೩. ಮಾತುಗಾಮಸಂಯುತ್ತಂ

೧. ಪಠಮಪೇಯ್ಯಾಲವಗ್ಗೋ

೧-೨. ಮಾತುಗಾಮಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೨೮೦-೨೮೧. ಮಾತುಗಾಮಸಂಯುತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅಙ್ಗೇಹೀತಿ ಅಗುಣಙ್ಗೇಹಿ. ನ ಚ ರೂಪವಾತಿ ನ ರೂಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ವಿರೂಪೋ ದುದ್ದಸಿಕೋ. ನ ಚ ಭೋಗವಾತಿ ನ ಭೋಗಸಮ್ಪನ್ನೋ ನಿದ್ಧನೋ. ನ ಚ ಸೀಲವಾತಿ ನ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ. ಅಲಸೋ ಚಾತಿ ಕನ್ತನಪಚನಾದೀನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಕುಸೀತೋ ಆಲಸಿಯೋ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನೋವ, ಠಿತಠಾನೇ ಠಿತೋವ ನಿದ್ದಾಯತಿ ಏವ. ಪಜಞ್ಚಸ್ಸ ನ ಲಭತೀತಿ ಅಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಕುಲವಂಸಪತಿಟ್ಠಾಪಕಂ ಪುತ್ತಂ ನ ಲಭತಿ, ವಞ್ಝಿತ್ಥೀ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೋ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ದುತಿಯಂ ಪಠಮೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪರಿವತ್ತೇತಬ್ಬಂ.

೩. ಆವೇಣಿಕದುಕ್ಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೮೨. ತತಿಯೇ ಆವೇಣಿಕಾನೀತಿ ಪಾಟಿಪುಗ್ಗಲಿಕಾನಿ ಪುರಿಸೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಾನಿ. ಪಾರಿಚರಿಯನ್ತಿ ಪರಿಚಾರಿಕಭಾವಂ.

೪. ತೀಹಿಧಮ್ಮೇಹಿಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೨೮೩-೩೦೩. ಚತುತ್ಥೇ ಮಚ್ಛೇರಮಲಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನಾತಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಮಾತುಗಾಮೋ ಖೀರದಧಿಸಙ್ಗೋಪನರನ್ಧನಪಚನಾದೀನಿ ಕಾತುಂ ಆರದ್ಧೋ, ಪುತ್ತಕೇಹಿಪಿ ಯಾಚಿಯಮಾನೋ ಕಿಞ್ಚಿ ದಾತುಂ ನ ಇಚ್ಛತಿ. ತೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ಮಚ್ಛೇರಮಲಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ’’ತಿ. ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯೇ ಪನ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕೋಧಾಭಿಭೂತೋವ ಹೋತಿ, ಅನ್ತೋಘರೇ ಕಲಹಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಪಟಿವಿಸ್ಸಕಘರಮ್ಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಲಹಂ ಕರೋತಿ, ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಚ ಠಿತನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಾನಿ ವಿಲೋಕೇನ್ತೋ ವಿಚರತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯಂ ಇಸ್ಸಾಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ’’ತಿ. ಸಾಯನ್ಹೇ ಪನಸ್ಸಾ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಪಟಿಸೇವನಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಕಾಮರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಾದೀನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನೇವ.

೩. ಬಲವಗ್ಗೋ

೧. ವಿಸಾರದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೦೪. ದಸಮೇ ರೂಪಬಲನ್ತಿಆದೀಸು ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿ ರೂಪಬಲಂ, ಭೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿ ಭೋಗಬಲಂ, ಞಾತಿಸಮ್ಪತ್ತಿ ಞಾತಿಬಲಂ, ಪುತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿ ಪುತ್ತಬಲಂ, ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿ ಸೀಲಬಲಂ. ಪಞ್ಚಸೀಲದಸಸೀಲಾನಿ ಅಖಣ್ಡಾನಿ ಕತ್ವಾ ರಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿಯೇವ ಸೀಲಬಲಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಇಮಾನಿ ಖೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ಪಞ್ಚ ಬಲಾನೀತಿ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನಟ್ಠೇನ ಬಲಾನಿ ನಾಮ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

೨-೧೦. ಪಸಯ್ಹಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೦೫-೩೧೩. ಪಸಯ್ಹಾತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ. ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವತ್ತತೀತಿ ಅಭಿಭವತಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರತಿ. ನೇವ ರೂಪಬಲಂ ತಾಯತೀತಿ ನೇವ ರೂಪಬಲಂ ತಾಯಿತುಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ನಾಸೇನ್ತೇವ ನಂ, ಕುಲೇ ನ ವಾಸೇನ್ತೀತಿ ‘‘ದುಸ್ಸೀಲಾ ಸಂಭಿನ್ನಾಚಾರಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮರಿಯಾದಾ’’ತಿ ಗೀವಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನೀಹರನ್ತಿ, ನ ತಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ವಾಸೇನ್ತಿ. ವಾಸೇನ್ತೇವ ನಂ ಕುಲೇ, ನ ನಾಸೇನ್ತೀತಿ ‘‘ಕಿಂ ರೂಪೇನ ಭೋಗಾದೀಹಿ ವಾ, ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಾ ಏಸಾ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಞಾತಕಾ ತಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ವಾಸೇನ್ತಿಯೇವ, ನ ನಾಸೇನ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ಮಾತುಗಾಮಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.