೧. ಅನಿಚ್ಚವಗ್ಗೋ

೧. ಅಜ್ಝತ್ತಾನಿಚ್ಚಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧. ಸಳಾಯತನವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಚಕ್ಖುನ್ತಿ ದ್ವೇ ಚಕ್ಖೂನಿ – ಞಾಣಚಕ್ಖು ಚೇವ ಮಂಸಚಕ್ಖು ಚ. ತತ್ಥ ಞಾಣಚಕ್ಖು ಪಞ್ಚವಿಧಂ – ಬುದ್ಧಚಕ್ಖು, ಧಮ್ಮಚಕ್ಖು, ಸಮನ್ತಚಕ್ಖು, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು, ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖೂತಿ. ತೇಸು ಬುದ್ಧಚಕ್ಖು ನಾಮ ಆಸಯಾನುಸಯಞಾಣಞ್ಚೇವ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಞಾಣಞ್ಚ, ಯಂ – ‘‘ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೯; ಮ. ನಿ. ೧.೨೮೩; ೨.೩೩೮) ಆಗತಂ. ಧಮ್ಮಚಕ್ಖು ನಾಮ ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ತಯೋ ಮಗ್ಗಾ ತೀಣಿ ಚ ಫಲಾನಿ, ಯಂ – ‘‘ವಿರಜಂ ವೀತಮಲಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೬; ಮ. ನಿ. ೨.೩೯೫) ಆಗತಂ. ಸಮನ್ತಚಕ್ಖು ನಾಮ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ, ಯಂ – ‘‘ಪಾಸಾದಮಾರುಯ್ಹ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖೂ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೮; ಮ. ನಿ. ೧.೨೮೨; ೨.೩೩೮) ಆಗತಂ. ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ನಾಮ ಆಲೋಕಫರಣೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಞಾಣಂ, ಯಂ – ‘‘ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೩; ಮ. ನಿ. ೨.೩೪೧) ಆಗತಂ. ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖು ನಾಮ ಚತುಸಚ್ಚಪರಿಚ್ಛೇದಕಞಾಣಂ, ಯಂ – ‘‘ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ (ಸ. ನಿ. ೫.೧೦೮೧; ಮಹಾವ. ೧೫) ಆಗತಂ.

ಮಂಸಚಕ್ಖುಪಿ ದುವಿಧಂ – ಸಸಮ್ಭಾರಚಕ್ಖು, ಪಸಾದಚಕ್ಖೂತಿ. ತೇಸು ಯ್ವಾಯಂ ಅಕ್ಖಿಕೂಪಕೇ ಅಕ್ಖಿಪಟಲೇಹಿ ಪರಿವಾರಿತೋ ಮಂಸಪಿಣ್ಡೋ, ಯತ್ಥ ಚತಸ್ಸೋ ಧಾತುಯೋ ವಣ್ಣಗನ್ಧರಸೋಜಾ ಸಮ್ಭವೋ ಜೀವಿತಂ ಭಾವೋ ಚಕ್ಖುಪಸಾದೋ ಕಾಯಪಸಾದೋತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ತೇರಸ ಸಮ್ಭಾರಾ ಹೋನ್ತಿ. ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ಚತಸ್ಸೋ ಧಾತುಯೋ ವಣ್ಣಗನ್ಧರಸೋಜಾ ಸಮ್ಭವೋತಿ ಇಮೇ ನವ ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನವಸೇನ ಛತ್ತಿಂಸ, ಜೀವಿತಂ ಭಾವೋ ಚಕ್ಖುಪಸಾದೋ ಕಾಯಪಸಾದೋತಿ ಇಮೇ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಾ ತಾವ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಚತ್ತಾರೀಸ ಸಮ್ಭಾರಾ ಹೋನ್ತಿ. ಇದಂ ಸಸಮ್ಭಾರಚಕ್ಖು ನಾಮ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸೇತಮಣ್ಡಲಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇನ ಕಣ್ಹಮಣ್ಡಲೇನ ಪರಿವಾರಿತೇ ದಿಟ್ಠಿಮಣ್ಡಲೇ ಸನ್ನಿವಿಟ್ಠಂ ರೂಪದಸ್ಸನಸಮತ್ಥಂ ಪಸಾದಮತ್ತಂ, ಇದಂ ಪಸಾದಚಕ್ಖು ನಾಮ. ತಸ್ಸ ತತೋ ಪರೇಸಞ್ಚ ಸೋತಾದೀನಂ ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತಾವ.

ತತ್ಥ ಯದಿದಂ ಪಸಾದಚಕ್ಖು, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಗವಾ – ಚಕ್ಖುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ – ‘‘ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ಉದಯಬ್ಬಯವನ್ತತಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಕಾಸಿತಾಯೇವ. ಸೋತಮ್ಪಿ ಪಸಾದಸೋತಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತಥಾ ಘಾನಜಿವ್ಹಾಕಾಯಾ. ಮನೋತಿ ತೇಭೂಮಕಸಮ್ಮಸನಚಾರಚಿತ್ತಂ. ಇತಿ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಛಸು ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾಯತನೇಸು ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕಥಿತೇ ಬುಜ್ಝನಕಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ವುತ್ತಂ.

೨-೩. ಅಜ್ಝತ್ತದುಕ್ಖಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೨-೩. ದುತಿಯಂ ದ್ವೇ ಲಕ್ಖಣಾನಿ, ತತಿಯಂ ಏಕಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕಥಿತೇ ಬುಜ್ಝನಕಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಾನಿ ಪನ ತೇಹಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಾನಿ ವಾ ಏತ್ತಕೇನೇವ ವಾ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ.

೪-೬. ಬಾಹಿರಾನಿಚ್ಚಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೪-೬. ಚತುತ್ಥೇ ರೂಪಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನಾ, ಸದ್ದೋ ದ್ವಿಸಮುಟ್ಠಾನೋ, ಧಮ್ಮಾತಿ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣಂ. ಇದಮ್ಪಿ ಬಾಹಿರೇಸು ಛಸು ಆಯತನೇಸು ತಿಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕಥಿತೇ ಬುಜ್ಝನಕಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಪಞ್ಚಮೇ ಛಟ್ಠೇ ಚ ದುತಿಯತತಿಯೇಸು ವುತ್ತಸದಿಸೋವ ನಯೋ.

೭-೧೨. ಅಜ್ಝತ್ತಾನಿಚ್ಚಾತೀತಾನಾಗತಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೭-೧೨. ಸತ್ತಮಾದೀನಿ ಅತೀತಾನಾಗತೇಸು ಚಕ್ಖಾದೀಸು ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣಾದೀನಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಬಲವಗಾಹೇನ ಕಿಲಮನ್ತಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವಾತಿ.

ಅನಿಚ್ಚವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.