮುದಿತಾ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಹೋತಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ, ತಸ್ಮಾ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಪರಮಾತಿ ವುತ್ತಾ.

ಉಪೇಕ್ಖಾವಿಹಾರಿಸ್ಸ ಪನ ‘‘ಸತ್ತಾ ಸುಖಿತಾ ವಾ ಹೋನ್ತು, ದುಕ್ಖತೋ ವಾ ವಿಮುಚ್ಚನ್ತು, ಸಮ್ಪತ್ತಸುಖತೋ ವಾ ಮಾ ವಿಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ಆಭೋಗಾಭಾವತೋ ಸುಖದುಕ್ಖಾದಿಪರಮತ್ಥಗಾಹವಿಮುಖಸಮ್ಭವತೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಗ್ಗಹಣದುಕ್ಖಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪರಮತ್ಥಗಾಹತೋ ವಿಮುಖಭಾವಪರಿಚಿತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಗ್ಗಹಣದುಕ್ಖಚಿತ್ತಸ್ಸ ಚ ಅನುಕ್ಕಮಾಧಿಗತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮಸಮ್ಭವತೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಪರಮತ್ಥಭೂತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅಭಾವೇ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತೋ ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನೇವ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ. ಇತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಹೋತಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ, ತಸ್ಮಾ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಪರಮಾತಿ ವುತ್ತಾ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾತಿ.