೭. ಮಿಗಜಾಲವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಮಿಗಜಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೩. ಮಿಗಜಾಲವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ. ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇಟ್ಠಾತಿ ಪರಿಯಿಟ್ಠಾ ವಾ ಹೋನ್ತು ಮಾ ವಾ, ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಭೂತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕನ್ತಾತಿ ಕಮನೀಯಾ. ಮನಾಪಾತಿ ಮನವಡ್ಢನಕಾ. ಪಿಯರೂಪಾತಿ ಪಿಯಜಾತಿಕಾ. ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾತಿ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇನ ಕಾಮೇನ ಉಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾತಿ ರಞ್ಜನೀಯಾ, ರಾಗುಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಭೂತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನನ್ದೀತಿ ತಣ್ಹಾನನ್ದೀ. ಸಂಯೋಗೋತಿ ಸಂಯೋಜನಂ. ನನ್ದಿಸಂಯೋಜನಸಂಯುತ್ತೋತಿ ನನ್ದೀಬನ್ಧನೇನ ಬದ್ಧೋ. ಅರಞ್ಞವನಪತ್ಥಾನೀತಿ ಅರಞ್ಞಾನಿ ಚ ವನಪತ್ಥಾನಿ ಚ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ‘‘ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಇನ್ದಖೀಲಾ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ. ೫೨೯) ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಯಂ ತಂ ‘‘ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕಂ ಪಚ್ಛಿಮ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೬೫೪) ಅರಞ್ಞಕಙ್ಗನಿಪ್ಫಾದಕಂ ಸೇನಾಸನಂ ವುತ್ತಂ, ತದೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವನಪತ್ಥನ್ತಿ ಗಾಮನ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅನುಪಚಾರಟ್ಠಾನಂ, ಯತ್ಥ ನ ಕಸೀಯತಿ ನ ವಪೀಯತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ವನಪತ್ಥನ್ತಿ ದೂರಾನಮೇತಂ ಸೇನಾಸನಾನಂ ಅಧಿವಚನಂ. ವನಪತ್ಥನ್ತಿ ವನಸಣ್ಡಾನಮೇತಂ, ವನಪತ್ಥನ್ತಿ ಭಿಂಸನಕಾನಮೇತಂ, ವನಪತ್ಥನ್ತಿ ಸಲೋಮಹಂಸಾನಮೇತಂ, ವನಪತ್ಥನ್ತಿ ಪರಿಯನ್ತಾನಮೇತಂ, ವನಪತ್ಥನ್ತಿ ಅಮನುಸ್ಸೂಪಚಾರಾನಂ ಸೇನಾಸನಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ. ೫೩೧).

ಏತ್ಥ ಚ ಪರಿಯನ್ತಾನನ್ತಿ ಇಮಂ ಏಕಂ ಪರಿಯಾಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಪರಿಯಾಯೇಹಿ ವನಪತ್ಥಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಪನ್ತಾನೀತಿ ಪರಿಯನ್ತಾನಿ ಅತಿದೂರಾನಿ. ಅಪ್ಪಸದ್ದಾನೀತಿ ಉದುಕ್ಖಲಮುಸಲದಾರಕಸದ್ದಾದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ಅಪ್ಪಸದ್ದಾನಿ. ಅಪ್ಪನಿಗ್ಘೋಸಾನೀತಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ನಿನ್ನಾದಮಹಾನಿಗ್ಘೋಸಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಅಪ್ಪನಿಗ್ಘೋಸಾನಿ. ವಿಜನವಾತಾನೀತಿ ಸಞ್ಚರಣಜನಸ್ಸ ಸರೀರವಾತವಿರಹಿತಾನಿ. ಮನುಸ್ಸರಾಹಸ್ಸೇಯ್ಯಕಾನೀತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ರಹೋಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾನಿ. ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಸಾರುಪ್ಪಾನೀತಿ ನಿಲೀಯನಸಾರುಪ್ಪಾನಿ.

೨. ದುತಿಯಮಿಗಜಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೪. ದುತಿಯೇ ನನ್ದಿನಿರೋಧಾ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋತಿ ತಣ್ಹಾನನ್ದಿಯಾ ನಿರೋಧೇನ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ.

೩-೫. ಪಠಮಸಮಿದ್ಧಿಮಾರಪಞ್ಹಾಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೬೫-೬೭. ತತಿಯೇ ಸಮಿದ್ಧೀತಿ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಸಮಿದ್ಧತಾಯ ಏವಂ ಲದ್ಧನಾಮೋ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಥೇರಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವೋ ಅಭಿರೂಪೋ ಅಹೋಸಿ ಪಾಸಾದಿಕೋ, ಉಕ್ಖಿತ್ತಮಾಲಾಪುಟೋ ವಿಯ ಅಲಙ್ಕತಮಾಲಾಗಬ್ಭೋ ವಿಯ ಚ ಸಬ್ಬಾಕಾರಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಸಮಿದ್ಧೋ. ತಸ್ಮಾ ಸಮಿದ್ಧಿತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ. ಮಾರೋತಿ ಮರಣಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಮಾರಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಮಾರೋತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ನಾಮಂ ನಾಮಧೇಯ್ಯಂ. ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಮಾರೋ ವಾ ಮಾರಪಞ್ಞತ್ತಿ ವಾತಿ ತತ್ಥ ಮರಣಂ ವಾ ಮರಣನ್ತಿ ಇದಂ ನಾಮಂ ವಾ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಚತುತ್ಥಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ, ತಥಾ ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಸಮಿದ್ಧಿಲೋಕಪಞ್ಹಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೮. ಛಟ್ಠೇ ಲೋಕೋತಿ ಲುಜ್ಜನಪಲುಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ಲೋಕೋ. ಇತಿ ಮಿಗಜಾಲತ್ಥೇರಸ್ಸ ಆಯಾಚನಸುತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಚಸುಪಿ ಸುತ್ತೇಸು ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತಂ.

೭. ಉಪಸೇನಆಸೀವಿಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೯. ಸತ್ತಮೇ ಸೀತವನೇತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಸುಸಾನವನೇ. ಸಪ್ಪಸೋಣ್ಡಿಕಪಬ್ಭಾರೇತಿ ಸಪ್ಪಫಣಸದಿಸತಾಯ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮೇ ಪಬ್ಭಾರೇ. ಉಪಸೇನಸ್ಸಾತಿ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನೋ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಿಕಉಪಸೇನತ್ಥೇರಸ್ಸ. ಆಸೀವಿಸೋ ಪತಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಥೇರೋ ಕಿರ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಮಹಾಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಲೇಣಚ್ಛಾಯಾಯ ಮನ್ದಮನ್ದೇನ ವಾತಪಾನವಾತೇನ ಬೀಜಿಯಮಾನೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ದುಪಟ್ಟನಿವಾಸನೇ ಸೂಚಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಲೇಣಚ್ಛದನೇ ದ್ವೇ ಆಸೀವಿಸಪೋತಕಾ ಕೀಳನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕೋ ಪತಿತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಅಂಸಕೂಟೇ ಅವತ್ಥಾಸಿ. ಸೋ ಚ ಫುಟ್ಠವಿಸೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಪತಿತಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಥೇರಸ್ಸ ಕಾಯೇ ದೀಪಸಿಖಾ ವಿಯ ವಟ್ಟಿಂ ಪರಿಯಾದಿಯಮಾನಮೇವಸ್ಸ ವಿಸಂ ಓತಿಣ್ಣಂ. ಥೇರೋ ವಿಸಸ್ಸ ತಥಾಗಮನಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತಂ ಪತಿತಮತ್ತಮೇವ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಗತಂ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ಇದ್ಧಿಬಲೇನ ‘‘ಅಯಂ ಅತ್ತಭಾವೋ ಲೇಣೇ ಮಾ ವಿನಸ್ಸತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ. ಪುರಾಯಂ ಕಾಯೋ ಇಧೇವ ವಿಕಿರತೀತಿ ಯಾವ ನ ವಿಕಿರತಿ, ತಾವ ನಂ ಬಹಿದ್ಧಾ ನೀಹರಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವಂ. ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ವಾ ವಿಪರಿಣಾಮನ್ತಿ ಚಕ್ಖುಸೋತಾದೀನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪಕತಿವಿಜಹನಭಾವಂ. ತತ್ಥೇವ ವಿಕಿರೀತಿ ಬಹಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಠಪಿತಟ್ಠಾನೇ ಮಞ್ಚಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಿಕಿರಿ.

೮. ಉಪವಾಣಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೦. ಅಟ್ಠಮೇ ರೂಪಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀತಿ ನೀಲಪೀತಾದಿಭೇದಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ವವತ್ಥಾಪೇನ್ತೋ ರೂಪಂ ಪಟಿಸಂವಿದಿತಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ರೂಪಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ನಾಮ ಹೋತಿ. ರೂಪರಾಗಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀತಿ ಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಅತ್ಥಿಭಾವೇನೇವ ಪನ ರೂಪರಾಗಂ ಪಟಿಸಂವಿದಿತಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ, ತಸ್ಮಾ ರೂಪರಾಗಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋತಿಆದೀನಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ. ನೋ ಚ ರೂಪರಾಗಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀತಿ ಕಿಲೇಸಸ್ಸ ನತ್ಥಿಭಾವೇನೇವ ನ ರೂಪರಾಗಂ ಪಟಿಸಂವಿದಿತಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನೋ ಚ ರೂಪರಾಗಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸೇಖಾಸೇಖಾನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ಕಥಿತಾ.

೯. ಪಠಮಛಫಸ್ಸಾಯತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೧. ನವಮೇ ಫಸ್ಸಾಯತನಾನನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾಕರಾನಂ. ಅವುಸಿತನ್ತಿ ಅವುಟ್ಠಂ. ಆರಕಾತಿ ದೂರೇ. ಏತ್ಥಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅನಸ್ಸಸನ್ತಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಹಂ ಏತ್ಥ ಅನಸ್ಸಸಿಂ, ನಟ್ಠೋ ನಾಮ ಅಹನ್ತಿ ವದತಿ. ಭಗವಾ – ‘‘ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ‘ಅಹಂ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ನಟ್ಠೋ’ತಿ ವದತಿ, ಕಿನ್ನು ಖ್ವಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇಸು ಧಾತುಕಮ್ಮಟ್ಠಾನ-ಕಸಿಣಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಅಭಿಯೋಗೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ತಮ್ಪಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ – ‘‘ಕತರಂ ನು ಖೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಇಮಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ತತೋ ‘‘ಆಯತನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮೇವ ಸಪ್ಪಾಯ’’ನ್ತಿ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಕಥೇನ್ತೋ ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ ಭಿಕ್ಖೂತಿಆದಿಮಾಹ. ಸಾಧೂತಿ ತಸ್ಸ ಬ್ಯಾಕರಣೇ ಸಮ್ಪಹಂಸನಂ. ಏಸೇವನ್ತೋ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಅಯಮೇವ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೦. ದುತಿಯಛಫಸ್ಸಾಯತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೨. ದಸಮೇ ಅನಸ್ಸಸನ್ತಿ ನಸ್ಸಸಿಂ, ನಟ್ಠೋ ನಾಮಮ್ಹಿ ಇಚ್ಚೇವ ಅತ್ಥೋ. ಆಯತಿಂ ಅಪುನಬ್ಭವಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಆಯತಿಂ ಅಪುನಬ್ಭವೋ ನಾಮ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ ಪಹೀನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೧. ತತಿಯಛಫಸ್ಸಾಯತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೩. ಏಕಾದಸಮೇ ಅನಸ್ಸಸನ್ತಿ ನಟ್ಠೋ, ಪನಸ್ಸಸನ್ತಿ ಅತಿನಟ್ಠೋ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಮಿಗಜಾಲವಗ್ಗೋ ಸತ್ತಮೋ.