೭. ಮಹಾವಗ್ಗೋ

೧. ಅಸ್ಸುತವಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೧. ಮಹಾವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅಸ್ಸುತವಾತಿ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಪಚ್ಚಯಾಕಾರಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಉಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾವಿನಿಚ್ಛಯರಹಿತೋ. ಪುಥುಜ್ಜನೋತಿ ಪುಥೂನಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಂ ಕಿಲೇಸಾದೀನಂ ಜನನಾದಿಕಾರಣೇಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಪುಥು ಕಿಲೇಸೇ ಜನೇನ್ತೀತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ. ಅಪಿಚ ಪುಥೂನಂ ಗಣನಪಥಮತೀತಾನಂ ಅರಿಯಧಮ್ಮಪರಮ್ಮುಖಾನಂ ನೀಚಧಮ್ಮಸಮಾಚಾರಾನಂ ಜನಾನಂ ಅನ್ತೋಗಧತ್ತಾಪಿ ಪುಥುಜ್ಜನೋ, ಪುಥು ವಾ ಅಯಂ ವಿಸುಂಯೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ, ವಿಸಂಸಟ್ಠೋ ಸೀಲಸುತಾದಿಗುಣಯುತ್ತೇಹಿ ಅರಿಯೇಹಿ ಜನೋತಿ ಪುಥುಜ್ಜನೋ. ಏವಮೇತೇಹಿ ‘‘ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ’’ತಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ಯೇ ತೇ –

‘‘ದುವೇ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ವುತ್ತಾ, ಬುದ್ಧೇನಾದಿಚ್ಚಬನ್ಧುನಾ;

ಅನ್ಧೋ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಏಕೋ, ಕಲ್ಯಾಣೇಕೋ ಪುಥುಜ್ಜನೋ’’ತಿ. (ಮಹಾನಿ. ೯೪); –

ದ್ವೇ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ವುತ್ತಾ, ತೇಸು ಅನ್ಧಪುಥುಜ್ಜನೋ ಗಹಿತೋ. ಇಮಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಪಚ್ಚಕ್ಖಕಾಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕಸ್ಮಿನ್ತಿ ಚತುಮಹಾಭೂತಕಾಯೇ ಚತುಮಹಾಭೂತೇಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇ ಚತುಮಹಾಭೂತಮಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಬ್ಬಿನ್ದೇಯ್ಯಾತಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠೇಯ್ಯ. ವಿರಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ನ ರಜ್ಜೇಯ್ಯ. ವಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯಾತಿ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮೋ ಭವೇಯ್ಯ. ಆಚಯೋತಿ ವುಡ್ಢಿ. ಅಪಚಯೋತಿ ಪರಿಹಾನಿ. ಆದಾನನ್ತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ನಿಕ್ಖೇಪನನ್ತಿ ಭೇದೋ.

ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ವುಡ್ಢಿಹಾನಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಭೇದಾ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂಕಾರಣಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿ ಭಗವಾ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕೇ ಕಾಯೇ ರೂಪಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಅಯುತ್ತರೂಪಂ ಕತ್ವಾ ಅರೂಪಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಯುತ್ತರೂಪಂ ಕರೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತೇಸಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಗಾಹೋ ಬಲವಾ ಅಧಿಮತ್ತೋ, ತೇನ ತೇಸಂ ರೂಪೇ ಗಾಹಸ್ಸ ಪರಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬರೂಪತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನ್ತೋ ಅರೂಪೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪನತ್ಥಂ ಏವಮಾಹ.

ಚಿತ್ತನ್ತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಮನಾಯತನಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ. ತಞ್ಹಿ ಚಿತ್ತವತ್ಥುತಾಯ ಚಿತ್ತಗೋಚರತಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಚಿತ್ತತಾಯ ಚ ಚಿತ್ತಂ, ಮನನಟ್ಠೇನ ಮನೋ, ವಿಜಾನನಟ್ಠೇನ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನಾಲನ್ತಿ ನ ಸಮತ್ಥೋ. ಅಜ್ಝೋಸಿತನ್ತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಗಿಲಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಗಹಿತಂ. ಮಮಾಯಿತನ್ತಿ ತಣ್ಹಾಮಮತ್ತೇನ ಮಮ ಇದನ್ತಿ ಗಹಿತಂ. ಪರಾಮಟ್ಠನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಗಹಿತಂ. ಏತಂ ಮಮಾತಿ ತಣ್ಹಾಗಾಹೋ, ತೇನ ಅಟ್ಠಸತತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಂ ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ. ಏಸೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಾನಗಾಹೋ, ತೇನ ನವ ಮಾನಾ ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಗಾಹೋ, ತೇನ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏವಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಗಹಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತುಂ ನ ಸಮತ್ಥೋ.

ವರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಇದಂ ಕಸ್ಮಾ ಆಹ? ಪಠಮಞ್ಹಿ ತೇನ ರೂಪಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಅಯುತ್ತರೂಪಂ ಕತಂ, ಅರೂಪಂ ಯುತ್ತರೂಪಂ, ಅಥ ‘‘ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ರೂಪತೋ ಗಾಹೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅರೂಪಂ ಗತೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ತಂ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತುಂ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ತತ್ಥ ಅತ್ತತೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ತಾತಿ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ. ಭಿಯ್ಯೋಪೀತಿ ವಸ್ಸಸತತೋ ಉದ್ಧಮ್ಪಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ? ಕಿಂ ಅತಿರೇಕವಸ್ಸಸತಂ ತಿಟ್ಠಮಾನಂ ರೂಪಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ? ನನು ಪಠಮವಯೇ ಪವತ್ತಂ ರೂಪಂ ಮಜ್ಝಿಮವಯಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ ಪವತ್ತಂ ಪಚ್ಛಿಮವಯಂ, ಪುರೇಭತ್ತೇ ಪವತ್ತಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇ ಪವತ್ತಂ ಪಠಮಯಾಮಂ, ಪಠಮಯಾಮೇ ಪವತ್ತಂ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಂ, ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ಪವತ್ತಂ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ? ತಥಾ ಗಮನೇ ಪವತ್ತಂ ಠಾನಂ, ಠಾನೇ ಪವತ್ತಂ ನಿಸಜ್ಜಂ, ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಪವತ್ತಂ ಸಯನಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಏಕಇರಿಯಾಪಥೇಪಿ ಪಾದಸ್ಸ ಉದ್ಧರಣೇ ಪವತ್ತಂ ಅತಿಹರಣಂ, ಅತಿಹರಣೇ ಪವತ್ತಂ ವೀತಿಹರಣಂ, ವೀತಿಹರಣೇ ಪವತ್ತಂ ವೋಸ್ಸಜ್ಜನಂ, ವೋಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಪವತ್ತಂ ಸನ್ನಿಕ್ಖೇಪನಂ, ಸನ್ನಿಕ್ಖೇಪನೇ ಪವತ್ತಂ ಸನ್ನಿರುಜ್ಝನಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಓಧಿ ಓಧಿ ಪಬ್ಬಂ ಪಬ್ಬಂ ಹುತ್ವಾ ತತ್ತಕಪಾಲೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತತಿಲಾ ವಿಯ ಪಟಪಟಾಯನ್ತಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ಭಿಜ್ಜನ್ತೀತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ. ಯಥಾ ಪನ ಪದೀಪಸ್ಸ ಜಲತೋ ಜಾತಾ ತಂ ತಂ ವಟ್ಟಿಪ್ಪದೇಸಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಅಥ ಚ ಪನ ಪವೇಣಿಸಮ್ಬನ್ಧವಸೇನ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಜಲಿತೋ ಪದೀಪೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ಪವೇಣಿವಸೇನ ಅಯಮ್ಪಿ ಕಾಯೋ ಏವಂ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತೋ.

ರತ್ತಿಯಾ ಚ ದಿವಸಸ್ಸ ಚಾತಿ ರತ್ತಿಮ್ಹಿ ಚ ದಿವಸೇ ಚ. ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಹೇತಂ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಅಞ್ಞದೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅಞ್ಞಂ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಯಂ ರತ್ತಿಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚ ನಿರುಜ್ಝತಿ ಚ, ತತೋ ಅಞ್ಞದೇವ ದಿವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚ ನಿರುಜ್ಝತಿ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅನುಪ್ಪನ್ನಮೇವ ಅಞ್ಞಂ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಏವಂ ಪನ ಅತ್ಥೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ರತ್ತಿಯಾ ಚ ದಿವಸಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪುರಿಮಪವೇಣಿತೋ ಪರಿತ್ತಕಂ ಪವೇಣಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪವೇಣಿವಸೇನೇವ ವುತ್ತಂ, ಏಕರತ್ತಿಂ ಪನ ಏಕದಿವಸಂ ವಾ ಏಕಮೇವ ಚಿತ್ತಂ ಠಾತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅಚ್ಛರಾಕ್ಖಣೇ ಅನೇಕಾನಿ ಚಿತ್ತಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಮಿಲಿನ್ದಪಞ್ಹೇ –

‘‘ವಾಹಸತಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ವೀಹೀನಂ, ಅಡ್ಢಚೂಳಞ್ಚ ವಾಹಾ, ವೀಹಿಸತ್ತಮ್ಬಣಾನಿ, ದ್ವೇ ಚ ತುಮ್ಬಾ, ಏಕಚ್ಛರಾಕ್ಖಣೇ ಪವತ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏತ್ತಕಾ ವೀಹೀ ಲಕ್ಖಂ ಠಪೀಯಮಾನಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಪರಿಯಾದಾನಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ.

ಪವನೇತಿ ಮಹಾವನೇ. ತಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಇಮಿನಾ ನ ಸೋ ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬಸಾಖಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಂ ಓತರತಿ. ಅಥ ಖೋ ತಸ್ಮಿಂ ಮಹಾವನೇ ವಿಚರನ್ತೋ ತಂ ತಂ ಸಾಖಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋಯೇವ ಚರತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋ.

ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ಅರಞ್ಞಮಹಾವನಂ ವಿಯ ಹಿ ಆರಮ್ಮಣವನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಿಂ ವನೇ ವಿಚರಣಮಕ್ಕಟೋ ವಿಯ ಆರಮ್ಮಣವನೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಚಿತ್ತಂ. ಸಾಖಾಗಹಣಂ ವಿಯ ಆರಮ್ಮಣೇ ಲುಬ್ಭನಂ. ಯಥಾ ಸೋ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಚರನ್ತೋ ಮಕ್ಕಟೋ ತಂ ತಂ ಸಾಖಂ ಪಹಾಯ ತಂ ತಂ ಸಾಖಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏವಮಿದಂ ಆರಮ್ಮಣವನೇ ವಿಚರನ್ತಂ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಕದಾಚಿ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಕದಾಚಿ ಸದ್ದಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ, ಕದಾಚಿ ಅತೀತಂ, ಕದಾಚಿ ಅನಾಗತಂ ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ವಾ, ತಥಾ ಕದಾಚಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ, ಕದಾಚಿ ಬಾಹಿರಂ. ಯಥಾ ಚ ಸೋ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಚರನ್ತೋ ಮಕ್ಕಟೋ ಸಾಖಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಓರುಯ್ಹ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ಏಕಂ ಪನ ಪಣ್ಣಸಾಖಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ನಿಸೀದತಿ, ಏವಮೇವ ಆರಮ್ಮಣವನೇ ವಿಚರನ್ತಂ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಏಕಂ ಓಲುಬ್ಭಾರಮ್ಮಣಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಏಕಜಾತಿಯಂ ಪನ ಆರಮ್ಮಣಂ ಗಹೇತ್ವಾವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಪನ ಭಗವತಾ ರೂಪತೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಅರೂಪೇ ಗಾಹೋ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತೋ, ಅರೂಪತೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ರೂಪೇ.

ಇದಾನಿ ತಂ ಉಭಯತೋ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತುಕಾಮೋ ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋತಿ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ಅಯಂ ಪನತ್ಥೋ ಆಸೀವಿಸದಟ್ಠೂಪಮಾಯ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ – ಏಕೋ ಕಿರ ಪುರಿಸೋ ಆಸೀವಿಸೇನ ದಟ್ಠೋ, ಅಥಸ್ಸ ವಿಸಂ ಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಛೇಕೋ ಭಿಸಕ್ಕೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಮನಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಗರುಳೋ, ಉಪರಿ ನಾಗೋತಿ ಮನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ವಿಸಂ ಉಪರಿ ಆರೋಪೇಸಿ. ಸೋ ಯಾವ ಅಕ್ಖಿಪ್ಪದೇಸಾ ಆರುಳ್ಹಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಪರಂ ಅಭಿರುಹಿತುಂ ನ ದಸ್ಸಾಮಿ, ದಟ್ಠಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಠಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪರಿ ಗರುಳೋ, ಹೇಟ್ಠಾ ನಾಗೋತಿ ಮನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಕಣ್ಣೇ ಧುಮೇತ್ವಾ ದಣ್ಡಕೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ವಿಸಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ದಟ್ಠಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಠಪೇಸಿ. ತತ್ರಸ್ಸ ಠಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅಗದಲೇಪೇನ ವಿಸಂ ನಿಮ್ಮಥೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸುಖೀ ಹೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಯೇನಕಾಮಂ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ತತ್ಥ ಆಸೀವಿಸೇನ ದಟ್ಠಸ್ಸ ಕಾಯೇ ವಿಸಪತಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ ಇಮೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ರೂಪೇ ಅಧಿಮತ್ತಗಾಹಕಾಲೋ, ಛೇಕೋ ಭಿಸಕ್ಕೋ ವಿಯ ತಥಾಗತೋ, ಮನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ವಿಸಸ್ಸ ಆರೋಪಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ತಥಾಗತೇನ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ರೂಪತೋ ಗಾಹಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಅರೂಪೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಕಾಲೋ, ಯಾವ ಅಕ್ಖಿಪ್ಪದೇಸಾ ಆರುಳ್ಹವಿಸಸ್ಸ ಉಪರಿ ಅಭಿರುಹಿತುಂ ಅದತ್ವಾ ಪುನ ಮನ್ತಬಲೇನ ಓತಾರೇತ್ವಾ ದಟ್ಠಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಠಪನಂ ವಿಯ ಸತ್ಥಾರಾ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅರೂಪತೋ ಗಾಹಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ರೂಪೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಕಾಲೋ. ದಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಸ್ಸ ವಿಸಸ್ಸ ಅಗದಲೇಪೇನ ನಿಮ್ಮಥನಂ ವಿಯ ಉಭಯತೋ ಗಾಹಂ ನೀಹರಣತ್ಥಾಯ ಇಮಿಸ್ಸಾ ದೇಸನಾಯ ಆರದ್ಧಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಂ ವಿರಜ್ಜತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೋ ಕಥಿತೋ, ವಿರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಫಲಂ, ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ. ಪಠಮಂ.

೨. ದುತಿಯಅಸ್ಸುತವಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೨. ದುತಿಯೇ ಸುಖವೇದನಿಯನ್ತಿ ಸುಖವೇದನಾಯ ಪಚ್ಚಯಂ. ಫಸ್ಸನ್ತಿ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಾದಿಂ. ನನು ಚ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಸುಖವೇದನಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ನ ಹೋತೀತಿ? ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೇನ ನ ಹೋತಿ, ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇನ ಪನ ಜವನವೇದನಾಯ ಹೋತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಸೋತಸಮ್ಫಸ್ಸಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತಜ್ಜನ್ತಿ ತಜ್ಜಾತಿಕಂ ತಸ್ಸಾರುಪ್ಪಂ, ತಸ್ಸ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಅನುರೂಪನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುಕ್ಖವೇದನಿಯನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಙ್ಘಟ್ಟನಸಮೋಧಾನಾತಿ ಸಙ್ಘಟ್ಟನೇನ ಚೇವ ಸಮೋಧಾನೇನ ಚ, ಸಙ್ಘಟ್ಟನಸಮ್ಪಿಣ್ಡನೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಸ್ಮಾತಿ ಉಣ್ಹಾಕಾರೋ. ತೇಜೋ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತತೀತಿ ಅಗ್ಗಿಚುಣ್ಣೋ ನಿಕ್ಖಮತೀತಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಉಸ್ಮಾಕಾರಸ್ಸೇವ ಪನ ಏತಂ ವೇವಚನಂ. ತತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಂ ಕಟ್ಠಾನನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅರಣೀನಂ. ತತ್ಥ ಅಧೋಅರಣೀ ವಿಯ ವತ್ಥು, ಉತ್ತರಾರಣೀ ವಿಯ ಆರಮ್ಮಣಂ, ಸಙ್ಘಟ್ಟನಂ ವಿಯ ಫಸ್ಸೋ, ಉಸ್ಮಾಧಾತು ವಿಯ ವೇದನಾ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಪುತ್ತಮಂಸೂಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೩. ತತಿಯೇ ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರಾತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಯಸ್ಮಾ ಪನಸ್ಸ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಕೋ ನಿಕ್ಖೇಪೋ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾವೇತ್ಥ ಅನುಪುಬ್ಬಪದವಣ್ಣನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ. ಕತರಾಯ ಪನ ಇದಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ? ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೇನ. ಭಗವತೋ ಕಿರ ಮಹಾಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಯಥಾ ತಂ ಚತ್ತಾರೋ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇ ಪೂರಿತದಾನಪಾರಮೀಸಞ್ಚಯಸ್ಸ. ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಹಿಸ್ಸ ಯಮಕಮಹಾಮೇಘೋ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಮಹೋಘಂ ವಿಯ ಸಬ್ಬಪಾರಮಿಯೋ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ವಿಪಾಕಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತಾ ವಿಯ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಮಹೋಘಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಯಿಂಸು. ತತೋ ತತೋ ಅನ್ನಪಾನಯಾನವತ್ಥಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಾದಿಹತ್ಥಾ ಖತ್ತಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಯೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಕಹಂ ಬುದ್ಧೋ, ಕಹಂ ಭಗವಾ, ಕಹಂ ದೇವದೇವೋ ನರಾಸಭೋ ಪುರಿಸಸೀಹೋ’’ತಿ? ಭಗವನ್ತಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಿ. ಸಕಟಸತೇಹಿಪಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಆಹರಿತ್ವಾ ಓಕಾಸಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಸಮನ್ತಾ ಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣಮ್ಪಿ ಸಕಟಧುರೇನ ಸಕಟಧುರಂ ಆಹಚ್ಚ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಚೇವ ಅನುಪ್ಪವತ್ತನ್ತಿ ಚ ಅನ್ಧಕವಿನ್ದಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಯೋ ವಿಯ. ಸಬ್ಬಂ ಖನ್ಧಕೇ ತೇಸು ತೇಸು ಸುತ್ತೇಸು ಚ ಆಗತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಯಥಾ ಭಗವತೋ, ಏವಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸಾಪಿ. ವುತ್ತಞ್ಚೇತಂ –

‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಸಕ್ಕತೋ ಹೋತಿ ಗರುಕತೋ ಮಾನಿತೋ ಪೂಜಿತೋ ಅಪಚಿತೋ ಲಾಭೀ ಚೀವರ-ಪಿಣ್ಡಪಾತ-ಸೇನಾಸನ-ಗಿಲಾನ-ಪಚ್ಚಯ-ಭೇಸಜ್ಜ-ಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋಪಿ ಖೋ ಸಕ್ಕತೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಪರಿಕ್ಖಾರಾನ’’ನ್ತಿ (ಉದಾ. ೧೪; ಸಂ. ನಿ. ೨.೭೦).

ತಥಾ ‘‘ಯಾವತಾ ಖೋ, ಚುನ್ದ, ಏತರಹಿ ಸಙ್ಘೋ ವಾ ಗಣೋ ವಾ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ನಾಹಂ, ಚುನ್ದ, ಅಞ್ಞಂ ಏಕಸಙ್ಘಮ್ಪಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ ಏವಂ ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪತ್ತಂ ಯಥರಿವಾಯಂ, ಚುನ್ದ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೧೭೬).

ಸ್ವಾಯಂ ಭಗವತೋ ಚ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಹಾನದೀನಂ ಉದಕಂ ವಿಯ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ರಹೋಗತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಹಾಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಅತೀತಬುದ್ಧಾನಮ್ಪಿ ಏವರೂಪೋ ಅಹೋಸಿ, ಅನಾಗತಾನಮ್ಪಿ ಏವರೂಪೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಕಿಂ ನು ಖೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಹಾರಪರಿಗ್ಗಾಹಕೇನ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಮಜ್ಝತ್ತಾ ನಿಚ್ಛನ್ದರಾಗಾ ಹುತ್ವಾ ಆಹಾರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀ’’ತಿ?

ಸೋ ಅದ್ದಸ ಏಕಚ್ಚೇ ಅಧುನಾ ಪಬ್ಬಜಿತೇ ಕುಲಪುತ್ತೇ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಆಹಾರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಮಾನೇ. ದಿಸ್ವಾನಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಮಯಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತೇನ ನ ಚೀವರಾದಿಹೇತು ಪೂರಿತಾ, ಉತ್ತಮಫಲಸ್ಸ ಪನ ಅರಹತ್ತಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಪೂರಿತಾ. ಇಮೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜನ್ತಾ ನ ಚೀವರಾದಿಹೇತು ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ಅರಹತ್ತಸ್ಸೇವ ಪನ ಅತ್ಥಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತಾ. ತೇ ಇದಾನಿ ಅಸಾರಮೇವ ಸಾರಂ ಅನತ್ಥಮೇವ ಚ ಅತ್ಥಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸಂವೇಗೋ ಉದಪಾದಿ. ತತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚೇ ಪಞ್ಚಮಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಞ್ಞಪೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಅಭವಿಸ್ಸ, ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಾಹಾರಪರಿಭೋಗೋ ಪಞ್ಚಮಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬೋ ಭವೇಯ್ಯ. ನ ಪನ ಸಕ್ಕಾ ಏವಂ ಕಾತುಂ, ಧುವಪಟಿಸೇವನಟ್ಠಾನಞ್ಹೇತಂ ಸತ್ತಾನಂ. ಯಥಾ ಪನ ಕಥಿತೇ ಪಞ್ಚಮಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ವಿಯ ನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಏವಂ ಧಮ್ಮಾದಾಸಂ ಸಂವರಂ ಮರಿಯಾದಂ ಠಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಯಂ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅನಾಗತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಇಮಾಯ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಇಮಂ ಪುತ್ತಮಂಸೂಪಮಸುತ್ತನ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿ. ತತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರಾತಿಆದಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ.

ಚತ್ತಾರೋ ಪನ ಆಹಾರೇ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತೇಸು ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಬಳೀಕಾರೋ ಆಹಾರೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿಆದಿಮಾಹ? ತತ್ಥ ಜಾಯಮ್ಪತಿಕಾತಿ ಜಾಯಾ ಚೇವ ಪತಿ ಚ. ಪರಿತ್ತಂ ಸಮ್ಬಲನ್ತಿ ಪುಟಭತ್ತಸತ್ತುಮೋದಕಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಪಾಥೇಯ್ಯಂ. ಕನ್ತಾರಮಗ್ಗನ್ತಿ ಕನ್ತಾರಭೂತಂ ಮಗ್ಗಂ, ಕನ್ತಾರೇ ವಾ ಮಗ್ಗಂ. ಕನ್ತಾರನ್ತಿ ಚೋರಕನ್ತಾರಂ ವಾಳಕನ್ತಾರಂ ಅಮನುಸ್ಸಕನ್ತಾರಂ ನಿರುದಕಕನ್ತಾರಂ ಅಪ್ಪಭಕ್ಖಕನ್ತಾರನ್ತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಂ. ತೇಸು ಯತ್ಥ ಚೋರಭಯಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಚೋರಕನ್ತಾರಂ. ಯತ್ಥ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದಯೋ ವಾಳಾ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ವಾಳಕನ್ತಾರಂ. ಯತ್ಥ ಬಲವಾಮುಖಯಕ್ಖಿನಿಆದೀನಂ ಅಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಸೇನ ಭಯಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಅಮನುಸ್ಸಕನ್ತಾರಂ. ಯತ್ಥ ಪಾತುಂ ವಾ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ವಾ ಉದಕಂ ನತ್ಥಿ, ತಂ ನಿರುದಕಕನ್ತಾರಂ. ಯತ್ಥ ಖಾದಿತಬ್ಬಂ ವಾ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಕನ್ದಮೂಲಾದಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ತಂ ಅಪ್ಪಭಕ್ಖಕನ್ತಾರಂ ನಾಮ. ಯತ್ಥ ಪನೇತಂ ಪಞ್ಚವಿಧಮ್ಪಿ ಭಯಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಕನ್ತಾರಮೇವ. ತಂ ಪನೇತಂ ಏಕಾಹದ್ವೀಹತೀಹಾದಿವಸೇನ ನಿತ್ಥರಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ನ ತಂ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಇಧ ಪನ ನಿರುದಕಂ ಅಪ್ಪಭಕ್ಖಂ ಯೋಜನಸತಿಕಕನ್ತಾರಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಏವರೂಪೇ ಕನ್ತಾರೇ ಮಗ್ಗಂ. ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಛಾತಕಭಯೇನ ಚೇವ ರೋಗಭಯೇನ ಚ ರಾಜಭಯೇನ ಚ ಉಪದ್ದುತಾ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ‘‘ಏತಂ ಕನ್ತಾರಂ ನಿತ್ಥರಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ನಿರುಪದ್ದವೇ ರಟ್ಠೇ ಸುಖಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ.

ಏಕಪುತ್ತಕೋತಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಹಿತೋ ಅನುಕಮ್ಪಿತಬ್ಬಯುತ್ತೋ ಅಥಿರಸರೀರೋ ಏಕಪುತ್ತಕೋ. ವಲ್ಲೂರಞ್ಚ ಸೋಣ್ಡಿಕಞ್ಚಾತಿ ಘನಘನಟ್ಠಾನತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ವಲ್ಲೂರಂ, ಅಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಿತಸಿರಾನಿಸ್ಸಿತಟ್ಠಾನಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೂಲಮಂಸಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಟಿಪಿಸೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಪಹರೇಯ್ಯುಂ. ಕಹಂ ಏಕಪುತ್ತಕಾತಿ ಅಯಂ ತೇಸಂ ಪರಿದೇವನಾಕಾರೋ.

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಭೂತಮತ್ಥಂ ಕತ್ವಾ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ – ದ್ವೇ ಕಿರ ಜಾಯಮ್ಪತಿಕಾ ಪುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿತ್ತೇನ ಪಾಥೇಯ್ಯೇನ ಯೋಜನಸತಿಕಂ ಕನ್ತಾರಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂಸು. ತೇಸಂ ಪಞ್ಞಾಸಯೋಜನಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾಥೇಯ್ಯಂ ನಿಟ್ಠಾಸಿ, ತೇ ಖುಪ್ಪಿಪಾಸಾತುರಾ ವಿರಳಚ್ಛಾಯಾಯಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ತತೋ ಪುರಿಸೋ ಭರಿಯಂ ಆಹ – ‘‘ಭದ್ದೇ ಇತೋ ಸಮನ್ತಾ ಪಞ್ಞಾಸಯೋಜನಾನಿ ಗಾಮೋ ವಾ ನಿಗಮೋ ವಾ ನತ್ಥಿ. ತಸ್ಮಾ ಯಂ ತಂ ಪುರಿಸೇನ ಕಾತಬ್ಬಂ ಬಹುಮ್ಪಿ ಕಸಿಗೋರಕ್ಖಾದಿಕಮ್ಮಂ, ನ ದಾನಿ ಸಕ್ಕಾ ತಂ ಮಯಾ ಕಾತುಂ, ಏಹಿ ಮಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಉಪಡ್ಢಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಉಪಡ್ಢಂ ಪಾಥೇಯ್ಯಂ ಕತ್ವಾ ಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕನ್ತಾರಂ ನಿತ್ಥರಾಹೀ’’ತಿ. ಪುನ ಸಾಪಿ ತಂ ಆಹ – ‘‘ಸಾಮಿ ಮಯಾ ದಾನಿ ಯಂ ತಂ ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಾತಬ್ಬಂ ಬಹುಮ್ಪಿ ಸುತ್ತಕನ್ತನಾದಿಕಮ್ಮಂ, ತಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಏಹಿ ಮಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಉಪಡ್ಢಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಉಪಡ್ಢಂ ಪಾಥೇಯ್ಯಂ ಕತ್ವಾ ಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕನ್ತಾರಂ ನಿತ್ಥರಾಹೀ’’ತಿ. ಪುನ ಸೋಪಿ ತಂ ಆಹ – ‘‘ಭದ್ದೇ ಮಾತುಗಾಮಮರಣೇನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮರಣಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ನ ಹಿ ಮನ್ದೋ ಕುಮಾರೋ ಮಾತರಾ ವಿನಾ ಜೀವಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಯದಿ ಪನ ಮಯಂ ಜೀವಾಮ. ಪುನ ದಾರಕಂ ಲಭೇಯ್ಯಾಮ. ಹನ್ದ ದಾನಿ ಪುತ್ತಕಂ ಮಾರೇತ್ವಾ, ಮಂಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕನ್ತಾರಂ ನಿತ್ಥರಾಮಾ’’ತಿ. ತತೋ ಮಾತಾ ಪುತ್ತಮಾಹ – ‘‘ತಾತ, ಪಿತುಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ, ಸೋ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ, ‘‘ಮಯಾ ‘ಪುತ್ತಕಂ ಪೋಸೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಕಸಿಗೋರಕ್ಖಾದೀಹಿ ಅನಪ್ಪಕಂ ದುಕ್ಖಮನುಭೂತಂ, ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ ಅಹಂ ಪುತ್ತಂ ಮಾರೇತುಂ, ತ್ವಂಯೇವ ತವ ಪುತ್ತಂ ಮಾರೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ತಾತ ಮಾತುಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿ, ‘‘ಮಯಾ ಪುತ್ತಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಿಯಾ ಗೋವತಕುಕ್ಕುರವತದೇವತಾಯಾಚನಾದೀಹಿಪಿ ತಾವ ಅನಪ್ಪಕಂ ದುಕ್ಖಮನುಭೂತಂ, ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಕುಚ್ಛಿನಾ ಪರಿಹರನ್ತಿಯಾ? ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ ಅಹಂ ಪುತ್ತಂ ಮಾರೇತು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಪಿತುಸನ್ತಿಕಮೇವ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಆಹ. ಏವಂ ಸೋ ದ್ವಿನ್ನಮನ್ತರಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋಯೇವ ಮತೋ. ತೇ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಮಂಸಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದನ್ತಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು.

ತೇಸಂ ಸೋ ಪುತ್ತಮಂಸಾಹಾರೋ ನವಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪಟಿಕೂಲತ್ತಾ ನೇವ ದವಾಯ ಹೋತಿ, ನ ಮದಾಯ, ನ ಮಣ್ಡನಾಯ, ನ ವಿಭೂಸನಾಯ, ಕೇವಲಂ ಕನ್ತಾರನಿತ್ಥರಣತ್ಥಾಯೇವ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಹಿ ನವಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪಟಿಕೂಲೋತಿ ಚೇ? ಸಜಾತಿಮಂಸತಾಯ ಞಾತಿಮಂಸತಾಯ ಪುತ್ತಮಂಸತಾಯ ಪಿಯಪುತ್ತಮಂಸತಾಯ ತರುಣಮಂಸತಾಯ ಆಮಕಮಂಸತಾಯ ಅಭೋಗಮಂಸತಾಯ ಅಲೋಣತಾಯ ಅಧೂಪಿತತಾಯಾತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ತೇ ನವಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪಟಿಕೂಲಂ ತಂ ಪುತ್ತಮಂಸಂ ಖಾದನ್ತಾ ನ ಸಾರತ್ತಾ ಗಿದ್ಧಮಾನಸಾ ಹುತ್ವಾ ಖಾದಿಂಸು, ಮಜ್ಝತ್ತಭಾವೇಯೇವ ಪನ ನಿಚ್ಛನ್ದರಾಗಪರಿಭೋಗೇ ಠಿತಾ ಖಾದಿಂಸು. ನ ಅಟ್ಠಿನ್ಹಾರುಚಮ್ಮನಿಸ್ಸಿತಟ್ಠಾನಾನಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ಥೂಲಥೂಲಂ ವರಮಂಸಮೇವ ಖಾದಿಂಸು, ಹತ್ಥಸಮ್ಪತ್ತಂ ಮಂಸಮೇವ ಪನ ಖಾದಿಂಸು. ನ ಯಾವದತ್ಥಂ ಕಣ್ಠಪ್ಪಮಾಣಂ ಕತ್ವಾ ಖಾದಿಂಸು, ಥೋಕಂ ಥೋಕಂ ಪನ ಏಕದಿವಸಂ ಯಾಪನಮತ್ತಮೇವ ಖಾದಿಂಸು. ನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಮಚ್ಛರಾಯನ್ತಾ ಖಾದಿಂಸು, ವಿಗತಮಚ್ಛೇರಮಲೇನ ಪನ ಪರಿಸುದ್ಧೇನೇವ ಚೇತಸಾ ಖಾದಿಂಸು. ನ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮಿಗಮಂಸಂ ವಾ ಮೋರಮಂಸಾದೀನಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಖಾದಾಮಾತಿ ಸಮ್ಮೂಳ್ಹಾ ಖಾದಿಂಸು, ಪಿಯಪುತ್ತಮಂಸಭಾವಂ ಪನ ಜಾನನ್ತಾವ ಖಾದಿಂಸು. ನ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮಯಂ ಪುನಪಿ ಏವರೂಪಂ ಪುತ್ತಮಂಸಂ ಖಾದೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಕತ್ವಾ ಖಾದಿಂಸು, ಪತ್ಥನಂ ಪನ ವೀತಿವತ್ತಾವ ಹುತ್ವಾ ಖಾದಿಂಸು. ನ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಕನ್ತಾರೇ ಖಾದಿತ್ವಾ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ಕನ್ತಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಾದೀಹಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಅಕಂಸು, ಕನ್ತಾರಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪನ ‘‘ಪುರೇ ಮಹಾಜನೋ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಭೂಮಿಯಂ ವಾ ನಿಖಣಿಂಸು, ಅಗ್ಗಿನಾ ವಾ ಝಾಪಯಿಂಸು. ನ ‘‘ಕೋಚಿ ಅಞ್ಞೋ ಅಮ್ಹೇ ವಿಯ ಏವರೂಪಂ ಪುತ್ತಮಂಸಂ ಖಾದಿತುಂ ನ ಲಭತೀ’’ತಿ ಮಾನಂ ವಾ ದಪ್ಪಂ ವಾ ಅಕಂಸು, ನಿಹತಮಾನಾ ಪನ ನಿಹತದಪ್ಪಾ ಹುತ್ವಾ ಖಾದಿಂಸು. ‘‘ಕಿಂ ಇಮಿನಾ ಅಲೋಣೇನ ಅನಮ್ಬಿಲೇನ ಅಧೂಪಿತೇನ ದುಗ್ಗನ್ಧೇನಾ’’ತಿ ನ ಹೀಳೇತ್ವಾ ಖಾದಿಂಸು, ಹೀಳನಂ ಪನ ವೀತಿವತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಖಾದಿಂಸು. ನ ‘‘ತುಯ್ಹಂ ಭಾಗೋ ಮಯ್ಹಂ ಭಾಗೋ ತವ ಪುತ್ತೋ ಮಮ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅತಿಮಞ್ಞಿಂಸು. ಸಮಗ್ಗಾ ಪನ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ಹುತ್ವಾ ಖಾದಿಂಸು. ಇಮಂ ನೇಸಂ ಏವರೂಪಂ ನಿಚ್ಛನ್ದರಾಗಾದಿಪರಿಭೋಗಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಮ್ಪಿ ತಂ ಕಾರಣಂ ಅನುಜಾನಾಪೇನ್ತೋ ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪಿ ನು ತೇ ದವಾಯ ವಾ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇಯ್ಯುನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ದವಾಯ ವಾತಿಆದೀನಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೧೮) ವಿತ್ಥಾರಿತಾನೇವ. ಕನ್ತಾರಸ್ಸಾತಿ ನಿತ್ತಿಣ್ಣಾವಸೇಸಸ್ಸ ಕನ್ತಾರಸ್ಸ.

ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ನವನ್ನಂ ಪಾಟಿಕುಲ್ಯಾನಂ ವಸೇನ ಪಿಯಪುತ್ತಮಂಸಸದಿಸೋ ಕತ್ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕತಮೇಸಂ ನವನ್ನಂ? ಗಮನಪಾಟಿಕುಲ್ಯತಾದೀನಂ. ಗಮನಪಾಟಿಕುಲ್ಯತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋಪಿ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಪರಿಯೇಸನಪಾಟಿಕುಲ್ಯತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋಪಿ, ಪರಿಭೋಗನಿಧಾನಆಸಯಪರಿಪಕ್ಕಾಪರಿಪಕ್ಕಸಮ್ಮಕ್ಖಣನಿಸ್ಸನ್ದಪಾಟಿಕುಲ್ಯತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋಪಿ, ತಾನಿ ಪನೇತಾನಿ ಗಮನಪಾಟಿಕುಲ್ಯತಾದೀನಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೨೯೪) ಆಹಾರಪಾಟಿಕುಲ್ಯತಾನಿದ್ದೇಸೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನೇವ. ಇತಿ ಇಮೇಸಂ ನವನ್ನಂ ಪಾಟಿಕುಲ್ಯಾನಂ ವಸೇನ ಪುತ್ತಮಂಸೂಪಮಂ ಕತ್ವಾ ಆಹಾರೋ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ.

ಯಥಾ ತೇ ಜಾಯಮ್ಪತಿಕಾ ಪಾಟಿಕುಲ್ಯಂ ಪಿಯಪುತ್ತಮಂಸಂ ಖಾದನ್ತಾ ನ ಸಾರತ್ತಾ ಗಿದ್ಧಮಾನಸಾ ಹುತ್ವಾ ಖಾದಿಂಸು, ಮಜ್ಝತ್ತಭಾವೇಯೇವ ನಿಚ್ಛನ್ದರಾಗಪರಿಭೋಗೇ ಠಿತಾ ಖಾದಿಂಸು, ಏವಂ ನಿಚ್ಛನ್ದರಾಗಪರಿಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಚ ತೇ ನ ಅಟ್ಠಿನ್ಹಾರುಚಮ್ಮನಿಸ್ಸಿತಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಥೂಲಥೂಲಂ ವರಮಂಸಮೇವ ಖಾದಿಂಸು, ಹತ್ಥಸಮ್ಪತ್ತಮೇವ ಪನ ಖಾದಿಂಸು, ಏವಂ ಸುಕ್ಖಭತ್ತಮನ್ದಬ್ಯಞ್ಜನಾದೀನಿ ಪಿಟ್ಠಿಹತ್ಥೇನ ಅಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಟ್ಟಕೇನ ವಿಯ ಕುಕ್ಕುಟೇನ ವಿಯ ಚ ಓಧಿಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತತೋ ತತೋ ಸಪ್ಪಿಮಂಸಾದಿಸಂಸಟ್ಠವರಭೋಜನಂಯೇವ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಅಭುಞ್ಜನ್ತೇನ ಸೀಹೇನ ವಿಯ ಸಪದಾನಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ.

ಯಥಾ ಚ ತೇ ನ ಯಾವದತ್ಥಂ ಕಣ್ಠಪ್ಪಮಾಣಂ ಖಾದಿಂಸು, ಥೋಕಂ ಥೋಕಂ ಪನ ಏಕೇಕದಿವಸಂ ಯಾಪನಮತ್ತಮೇವ ಖಾದಿಂಸು, ಏವಮೇವ ಆಹರಹತ್ಥಕಾದಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ವಿಯ ಯಾವದತ್ಥಂ ಉದರಾವದೇಹಕಂ ಅಭುಞ್ಜನ್ತೇನ ಚತುನ್ನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಾ ಆಲೋಪಾನಂ ಓಕಾಸಂ ಠಪೇತ್ವಾವ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ವಿಯ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ. ಸೋ ಕಿರ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸ ವಸ್ಸಾನಿ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ‘‘ಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇ ಅಮ್ಬಿಲುಗ್ಗಾರಸಮುಟ್ಠಾಪಕಂ ಕತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಆಹಾರಂ ನ ಆಹಾರೇಸಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಸೀಹನಾದಂ ನದನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಚ ಆಲೋಪೇ, ಅಭುತ್ವಾ ಉದಕಂ ಪಿವೇ;

ಅಲಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ, ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿ. (ಥೇರಗಾ. ೯೮೩);

ಯಥಾ ಚ ತೇ ನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಮಚ್ಛರಾಯನ್ತಾ ಖಾದಿಂಸು, ವಿಗತಮಲಮಚ್ಛೇರೇನ ಪನ ಪರಿಸುದ್ಧೇನೇವ ಚೇತಸಾ ಖಾದಿಂಸು, ಏವಮೇವ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಮಚ್ಛರಾಯಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಸಬ್ಬಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಉಪಡ್ಢಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಉಪಡ್ಢಂ, ಸಚೇ ಗಹಿತಾವಸೇಸೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅತ್ತನಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೇ ಠಿತೇನೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಚ ತೇ ನ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮಯಂ ಮಿಗಮಂಸಂ ವಾ ಮೋರಮಂಸಾದೀನಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಖಾದಾಮಾ’’ತಿ ಸಮ್ಮೂಳ್ಹಾ ಖಾದಿಂಸು, ಪಿಯಪುತ್ತಮಂಸಭಾವಂ ಪನ ಜಾನನ್ತಾವ ಖಾದಿಂಸು, ಏವಮೇವ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಖಾದಾಮಿ ಭುಞ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತೂಪಲದ್ಧಿಸಮ್ಮೋಹಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೋ ನ ಜಾನಾತಿ ‘ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕಕಾಯಂ ವಡ್ಢೇಮೀ’ತಿ, ಕಾಯೋಪಿ ನ ಜಾನಾತಿ ‘ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೋ ಮಂ ವಡ್ಢೇತೀ’’’ತಿ, ಏವಂ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಪಹಾಯ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ. ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞವಸೇನಾಪಿ ಚೇಸ ಅಸಮ್ಮೂಳ್ಹೇನೇವ ಹುತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ.

ಯಥಾ ಚ ತೇ ನ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮಯಂ ಪುನಪಿ ಏವರೂಪಂ ಪುತ್ತಮಂಸಂ ಖಾದೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಕತ್ವಾ ಖಾದಿಂಸು, ಪತ್ಥನಂ ಪನ ವೀತಿವತ್ತಾವ ಹುತ್ವಾ ಖಾದಿಂಸು, ಏವಮೇವ ಪಣೀತಭೋಜನಂ ಲದ್ಧಾ ‘ಅಹೋ ವತಾಹಂ ಸ್ವೇಪಿ ಪುನದಿವಸೇಪಿ ಏವರೂಪಂ ಲಭೇಯ್ಯಂ’, ಲೂಖಂ ವಾ ಪನ ಲದ್ಧಾ ‘‘ಹಿಯ್ಯೋ ವಿಯ ಮೇ ಅಜ್ಜ ಪಣೀತಭೋಜನಂ ನ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ವಾ ಅನುಸೋಚನಂ ವಾ ಅಕತ್ವಾ ನಿತ್ತಣ್ಹೇನ –

‘‘ಅತೀತಂ ನಾನುಸೋಚಾಮಿ, ನಪ್ಪಜಪ್ಪಾಮಿನಾಗತಂ;

ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇನ ಯಾಪೇಮಿ, ತೇನ ವಣ್ಣೋ ಪಸೀದತೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೨.೯೦) –

ಇಮಂ ಓವಾದಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೇನ ‘‘ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇನೇವ ಯಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ.

ಯಥಾ ಚ ತೇ ನ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಕನ್ತಾರೇ ಖಾದಿತ್ವಾ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ಕನ್ತಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಾದೀಹಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಅಕಂಸು, ಕನ್ತಾರಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪನ ‘‘ಪುರೇ ಮಹಾಜನೋ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಭೂಮಿಯಂ ವಾ ನಿಖಣಿಂಸು, ಅಗ್ಗಿನಾ ವಾ ಝಾಪಯಿಂಸು, ಏವಮೇವ –

‘‘ಅನ್ನಾನಮಥೋ ಪಾನಾನಂ,

ಖಾದನೀಯಾನಂ ಅಥೋಪಿ ವತ್ಥಾನಂ;

ಲದ್ಧಾ ನ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಕಯಿರಾ,

ನ ಚ ಪರಿತ್ತಸೇ ತಾನಿ ಅಲಭಮಾನೋ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೯೩೦); –

ಇಮಂ ಓವಾದಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೇನ ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಯಂ ಯಂ ಲಭತಿ, ತತೋ ತತೋ ಅತ್ತನೋ ಯಾಪನಮತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ಸೇಸಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಪರಿವಜ್ಜನ್ತೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಚ ತೇ ನ ‘‘ಕೋಚಿ ಅಞ್ಞೋ ಅಮ್ಹೇ ವಿಯ ಏವರೂಪಂ ಪುತ್ತಮಂಸಂ ಖಾದಿತುಂ ನ ಲಭತೀ’’ತಿ ಮಾನಂ ವಾ ದಪ್ಪಂ ವಾ ಅಕಂಸು, ನಿಹತಮಾನಾ ಪನ ನಿಹತದಪ್ಪಾ ಹುತ್ವಾ ಖಾದಿಂಸು, ಏವಮೇವ ಪಣೀತಭೋಜನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಮಸ್ಮಿ ಲಾಭೀ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀನ’’ನ್ತಿ ನ ಮಾನೋ ವಾ ದಪ್ಪೋ ವಾ ಕಾತಬ್ಬೋ. ‘‘ನಾಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಚೀವರಾದಿಹೇತು, ಅರಹತ್ತಹೇತು ಪನಾಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ’’ತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ನಿಹತಮಾನದಪ್ಪೇನೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ.

ಯಥಾ ಚ ತೇ ‘‘ಕಿಂ ಇಮಿನಾ ಅಲೋಣೇನ ಅನಮ್ಬಿಲೇನ ಅಧೂಪಿತೇನ ದುಗ್ಗನ್ಧೇನಾ’’ತಿ ಹೀಳೇತ್ವಾ ನ ಖಾದಿಂಸು, ಹೀಳನಂ ಪನ ವೀತಿವತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಖಾದಿಂಸು, ಏವಮೇವ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇಮಿನಾ ಅಸ್ಸಗೋಣಭತ್ತಸದಿಸೇನ ಲೂಖೇನ ನಿರಸೇನ, ಸುವಾನದೋಣಿಯಂ ತಂ ಪಕ್ಖಿಪಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ವಾ ‘‘ಕೋ ಇಮಂ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಕಾಕಸುನಖಾದೀನಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ದಾಯಕಂ ವಾ ಅಹೀಳೇನ್ತೇನ –

‘‘ಸ ಪತ್ತಪಾಣಿ ವಿಚರನ್ತೋ, ಅಮೂಗೋ ಮೂಗಸಮ್ಮತೋ;

ಅಪ್ಪಂ ದಾನಂ ನ ಹೀಳೇಯ್ಯ, ದಾತಾರಂ ನಾವಜಾನಿಯಾ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೭೧೮); –

ಇಮಂ ಓವಾದಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಚ ತೇ ನ ‘‘ತುಯ್ಹಂ ಭಾಗೋ, ಮಯ್ಹಂ ಭಾಗೋ, ತವ ಪುತ್ತೋ ಮಮ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅತಿಮಞ್ಞಿಂಸು, ಸಮಗ್ಗಾ ಪನ, ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ಹುತ್ವಾ ಖಾದಿಂಸು, ಏವಮೇವಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಯಥಾ ಏಕಚ್ಚೋ ‘‘ಕೋ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ದಸ್ಸತಿ ನಿಕ್ಕಾರಣಾ ಉಮ್ಮಾರೇಸು ಪಕ್ಖಲನ್ತಾನಂ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಾನಂ ವಿಜಾತಮಾತಾಪಿ ವೋ ದಾತಬ್ಬಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮಯಂ ಪನ ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ಪಣೀತಾನಿ ಚೀವರಾದೀನಿ ಲಭಾಮಾ’’ತಿ ಸೀಲವನ್ತೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಅತಿಮಞ್ಞತಿ, ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಸೋ ತೇನ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿಣ್ಣಚಿತ್ತೋ ಅಞ್ಞೇ ಪೇಸಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತಿಮಞ್ಞತಿ. ತಞ್ಹಿ ತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮೋಘಪುರಿಸಸ್ಸ ಹೋತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೬೧).

ಏವಂ ಕಞ್ಚಿ ಅನತಿಮಞ್ಞಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಗ್ಗೇನ ಸಮ್ಮೋದಮಾನೇನ ಹುತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ.

ಪರಿಞ್ಞಾತೇತಿ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾ ತೀರಣಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾತಿ ಇಮಾಹಿ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾತೇ. ಕಥಂ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೋ ನಾಮ ಅಯಂ ಸವತ್ಥುಕವಸೇನ ಓಜಟ್ಠಮಕರೂಪಂ ಹೋತಿ, ಓಜಟ್ಠಮಕರೂಪಂ ಕತ್ಥ ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ? ಜಿವ್ಹಾಪಸಾದೇ, ಜಿವ್ಹಾಪಸಾದೋ ಕಿನ್ನಿಸ್ಸಿತೋ? ಚತುಮಹಾಭೂತನಿಸ್ಸಿತೋ. ಇತಿ ಓಜಟ್ಠಮಕಂ ಜಿವ್ಹಾಪಸಾದೋ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಾನಿ ಮಹಾಭೂತಾನೀತಿ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ ನಾಮ, ತಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಫಸ್ಸಪಞ್ಚಮಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಚತ್ತಾರೋ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾ. ಇತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿಮೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ನಾಮರೂಪಮತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಸೋ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಸರಸಲಕ್ಖಣತೋ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಂ ಪಸ್ಸತಿ. ಏತ್ತಾವತಾನೇನ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಮುಖೇನ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಯಾಥಾವತೋ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೋ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಞ್ಞಾತೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ತದೇವ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಂ ನಾಮರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನತ್ತಾತಿ ತೀಣಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸತ್ತನ್ನಂ ಅನುಪಸ್ಸನಾನಂ ವಸೇನ ಸಮ್ಮಸತಿ. ಏತ್ತಾವತಾನೇನ ಸೋ ತಿಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧಸಮ್ಮಸನಞಾಣಸಙ್ಖಾತಾಯ ತೀರಣಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಞ್ಞಾತೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಾಮರೂಪೇ ಛನ್ದರಾಗಾವಕಡ್ಢನೇನ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಪರಿಜಾನತಾ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಞ್ಞಾತೋ ಹೋತೀತಿ.

ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕೋತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಸಮ್ಭವೋ ರಾಗೋ ಪರಿಞ್ಞಾತೋ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥ ಪನ ತಿಸ್ಸೋ ಪರಿಞ್ಞಾ ಏಕಪರಿಞ್ಞಾ ಸಬ್ಬಪರಿಞ್ಞಾ ಮೂಲಪರಿಞ್ಞಾತಿ. ಕತಮಾ ಏಕಪರಿಞ್ಞಾ? ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಜಿವ್ಹಾದ್ವಾರೇ ಏಕರಸತಣ್ಹಂ ಪರಿಜಾನಾತಿ, ತೇನ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕೋ ರಾಗೋ ಪರಿಞ್ಞಾತೋವ ಹೋತೀತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತಸ್ಸಾಯೇವ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ. ಸಾಯೇವ ಹಿ ತಣ್ಹಾ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ರೂಪರಾಗೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸೋತದ್ವಾರಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸದ್ದರಾಗಾದಯೋ. ಇತಿ ಯಥಾ ಏಕಸ್ಸೇವ ಚೋರಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮಗ್ಗೇ ಹನತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಮಗ್ಗೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೀಸೇ ಛಿನ್ನೇ ಪಞ್ಚಪಿ ಮಗ್ಗಾ ಖೇಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಜಿವ್ಹಾದ್ವಾರೇ ರಸತಣ್ಹಾಯ ಪರಿಞ್ಞಾತಾಯ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕೋ ರಾಗೋ ಪರಿಞ್ಞಾತೋ ಹೋತೀತಿ ಅಯಂ ಏಕಪರಿಞ್ಞಾ ನಾಮ.

ಕತಮಾ ಸಬ್ಬಪರಿಞ್ಞಾ? ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಪಿಣ್ಡಪಾತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕರಾಗೋ ಲಬ್ಭತಿ. ಕಥಂ? ಪರಿಸುದ್ಧಂ ತಾವಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಓಲೋಕಯತೋ ರೂಪರಾಗೋ ಹೋತಿ, ಉಣ್ಹೇ ಸಪ್ಪಿಮ್ಹಿ ತತ್ಥ ಆಸಿಞ್ಚನ್ತೇ ಪಟಪಟಾತಿ ಸದ್ದೋ ಉಟ್ಠಹತಿ, ತಥಾರೂಪಂ ಖಾದನೀಯಂ ವಾ ಖಾದನ್ತಸ್ಸ ಮುರುಮುರೂತಿ ಸದ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಅಸ್ಸಾದಯತೋ ಸದ್ದರಾಗೋ. ಜೀರಕಾದಿವಸಗನ್ಧಂ ಅಸ್ಸಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಗನ್ಧರಾಗೋ, ಸಾದುರಸವಸೇನ ರಸರಾಗೋ. ಮುದುಭೋಜನಂ ಫಸ್ಸವನ್ತನ್ತಿ ಅಸ್ಸಾದಯತೋ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬರಾಗೋ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಆಹಾರೇ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಚ್ಛನ್ದರಾಗಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುತ್ತೇ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಸೋ ಪರಿಞ್ಞಾತೋ ಹೋತೀತಿ ಅಯಂ ಸಬ್ಬಪರಿಞ್ಞಾ ನಾಮ.

ಕತಮಾ ಮೂಲಪರಿಞ್ಞಾ? ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕರಾಗಸ್ಸ ಹಿ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೋ ಮೂಲಂ. ಕಸ್ಮಾ? ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ತಸ್ಸುಪ್ಪತ್ತಿತೋ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣತಿಸ್ಸಭಯೇ ಕಿರ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಜಾಯಮ್ಪತಿಕಾನಂ ಉಪನಿಜ್ಝಾನಚಿತ್ತಂ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಆಹಾರಮನ್ದತಾಯ. ಭಯೇ ಪನ ವೂಪಸನ್ತೇ ಯೋಜನಸತಿಕೋ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪೋ ದಾರಕಾನಂ ಜಾತಮಙ್ಗಲೇಹಿ ಏಕಮಙ್ಗಲೋ ಅಹೋಸಿ. ಇತಿ ಮೂಲಭೂತೇ ಆಹಾರೇ ಪರಿಞ್ಞಾತೇ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕೋ ರಾಗೋ ಪರಿಞ್ಞಾತೋವ ಹೋತೀತಿ ಅಯಂ ಮೂಲಪರಿಞ್ಞಾ ನಾಮ.

ನತ್ಥಿ ತಂ ಸಂಯೋಜನನ್ತಿ ತೇನ ರಾಗೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಹಾನೇಕಟ್ಠತಾಯ ಪಹೀನತ್ತಾ ನತ್ಥಿ. ಏವಮಯಂ ದೇಸನಾ ಯಾವ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಾ ಕಥಿತಾ. ‘‘ಏತ್ತಕೇನ ಪನ ಮಾ ವೋಸಾನಂ ಆಪಜ್ಜಿಂಸೂ’’ತಿ ಏತೇಸಂಯೇವ ರೂಪಾದೀನಂ ವಸೇನ ಪಞ್ಚಸು ಖನ್ಧೇಸು ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಾ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ. ಪಠಮಾಹಾರೋ (ನಿಟ್ಠಿತೋ).

ದುತಿಯೇ ನಿಚ್ಚಮ್ಮಾತಿ ಖುರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಸಿಙ್ಗಮೂಲಾ ಸಕಲಸರೀರತೋ ಉದ್ದಾಲಿತಚಮ್ಮಾ ಕಿಂಸುಕರಾಸಿವಣ್ಣಾ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಅಞ್ಞಂ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಗೋಣಾದಿಉಪಮಂ ಅಗಹೇತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಮ್ಮಗಾವೂಪಮಾ ಗಹಿತಾತಿ? ತಿತಿಕ್ಖಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ. ಮಾತುಗಾಮೋ ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ದುಕ್ಖವೇದನಂ ತಿತಿಕ್ಖಿತುಂ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಮೇವ ಫಸ್ಸಾಹಾರೋ ಅಬಲೋ ದುಬ್ಬಲೋತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಸದಿಸಮೇವ ಉಪಮಂ ಆಹರಿ. ಕುಟ್ಟನ್ತಿ ಸಿಲಾಕುಟ್ಟಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ. ಕುಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತಾ ಪಾಣಾ ನಾಮ ಉಣ್ಣನಾಭಿಸರಬೂಮೂಸಿಕಾದಯೋ. ರುಕ್ಖನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಉಚ್ಚಾಲಿಙ್ಗಪಾಣಕಾದಯೋ. ಉದಕನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಮಚ್ಛಸುಂಸುಮಾರಾದಯೋ. ಆಕಾಸನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಡಂಸಮಕಸಕಾಕಕುಲಲಾದಯೋ. ಖಾದೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಖಾದೇಯ್ಯುಂ. ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ತಂ ತಂಠಾನಸನ್ನಿಸ್ಸಯಮೂಲಿಕಂ ಪಾಣಖಾದನಭಯಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನಾ ನೇವ ಅತ್ತನೋ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ, ನ ಪಿಟ್ಠಿಪರಿಕಮ್ಮಸರೀರಸಮ್ಬಾಹನಉಣ್ಹೋದಕಾನಿ ಇಚ್ಛತಿ, ಏವಮೇವ ಭಿಕ್ಖು ಫಸ್ಸಾಹಾರಮೂಲಕಂ ಕಿಲೇಸಪಾಣಕಖಾದನಭಯಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ತೇಭೂಮಕಫಸ್ಸೇನ ಅನತ್ಥಿಕೋ ಹೋತಿ.

ಫಸ್ಸೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೇ ಪರಿಞ್ಞಾತೇತಿ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾತೇ. ಇಧಾಪಿ ತಿಸ್ಸೋ ಪರಿಞ್ಞಾ. ತತ್ಥ ‘‘ಫಸ್ಸೋ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ, ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ವೇದನಾ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಞ್ಞಾ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಚಿತ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ, ತೇಸಂ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಾನಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ’’ತಿ ಏವಂ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಯಾಥಾವತೋ ದಸ್ಸನಂ ಞಾತಪರಿಞ್ಞಾ. ತತ್ಥೇವ ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸತ್ತನ್ನಂ ಅನುಪಸ್ಸನಾನಂ ವಸೇನ ಅನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ತುಲನಂ ತೀರಣಪರಿಞ್ಞಾ. ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪನ ನಾಮರೂಪೇ ಛನ್ದರಾಗನಿಕ್ಕಡ್ಢನೋ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾ. ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾತಿ ಏವಂ ಫಸ್ಸಾಹಾರೇ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾತೇ ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ಪರಿಞ್ಞಾತಾವ ಹೋನ್ತಿ ತಮ್ಮೂಲಕತ್ತಾ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತತ್ತಾ ಚ. ಇತಿ ಫಸ್ಸಾಹಾರವಸೇನ ದೇಸನಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಾ ಕಥಿತಾ. ದುತಿಯಾಹಾರೋ.

ತತಿಯೇ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸೂತಿ ಅಙ್ಗಾರಾನಂ ಕಾಸು. ಕಾಸೂತಿ ರಾಸಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ ಆವಾಟೋಪಿ.

‘‘ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಂ ಅಪರೇ ಫುಣನ್ತಿ,

ನರಾ ರುದನ್ತಾ ಪರಿದಡ್ಢಗತ್ತಾ;

ಭಯಞ್ಹಿ ಮಂ ವಿನ್ದತಿ ಸೂತ ದಿಸ್ವಾ,

ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ಮಾತಲಿ ದೇವಸಾರಥೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೨.೪೬೨); –

ಏತ್ಥ ರಾಸಿ ‘‘ಕಾಸೂ’’ತಿ ವುತ್ತೋ.

‘‘ಕಿನ್ನು ಸನ್ತರಮಾನೋವ, ಕಾಸುಂ ಖನಸಿ ಸಾರಥೀ’’ತಿ? (ಜಾ. ೨.೨೨.೩). –

ಏತ್ಥ ಆವಾಟೋ. ಇಧಾಪಿ ಅಯಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಸಾಧಿಕಪೋರಿಸಾತಿ ಅತಿರೇಕಪೋರಿಸಾ ಪಞ್ಚರತನಪ್ಪಮಾಣಾ. ವೀತಚ್ಚಿಕಾನಂ ವೀತಧೂಮಾನನ್ತಿ ಏತೇನಸ್ಸ ಮಹಾಪರಿಳಾಹತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಜಾಲಾಯ ವಾ ಹಿ ಧೂಮೇ ವಾ ಸತಿ ವಾತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಪರಿಳಾಹೋ ಮಹಾ ನ ಹೋತಿ, ತದಭಾವೇ ವಾತಾಭಾವತೋ ಪರಿಳಾಹೋ ಮಹಾ ಹೋತಿ. ಆರಕಾವಸ್ಸಾತಿ ದೂರೇಯೇವ ಭವೇಯ್ಯ.

ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ಅಙ್ಗಾರಕಾಸು ವಿಯ ಹಿ ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಜೀವಿತುಕಾಮೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತೋ ಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನೋ. ದ್ವೇ ಬಲವನ್ತೋ ಪುರಿಸಾ ವಿಯ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಂ. ತೇಸಂ ತಂ ಪುರಿಸಂ ನಾನಾಬಾಹಾಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಂ ಉಪಕಡ್ಢನಕಾಲೋ ವಿಯ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಕಮ್ಮಾಯೂಹನಕಾಲೋ. ಕಮ್ಮಞ್ಹಿ ಆಯೂಹಿಯಮಾನಮೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಆಕಡ್ಢತಿ ನಾಮ. ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುನಿದಾನಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಯ ಕಮ್ಮನಿದಾನಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪರಿಞ್ಞಾತೇತಿ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾತೇ. ಪರಿಞ್ಞಾಯೋಜನಾ ಪನೇತ್ಥ ಫಸ್ಸೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಿಸ್ಸೋ ತಣ್ಹಾತಿ ಕಾಮತಣ್ಹಾ ಭವತಣ್ಹಾ ವಿಭವತಣ್ಹಾತಿ ಇಮಾ ಪರಿಞ್ಞಾತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತಣ್ಹಾಮೂಲಕತ್ತಾ ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾಯ. ನ ಹಿ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಅಪ್ಪಹೀನೇ ಫಲಂ ಪಹೀಯತಿ. ಇತಿ ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾಹಾರವಸೇನಪಿ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಾ ದೇಸನಾ ಕಥಿತಾ. ತತಿಯಾಹಾರೋ.

ಚತುತ್ಥೇ ಆಗುಚಾರಿನ್ತಿ ಪಾಪಚಾರಿಂ ದೋಸಕಾರಕಂ. ಕಥಂ ಸೋ ಪುರಿಸೋತಿ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಕಥಂಭೂತೋ, ಕಿಂ ಯಾಪೇತಿ, ನ ಯಾಪೇತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ? ತಥೇವ ದೇವ ಜೀವತೀತಿ ಯಥಾ ಪುಬ್ಬೇ, ಇದಾನಿಪಿ ತಥೇವ ಜೀವತಿ.

ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಇಧಾಪಿ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ರಾಜಾ ವಿಯ ಹಿ ಕಮ್ಮಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಆಗುಚಾರೀ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ವಟ್ಟಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೋ ಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನೋ, ತೀಣಿ ಸತ್ತಿಸತಾನಿ ವಿಯ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಆಗುಚಾರಿಂ ಪುರಿಸಂ ‘‘ತೀಹಿ ಸತ್ತಿಸತೇಹಿ ಹನಥಾ’’ತಿ ರಞ್ಞಾ ಆಣತ್ತಕಾಲೋ ವಿಯ ಕಮ್ಮರಞ್ಞಾ ವಟ್ಟಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಪುಥುಜ್ಜನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಪಕ್ಖಿಪನಕಾಲೋ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತೀಣಿ ಸತ್ತಿಸತಾನಿ ವಿಯ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಸತ್ತೀಸು ಪನ ದುಕ್ಖಂ ನತ್ಥಿ, ಸತ್ತೀಹಿ ಪಹಟವಣಮೂಲಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ಏವಮೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ ನತ್ಥಿ, ದಿನ್ನಾಯ ಪನ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಪವತ್ತೇ ವಿಪಾಕದುಕ್ಖಂ ಸತ್ತಿಪಹಟವಣಮೂಲಕಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಯ ಹೋತಿ.

ಪರಿಞ್ಞಾತೇತಿ ತೀಹೇವ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾತೇ. ಇಧಾಪಿ ಪರಿಞ್ಞಾಯೋಜನಾ ಫಸ್ಸಾಹಾರೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ನಾಮರೂಪನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪಂ. ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾತೇ ತಂ ಪರಿಞ್ಞಾತಮೇವ ಹೋತಿ ತಮ್ಮೂಲಕತ್ತಾ ಸಹುಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಚ. ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಾಹಾರವಸೇನಪಿ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಾ ದೇಸನಾ ಕಥಿತಾತಿ. ಚತುತ್ಥಾಹಾರೋ. ತತಿಯಂ.

೪. ಅತ್ಥಿರಾಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೪. ಚತುತ್ಥೇ ರಾಗೋತಿಆದೀನಿ ಲೋಭಸ್ಸೇವ ನಾಮಾನಿ. ಸೋ ಹಿ ರಞ್ಜನವಸೇನ ರಾಗೋ, ನನ್ದನವಸೇನ ನನ್ದೀ, ತಣ್ಹಾಯನವಸೇನ ತಣ್ಹಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ತತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿರೂಳ್ಹನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ ಜವಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿಆಕಡ್ಢನಸಮತ್ಥತಾಯ ಪತಿಟ್ಠಿತಞ್ಚೇವ ವಿರೂಳ್ಹಞ್ಚ. ಯತ್ಥಾತಿ ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟೇ ಭುಮ್ಮಂ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಾ ಪುರಿಮಪುರಿಮಪದೇ ಏತಂ ಭುಮ್ಮಂ. ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ವುದ್ಧೀತಿ ಇದಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಪಾಕವಟ್ಟೇ ಠಿತಸ್ಸ ಆಯತಿವಟ್ಟಹೇತುಕೇ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಯತ್ಥ ಅತ್ಥಿ ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಆಯತಿಂ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಅತ್ಥಿ.

ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ರಜಕಚಿತ್ತಕಾರಾ ವಿಯ ಹಿ ಸಹಕಮ್ಮಸಮ್ಭಾರಂ ಕಮ್ಮಂ, ಫಲಕಭಿತ್ತಿದುಸ್ಸಪಟಾ ವಿಯ ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟಂ. ಯಥಾ ರಜಕಚಿತ್ತಕಾರಾ ಪರಿಸುದ್ಧೇಸು ಫಲಕಾದೀಸು ರೂಪಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಸಸಮ್ಭಾರಕಕಮ್ಮಂ ಭವೇಸು ರೂಪಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಅಕುಸಲೇನ ಚಿತ್ತಕಾರೇನ ಸಮುಟ್ಠಾಪಿತಂ ರೂಪಂ ವಿರೂಪಂ ಹೋತಿ ದುಸ್ಸಣ್ಠಿತಂ ಅಮನಾಪಂ, ಏವಮೇವ ಏಕಚ್ಚೋ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಞಾಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಕರೋತಿ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ರೂಪಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಂ ಚಕ್ಖಾದೀನಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅದತ್ವಾ ದುಬ್ಬಣ್ಣಂ ದುಸ್ಸಣ್ಠಿತಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಮ್ಪಿ ಅಮನಾಪಂ ರೂಪಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಯಥಾ ಪನ ಕುಸಲೇನ ಚಿತ್ತಕಾರೇನ ಸಮುಟ್ಠಾಪಿತಂ ರೂಪಂ ಸುರೂಪಂ ಹೋತಿ ಸುಸಣ್ಠಿತಂ ಮನಾಪಂ, ಏವಮೇವ ಏಕಚ್ಚೋ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಕರೋತಿ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ರೂಪಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಂ ಚಕ್ಖಾದೀನಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಂ ಸುಸಣ್ಠಿತಂ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಂ ವಿಯ ರೂಪಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಆಹಾರಂ ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆಹಾರನಾಮರೂಪಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಏಕೋ ಸನ್ಧಿ, ವಿಪಾಕವಿಧಿಂ ನಾಮರೂಪೇನ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಾಮರೂಪಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಏಕೋ ಸನ್ಧಿ, ಸಙ್ಖಾರಾನಞ್ಚ ಆಯತಿಭವಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರೇ ಏಕೋ ಸನ್ಧೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಕೂಟಾಗಾರನ್ತಿ ಏಕಕಣ್ಣಿಕಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಕತಂ ಅಗಾರಂ. ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾತಿ ದ್ವೇ ಕಣ್ಣಿಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಕತಸಾಲಾ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಸೂರಿಯರಸ್ಮಿಸಮಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸೂರಿಯರಸ್ಮಿ ಪನ ಅತ್ಥಿ, ಸಾ ಕೇವಲಂ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಅಭಾವೇನ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಾ ನಾಮ ಜಾತಾ, ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿತಾಯ ಏವ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಂ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಕಾಯಾದಯೋ ಅತ್ಥಿ, ತೇಹಿ ಪನ ಕತಕಮ್ಮಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಕಿರಿಯಮತ್ತೇ ಠತ್ವಾ ಅವಿಪಾಕಂ ಹೋತಿ. ಏವಮಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿತಾಯ ಏವ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಂ ನಾಮ ಜಾತನ್ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ನಗರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೫. ಪಞ್ಚಮೇ ನಾಮರೂಪೇ ಖೋ ಸತಿ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಸತಿ ವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಸತಿ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ ಚ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ನ ವುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಅವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾರಾ ಹಿ ತತಿಯೋ ಭವೋ, ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಯಂ ವಿಪಸ್ಸನಾ ನ ಘಟೀಯತಿ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಹಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಪಞ್ಚವೋಕಾರವಸೇನ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠೋತಿ.

ನನು ಚ ಅವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅದಿಟ್ಠೇಸು ನ ಸಕ್ಕಾ ಬುದ್ಧೇನ ಭವಿತುನ್ತಿ. ಸಚ್ಚಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಇಮಿನಾ ಪನ ತೇ ಭವಉಪಾದಾನತಣ್ಹಾವಸೇನ ದಿಟ್ಠಾವ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ನಾಮ ಗೋಧಂ ಅನುಬನ್ಧನ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ತಂ ಕೂಪಂ ಪವಿಟ್ಠಂ ದಿಸ್ವಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಪವಿಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ ಖಣಿತ್ವಾ ಗೋಧಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ನ ಪರಭಾಗಂ ಖನೇಯ್ಯ, ಕಸ್ಮಾ? ಕಸ್ಸಚಿ ನತ್ಥಿತಾಯ. ಏವಂ ಮಹಾಪುರಿಸೋಪಿ ಗೋಧಂ ಅನುಬನ್ಧನ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಜರಾಮರಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ, ಇಮಸ್ಸ ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಯಾವ ನಾಮರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಪಚ್ಚಯಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸಪಿ ಪಚ್ಚಯಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ವಿಞ್ಞಾಣಮೇವ ಅದ್ದಸ. ತತೋ ‘‘ಏತ್ತಕೋ ಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವವಸೇನ ಸಮ್ಮಸನಚಾರೋ’’ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟಿನಿವತ್ತೇಸಿ, ಪರತೋ ತುಚ್ಛಕೂಪಸ್ಸ ಅಭಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ ಅವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾರದ್ವಯಂ ಅತ್ಥಿ, ತದೇತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಗಹಿತತ್ತಾ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಸಮ್ಮಸನೂಪಗಂ ನ ಹೋತೀತಿ ನ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ.

ಪಚ್ಚುದಾವತ್ತತೀತಿ ಪಟಿನಿವತ್ತತಿ. ಕತಮಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಚ್ಚುದಾವತ್ತತೀತಿ? ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ವಿಪಸ್ಸನಾವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ. ತತ್ಥ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಚ್ಚಯತೋ ಪಟಿನಿವತ್ತತಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆರಮ್ಮಣತೋ. ಉಭಯಮ್ಪಿ ನಾಮರೂಪಂ ನಾತಿಕ್ಕಮತಿ, ನಾಮರೂಪತೋ ಪರಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಜಾಯೇಥ ವಾತಿಆದೀಸು ವಿಞ್ಞಾಣೇ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೇ ಹೋನ್ತೇ, ನಾಮರೂಪೇ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೇ ಹೋನ್ತೇ, ದ್ವೀಸುಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯೇಸು ಹೋನ್ತೇಸು ಏತ್ತಕೇನ ಜಾಯೇಥ ವಾ ಉಪಪಜ್ಜೇಥ ವಾ. ಇತೋ ಹಿ ಪರಂ ಕಿಮಞ್ಞಂ ಜಾಯೇಥ ವಾ ಉಪಪಜ್ಜೇಥ ವಾ, ನನು ಏತದೇವ ಜಾಯತಿ ಚ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಚಾತಿ?

ಏವಂ ಸದ್ಧಿಂ ಅಪರಾಪರಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧೀಹಿ ಪಞ್ಚ ಪದಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ಏತ್ತಾವತಾತಿ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ನಿಯ್ಯಾತೇನ್ತೋ ಯದಿದಂ ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ಅನುಲೋಮಪಚ್ಚಯಾಕಾರವಸೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪಮೂಲಕಂ ಆಯತಿಜರಾಮರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಅಞ್ಜಸನ್ತಿ ಮಗ್ಗಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಉದ್ಧಾಪವನ್ತನ್ತಿ ಆಪತೋ ಉಗ್ಗತತ್ತಾ ಉದ್ಧಾಪನ್ತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರೇನ ಪಾಕಾರವತ್ಥುನಾ ಸಮನ್ನಾಗತಂ. ರಮಣೀಯನ್ತಿ ಸಮನ್ತಾ ಚತುನ್ನಂ ದ್ವಾರಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಚ ನಾನಾಭಣ್ಡಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ರಮಣೀಯಂ. ಮಾಪೇಹೀತಿ ಮಹಾಜನಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಾರೇಹಿ. ಮಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ವಾಸಂ ಕಾರೇಯ್ಯ. ಕಾರೇನ್ತೋ ಚ ಪಠಮಂ ಅಟ್ಠಾರಸ ಮನುಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ಪೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಪುಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ನ ತಾವ ಸಮ್ಪುಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಅಪರಾನಿ ಪಞ್ಚಕುಲಾನಿ ಪೇಸೇಯ್ಯ. ಪುನ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ನ ತಾವ ಸಮ್ಪುಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಅಪರಾನಿ ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸಕುಲಾನಿ ಪೇಸೇಯ್ಯ. ಪುನ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ನ ತಾವ ಸಮ್ಪುಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಅಪರಾನಿ ತಿಂಸ ಕುಲಾನಿ ಪೇಸೇಯ್ಯ. ಪುನ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ನ ತಾವ ಸಮ್ಪುಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಅಪರಂ ಕುಲಸಹಸ್ಸಂ ಪೇಸೇಯ್ಯ. ಪುನ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ನ ತಾವ ಸಮ್ಪುಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಅಪರಾನಿ ಏಕಾದಸನಹುತಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಪೇಸೇಯ್ಯ. ಪುನ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ನ ತಾವ ಸಮ್ಪುಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಅಪರಾನಿ ಚತುರಾಸೀತಿಕುಲಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪೇಸೇಯ್ಯ. ಪುನ ‘‘ಸಮ್ಪುಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೇ, ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಕಿಂ ವದೇಸಿ? ಮಹನ್ತಂ ನಗರಂ ಅಸಮ್ಬಾಧಂ, ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಕುಲಾನಿ ಪೇಸೇತ್ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪೂರೇತುಂ, ಭೇರಿಂ ಪನ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಗರಂ ಇಮಾಯ ಚ ಇಮಾಯ ಚ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಯೇ ತತ್ಥ ವಸಿತುಕಾಮಾ, ಯಥಾಸುಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತು, ಇಮಞ್ಚಿಮಞ್ಚ ಪರಿಹಾರಂ ಲಭಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ ನಗರಸ್ಸ ಚೇವ ವಣ್ಣಂ ಲೋಕಸ್ಸ ಚ ಪರಿಹಾರಲಾಭಂ ಘೋಸಾಪೇಥಾ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ. ಸೋ ಏವಂ ಕರೇಯ್ಯ. ತತೋ ಮನುಸ್ಸಾ ನಗರಗುಣಞ್ಚೇವ ಪರಿಹಾರಲಾಭಞ್ಚ ಸುತ್ವಾ ಸಬ್ಬದಿಸಾಹಿ ಸಮೋಸರಿತ್ವಾ ನಗರಂ ಪೂರೇಯ್ಯುಂ. ತಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಇದ್ಧಞ್ಚೇವ ಅಸ್ಸ ಫೀತಞ್ಚ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ತದಸ್ಸ ನಗರಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಇದ್ಧಞ್ಚೇವ ಫೀತಞ್ಚಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಇದ್ಧನ್ತಿ ಸಮಿದ್ಧಂ ಸುಭಿಕ್ಖಂ. ಫೀತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತೀಹಿ ಪುಪ್ಫಿತಂ. ಬಾಹುಜಞ್ಞನ್ತಿ ಬಹೂಹಿ ಞಾತಬ್ಬಂ, ಬಹುಜನಾನಂ ಹಿತಂ ವಾ. ‘‘ಬಹುಜನ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಆಕಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಆಕಿಣ್ಣಂ ನಿರನ್ತರಂ ಫುಟ್ಠಂ. ವುಡ್ಢಿವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತನ್ತಿ ವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತಞ್ಚೇವ ವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಞ್ಚ, ಸೇಟ್ಠಭಾವಞ್ಚೇವ ವಿಪುಲಭಾವಞ್ಚ ಪತ್ತಂ, ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇ ಅಗ್ಗನಗರಂ ಜಾತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ಅರಞ್ಞಪವನೇ ಚರಮಾನಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಹಿ ದೀಪಙ್ಕರಪಾದಮೂಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರಯಮಾನೋ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅನುಯಾತಮಗ್ಗದಸ್ಸನಂ ವಿಯ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ತಂ ಏಕಪದಿಕಮಗ್ಗಂ ಅನುಗಚ್ಛತೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಮಹಾಮಗ್ಗದಸ್ಸನಂ ವಿಯ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಉಪರಿವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಚಿಣ್ಣನ್ತೇ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗದಸ್ಸನಂ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ತೇನೇವ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛತೋ ಪುರತೋ ನಗರದಸ್ಸನಂ ವಿಯ ತಥಾಗತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನನಗರದಸ್ಸನಂ, ಬಹಿನಗರಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಞ್ಞೇನ ದಿಟ್ಠಂ, ಅಞ್ಞೇನ ಮನುಸ್ಸವಾಸಂ ಕತಂ, ನಿಬ್ಬಾನನಗರಂ ಸತ್ಥಾ ಸಯಮೇವ ಪಸ್ಸಿ, ಸಯಂ ವಾಸಮಕಾಸಿ. ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಚತುನ್ನಂ ದ್ವಾರಾನಂ ದಿಟ್ಠಕಾಲೋ ವಿಯ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಚತುನ್ನಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ದಿಟ್ಠಕಾಲೋ, ತಸ್ಸ ಚತೂಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ನಗರಂ ಪವಿಟ್ಠಕಾಲೋ ವಿಯ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪವಿಟ್ಠಕಾಲೋ, ತಸ್ಸ ನಗರಬ್ಭನ್ತರೇ ಭಣ್ಡವವತ್ಥಾನಕಾಲೋ ವಿಯ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣೇನ ಪರೋಪಣ್ಣಾಸಕುಸಲಧಮ್ಮವವತ್ಥಾನಕಾಲೋ. ನಗರಸ್ಸ ಅಗಾರಕರಣತ್ಥಂ ಕುಲಪರಿಯೇಸನಕಾಲೋ ವಿಯ ಸತ್ಥು ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ವೇನೇಯ್ಯಸತ್ತೇ ವೋಲೋಕನಕಾಲೋ, ತೇನ ಪುರಿಸೇನ ಯಾಚಿತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಏಕಂ ಮಹಾಕುಟುಮ್ಬಿಕಂ ದಿಟ್ಠಕಾಲೋ ವಿಯ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಯಾಚಿತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರಂ ದಿಟ್ಠಕಾಲೋ, ರಞ್ಞೋ ಮಹಾಕುಟುಮ್ಬಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ನಗರವಾಸಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಪಹಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ಭಗವತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇ ಅಟ್ಠಾರಸಯೋಜನಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಸಾಳ್ಹಿಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಇಸಿಪತನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಥೇರಂ ಕಾಯಸಕ್ಖಿಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಿತಕಾಲೋ, ಮಹಾಕುಟುಮ್ಬಿಕೇನ ಅಟ್ಠಾರಸ ಪುರಿಸಕೋಟಿಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಅಜ್ಝಾವುಟ್ಠಕಾಲೋ ವಿಯ ತಥಾಗತೇನ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕೇ ಪವತ್ತಿತೇ ಥೇರಸ್ಸ ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಕೋಟೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಕಾಲೋ, ಏವಂ ನಿಬ್ಬಾನನಗರಂ ಪಠಮಂ ಆವಾಸಿತಂ, ತತೋ ಸಮ್ಪುಣ್ಣಂ ನಗರನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ನ ತಾವಾತಿ ವುತ್ತೇ ಪಞ್ಚ ಕುಲಾನಿ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ಚತುರಾಸೀತಿಕುಲಸಹಸ್ಸಪೇಸನಂ ವಿಯ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಸುತ್ತಾದೀನಿ ದೇಸೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯೇ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಸಪಮುಖಾ ಪಞ್ಚಪಣ್ಣಾಸ ಕುಲಪುತ್ತಾ, ತಿಂಸ ಭದ್ದವಗ್ಗಿಯಾ, ಸಹಸ್ಸಪುರಾಣಜಟಿಲಾ, ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಪಮುಖಾನಿ ಏಕಾದಸಪುರಿಸನಹುತಾನಿ, ತಿರೋಕುಟ್ಟಾನುಮೋದನೇ ಚತುರಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಏತ್ತಕಸ್ಸ ಜನಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನನಗರಂ ಪೇಸಿತಕಾಲೋ, ಅಥ ತೇನ ನಯೇನ ನಗರೇ ಅಪೂರಿಯಮಾನೇ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ನಗರಸ್ಸ ವಣ್ಣಘೋಸನಂ ಕುಲಾನಂ ಪರಿಹಾರಲಾಭಘೋಸನಂ ವಿಯ ಚ ಮಾಸಸ್ಸ ಅಟ್ಠ ದಿವಸೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನವಣ್ಣಸ್ಸ ಚೇವ ನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಜಾತಿಕನ್ತಾರಾದಿನಿತ್ಥರಣಾನಿಸಂಸಸ್ಸ ಚ ಘೋಸನಂ, ತತೋ ಸಬ್ಬದಿಸಾಹಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ನಗರಸಮೋಸರಣಂ ವಿಯ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ತತೋ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅನುಲೋಮಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ಅಪರಿಮಾಣಾನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನಸಮೋಸರಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಪುರಾಣಂ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಅರಿಯಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ. ಅಯಞ್ಹಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಪವಾರಣಸುತ್ತೇ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೧೫) ಅವತ್ತಮಾನಕಟ್ಠೇನ ‘‘ಅನುಪ್ಪನ್ನಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಅವಳಞ್ಜನಟ್ಠೇನ ‘‘ಪುರಾಣಮಗ್ಗೋ’’ತಿ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಂ ಸಕಲಸಾಸನಂ. ಇದ್ಧನ್ತಿ ಝಾನಸ್ಸಾದೇನ ಸಮಿದ್ಧಂ ಸುಭಿಕ್ಖಂ. ಫೀತನ್ತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಭರಣೇಹಿ ಪುಪ್ಫಿತಂ. ವಿತ್ಥಾರಿಕನ್ತಿ ವಿತ್ಥಿಣ್ಣಂ. ಬಾಹುಜಞ್ಞನ್ತಿ ಬಹುಜನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ. ಯಾವ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ ಯಾವ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಅತ್ಥಿ, ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತಂ ಸುದೇಸಿತಂ ತಥಾಗತೇನಾತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಸಮ್ಮಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೬. ಛಟ್ಠೇ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆಮನ್ತೇಸಿ? ಯಸ್ಮಾಸ್ಸ ಸುಖುಮಾ ತಿಲಕ್ಖಣಾಹತಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಜನಪದೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಸಹೇತುಕಾ ಪಞ್ಞವನ್ತೋ. ಸಿನಿದ್ಧಾನಿ ಕಿರೇತ್ಥ ಭೋಜನಾನಿ, ತಾನಿಸೇವತೋ ಜನಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ವಡ್ಢತಿ, ತೇ ಗಮ್ಭೀರಂ ತಿಲಕ್ಖಣಾಹತಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನೇವ ಭಗವಾ ದೀಘಮಜ್ಝಿಮೇಸು ಮಹಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೭೨ ಆದಯೋ) ಮಹಾನಿದಾನಂ (ದೀ. ನಿ. ೨.೯೫ ಆದಯೋ), ಆನೇಞ್ಜಸಪ್ಪಾಯಂ (ಮ. ನಿ. ೩.೬೬ ಆದಯೋ), ಸಂಯುತ್ತಕೇ ಚೂಳನಿದಾನಾದಿಸುತ್ತನ್ತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಗಮ್ಭೀರಾನಿ ಸುತ್ತಾನಿ ತತ್ಥೇವ ಕಥೇಸಿ. ಸಮ್ಮಸಥ ನೋತಿ ಸಮ್ಮಸಥ ನು. ಅನ್ತರಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಪಚ್ಚಯಸಮ್ಮಸನಂ. ನ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವತೋ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧೇಸೀತಿ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರವಸೇನ ಬ್ಯಾಕಾರಾಪೇತುಕಾಮಸ್ಸ ಭಗವತೋ ತಥಾ ಅಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರವಸೇನ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಗಹೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ.

ಏತದವೋಚಾತಿ ದೇಸನಾ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿಂ ನ ಗತಾ, ದೇಸನಾಯ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿಗಮನತ್ಥಂ ಏತದವೋಚ. ತೇನಹಾನನ್ದ, ಸುಣಾಥಾತಿ ಇದಂ ತೇಪಿಟಕೇ ಬುದ್ಧವಚನೇ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಪದಂ. ಅಞ್ಞತ್ಥ ಹಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಉಪಧಿನಿದಾನನ್ತಿ ಖನ್ಧುಪಧಿನಿದಾನಂ. ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಞ್ಹೇತ್ಥ ಉಪಧೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಜಾಯತಿ. ನಿವಿಸತೀತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪವತ್ತಿವಸೇನ ಪತಿಟ್ಠಹತಿ.

ಯಂ ಖೋ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪನ್ತಿ ಯಂ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಪಿಯಸಭಾವಞ್ಚೇವ ಮಧುರಸಭಾವಞ್ಚ. ಚಕ್ಖುಂ ಲೋಕೇತಿಆದೀಸು ಲೋಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಚಕ್ಖಾದೀಸು ಮಮತ್ತೇನ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠಾ ಸತ್ತಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಅತ್ತನೋ ಚಕ್ಖುಂ ಆದಾಸಾದೀಸು ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಹಣಾನುಸಾರೇನ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಪಞ್ಚಪಸಾದಂ ಸುವಣ್ಣವಿಮಾನೇ ಉಗ್ಘಾಟಿತಮಣಿಸೀಹಪಞ್ಜರಂ ವಿಯ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ಸೋತಂ ರಜತಪನಾಳಿಕಂ ವಿಯ ಪಾಮಙ್ಗಸುತ್ತಂ ವಿಯ ಚ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ತುಙ್ಗನಾಸಾತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರಂ ಘಾನಂ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಠಪಿತಹರಿತಾಲವಟ್ಟಿಂ ವಿಯ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ಜಿವ್ಹಂ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಪಟಲಂ ವಿಯ ಮುದುಸಿನಿದ್ಧಮಧುರರಸದಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ಕಾಯಂ ಸಾಲಲಟ್ಠಿಂ ವಿಯ ಸುವಣ್ಣತೋರಣಂ ವಿಯ ಚ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ಮನಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಮನೇನ ಅಸದಿಸಂ ಉಳಾರಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ.

ನಿಚ್ಚತೋ ಅದ್ದಕ್ಖುನ್ತಿ ನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಅದ್ದಸಂಸು. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ನ ಪರಿಮುಚ್ಚಿಂಸು ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ಸಕಲಸ್ಮಾಪಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಾ ನ ಪರಿಮುಚ್ಚಿಂಸು. ದಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಆಪಾನೀಯಕಂಸೋತಿ ಸರಕಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಆಪಂ ಪಿವನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಆಪಾನೀಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಆಪಾನೀಯೋ ಚ ಸೋ ಕಂಸೋ ಚಾತಿ ಆಪಾನೀಯಕಂಸೋ. ಸುರಾಮಣ್ಡಸರಕಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ‘‘ವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ ಪನ ಕಂಸೇ ಠಿತಪಾನಮೇವ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತೋತಿ ಘಮ್ಮೇನ ಅಭಿತತ್ತೋ. ಘಮ್ಮಪರೇತೋತಿ ಘಮ್ಮೇನ ಫುಟ್ಠೋ, ಅನುಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಿವತೋ ಹಿ ಖೋ ತಂ ಛಾದೇಸ್ಸತೀತಿ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ ತಂ ಪಾನೀಯಂ ವಣ್ಣಾದಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ರುಚ್ಚಿಸ್ಸತಿ, ಸಕಲಸರೀರಂ ವಾ ಫರಿತ್ವಾ ತುಟ್ಠಿಂ ಉಪ್ಪಾದಯಮಾನಂ ಠಸ್ಸತಿ. ಅಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖಾತಿ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ.

ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ಆಪಾನೀಯಕಂಸೋ ವಿಯ ಹಿ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತಪುರಿಸೋ ವಿಯ ವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತೋ ಪುಥುಜ್ಜನೋ, ಆಪಾನೀಯಕಂಸೇನ ನಿಮನ್ತನಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಲೋಕೇ ಪಿಯರೂಪೇನ ಸಾತರೂಪೇನ ಆರಮ್ಮಣೇನ ನಿಮನ್ತಕಜನೋ, ಆಪಾನೀಯಕಂಸೇ ಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಚ ಆದೀನವಞ್ಚ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ಆಪಾನಕಮನುಸ್ಸೋ ವಿಯ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾದಿಕೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ. ಯಥೇವ ಹಿ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಪಲೋಕಿತಮನುಸ್ಸೋ ಆಪಾನೀಯಕಂಸೇ ಗುಣಞ್ಚ ಆದೀನವಞ್ಚ ಆರೋಚೇತಿ, ಏವಮೇವ ಆಚರಿಯೋ ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ಕಥೇತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಆಪಾನೀಯಕಂಸಮ್ಹಿ ಗುಣೇ ಚ ಆದೀನವೇ ಚ ಆರೋಚಿತೇ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಪಿಯವಣ್ಣಾದಿಸಮ್ಪದಾಯಮೇವ ಸಞ್ಜಾತವೇಗೋ ‘‘ಸಚೇ ಮರಣಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಹಸಾ ಅಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖಾಯ ತಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಮರಣಂ ವಾ ಮರಣಮತ್ತಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ನಿಗಚ್ಛತಿ, ಏವಮೇವ, ಭಿಕ್ಖು, ‘‘ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ದಸ್ಸನಾದಿವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಸೋಮನಸ್ಸಮತ್ತಮೇವ ಅಸ್ಸಾದೋ, ಆದೀನವೋ ಪನ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕೋ ಬಹು ನಾನಪ್ಪಕಾರೋ, ಅಪ್ಪಸ್ಸಾದಾ ಕಾಮಾ ಬಹುದುಕ್ಖಾ ಬಹುಪಾಯಾಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ ಆನಿಸಂಸಞ್ಚ ಆದೀನವಞ್ಚ ಕಥೇತ್ವಾ – ‘‘ಸಮಣಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪಜ್ಜ, ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಭವ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಜಾಗರಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋ’’ತಿ ಏವಂ ಓವದಿತೋಪಿ ಅಸ್ಸಾದಬದ್ಧಚಿತ್ತತಾಯ ‘‘ಸಚೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೋ ಆದೀನವೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇ ಅಪಸಾದೇತ್ವಾ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾದೀನಿ ಚೇವ ವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಞ್ಚ ಪಹಾಯ ಲೋಕಾಮಿಸಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮತಾಯ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತತಿ. ತತೋ ದುಚ್ಚರಿತಾನಿ ಪೂರೇನ್ತೋ ಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದನಾದಿಕಾಲೇ ‘‘ಚೋರೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಇಧೇವ ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಛೇದನಂ ಪತ್ವಾ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭೋತಿ.

ಪಾನೀಯೇನ ವಾ ವಿನೇತುನ್ತಿ ಸೀತೇನ ವಾರಿನಾ ಹರಿತುಂ. ದಧಿಮಣ್ಡಕೇನಾತಿ ದಧಿಮಣ್ಡನಮತ್ತೇನ. ಭಟ್ಠಲೋಣಿಕಾಯಾತಿ ಸಲೋಣೇನ ಸತ್ತುಪಾನೀಯೇನ. ಲೋಣಸೋವೀರಕೇನಾತಿ ಸಬ್ಬಧಞ್ಞಫಲಕಳೀರಾದೀನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಲೋಣಸೋವೀರಕಂ ನಾಮ ಕರೋನ್ತಿ, ತೇನ.

ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ ಪನೇತ್ಥ – ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತಪುರಿಸೋ ವಿಯ ವಟ್ಟಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಕಾಲೇ ಯೋಗಾವಚರೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಆಪಾನೀಯಕಂಸಂ ಪಹಾಯ ಪಾನೀಯಾದೀಹಿ ಪಿಪಾಸಸ್ಸ ವಿನೋದನಂ ವಿಯ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ಛದ್ವಾರಾದೀನಿ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಫಲಾಧಿಗಮೋ, ಪಾನೀಯಾದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಪಾನಾನಿ ವಿಯ ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ, ತೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಸುರಾಪಿಪಾಸಿತಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಸುಖಿನೋ ಯೇನ ಕಾಮಂ ಗಮನಂ ವಿಯ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಚತುಮಗ್ಗಪಾನಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ತಣ್ಹಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಅಗತಪುಬ್ಬಂ ನಿಬ್ಬಾನದಿಸಂ ಗಮನಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ನಳಕಲಾಪೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೭. ಸತ್ತಮೇ ಕಿನ್ನು ಖೋ, ಆವುಸೋತಿ ಕಸ್ಮಾ ಪುಚ್ಛತಿ? ‘‘ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ಕಥಂ ನು ಖೋ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಜಾನನತ್ಥಂ. ಅಪಿಚ ಅತೀತೇ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಿಂಸೂತಿ ಅನಾಗತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀತಿಪಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಇದಾನೇವ ಖೋ ಮಯನ್ತಿ ಇದಂ ಥೇರೋ ಯಸ್ಸ ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ವುತ್ತಂ, ತದೇವ ನಾಮರೂಪಂ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಆಹ. ನಳಕಲಾಪಿಯೋತಿ ಇಧ ಪನ ಅಯಕಲಾಪಾದಿವಸೇನ ಉಪಮಂ ಅನಾಹರಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞಾಣನಾಮರೂಪಾನಂ ಅಬಲದುಬ್ಬಲಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅಯಂ ಉಪಮಾ ಆಭತಾ.

ನಿರೋಧೋ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ತಕೇ ಠಾನೇ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವವಸೇನ ದೇಸನಾ ಕಥಿತಾ. ಛತ್ತಿಂಸಾಯ ವತ್ಥೂಹೀತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇಸು ದ್ವಾದಸಸು ಪದೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ತಿಣ್ಣಂ ತಿಣ್ಣಂ ವಸೇನ ಛತ್ತಿಂಸಾಯ ಕಾರಣೇಹಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಪಠಮೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಗುಣೋ, ದುತಿಯಾ ಪಟಿಪತ್ತಿ, ತತಿಯಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಫಲಂ. ತತ್ಥ ಪಠಮನಯೇನ ದೇಸನಾಸಮ್ಪತ್ತಿ ಕಥಿತಾ, ದುತಿಯೇನ ಸೇಕ್ಖಭೂಮಿ, ತತಿಯೇನ ಅಸೇಕ್ಖಭೂಮೀತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಕೋಸಮ್ಬಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಅಞ್ಞತ್ರೇವಾತಿ ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ಪರಸ್ಸ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಯಂ ಏಸ ಭಣತಿ, ತಂ ಭೂತನ್ತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅಪರಸ್ಸ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ಯಂ ಕಾರಣಂ ರುಚ್ಚತಿ, ಸೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಏತ’’ನ್ತಿ ರುಚಿಯಾ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಏಕೋ ‘‘ಚಿರಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏವಂ ಅನುಸ್ಸವೋ ಅತ್ಥಿ, ಭೂತಮೇತ’’ನ್ತಿ ಅನುಸ್ಸವೇನ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಿತಕ್ಕಯತೋ ಏಕಂ ಕಾರಣಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ಸೋ ‘‘ಅತ್ಥೇತ’’ನ್ತಿ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕೇನ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅಪರಸ್ಸ ಚಿನ್ತಯತೋ ಏಕಾ ದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಯಾಯಸ್ಸ ತಂ ಕಾರಣಂ ನಿಜ್ಝಾಯನ್ತಸ್ಸ ಖಮತಿ, ಸೋ ‘‘ಅತ್ಥೇತ’’ನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಥೇರೋ ಪನ ಪಞ್ಚಪಿ ಏತಾನಿ ಕಾರಣಾನಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಞಾಣೇನ ಪಟಿವಿದ್ಧಭಾವಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಅಞ್ಞತ್ರೇವ, ಆವುಸೋ ಮುಸಿಲ, ಸದ್ಧಾಯಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಞ್ಞತ್ರೇವಾತಿ ಸದ್ಧಾದೀನಿ ಕಾರಣಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ, ವಿನಾ ಏತೇಹಿ ಕಾರಣೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭವನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ.

ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸೀತಿ ಥೇರೋ ಖೀಣಾಸವೋ, ಅಹಂ ಪನ ಖೀಣಾಸವೋತಿ ವಾ ನ ವಾತಿ ವಾ ಅವತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀಯೇವ ಅಹೋಸಿ. ಆಯಸ್ಮಾ ನಾರದೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಪವಿಟ್ಠಂ ಏತದವೋಚಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಅವೋಚ? ಸೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭವನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಮಾತಿ ಸೇಖೇಹಿಪಿ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ ಪಞ್ಹೋ ಏಸ, ಅಯಂ ಪನ ಥೇರೋ ಇಮಂ ಥೇರಂ ಅಸೇಖಭೂಮಿಯಾ ಕಾರೇತಿ, ಇಮಂ ಠಾನಂ ಜಾನಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏತಂ ಅವೋಚ.

ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಸುದಿಟ್ಠನ್ತಿ ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಸುಟ್ಠು ದಿಟ್ಠಂ. ನ ಚಮ್ಹಿ ಅರಹನ್ತಿ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇ ಠಿತತ್ತಾ ಅರಹಂ ನ ಹೋಮೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಯಂ ಪನಸ್ಸ ಇದಾನಿ ‘‘ಭವನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ ಞಾಣಂ, ತಂ ಏಕೂನವೀಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣೇಹಿ ವಿಮುತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ. ಉದಪಾನೋತಿ ವೀಸತಿಂಸಹತ್ಥಗಮ್ಭೀರೋ ಪಾನೀಯಕೂಪೋ. ಉದಕವಾರಕೋತಿ ಉದಕಉಸ್ಸಿಞ್ಚನವಾರಕೋ. ಉದಕನ್ತಿ ಹಿ ಖೋ ಞಾಣಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ತೀರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಓಲೋಕಯತೋ ಏವಂ ಞಾಣಂ ಭವೇಯ್ಯ. ನ ಚ ಕಾಯೇನ ಫುಸಿತ್ವಾತಿ ಉದಕಂ ಪನ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಕಾಯೇನ ಫುಸಿತ್ವಾ ವಿಹರಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ. ಉದಪಾನೇ ಉದಕದಸ್ಸನಂ ವಿಯ ಹಿ ಅನಾಗಾಮಿನೋ ನಿಬ್ಬಾನದಸ್ಸನಂ, ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಅನಾಗಾಮೀ, ಉದಕವಾರಕೋ ವಿಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ, ಯಥಾ ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತಪುರಿಸೋ ಉದಪಾನೇ ಉದಕಂ ಪಸ್ಸತಿ. ಏವಂ ಅನಾಗಾಮೀ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣೇನ ‘‘ಉಪರಿ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಯೋ ನಾಮ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಯಥಾ ಪನ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಉದಕವಾರಕಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯ ಉದಕಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಕಾಯೇನ ಫುಸಿತುಂ ನ ಲಭತಿ, ಏವಂ ಅನಾಗಾಮೀ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತುಂ ನ ಲಭತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಉಪಯನ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೯. ನವಮೇ ಉಪಯನ್ತೋತಿ ಉದಕವಡ್ಢನಸಮಯೇ ಉಪರಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋ. ಮಹಾನದಿಯೋತಿ ಗಙ್ಗಾಯಮುನಾದಿಕಾ ಮಹಾಸರಿತಾಯೋ. ಉಪಯಾಪೇತೀತಿ ಉಪರಿ ಯಾಪೇತಿ, ವಡ್ಢೇತಿ ಪೂರೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅವಿಜ್ಜಾ ಉಪಯನ್ತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ ಉಪರಿ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಭವಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣನ್ತೀ. ಸಙ್ಖಾರೇ ಉಪಯಾಪೇತೀತಿ ಸಙ್ಖಾರೇ ಉಪರಿ ಯಾಪೇತಿ ವಡ್ಢೇತಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಪಯನ್ತೋತಿ ಅಪಗಚ್ಛನ್ತೋ ಓಸರನ್ತೋ. ಅವಿಜ್ಜಾ ಅಪಯನ್ತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ ಅಪಗಚ್ಛಮಾನಾ ಓಸರಮಾನಾ ಉಪರಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಙ್ಖಾರೇ ಅಪಯಾಪೇತೀತಿ ಸಙ್ಖಾರೇ ಅಪಗಚ್ಛಾಪೇತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬಪದೇಸು. ನವಮಂ.

೧೦. ಸುಸಿಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೦. ದಸಮೇ ಗರುಕತೋತಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಪಾಸಾಣಚ್ಛತ್ತಂ ವಿಯ ಚಿತ್ತೇನ ಗರುಕತೋ. ಮಾನಿತೋತಿ ಮನೇನ ಪಿಯಾಯಿತೋ. ಪೂಜಿತೋತಿ ಚತುಪಚ್ಚಯಪೂಜಾಯ ಪೂಜಿತೋ. ಅಪಚಿತೋತಿ ನೀಚವುತ್ತಿಕರಣೇನ ಅಪಚಿತೋ. ಸತ್ಥಾರಞ್ಹಿ ದಿಸ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧಾದೀಹಿ ಓತರನ್ತಿ ಮಗ್ಗಂ ದೇನ್ತಿ, ಅಂಸಕೂಟತೋ ಸಾಟಕಂ ಅಪನೇನ್ತಿ, ಆಸನತೋ ವುಟ್ಠಹನ್ತಿ ವನ್ದನ್ತಿ. ಏವಂ ಸೋ ತೇಹಿ ಅಪಚಿತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸುಸಿಮೋತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ ವೇದಙ್ಗೇಸು ಕುಸಲೋ ಪಣ್ಡಿತಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ. ಏಹಿ ತ್ವನ್ತಿ ತೇಸಂ ಕಿರ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ನ ಜಾತಿಗೋತ್ತಾದೀನಿ ಆಗಮ್ಮ ಲಾಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ ಜಾತೋ, ಕವಿಸೇಟ್ಠೋ ಪನೇಸ ಉತ್ತಮಕವಿತಾಯ ಸಾವಕಾನಂ ಗನ್ಥಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ದೇತಿ, ತಂ ತೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಉಪನಿಸಿನ್ನಕಥಮ್ಪಿ ಅನುಮೋದನಮ್ಪಿ ಸರಭಞ್ಞಮ್ಪೀತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ಕಥೇನ್ತಿ, ತೇ ತೇಸಂ ಪಸನ್ನಾ ಲಾಭಂ ಉಪಸಂಹರನ್ತಿ. ಸಚೇ ಮಯಂ ಯಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಜಾನಾತಿ, ತತೋ ಥೋಕಂ ಜಾನೇಯ್ಯಾಮ, ಅತ್ತನೋ ಸಮಯಂ ತತ್ಥ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಯಮ್ಪಿ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಕಥೇಯ್ಯಾಮ, ತತೋ ಏತೇಹಿ ಲಾಭಿತರಾ ಭವೇಯ್ಯಾಮ. ಕೋ ನು ಖೋ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತೇ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಸುಸಿಮೋ ಪಟಿಬಲೋ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹಂಸು.

ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ? ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ, ‘‘ಕಸ್ಸ ನು ಖೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಹಂ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಖಿಪ್ಪಂ ಲದ್ಧುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ? ತತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಗರು ತೇಜುಸ್ಸದೋ ನಿಯಮಮನುಯುತ್ತೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಕಾಲೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಖತ್ತಿಯಾದಯೋ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸಮಯೇ ನ ಸಕ್ಕಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ. ಸಾವಕೇಸುಪಿಸ್ಸ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಲಕ್ಖಣಮ್ಹಿ ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಿತೋ, ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಸಮಾಧಿಲಕ್ಖಣಸ್ಮಿಂ ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಿತೋ, ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಧುತಙ್ಗಧರೇಸು ಅನುರುದ್ಧೋ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕೇಸು, ಪುಣ್ಣೋ ಮನ್ತಾಣಿಪುತ್ತೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೇಸು, ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರೋ ವಿನಯಧರೇಸು ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಿತೋ, ಅಯಂ ಪನ ಆನನ್ದೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ತಿಪಿಟಕಧರೋ, ಸತ್ಥಾಪಿಸ್ಸ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಕಥಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಿತೋ, ಅಟ್ಠನ್ನಂ ವರಾನಂ ಲಾಭೀ, ಚತೂಹಿ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ತಸ್ಸ ಸಮೀಪಂ ಗತೋ ಖಿಪ್ಪಂ ಧಮ್ಮಂ ಲದ್ಧುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ.

ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಸಯಂ ಅಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ? ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ತಿತ್ಥಿಯಸಮಯೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ‘ಅಹಂ ಸತ್ಥಾ’ತಿ ಪಟಿಜಾನನ್ತೋ ಚರತಿ, ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಾಸನಸ್ಸ ಅಲಾಭಾಯಪಿ ಪರಿಸಕ್ಕೇಯ್ಯ. ನ ಖೋ ಪನಸ್ಸಾಹಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಆಜಾನಾಮಿ, ಸತ್ಥಾ ಜಾನಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ಆದಾಯ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ. ತೇನಹಾನನ್ದ, ಸುಸಿಮಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಥಾತಿ ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ತಿತ್ಥಿಯಸಮಯೇ ‘ಅಹಂ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಸತ್ಥಾ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಮಾನೋ ಚರತಿ, ‘ಇಧ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತುಂ ಇಚ್ಛಾಮೀ’ತಿ ಕಿರ ವದತಿ. ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಯಿ ಪಸನ್ನೋ, ಉದಾಹು ಮಯ್ಹಂ ಸಾವಕೇಸು, ಉದಾಹು ಮಯ್ಹಂ ವಾ ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಪಸನ್ನೋ’’ತಿ? ಅಥಸ್ಸ ಏಕಟ್ಠಾನೇಪಿ ಪಸಾದಾಭಾವಂ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಮಮ ಸಾಸನೇ ಧಮ್ಮಂ ಥೇನೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪಬ್ಬಜತಿ. ಇತಿಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಅಪರಿಸುದ್ಧಂ; ನಿಪ್ಫತ್ತಿ ನು ಖೋ ಕೀದಿಸಾ’’ತಿ? ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘ಧಮ್ಮಂ ಥೇನೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಪಬ್ಬಜತಿ, ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಪನ ಘಟೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ತೇನಹಾನನ್ದ, ಸುಸಿಮಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ.

ಅಞ್ಞಾ ಬ್ಯಾಕತಾ ಹೋತೀತಿ ತೇ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಮಾಸಂ ವಸ್ಸಂ ವಸನ್ತಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅನ್ತೋತೇಮಾಸೇ ಘಟೇನ್ತಾ ವಾಯಮನ್ತಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಟಿಲಭಿಂಸು. ತೇ ‘‘ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪವಾರಿತಪವಾರಣಾ ಸೇನಾಸನಂ ಸಂಸಾಮೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಅಞ್ಞಾತಿ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಬ್ಯಾಕತಾತಿ ಆರೋಚಿತಾ. ಅಸ್ಸೋಸೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ಓಹಿತಸೋತೋ ಹುತ್ವಾ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಠಿತಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ ತಂ ತಂ ಕಥಂ ಸುಣಿತುಕಾಮೋ. ಯೇನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ? ತಂ ಕಿರಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಞ್ಞಾ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಪರಮಪ್ಪಮಾಣಂ ಸಾರಭೂತಾ ಆಚರಿಯಮುಟ್ಠಿ ಮಞ್ಞೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ನಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ.

ಅನೇಕವಿಹಿತನ್ತಿ ಅನೇಕವಿಧಂ. ಇದ್ಧಿವಿಧನ್ತಿ ಇದ್ಧಿಕೋಟ್ಠಾಸಂ. ಆವಿಭಾವಂ ತಿರೋಭಾವನ್ತಿ ಆವಿಭಾವಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಿರೋಭಾವಂ, ತಿರೋಭಾವಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆವಿಭಾವಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋಥಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ತಿರೋಕುಟ್ಟನ್ತಿ ಪರಕುಟ್ಟಂ. ಇತರಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಉಮ್ಮುಜ್ಜನಿಮುಜ್ಜನ್ತಿ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನಞ್ಚ ನಿಮುಜ್ಜನಞ್ಚ. ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನಾತಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕಬನ್ಧನೇನ. ಕಮಥಾತಿ ನಿಸೀದಿತುಂ ವಾ ಗನ್ತುಂ ವಾ ಸಕ್ಕೋಥಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ? ಪಕ್ಖೀ ಸಕುಣೋತಿ ಪಕ್ಖಯುತ್ತೋ ಸಕುಣೋ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ಇಮಸ್ಸ ಇದ್ಧಿವಿಧಸ್ಸ, ಇತೋ ಪರೇಸಂ ದಿಬ್ಬಸೋತಾದೀನಞ್ಚ ವಣ್ಣನಾನಯೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಸನ್ತಾ ವಿಮೋಕ್ಖಾತಿ ಅಙ್ಗಸನ್ತತಾಯ ಚೇವ ಆರಮ್ಮಣಸನ್ತತಾಯ ಚ ಸನ್ತಾ ಆರುಪ್ಪವಿಮೋಕ್ಖಾ. ಕಾಯೇನ ಫುಸಿತ್ವಾತಿ ನಾಮಕಾಯೇನ ಫುಸಿತ್ವಾ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ. ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಾ ಖೋ ಮಯಂ, ಆವುಸೋತಿ, ಆವುಸೋ, ಮಯಂ ನಿಜ್ಝಾನಕಾ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಾ ಪಞ್ಞಾಮತ್ತೇನೇವ ವಿಮುತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಆಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ವಾ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ ಸುಸಿಮ, ನ ವಾ ತ್ವಂ ಆಜಾನೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹಂಸು? ಏವಂ ಕಿರ ನೇಸಂ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಮಯಂ ಇಮಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮ, ದಸಬಲಂ ಪನ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಕಙ್ಖೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ, ತಂ ಪಠಮತರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ನಿಬ್ಬಾನೇ ಞಾಣನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಚಿಣ್ಣನ್ತೇ ಪವತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣಂ, ತಂ ಪಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ.

ಆಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ವಾತಿಆದಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ? ವಿನಾಪಿ ಸಮಾಧಿಂ ಏವಂ ಞಾಣುಪ್ಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಇದಞ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸುಸಿಮ, ಮಗ್ಗೋ ವಾ ಫಲಂ ವಾ ನ ಸಮಾಧಿನಿಸ್ಸನ್ದೋ, ನ ಸಮಾಧಿಆನಿಸಂಸೋ, ನ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ನಿಪ್ಫತ್ತಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪನೇಸೋ ನಿಸ್ಸನ್ದೋ, ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಆನಿಸಂಸೋ, ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ನಿಪ್ಫತ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ವಾ ತ್ವಂ, ನ ವಾ ತ್ವಂ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ, ಅಥ ಖೋ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣಂ ಪುಬ್ಬೇ, ಪಚ್ಛಾ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಞಾಣನ್ತಿ.

ಇದಾನಿಸ್ಸ ಪಟಿವೇಧಭಬ್ಬತಂ ಞತ್ವಾ ತೇಪರಿವಟ್ಟಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಸುಸಿಮ? ರೂಪಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾತಿಆದಿಮಾಹ? ತೇ ಪರಿವಟ್ಟದೇಸನಾವಸಾನೇ ಪನ ಥೇರೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ. ಇದಾನಿಸ್ಸ ಅನುಯೋಗಂ ಆರೋಪೇನ್ತೋ ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ, ಸುಸಿಮ, ಪಸ್ಸಸೀತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಪಿ ಪನ ತ್ವಂ, ಸುಸಿಮಾತಿ ಇದಂ ಕಸ್ಮಾ ಆರಭಿ? ನಿಜ್ಝಾನಕಾನಂ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾಕಟಕರಣತ್ಥಂ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ನ ಕೇವಲಂ ತ್ವಮೇವ ನಿಜ್ಝಾನಕೋ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕೋ, ಏತೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಏವರೂಪಾಯೇವಾತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವಾತಿ. ದಸಮಂ.

ಮಹಾವಗ್ಗೋ ಸತ್ತಮೋ.