೨. ಪುಬ್ಬೇಸಮ್ಬೋಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೫. ದುತಿಯೇ ಅಯಂ ಪಥವೀಧಾತುಯಾ ಅಸ್ಸಾದೋತಿ ಅಯಂ ಪಥವೀಧಾತುನಿಸ್ಸಯೋ ಅಸ್ಸಾದೋ. ಸ್ವಾಯಂ ಕಾಯಂ ಅಬ್ಭುನ್ನಾಮೇತ್ವಾ ಉದರಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ, ‘‘ಇಧ ಮೇ ಅಙ್ಗುಲಂ ಪವೇಸಿತುಂ ವಾಯಮಥಾ’’ತಿ ವಾ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಂ ನಾಮೇತುಂ ವಾಯಮಥಾ’’ತಿ ವಾ ವದತಿ, ಏವಂ ಪವತ್ತಾನಂ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅನಿಚ್ಚಾತಿಆದೀಸು ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಾಕಾರೇನ ಅನಿಚ್ಚಾ, ಪಟಿಪೀಳನಾಕಾರೇನ ದುಕ್ಖಾ, ಸಭಾವವಿಗಮಾಕಾರೇನ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ. ಅಯಂ ಪಥವೀಧಾತುಯಾ ಆದೀನವೋತಿ ಯೇನ ಆಕಾರೇನ ಸಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ದುಕ್ಖಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ, ಅಯಮಾಕಾರೋ ಪಥವೀಧಾತುಯಾ ಆದೀನವೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೋ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆಗಮ್ಮ ಪಥವೀಧಾತುಯಾ ಛನ್ದರಾಗೋ ವಿನೀಯತಿ ಚೇವ ಪಹೀಯತಿ ಚ, ತಸ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಾನಮಸ್ಸಾ ನಿಸ್ಸರಣಂ.

ಅಯಂ ಆಪೋಧಾತುಯಾ ಅಸ್ಸಾದೋತಿ ಅಯಂ ಆಪೋಧಾತುನಿಸ್ಸಯೋ ಅಸ್ಸಾದೋ. ಸ್ವಾಯಂ ಅಞ್ಞಂ ಆಪೋಧಾತುಯಾ ಉಪದ್ದುತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ ಅಯಂ ನಿಪನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖೋ ನಿಕ್ಖಮತಿ ಚೇವ ಪವಿಸತಿ ಚ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಸೇದತಿನ್ತಂ ವತ್ಥಂ ಪೀಳೇತಬ್ಬತಾಕಾರಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅನುಮೋದನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ತಾಲವಣ್ಟಂ ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ಮಯಂ ಪನ ಸಾಯಂ ನಿಪನ್ನಾ ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಹಾಮ, ಮಾಸಪುಣ್ಣಘಟೋ ವಿಯ ನೋ ಸರೀರಂ, ಮಹಾಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಸೇದಮತ್ತಮ್ಪಿ ನೋ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅಸನಿಸದ್ದೇನ ವಿಯ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಸರೀರೇ ಉಸುಮಾಕಾರಮತ್ತಮ್ಪಿ ನೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾನಂ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಯಂ ತೇಜೋಧಾತುಯಾ ಅಸ್ಸಾದೋತಿ ಅಯಂ ತೇಜೋಧಾತುನಿಸ್ಸಯೋ ಅಸ್ಸಾದೋ. ಸ್ವಾಯಂ ಸೀತಗಹಣಿಕೇ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ ಇಮೇ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಯಾಗುಭತ್ತಖಜ್ಜಮತ್ತಂ ಅಜ್ಝೋಹರಿತ್ವಾ ಥದ್ಧಕುಚ್ಛಿನೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಅಙ್ಗಾರಕಟಾಹಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಿ, ಫುಸಿತಮತ್ತೇಸುಪಿ ಸರೀರೇ ಪತಿತೇಸು ಅಙ್ಗಾರಕಟಾಹಂ ಓತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪಾರುಪಿತ್ವಾವ ನಿಪಜ್ಜನ್ತಿ? ಮಯಂ ಪನ ಅತಿಥದ್ಧಮ್ಪಿ ಮಂಸಂ ವಾ ಪೂವಂ ವಾ ಖಾದಾಮ, ಕುಚ್ಛಿಪೂರಂ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಾಮ, ತಾವದೇವ ನೋ ಸಬ್ಬಂ ಫೇಣಪಿಣ್ಡೋ ವಿಯ ವಿಲೀಯತಿ, ಸತ್ತಾಹವದ್ದಲಿಕಾಯ ವತ್ತಮಾನಾಯ ಸರೀರೇ ಸೀತಾನುದಹನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾನಂ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಯಂ ವಾಯೋಧಾತುಯಾ ಅಸ್ಸಾದೋತಿ ಅಯಂ ವಾಯೋಧಾತುನಿಸ್ಸಯೋ ಅಸ್ಸಾದೋ. ಸ್ವಾಯಂ ಅಞ್ಞೇ ವಾತಭೀರುಕೇ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಇಮೇಸಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಅನುಮೋದನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಸರೀರಂ ವಾತೋ ವಿಜ್ಝತಿ, ಗಾವುತಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಗತಾನಂ ಹತ್ಥಪಾದಾ ಸೀದನ್ತಿ, ಪಿಟ್ಠಿ ರುಜ್ಜತಿ, ಕುಚ್ಛಿವಾತಸೀಸವಾತಕಣ್ಣವಾತಾದೀಹಿ ನಿಚ್ಚುಪದ್ದುತಾ ತೇಲಫಾಣಿತಾದೀನಿ ವಾತಭೇಸಜ್ಜಾನೇವ ಕರೋನ್ತಾ ಅತಿನಾಮೇನ್ತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಮಹಾಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾನಮ್ಪಿ ತಿಯಾಮರತ್ತಿಂ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಏಕದಿವಸೇನೇವ ದಸ ಯೋಜನಾನಿ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಹತ್ಥಪಾದಸಂಸೀದನಮತ್ತಂ ವಾ ಪಿಟ್ಠಿರುಜ್ಜನಮತ್ತಂ ವಾ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ, ಏವಂ ಪವತ್ತಾನಂ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ಹಿ ಏತಾ ಧಾತುಯೋ ಅಸ್ಸಾದೇನ್ತಿ ನಾಮ.

ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿನ್ತಿ ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠೇನ ಞಾಣೇನ ಅಞ್ಞಾಸಿಂ. ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿನ್ತಿ ಉತ್ತರವಿರಹಿತಂ ಸಬ್ಬಸೇಟ್ಠಂ ಸಮ್ಮಾ ಸಾಮಞ್ಚ ಬೋಧಿಂ, ಅಥ ವಾ ಪಸತ್ಥಂ ಸುನ್ದರಞ್ಚ ಬೋಧಿಂ. ಬೋಧೀತಿ ರುಕ್ಖೋಪಿ ಮಗ್ಗೋಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಮ್ಪಿ. ‘‘ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಪಠಮಾಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೧; ಉದಾ. ೧) ಚ ‘‘ಅನ್ತರಾ ಚ ಬೋಧಿಂ ಅನ್ತರಾ ಚ ಗಯ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೧; ಮ.ನಿ. ೧.೨೮೫) ಚ ಆಗತಟ್ಠಾನೇಸು ಹಿ ರುಕ್ಖೋ ಬೋಧೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಬೋಧಿ ವುಚ್ಚತಿ ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಞಾಣ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳನಿ. ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸ ೧೨೧) ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಮಗ್ಗೋ. ‘‘ಪಪ್ಪೋತಿ ಬೋಧಿಂ ವರಭೂರಿಮೇಧಸೋ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೨೧೭) ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ. ‘‘ಪತ್ವಾನ ಬೋಧಿಂ ಅಮತಂ ಅಸಙ್ಖತ’’ನ್ತಿ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಇಧ ಪನ ಭಗವತೋ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ.

ಸಾವಕಾನಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಅನುತ್ತರಾ ಬೋಧಿ ಹೋತಿ, ನ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಸಬ್ಬಗುಣದಾಯಕತ್ತಾ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಅರಹತ್ತಫಲಮೇವ ದೇತಿ, ಕಸ್ಸಚಿ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ, ಕಸ್ಸಚಿ ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾ, ಕಸ್ಸಚಿ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ, ಕಸ್ಸಚಿ ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣಂ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಮೇವ ದೇತಿ. ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಸಬ್ಬಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದೇತಿ ಅಭಿಸೇಕೋ ವಿಯ ರಞ್ಞೋ ಸಬ್ಬಲೋಕಿಸ್ಸರಿಯಭಾವಂ. ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿಪಿ ಅನುತ್ತರಾ ಬೋಧಿ ನ ಹೋತಿ.

ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿನ್ತಿ ‘‘ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅಹಂ ಪತ್ತೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಠಿತೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಜಾನಿಂ. ಞಾಣಞ್ಚ ಪನ ಮೇ ದಸ್ಸನಂ ಉದಪಾದೀತಿ ಅಧಿಗತಗುಣದಸ್ಸನಸಮತ್ಥಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಞ್ಚ ಮೇ ಉದಪಾದಿ. ಅಕುಪ್ಪಾ ಮೇ ವಿಮುತ್ತೀತಿ ‘‘ಅಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿ ಅಕುಪ್ಪಾ’’ತಿ ಏವಂ ಞಾಣಂ ಉದಪಾದಿ. ತತ್ಥ ದ್ವೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಅಕುಪ್ಪತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ಕಾರಣತೋ ಚ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಚ. ಸಾ ಹಿ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಕಿಲೇಸಾನಂ ಪುನ ಅನಿವತ್ತನತಾಯ ಕಾರಣತೋಪಿ ಅಕುಪ್ಪಾ, ಅಕುಪ್ಪಧಮ್ಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತತಾಯ ಆರಮ್ಮಣತೋಪಿ ಅಕುಪ್ಪಾ. ಅನ್ತಿಮಾತಿ ಪಚ್ಛಿಮಾ. ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋತಿ ಇದಾನಿ ಪುನ ಅಞ್ಞೋ ಭವೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ. ಕಥಂ? ಚತೂಸು ಹಿ ಧಾತೂಸು ಅಸ್ಸಾದೋ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ, ಆದೀನವೋ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ, ನಿಸ್ಸರಣಂ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ, ನಿರೋಧಪ್ಪಜಾನನೋ ಮಗ್ಗೋ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ. ವಿತ್ಥಾರವಸೇನಪಿ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಯಂ ಪಥವೀಧಾತುಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಅಯಂ ಪಥವೀಧಾತುಯಾ ಅಸ್ಸಾದೋತಿ ಪಹಾನಪಟಿವೇಧೋ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ. ಯಾ ಪಥವೀಧಾತು ಅನಿಚ್ಚಾ ದುಕ್ಖಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ, ಅಯಂ ಪಥವೀಧಾತುಯಾ, ಆದೀನವೋತಿ ಪರಿಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧೋ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ. ಯೋ ಪಥವೀಧಾತುಯಾ ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೋ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ, ಇದಂ ಪಥವೀಧಾತುಯಾ ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಪಟಿವೇಧೋ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ. ಯಾ ಇಮೇಸು ತೀಸು ಠಾನೇಸು ದಿಟ್ಠಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ವಾಚಾ ಕಮ್ಮನ್ತೋ ಆಜೀವೋ ವಾಯಾಮೋ ಸತಿ ಸಮಾಧಿ, ಅಯಂ ಭಾವನಾಪಟಿವೇಧೋ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚನ್ತಿ. ದುತಿಯಂ.