೨. ಉಪಾಸಕವಗ್ಗೋ

೧. ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೭. ದುತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಮಗಧೇಸೂತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಜನಪದೇ. ದಕ್ಖಿಣಾಗಿರಿಸ್ಮಿನ್ತಿ ರಾಜಗಹಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಗಿರಿನೋ ದಕ್ಖಿಣಭಾಗೇ ಜನಪದೋ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಜನಪದೇ, ತತ್ಥ ವಿಹಾರಸ್ಸಾಪಿ ತದೇವ ನಾಮಂ. ಏಕನಾಳಾಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೇತಿ ಏಕನಾಳಾತಿ ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪನೇತ್ಥ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಪಟಿವಸನ್ತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಗೋ ಏವ ವಾ ಸೋ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಯಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ಏಕನಾಳಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ದಕ್ಖಿಣಗಿರಿಮಹಾವಿಹಾರೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರಿಪಾಕಂ ಆಗಮಯಮಾನೋ ವಿಹರತಿ, ತೇನ ಸಮಯೇನ. ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜಸ್ಸಾತಿ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಕಸಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವತಿ, ಭಾರದ್ವಾಜೋತಿ ಚಸ್ಸ ಗೋತ್ತಂ. ಪಞ್ಚಮತ್ತಾನೀತಿ ಪಞ್ಚ ಪಮಾಣಾನಿ, ಅನೂನಾನಿ ಅನಧಿಕಾನಿ ಪಞ್ಚನಙ್ಗಲಸತಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಯುತ್ತಾನೀತಿ ಯೋಜಿತಾನಿ, ಬಲೀಬದ್ದಾನಂ ಖನ್ಧೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಯುಗೇ ಯೋತ್ತೇಹಿ ಯೋಜಿತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವಪ್ಪಕಾಲೇತಿ ವಪ್ಪನಕಾಲೇ ಬೀಜನಿಕ್ಖೇಪಸಮಯೇ. ತತ್ಥ ದ್ವೇ ವಪ್ಪಾನಿ ಕಲಲವಪ್ಪಞ್ಚ ಪಂಸುವಪ್ಪಞ್ಚ. ಪಂಸುವಪ್ಪಂ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಪಠಮದಿವಸೇ ಮಙ್ಗಲವಪ್ಪಂ. ತತ್ಥಾಯಂ ಉಪಕರಣಸಮ್ಪದಾ – ತೀಣಿ ಬಲಿಬದ್ದಸಹಸ್ಸಾನಿ ಉಪಟ್ಠಾಪಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸುವಣ್ಣಮಯಾನಿ ಸಿಙ್ಗಾನಿ ಪಟಿಮುಕ್ಕಾನಿ, ರಜತಮಯಾ ಖುರಾ, ಸಬ್ಬೇ ಸೇತಮಾಲಾಹಿ ಚೇವ ಗನ್ಧಪಞ್ಚಙ್ಗುಲೀಹಿ ಚ ಅಲಙ್ಕತಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಪಞ್ಚಙ್ಗಾ ಸಬ್ಬಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಏಕಚ್ಚೇ ಕಾಳಾ ಅಞ್ಜನವಣ್ಣಾ, ಏಕಚ್ಚೇ ಸೇತಾ ಫಲಿಕವಣ್ಣಾ, ಏಕಚ್ಚೇ ರತ್ತಾ ಪವಾಳವಣ್ಣಾ, ಏಕಚ್ಚೇ ಕಮ್ಮಾಸಾ ಮಸಾರಗಲ್ಲವಣ್ಣಾ. ಏವಂ ಪಞ್ಚಸತಾ ಕಸ್ಸಕಾ ಸಬ್ಬೇ ಅಹತಸೇತವತ್ಥಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾಲಙ್ಕತಾ ದಕ್ಖಿಣಅಂಸಕೂಟೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಪುಪ್ಫಚುಮ್ಬಟಕಾ ಹರಿತಾಲಮನೋಸಿಲಾಲಞ್ಜನುಜ್ಜಲಗತ್ತಾ ದಸ ದಸ ನಙ್ಗಲಾ ಏಕೇಕಗುಮ್ಬಾ ಹುತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ನಙ್ಗಲಾನಂ ಸೀಸಞ್ಚ ಯುಗಞ್ಚ ಪತೋದಾ ಚ ಸುವಣ್ಣಖಚಿತಾ. ಪಠಮನಙ್ಗಲೇ ಅಟ್ಠ ಬಲೀಬದ್ದಾ ಯುತ್ತಾ, ಸೇಸೇಸು ಚತ್ತಾರೋ ಚತ್ತಾರೋ, ಅವಸೇಸಾ ಕಿಲನ್ತಪರಿವತ್ತನತ್ಥಂ ಆನೀತಾ. ಏಕೇಕಗುಮ್ಬೇ ಏಕೇಕಬೀಜಸಕಟಂ ಏಕೇಕೋ ಕಸತಿ, ಏಕೇಕೋ ವಪ್ಪತಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪನ ಪಗೇವ ಮಸ್ಸುಕಮ್ಮಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಸುಗನ್ಧಗನ್ಧೇಹಿ ವಿಲಿತ್ತೋ ಪಞ್ಚಸತಗ್ಘನಕಂ ವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಂ ಏಕಂಸಂ ಕರಿತ್ವಾ ಏಕೇಕಿಸ್ಸಾ ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ದ್ವೇ ದ್ವೇತಿ ವೀಸತಿ ಅಙ್ಗುಲಿಮುದ್ದಿಕಾಯೋ ಕಣ್ಣೇಸು ಸೀಹಕುಣ್ಡಲಾನಿ ಸೀಸೇ ಬ್ರಹ್ಮವೇಠನಂ ಪಟಿಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಮಾಲಂ ಕಣ್ಠೇ ಕತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಣಪರಿವುತೋ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ವೋಸಾಸತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಅನೇಕಸತಭಾಜನೇಸು ಪಾಯಾಸಂ ಪಚಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಸಕಟೇಸು ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರವಿಭೂಸಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಗಣಪರಿವುತಾ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಗೇಹಮ್ಪಿಸ್ಸ ಹರಿತುಪಲಿತ್ತಂ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಲಾಜಂ ಪುಣ್ಣಘಟಕದಲಿಧಜಪಟಾಕಾಹಿ ಅಲಙ್ಕತಂ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದೀಹಿ ಸುಕತಬಲಿಕಮ್ಮಂ, ಖೇತ್ತಞ್ಚ ತೇಸು ತೇಸು ಠಾನೇಸು ಸಮುಸ್ಸಿತದ್ಧಜಪಟಾಕಂ ಅಹೋಸಿ. ಪರಿಜನಕಮ್ಮಕಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಓಸಟಪರಿಸಾ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಸಹಸ್ಸಾ ಅಹೋಸಿ, ಸಬ್ಬೇ ಅಹತವತ್ಥಾ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾಯಾಸಭೋಜನಮೇವ ಪಟಿಯತ್ತಂ.

ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಂ ಧೋವಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಯಾಸಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಿಮಧುಫಾಣಿತೇಹಿ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ನಙ್ಗಲಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕಾರಾಪೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಕಸ್ಸಕಸತಾನಂ ಸುವಣ್ಣರಜತಕಂಸತಮ್ಬಲೋಹಮಯಾನಿ ಭಾಜನಾನಿ ದಾಪೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಕಟಚ್ಛುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾಯಾಸೇನ ಪರಿವಿಸನ್ತೀ ಗಚ್ಛತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪನ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ರತ್ತಬನ್ಧಿಕಾಯೋ ಉಪಾಹನಾಯೋ ಆರೋಹಿತ್ವಾ ರತ್ತಸುವಣ್ಣದಣ್ಡಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ಇಧ ಪಾಯಾಸಂ ದೇಥ, ಇಧ ಸಪ್ಪಿಂ ದೇಥ, ಇಧ ಸಕ್ಖರಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ವೋಸಾಸಮಾನೋ ವಿಚರತಿ. ಅಯಂ ತಾವ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಪವತ್ತಿ.

ವಿಹಾರೇ ಪನ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಬುದ್ಧಾ ವಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ನೇಸಂ ದೇವಸಿಕಂ ಪಞ್ಚ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಪುರೇಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಪುರಿಮಯಾಮಕಿಚ್ಚಂ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಕಿಚ್ಚಂ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮಕಿಚ್ಚನ್ತಿ.

ತತ್ರಿದಂ ಪುರೇಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ – ಭಗವಾ ಹಿ ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಾಯ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನುಗ್ಗಹತ್ಥಂ ಸರೀರಫಾಸುಕತ್ಥಞ್ಚ ಮುಖಧೋವನಾದಿಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾ, ತಾವ ವಿವಿತ್ತಾಸನೇ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾಯ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಪತ್ತಮಾದಾಯ ಕದಾಚಿ ಏಕಕೋ ಕದಾಚಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸತಿ ಕದಾಚಿ ಪಕತಿಯಾ, ಕದಾಚಿ ಅನೇಕೇಹಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯೇಹಿ ವತ್ತಮಾನೇಹಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸತೋ ಲೋಕನಾಥಸ್ಸ ಪುರತೋ ಪುರತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಮುದುಗತಿಯೋ ವಾತಾ ಪಥವಿಂ ಸೋಧೇನ್ತಿ, ವಲಾಹಕಾ ಉದಕಫುಸಿತಾನಿ ಮುಞ್ಚನ್ತಾ ಮಗ್ಗೇ ರೇಣುಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ವಿತಾನಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಅಪರೇ ವಾತಾ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಉಪಹರಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗೇ ಓಕಿರನ್ತಿ. ಉನ್ನತಾ ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸಾ ಓನಮನ್ತಿ, ಓನತಾ ಉನ್ನಮನ್ತಿ. ಪಾದನಿಕ್ಖೇಪಸಮಯೇ ಸಮಾವ ಭೂಮಿ ಹೋತಿ, ಸುಖಸಮ್ಫಸ್ಸಾನಿ ಪದುಮಪುಪ್ಫಾನಿ ವಾ ಪಾದೇ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿ. ಇನ್ದಖೀಲಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಠಪಿತಮತ್ತೇ ದಕ್ಖಿಣಪಾದೇ ಸರೀರಾ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಸ್ಮಿಯೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣರಸಸಿಞ್ಚನಾನಿ ವಿಯ ಚಿತ್ರಪಟಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ ವಿಯ ಚ ಪಾಸಾದಕೂಟಾಗಾರಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಿಯೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಧಾವನ್ತಿ. ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸವಿಹಙ್ಗಾದಯೋ ಸಕಸಕಟ್ಠಾನೇಸು ಠಿತಾಯೇವ ಮಧುರೇನಾಕಾರೇನ ಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಭೇರಿವೀಣಾದೀನಿ ತೂರಿಯಾನಿ ಮನುಸ್ಸಾನಞ್ಚ ಕಾಯೂಪಗಾನಿ ಆಭರಣಾನಿ. ತೇನ ಸಞ್ಞಾಣೇನ ಮನುಸ್ಸಾ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಭಗವಾ ಇಧ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋ’’ತಿ. ತೇ ಸುನಿವತ್ಥಾ ಸುಪಾರುತಾ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದೀನಿ ಆದಾಯ ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದೀಹಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ, ಭನ್ತೇ, ದಸ ಭಿಕ್ಖೂ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ವೀಸತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಭಗವತೋಪಿ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಪಟಿಮಾನೇನ್ತಿ.

ಭಗವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ತೇಸಂ ಸನ್ತಾನಾನಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಯಥಾ ಕೇಚಿ ಸರಣಗಮನೇ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು, ಕೇಚಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮಿಫಲಾನಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ, ಕೇಚಿ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಫಲೇ ಅರಹತ್ತೇತಿ. ಏವಂ ಮಹಾಜನಂ ಅನುಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತತ್ಥ ಗನ್ಧಮಣ್ಡಲಮಾಳೇ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸೀದತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನಂ ಆಗಮಯಮಾನೋ. ತತೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಭಗವತೋ ನಿವೇದೇತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸತಿ. ಇದಂ ತಾವ ಪುರೇಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ.

ಅಥ ಭಗವಾ ಏವಂ ಕತಪುರೇಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಾ ಉಪಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಪಾದಪೀಠೇ ಠತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಓವದತಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಸಮ್ಪಾದೇಥ, ದುಲ್ಲಭೋ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ದುಲ್ಲಭೋ ಮನುಸ್ಸತ್ತಪಟಿಲಾಭೋ, ದುಲ್ಲಭಾ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪತ್ತಿ, ದುಲ್ಲಭಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ, ದುಲ್ಲಭಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಕೇಚಿ ಭಗವನ್ತಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ. ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಅತ್ತನೋ ಚರಿಯಾನುರೂಪಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ದೇತಿ. ತತೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಾನಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಅರಞ್ಞಂ, ಕೇಚಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ, ಕೇಚಿ ಪಬ್ಬತಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ, ಕೇಚಿ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಭವನಂ…ಪೇ… ಕೇಚಿ ವಸವತ್ತಿಭವನನ್ತಿ. ತತೋ ಭಗವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಚೇ ಆಕಙ್ಖತಿ, ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಮುಹುತ್ತಂ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ. ಅಥ ಸಮಸ್ಸಾಸಿತಕಾಯೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ದುತಿಯಭಾಗೇ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇತಿ. ತತಿಯಭಾಗೇ ಯಂ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ, ತತ್ಥ ಮಹಾಜನೋ ಪುರೇಭತ್ತಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಸುನಿವತ್ಥೋ ಸುಪಾರುತೋ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದೀನಿ ಆದಾಯ ವಿಹಾರೇ ಸನ್ನಿಪತತಿ. ತತೋ ಭಗವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯ ಅನುರೂಪೇನ ಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಜ್ಜ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಕಾಲಯುತ್ತಂ ಸಮಯಯುತ್ತಂ. ಅಥ ಕಾಲಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಪರಿಸಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ. ಇದಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ.

ಸೋ ಏವಂ ನಿಟ್ಠಿತಪಚ್ಛಾಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಸಚೇ ಗತ್ತಾನಿ ಓಸಿಞ್ಚಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಬುದ್ಧಾಸನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ನ್ಹಾನಕೋಟ್ಠಕಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕೇನ ಪಟಿಯಾದಿತಉದಕೇನ ಗತ್ತಾನಿ ಉತುಂ ಗಾಹಾಪೇತಿ. ಉಪಟ್ಠಾಕೋಪಿ ಬುದ್ಧಾಸನಂ ಆನೇತ್ವಾ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಪರಿವೇಣೇ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ. ಭಗವಾ ಸುರತ್ತದುಪಟ್ಟಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿ ಏಕಕೋವ ಮುಹುತ್ತಂ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನೋ. ಅಥ ಭಿಕ್ಖೂ ತತೋ ತತೋ ಆಗಮ್ಮ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಏಕಚ್ಚೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ, ಏಕಚ್ಚೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಯಾಚನ್ತಿ. ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತೋ ಪುರಿಮಯಾಮಂ ವೀತಿನಾಮೇತಿ. ಇದಂ ಪುರಿಮಯಾಮಕಿಚ್ಚಂ.

ಪುರಿಮಯಾಮಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತೇಸು ಸಕಲದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುದೇವತಾಯೋ ಓಕಾಸಂ ಲಭಮಾನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ ಯಥಾಭಿಸಙ್ಖತಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಚತುರಕ್ಖರಮ್ಪಿ. ಭಗವಾ ತಾಸಂ ತಾಸಂ ದೇವತಾನಂ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಂ ವೀತಿನಾಮೇತಿ. ಇದಂ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಕಿಚ್ಚಂ.

ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮಂ ಪನ ತಯೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ಪುರೇಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಸಜ್ಜಾಪೀಳಿತಸ್ಸ ಸರೀರಸ್ಸ ಕಿಲಾಸುಭಾವಮೋಚನತ್ಥಂ ಏಕಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಚಙ್ಕಮೇನ ವೀತಿನಾಮೇತಿ. ದುತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ. ತತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಯ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪುರಿಮಬುದ್ಧಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ದಾನಸೀಲಾದಿವಸೇನ ಕತಾಧಿಕಾರಪುಗ್ಗಲದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇತಿ. ಇದಂ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮಕಿಚ್ಚಂ.

ತದಾಪಿ ಏವಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ತತ್ಥ ಮಯಿ ಗತೇ ಕಥಾ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತಿ, ಕಥಾವಸಾನೇ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಏಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಪುತ್ತದಾರೋ ತೀಸು ಸರಣೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಅಸೀತಿಕೋಟಿಧನಂ ಮಮ ಸಾಸನೇ ವಿಪ್ಪಕಿರಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಏತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯನ್ತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿವಾಸೇತ್ವಾತಿ ಪರಿದಹಿತ್ವಾ. ವಿಹಾರಚೀವರಪರಿವತ್ತನವಸೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯಾತಿ ಪತ್ತಂ ಹತ್ಥೇಹಿ, ಚೀವರಂ ಕಾಯೇನ ಆದಿಯಿತ್ವಾ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಧಾರೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭಗವತೋ ಕಿರ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತುಕಾಮಸ್ಸ ಭಮರೋ ವಿಯ ವಿಕಸಿತಪದುಮದ್ವಯಮಜ್ಝಂ, ಇನ್ದನೀಲಮಣಿವಣ್ಣಸೇಲಮಯಪತ್ತೋ ಹತ್ಥದ್ವಯಮಜ್ಝಂ ಆಗಚ್ಛತಿ. ತಂ ಏವಮಾಗತಂ ಪತ್ತಂ ಹತ್ಥೇಹಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಚೀವರಞ್ಚ ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ಪಾರುತಂ ಕಾಯೇನ ಧಾರೇತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಕಮ್ಮನ್ತೋ ಗನ್ತಬ್ಬೋ, ತೇನ ಏಕಕೋವ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂ ನಾನುಬನ್ಧಿಂಸೂತಿ? ಯದಾ ಹಿ ಭಗವಾ ಏಕಕೋವ ಕತ್ಥಚಿ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಯಾವ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸೀದತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಭಗವಾ ಏಕಕೋವ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತುಕಾಮೋ, ಅದ್ಧಾ ಕಞ್ಚಿ ಏವ ವಿನೇತಬ್ಬಪುಗ್ಗಲಂ ಅದ್ದಸಾ’’ತಿ. ತೇ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತದಾ ಚ ಭಗವಾ ಏವಮಕಾಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖೂ ನಾನುಬನ್ಧಿಂಸೂತಿ.

ಪರಿವೇಸನಾ ವತ್ತತೀತಿ ತೇಸಂ ಸುವಣ್ಣಭಾಜನಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಪಞ್ಚಸತಾನಂ ಕಸ್ಸಕಾನಂ ಪರಿವಿಸನಾ ವಿಪ್ಪಕತಾ ಹೋತಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಯತ್ಥ ಠಿತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಸ್ಸತಿ, ತಥಾರೂಪೇ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರೇ ಕಥಾಸವನಫಾಸುಕೇ ಉಚ್ಚಟ್ಠಾನೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಠತ್ವಾ ಚ ರಜತಸುವಣ್ಣರಸಪಿಞ್ಜರಂ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾನಂ ಪಭಂ ಅತಿರೋಚಮಾನಂ ಸಮನ್ತತೋ ಸರೀರಪ್ಪಭಂ ಮುಞ್ಚಿ, ಯಾಯ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕಮ್ಮನ್ತಸಾಲಾಭಿತ್ತಿರುಕ್ಖಕಸಿತಮತ್ತಿಕಪಿಣ್ಡಾದಯೋ ಸುವಣ್ಣಮಯಾ ವಿಯ ಅಹೇಸುಂ. ಅಥ ಮನುಸ್ಸಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಾ ಚ ಕಸನ್ತಾ ಚ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಪಹಾಯ ಅಸೀತಿಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಪರಿವಾರಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಸರೀರಂ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಪರಿಕ್ಖೇಪವಿಭೂಸಿತಂ ಬಾಹುಯುಗಲಂ ಜಙ್ಗಮಂ ವಿಯ ಪದುಮಸರಂ, ರಸ್ಮಿಜಾಲಸಮುಜ್ಜಲಿತತಾರಾಗಣಮಿವ ಗಗನತಲಂ, ವಿಜ್ಜುಲತಾವಿನದ್ಧಮಿವ ಚ ಕನಕಸಿಖರಂ ಸಿರಿಯಾ ಜಲಮಾನಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಸಮ್ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ಏವಂ ತೇಹಿ ಸಮ್ಪರಿವಾರಿತಂ ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಠಿತಂ, ದಿಸ್ವಾನ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ಅಹಂ ಖೋ, ಸಮಣ, ಕಸಾಮಿ ಚ ವಪಾಮಿ ಚಾತಿ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನಾಯಂ ಏವಮಾಹ, ಕಿಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕೇ ಪಸಾದನೀಯೇ ಉತ್ತಮದಮಥಸಮಥಮನುಪ್ಪತ್ತೇಪಿ ತಥಾಗತೇ ಅಪ್ಪಸಾದೇನ, ಉದಾಹು ಅಡ್ಢತಿಯಾನಂ ಜನಸಹಸ್ಸಾನಂ ಪಾಯಾಸಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾಪಿ ಕಟಚ್ಛುಭಿಕ್ಖಾಯ ಮಚ್ಛೇರೇನಾತಿ? ಉಭಯಥಾಪಿ ನೋ, ಭಗವತೋ ಪನಸ್ಸ ದಸ್ಸನೇನ ಅತಿತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಕಮ್ಮನ್ತಂ ಜನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಮ್ಮಭಙ್ಗಂ ಮೇ ಕಾತುಂ ಆಗತೋ’’ತಿ ಅನತ್ತಮನತಾ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಭಗವತೋ ಚ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಸಚಾಯಂ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಅಪ್ಪಯೋಜಯಿಸ್ಸ, ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸೀಸೇ ಚೂಳಾಮಣಿ ವಿಯ ಅಭವಿಸ್ಸ, ಕೋ ನಾಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಏವಮೇವಂ ಅಲಸತಾಯ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಅಪ್ಪಯೋಜೇತ್ವಾ ವಪ್ಪಮಙ್ಗಲಾದೀಸು ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರತೀ’’ತಿಪಿಸ್ಸ ಅನತ್ತಮನತಾ ಅಹೋಸಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅಹಂ ಖೋ, ಸಮಣ, ಕಸಾಮಿ ಚ ವಪಾಮಿ ಚ, ಕಸಿತ್ವಾ ಚ ವಪಿತ್ವಾ ಚ ಭುಞ್ಜಾಮೀ’’ತಿ.

ಅಯಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ತಾವ ಕಮ್ಮನ್ತಾ ನ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ಚಮ್ಹಿ ಯಥಾ ತ್ವಂ ಏವಂ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನೋ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಕಸಿತ್ವಾ ಚ ವಪಿತ್ವಾ ಚ ಭುಞ್ಜಸ್ಸು, ಕೋ ತೇ ಅತ್ಥೋ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಏವಂ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ. ಅಪಿಚಾಯಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ – ‘‘ಸಕ್ಯರಾಜಕುಲೇ ಕಿರ ಕುಮಾರೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಸೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಇದಾನಿ ‘‘ಅಯಂ ಸೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಕಿಲನ್ತೋಸೀ’’ತಿ ಉಪಾರಮ್ಭಂ ಆರೋಪೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಅಪಿಚ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೋ ಏಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ನ ಭಗವನ್ತಂ ಅಪಸಾದೇನ್ತೋ ಭಣತಿ, ಭಗವತೋ ಪನ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಸಮ್ಭಾವಯಮಾನೋ ಕಥಾಪವತ್ತನತ್ಥಮ್ಪಿ ಏವಮಾಹ. ಅಥ ಭಗವಾ ವೇನೇಯ್ಯವಸೇನ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಕಸ್ಸಕವಪ್ಪಕಭಾವಂ ಅತ್ತನೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅಹಮ್ಪಿ ಖೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿಆದಿಮಾಹ.

ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಸಮಣೋ’’ ‘ಅಹಮ್ಪಿ ಕಸಾಮಿ ಚ ವಪಾಮಿ ಚಾ’ತಿ ಭಣತಿ. ನ ಚಸ್ಸ ಓಳಾರಿಕಾನಿ ಯುಗನಙ್ಗಲಾದೀನಿ ಕಸಿಭಣ್ಡಾನಿ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮುಸಾ ಭಣತೀ’’ತಿ? ಭಗವನ್ತಂ ಪಾದತಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕೇಸಗ್ಗಾ ಓಲೋಕಯಮಾನೋ, ಅಙ್ಗವಿಜ್ಜಾಯ ಕತಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸವರಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪತ್ತಿಮಸ್ಸ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಯಂ ಏವರೂಪೋ ಮುಸಾ ಭಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾತಬಹುಮಾನೋ ಭಗವತಿ ಸಮಣವಾದಂ ಪಹಾಯ ಗೋತ್ತೇನ ಭಗವನ್ತಂ ಸಮುದಾಚರಮಾನೋ ನ ಖೋ ಪನ ಮಯಂ ಪಸ್ಸಾಮ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಭಗವಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಪುಬ್ಬಧಮ್ಮಸಭಾಗತಾಯ ಕಥನಂ ನಾಮ ಬುದ್ಧಾನಂ ಆನುಭಾವೋ, ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಸದ್ಧಾ ಬೀಜನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಕಾ ಪನೇತ್ಥ ಪುಬ್ಬಧಮ್ಮಸಭಾಗತಾ? ನನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಭಗವಾ ನಙ್ಗಲಾದಿಕಸಿಸಮ್ಭಾರಸಮಾಯೋಗಂ ಪುಟ್ಠೋ ಅಪುಚ್ಛಿತಸ್ಸ ಬೀಜಸ್ಸ ಸಭಾಗತಾಯ ಆಹ ‘‘ಸದ್ಧಾ ಬೀಜ’’ನ್ತಿ, ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಕಥಾಪಿ ಅನನುಸನ್ಧಿಕಾ ಹೋತಿ? ನ ಹಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅನನುಸನ್ಧಿಕಕಥಾ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ನಪಿ ಪುಬ್ಬಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಸಭಾಗತಾಯ ಕಥೇನ್ತಿ. ಏವಂ ಪನೇತ್ಥ ಅನುಸನ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ – ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಹಿ ಭಗವಾ ಯುಗನಙ್ಗಲಾದಿಕಸಿಸಮ್ಭಾರವಸೇನ ಕಸಿಂ ಪುಚ್ಛಿತೋ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ‘‘ಇದಂ ಅಪುಚ್ಛಿತ’’ನ್ತಿ ಅಪರಿಹಾಪೇತ್ವಾ ಸಮೂಲಂ ಸಉಪಕಾರಂ ಸಸಮ್ಭಾರಂ ಸಫಲಂ ಕಸಿಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಮೂಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸದ್ಧಾ ಬೀಜ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಬೀಜಂ ಕಸಿಯಾ ಮೂಲಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಕತ್ತಬ್ಬತೋ, ಅಸತಿ ಅಕತ್ತಬ್ಬತೋ, ತಪ್ಪಮಾಣೇನ ಚ ಕತ್ತಬ್ಬತೋ. ಬೀಜೇ ಹಿ ಸತಿ ಕಸಿಂ ಕರೋನ್ತಿ, ನ ಅಸತಿ. ಬೀಜಪ್ಪಮಾಣೇನ ಚ ಕುಸಲಾ ಕಸ್ಸಕಾ ಖೇತ್ತಂ ಕಸನ್ತಿ, ನ ಊನಂ ‘‘ಮಾ ನೋ ಸಸ್ಸಂ ಪರಿಹಾಯೀ’’ತಿ, ನ ಅಧಿಕಂ ‘‘ಮಾ ನೋ ಮೋಘೋ ವಾಯಾಮೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಬೀಜಮೇವ ಮೂಲಂ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಮೂಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಸಿಸಮ್ಭಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕಸಿಯಾ ಪುಬ್ಬಧಮ್ಮಸ್ಸ ಬೀಜಸ್ಸ ಸಭಾಗತಾಯ ಅತ್ತನೋ ಕಸಿಯಾ ಪುಬ್ಬಧಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸದ್ಧಾ ಬೀಜ’’ನ್ತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ಪುಬ್ಬಧಮ್ಮಸಭಾಗತಾಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಪುಚ್ಛಿತಂಯೇವ ವತ್ವಾ ಅಪುಚ್ಛಿತಂ ಪಚ್ಛಾ ಕಿಂ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ತಸ್ಸ ಉಪಕಾರಭಾವತೋ ಚ ಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧಸಮತ್ಥಭಾವತೋ ಚ. ಅಯಂ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಞ್ಞವಾ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕುಲೇ ಪನ ಜಾತತ್ತಾ ಸದ್ಧಾರಹಿತೋ, ಸದ್ಧಾರಹಿತೋ ಚ ಪಞ್ಞವಾ ಪರೇಸಂ ಸದ್ಧಾಯ ಅತ್ತನೋ ಅವಿಸಯೇ ಅಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೋ ವಿಸೇಸಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ, ಕಿಲೇಸಕಾಲುಸ್ಸಿಯಪರಾಮಟ್ಠಾಪಿ ಚಸ್ಸ ದುಬ್ಬಲಾ ಸದ್ಧಾ ಬಲವತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಹಸಾ ವತ್ತಮಾನಾ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿಂ ನ ಕರೋತಿ ಹತ್ಥಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಧುರೇ ಯುತ್ತೋ ಗೋಣೋ ವಿಯ. ಇತಿಸ್ಸ ಸದ್ಧಾ ಉಪಕಾರಿಕಾತಿ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಸದ್ಧಾಯ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತೇನ ಪಚ್ಛಾಪಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಅಯಮತ್ಥೋ ದೇಸನಾಕುಸಲತಾಯ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತೋ. ಬೀಜಸ್ಸ ಚ ಉಪಕಾರಿಕಾ ವುಟ್ಠಿ, ಸಾ ತದನನ್ತರಂಯೇವ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ಸಮತ್ಥಾ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಧಮ್ಮಸಮ್ಬನ್ಧಸಮತ್ಥಭಾವತೋ ಪಚ್ಛಾಪಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಅಯಮತ್ಥೋ, ಅಞ್ಞೋ ಚ ಏವರೂಪೋ ಈಸಾಯೋತ್ತಾದಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಸಾದಲಕ್ಖಣಾ ಸದ್ಧಾ, ಓಕಪ್ಪನಲಕ್ಖಣಾ ವಾ. ಬೀಜನ್ತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಬೀಜಂ ಮೂಲಬೀಜಂ ಖನ್ಧಬೀಜಂ ಫಲುಬೀಜಂ ಅಗ್ಗಬೀಜಂ ಬೀಜಬೀಜಮೇವ ಪಞ್ಚಮನ್ತಿ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಿರುಹಣಟ್ಠೇನ ಬೀಜನ್ತೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ.

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕಸಿಯಾ ಮೂಲಭೂತಂ ಬೀಜಂ ದ್ವೇ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕರೋತಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ಮೂಲೇನ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಉಪರಿ ಅಙ್ಕುರಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಏವಂ ಭಗವತೋ ಕಸಿಯಾ ಮೂಲಭೂತಾ ಸದ್ಧಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಸೀಲಮೂಲೇನ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಉಪರಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಙ್ಕುರಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಯಥಾ ಚ ತಂ ಮೂಲೇನ ಪಥವಿರಸಂ ಆಪೋರಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಾಳೇನ ಧಞ್ಞಪರಿಪಾಕಗಹಣತ್ಥಂ ವಡ್ಢತಿ, ಏವಮಯಂ ಸೀಲಮೂಲೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾರಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗನಾಳೇನ ಅರಿಯಫಲಧಞ್ಞಪರಿಪಾಕಗಹಣತ್ಥಂ ವಡ್ಢತಿ. ಯಥಾ ಚ ತಂ ಸುಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಮೂಲಙ್ಕುರಪಣ್ಣನಾಳಕಣ್ಡಪಸವೇಹಿ ವುದ್ಧಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಪತ್ವಾ ಖೀರಂ ಜನೇತ್ವಾ ಅನೇಕಸಾಲಿಫಲಭರಿತಂ ಸಾಲಿಸೀಸಂ ನಿಪ್ಫಾದೇತಿ, ಏವಮೇಸಾ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಛಹಿ ವಿಸುದ್ಧೀಹಿ ವುದ್ಧಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಪತ್ವಾ ಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಖೀರಂ ಜನೇತ್ವಾ ಅನೇಕಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಭಿಞ್ಞಾಭರಿತಂ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ನಿಪ್ಫಾದೇತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸದ್ಧಾ ಬೀಜ’’ನ್ತಿ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಅಞ್ಞೇಸು ಪರೋಪಞ್ಞಾಸಾಯ ಕುಸಲಧಮ್ಮೇಸು ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇಸು ಸದ್ಧಾವ ‘‘ಬೀಜ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಚೇ? ಬೀಜಕಿಚ್ಚಕರಣತೋ. ಯಥಾ ಹಿ ತೇಸು ವಿಞ್ಞಾಣಂಯೇವ ವಿಜಾನನಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ಸದ್ಧಾ ಬೀಜಕಿಚ್ಚಂ. ಸಾ ಚ ಸಬ್ಬಕುಸಲಾನಂ ಮೂಲಭೂತಾ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಸದ್ಧಾಜಾತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತಿ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ನಂ ಅತಿವಿಜ್ಝ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೮೩).

ಅಕುಸಲಧಮ್ಮೇ ಚೇವ ಕಾಯಞ್ಚ ತಪತೀತಿ ತಪೋ. ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರವೀರಿಯಧುತಙ್ಗದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾನಂ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ, ಇಧ ಪನ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ವುಟ್ಠೀತಿ ವಸ್ಸವುಟ್ಠಿ ವಾತವುಟ್ಠೀತಿಆದಿ ಅನೇಕವಿಧಾ, ಇಧ ವಸ್ಸವುಟ್ಠಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಯಥಾ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಸ್ಸವುಟ್ಠಿಸಮನುಗ್ಗಹಿತಂ ಬೀಜಂ ಬೀಜಮೂಲಕಞ್ಚ ಸಸ್ಸಂ ವಿರುಹತಿ ನ ಮಿಲಾಯತಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಭಗವತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸಮನುಗ್ಗಹಿತಾ ಸದ್ಧಾ, ಸದ್ಧಾಮೂಲಾ ಚ ಸೀಲಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ ವಿರುಹನ್ತಿ, ನ ಮಿಲಾಯನ್ತಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಪೋ ವುಟ್ಠೀ’’ತಿ.

ಪಞ್ಞಾ ಮೇತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತೋ ಮೇ-ಸದ್ದೋ ಪುರಿಮಪದೇಸುಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ ‘‘ಸದ್ಧಾ ಮೇ ಬೀಜಂ, ತಪೋ ಮೇ ವುಟ್ಠೀ’’ತಿ ತೇನ ಕಿಂ ದೀಪೇತಿ? ಯಥಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತಯಾ ವಪಿತೇ ಖೇತ್ತೇ ಸಚೇ ವುಟ್ಠಿ ಅತ್ಥಿ, ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲಂ. ನೋ ಚೇ ಅತ್ಥಿ, ಉದಕಮ್ಪಿ ತಾವ ದಾತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಮಯಾ ಹಿರಿಈಸೇ ಪಞ್ಞಾಯುಗನಙ್ಗಲೇ ಮನೋಯೋತ್ತೇನ ಏಕಾಬದ್ಧೇ ಕತೇ ವೀರಿಯಬಲೀಬದ್ದೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸತಿಪಾಚನೇನ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಖೇತ್ತಮ್ಹಿ ಸದ್ಧಾಬೀಜೇ ವಪಿತೇ ವುಟ್ಠಿಯಾ ಅಭಾವೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಯಂ ಪನ ಮೇ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರತಪೋ ವುಟ್ಠೀತಿ.

ಪಞ್ಞಾತಿ ಕಾಮಾವಚರಾದಿಭೇದತೋ ಅನೇಕವಿಧಾ. ಇಧ ಪನ ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಯುಗನಙ್ಗಲನ್ತಿ ಯುಗಞ್ಚ ನಙ್ಗಲಞ್ಚ ಯುಗನಙ್ಗಲಂ. ಯಥಾ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಯುಗನಙ್ಗಲಂ, ಏವಂ ಭಗವತೋ ದುವಿಧಾಪಿ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಪಞ್ಞಾ ಚ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಯುಗಂ ಈಸಾಯ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ಹೋತಿ, ಪುರತೋ ಚ ಈಸಾಬದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ಯೋತ್ತಾನಂ ನಿಸ್ಸಯಂ ಹೋತಿ, ಬಲೀಬದ್ದಾನಂ ಏಕತೋ ಗಮನಂ ಧಾರೇತಿ, ಏವಂ ಪಞ್ಞಾ ಹಿರಿಪ್ಪಮುಖಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಾ ಹೋತಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಪಞ್ಞುತ್ತರಾ ಸಬ್ಬೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೮.೮೩; ೧೦.೫೮) ಚ, ‘‘ಪಞ್ಞಾ ಹಿ ಸೇಟ್ಠಾ ಕುಸಲಾ ವದನ್ತಿ, ನಕ್ಖತ್ತರಾಜಾರಿವ ತಾರಕಾನ’’ನ್ತಿ (ಜಾ. ೨.೧೭.೮೧) ಚ. ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಟ್ಠೇನ ಪುರತೋ ಚ ಹೋತಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಸೀಲಂ ಸಿರೀ ಚಾಪಿ ಸತಞ್ಚ ಧಮ್ಮೋ, ಅನ್ವಾಯಿಕಾ ಪಞ್ಞವತೋ ಭವನ್ತೀ’’ತಿ ಹಿರಿವಿಪ್ಪಯೋಗೇನ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪನ ಈಸಾಬದ್ಧೋ ಹೋತಿ. ಮನೋಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸಮಾಧಿಯೋತ್ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯತೋ ಯೋತ್ತಾನಂ ನಿಸ್ಸಯೋ ಹೋತಿ. ಅಚ್ಚಾರದ್ಧಾತಿಲೀನಭಾವಪಟಿಸೇಧನತೋ ವೀರಿಯಬಲೀಬದ್ದಾನಂ ಏಕತೋ ಗಮನಂ ಧಾರೇತಿ, ಯಥಾ ಚ ನಙ್ಗಲಂ ಫಾಲಯುತ್ತಂ ಕಸನಕಾಲೇ ಪಥವಿಘನಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಮೂಲಸನ್ತಾನಕಾನಿ ಪದಾಲೇತಿ, ಏವಂ ಸತಿಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಾಲೇ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸನ್ತತಿಸಮೂಹಕಿಚ್ಚಾರಮ್ಮಣಘನಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಮೂಲಸನ್ತಾನಕಾನಿ ಪದಾಲೇತಿ. ಸಾ ಚ ಖೋ ಲೋಕುತ್ತರಾವ, ಇತರಾ ಪನ ಲೋಕಿಕಾಪಿ ಸಿಯಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಞ್ಞಾ ಮೇ ಯುಗನಙ್ಗಲ’’ನ್ತಿ.

ಹಿರೀಯತಿ ಪಾಪಕೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹೀತಿ ಹಿರೀ. ತಗ್ಗಹಣೇನ ತಾಯ ಅವಿಪ್ಪಯುತ್ತಂ ಓತ್ತಪ್ಪಮ್ಪಿ ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ಈಸಾತಿ ಯುಗನಙ್ಗಲಸನ್ಧಾರಿಕಾ ರುಕ್ಖಲಟ್ಠಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಈಸಾ ಯುಗನಙ್ಗಲಂ ಧಾರೇತಿ, ಏವಂ ಭಗವತೋಪಿ ಹಿರೀ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಪಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತಂ ಯುಗನಙ್ಗಲಂ ಧಾರೇತಿ ಹಿರಿಅಭಾವೇ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವತೋ. ಯಥಾ ಚ ಈಸಾಪಟಿಬದ್ಧಯುಗನಙ್ಗಲಂ ಕಿಚ್ಚಕರಂ ಹೋತಿ ಅಚಲಂ ಅಸಿಥಿಲಂ, ಏವಂ ಹಿರಿಪಟಿಬದ್ಧಾ ಚ ಪಞ್ಞಾ ಕಿಚ್ಚಕಾರೀ ಹೋತಿ ಅಚಲಾ ಅಸಿಥಿಲಾ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಾ ಅಹಿರಿಕೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ಹಿರೀ ಈಸಾ’’ತಿ. ಮುನಾತೀತಿ ಮನೋ, ಚಿತ್ತಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಇಧ ಪನ ಮನೋಸೀಸೇನ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ಸಮಾಧಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಯೋತ್ತನ್ತಿ ರಜ್ಜುಬನ್ಧನಂ. ತಂ ತಿವಿಧಂ ಈಸಾಯ ಸಹ ಯುಗಸ್ಸ ಬನ್ಧನಂ, ಯುಗೇನ ಸಹ ಬಲೀಬದ್ದಾನಂ ಬನ್ಧನಂ, ಸಾರಥಿನಾ ಸಹ ಬಲೀಬದ್ದಾನಂ ಏಕಾಬನ್ಧನನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಯೋತ್ತಂ ಈಸಾಯುಗಬಲೀಬದ್ದೇ ಏಕಾಬದ್ಧೇ ಕತ್ವಾ ಸಕಕಿಚ್ಚೇ ಪಟಿಪಾದೇತಿ, ಏವಂ ಭಗವತೋ ಸಮಾಧಿ ಸಬ್ಬೇವ ತೇ ಹಿರಿಪಞ್ಞಾವೀರಿಯಧಮ್ಮೇ ಏಕಾರಮ್ಮಣೇ ಅವಿಕ್ಖೇಪಸಭಾವೇನ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸಕಕಿಚ್ಚೇ ಪಟಿಪಾದೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮನೋ ಯೋತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ಚಿರಕತಾದಿಮತ್ಥಂ ಸರತೀತಿ ಸತಿ. ಫಾಲೇತೀತಿ ಫಾಲೋ. ಪಾಜೇನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಪಾಜನಂ. ತಂ ಇಧ ‘‘ಪಾಚನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪತೋದಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಫಾಲೋ ಚ ಪಾಚನಞ್ಚ ಫಾಲಪಾಚನಂ. ಯಥಾ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಫಾಲಪಾಚನಂ, ಏವಂ ಭಗವತೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚ ಸತಿ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಫಾಲೋ ನಙ್ಗಲಂ ಅನುರಕ್ಖತಿ, ಪುರತೋ ಚಸ್ಸ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಸತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಗತಿಯೋ ಸಮನ್ವೇಸಮಾನಾ ಆರಮ್ಮಣೇ ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಪಯಮಾನಾ ಪಞ್ಞಾನಙ್ಗಲಂ ರಕ್ಖತಿ. ತೇನೇವೇಸಾ ‘‘ಸತಾರಕ್ಖೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೧೦.೨೦) ವಿಯ ಆರಕ್ಖಾತಿ ವುತ್ತಾ. ಅಪ್ಪಮುಸ್ಸನವಸೇನ ಚಸ್ಸಾ ಪುರತೋ ಹೋತಿ. ಸತಿಪರಿಚಿತೇ ಹಿ ಧಮ್ಮೇ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನಾತಿ, ನೋ ಪಮುಟ್ಠೇ. ಯಥಾ ಚ ಪಾಚನಂ ಬಲೀಬದ್ದಾನಂ ವಿಜ್ಝನಭಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಂ ಸಂಸೀದಿತುಂ ನ ದೇತಿ, ಉಪ್ಪಥಗಮನಂ ವಾರೇತಿ, ಏವಂ ಸತಿ ವೀರಿಯಬಲೀಬದ್ದಾನಂ ಅಪಾಯಭಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ಕೋಸಜ್ಜಸಂಸೀದನಂ ನ ದೇತಿ, ಕಾಮಗುಣಸಙ್ಖಾತೇ ಅಗೋಚರೇ ಚಾರಂ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ನಿಯೋಜೇನ್ತೀ ಉಪ್ಪಥಗಮನಂ ವಾರೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸತಿ ಮೇ ಫಾಲಪಾಚನ’’ನ್ತಿ.

ಕಾಯಗುತ್ತೋತಿ ತಿವಿಧೇನ ಕಾಯಸುಚರಿತೇನ ಗುತ್ತೋ. ವಚೀಗುತ್ತೋತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೇನ ವಚೀಸುಚರಿತೇನ ಗುತ್ತೋ. ಏತ್ತಾವತಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ ವುತ್ತಂ. ಆಹಾರೇ ಉದರೇ ಯತೋತಿ ಏತ್ಥ ಆಹಾರಮುಖೇನ ಸಬ್ಬಪಚ್ಚಯಾನಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ಚತುಬ್ಬಿಧೇಪಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಯತೋ ಸಂಯತೋ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ ವುತ್ತಂ. ಉದರೇ ಯತೋತಿ ಉದರೇ ಯತೋ ಸಂಯತೋ ಮಿತಭೋಜೀ, ಆಹಾರೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇಮಿನಾ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾಮುಖೇನ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸೀಲಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ಕಿಂ ದೀಪೇತಿ? ಯಥಾ ತ್ವಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬೀಜಂ ವಪಿತ್ವಾ ಸಸ್ಸಪರಿಪಾಲನತ್ಥಂ ಕಣ್ಟಕವತಿಂ ವಾ ರುಕ್ಖವತಿಂ ವಾ ಪಾಕಾರಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ವಾ ಕರೋಸಿ, ತೇನ ತೇ ಗೋಮಹಿಂಸಮಿಗಗಣಾ ಪವೇಸಂ ಅಲಭನ್ತಾ ಸಸ್ಸಂ ನ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತಿ, ಏವಮಹಮ್ಪಿ ತಂ ಸದ್ಧಾಬೀಜಂ ವಪಿತ್ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕುಸಲಸಸ್ಸಪರಿಪಾಲನತ್ಥಂ ಕಾಯವಚೀಆಹಾರಗುತ್ತಿಮಯಂ ತಿವಿಧಂ ಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ಕರೋಮಿ, ತೇನ ಮೇ ರಾಗಾದಿಅಕುಸಲಧಮ್ಮಗೋಮಹಿಂಸಮಿಗಗಣಾ ಪವೇಸಂ ಅಲಭನ್ತಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಂ ಕುಸಲಸಸ್ಸಂ ನ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತೀತಿ.

ಸಚ್ಚಂ ಕರೋಮಿ ನಿದ್ದಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಅವಿಸಂವಾದನಂ ಸಚ್ಚಂ. ನಿದ್ದಾನನ್ತಿ ಛೇದನಂ ಲುನನಂ ಉಪ್ಪಾಟನಂ. ಕರಣತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ‘‘ಸಚ್ಚೇನ ಕರೋಮಿ ನಿದ್ದಾನ’’ನ್ತಿ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಯಥಾ ತ್ವಂ ಬಾಹಿರಂ ಕಸಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಸ್ಸದೂಸಕಾನಂ ತಿಣಾನಂ ಹತ್ಥೇನ ವಾ ಅಸಿತೇನ ವಾ ನಿದ್ದಾನಂ ಕರೋಸಿ, ಏವಂ ಅಹಮ್ಪಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಂ ಕಸಿಂ ಕತ್ವಾ ಕುಸಲಸಸ್ಸದೂಸಕಾನಂ ವಿಸಂವಾದನತಿಣಾನಂ ಸಚ್ಚೇನ ನಿದ್ದಾನಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ. ಯಥಾಭೂತಞಾಣಂ ವಾ ಏತ್ಥ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನ ಅತ್ತಸಞ್ಞಾದೀನಂ ತಿಣಾನಂ ನಿದ್ದಾನಂ ಕರೋಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಥ ವಾ ನಿದ್ದಾನನ್ತಿ ಛೇದಕಂ ಲಾವಕಂ ಉಪ್ಪಾಟಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾ ತ್ವಂ ದಾಸಂ ವಾ ಕಮ್ಮಕರಂ ವಾ ನಿದ್ದಾನಂ ಕರೋಸಿ, ‘‘ನಿದ್ದೇಹಿ ತಿಣಾನೀ’’ತಿ ತಿಣಾನಂ ಛೇದಕಂ ಲಾವಕಂ ಉಪ್ಪಾಟಕಂ ಕರೋಸಿ, ಏವಮಹಂ ಸಚ್ಚಂ ಕರೋಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಅಥ ವಾ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಸಚ್ಚಂ. ತಮಹಂ ನಿದ್ದಾನಂ ಕರೋಮಿ, ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಂ ಲುನಿತಬ್ಬಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತಬ್ಬಂ ಕರೋಮೀತಿ. ಇತಿ ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ವಿಕಪ್ಪೇಸು ಉಪಯೋಗೇನೇವತ್ಥೋ ಯುಜ್ಜತಿ.

ಸೋರಚ್ಚಂ ಮೇ ಪಮೋಚನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ತಂ ‘‘ಕಾಯಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ ವಾಚಸಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ ಸೀಲಮೇವ ‘‘ಸೋರಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ತಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ‘‘ಕಾಯಗುತ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಹಿ ತಂ ವುತ್ತಮೇವ. ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತಂ ಹಿ ಸುನ್ದರೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ರತತ್ತಾ ‘‘ಸೋರಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಮೋಚನನ್ತಿ ಯೋಗವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ತವ ಪಮೋಚನಂ ಪುನಪಿ ಸಾಯನ್ಹೇ ವಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ವಾ ಅನಾಗತಸಂವಚ್ಛರೇ ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬತೋ ಅಪ್ಪಮೋಚನಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ಮಮ ಏವಂ. ನ ಹಿ ಮಮ ಅನ್ತರಾ ಮೋಚನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ. ಅಹಂ ಹಿ ದೀಪಙ್ಕರದಸಬಲಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಞಾನಙ್ಗಲೇ ವೀರಿಯಬಲೀಬದ್ದೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಮಹಾಕಸಿಂ ಕಸನ್ತೋ ತಾವ ನ ಮುಞ್ಚಿಂ, ಯಾವ ನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿಂ. ಯದಾ ಚ ಮೇ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಕಾಲಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಮೂಲೇ ಅಪರಾಜಿತಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಸಬ್ಬಗುಣಪರಿವಾರಂ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಉದಪಾದಿ, ತದಾ ಮಯಾ ತಂ ಸಬ್ಬುಸ್ಸುಕ್ಕಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಪಮುತ್ತಂ, ನ ದಾನಿ ಪುನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ. ಏತಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಸೋರಚ್ಚಂ ಮೇ ಪಮೋಚನ’’ನ್ತಿ.

ವೀರಿಯಂ ಮೇ ಧುರಧೋರಯ್ಹನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವೀರಿಯನ್ತಿ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕೋ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭೋ. ಧುರಧೋರಯ್ಹನ್ತಿ ಧುರಾಯಂ ಧೋರಯ್ಹಂ, ಧುರಾವಹನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧುರಾಯಂ ಧೋರಯ್ಹಾಕಡ್ಢಿತಂ ನಙ್ಗಲಂ ಭೂಮಿಘನಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಮೂಲಸನ್ತಾನಕಾನಿ ಚ ಪದಾಲೇತಿ, ಏವಂ ಭಗವತೋ ವೀರಿಯಾಕಡ್ಢಿತಂ ಪಞ್ಞಾನಙ್ಗಲಂ ಯಥಾ ವುತ್ತಂ ಘನಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಕಿಲೇಸಸನ್ತಾನಕಾನಿ ಚ ಪದಾಲೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ವೀರಿಯಂ ಮೇ ಧುರಧೋರಯ್ಹ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ಪುರಿಮಧುರಾವಹತ್ತಾ ಧುರಾ, ಮೂಲಧುರಾವಹತ್ತಾ ಧೋರಯ್ಹಾ, ಧುರಾ ಚ ಧೋರಯ್ಹಾ ಚ ಧುರಧೋರಯ್ಹಾ. ಇತಿ ಯಥಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ನಙ್ಗಲೇ ಚತುಬಲೀಬದ್ದಪಭೇದಂ ಧುರಧೋರಯ್ಹಂ ವಹನ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನಂ ತಿಣಮೂಲಘಾತಞ್ಚೇವ ಸಸ್ಸಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಚ ಸಾಧೇತಿ, ಏವಂ ಭಗವತೋ ಚತುಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನವೀರಿಯಭೇದಂ ಧುರಧೋರಯ್ಹಂ ವಹನ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನಂ ಅಕುಸಲಘಾತಞ್ಚೇವ ಕುಸಲಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಚ ಸಾಧೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ವೀರಿಯಂ ಮೇ ಧುರಧೋರಯ್ಹ’’ನ್ತಿ.

ಯೋಗಕ್ಖೇಮಾಧಿವಾಹನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯೋಗೇಹಿ ಖೇಮತ್ತಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ನಾಮ, ತಂ ಅಧಿಕಿಚ್ಚ ವಾಹೀಯತಿ, ಅಭಿಮುಖಂ ವಾ ವಾಹೀಯತೀತಿ ಅಧಿವಾಹನಂ, ಯೋಗಕ್ಖೇಮಸ್ಸ ಅಧಿವಾಹನಂ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಾಧಿವಾಹನನ್ತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ತವ ಧುರಧೋರಯ್ಹಂ ಪುರತ್ಥಿಮಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರದಿಸಾಭಿಮುಖಂ ವಾಹೀಯತಿ, ತಥಾ ಮಮ ಧುರಧೋರಯ್ಹಂ ನಿಬ್ಬಾನಾಭಿಮುಖಂ ವಾಹೀಯತೀತಿ. ಏವಂ ವಾಹೀಯಮಾನಂವ ಗಚ್ಛತಿ ಅನಿವತ್ತನ್ತಂ. ಯಥಾ ತವ ನಙ್ಗಲಂ ವಹನ್ತಂ ಧುರಧೋರಯ್ಹಂ ಖೇತ್ತಕೋಟಿಂ ಪತ್ವಾ ಪುನ ನಿವತ್ತತಿ, ಏವಂ ಅನಿವತ್ತನ್ತಂ ದೀಪಙ್ಕರಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಚ್ಛತೇವ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ತೇನ ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀನಾ ಕಿಲೇಸಾ ನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪಹಾತಬ್ಬಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯಥಾ ತವ ನಙ್ಗಲೇನ ಛಿನ್ನಾನಿ ತಿಣಾನಿ ಪುನ ಅಪರಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾಪಿ ಏವಂ ಪಠಮಮಗ್ಗವಸೇನ ದಿಟ್ಠೇಕಟ್ಠೇ ಕಿಲೇಸೇ, ದುತಿಯವಸೇನ ಓಳಾರಿಕೇ, ತತಿಯವಸೇನ ಅಣುಸಹಗತೇ, ಚತುತ್ಥವಸೇನ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹನ್ತಂ ಗಚ್ಛತಿ ಅನಿವತ್ತನ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ಗಚ್ಛತಿ ಅನಿವತ್ತನ್ತಿ ನಿವತ್ತನರಹಿತಂ ಹುತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತನ್ತಿ ತಂ ಧುರಧೋರಯ್ಹಂ. ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಗಚ್ಛನ್ತಞ್ಚ ಯಥಾ ತವ ಧುರಧೋರಯ್ಹಂ ನ ತಂ ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಯತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಸ್ಸಕೋ ಅಸೋಕೋ ವಿರಜೋ ಹುತ್ವಾ ನ ಸೋಚತಿ. ಏತಂ ಪನ ತಂ ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ ಯತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ನ ಸೋಚತಿ. ಯತ್ಥ ಸತಿಪಾಚನೇನ ಏತಂ ವೀರಿಯಧುರಧೋರಯ್ಹಂ ಚೋದೇನ್ತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಾದಿಸೋ ಕಸ್ಸಕೋ ಅಸೋಕೋ ವಿರಜೋ ಹುತ್ವಾ ನ ಸೋಚತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಸೋಕಸಲ್ಲಸಮುಗ್ಘಾತಭೂತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಮ ಅಸಙ್ಖತಂ ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ.

ಇದಾನಿ ನಿಗಮನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಏವಮೇಸಾ ಕಸೀತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯಸ್ಸ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏಸಾ ಸದ್ಧಾಬೀಜಾ ತಪೋವುಟ್ಠಿಯಾ ಅನುಗ್ಗಹಿತಾ ಕಸೀ ಪಞ್ಞಾಮಯಂ ಯುಗನಙ್ಗಲಂ ಹಿರಿಮಯಞ್ಚ ಈಸಂ ಮನೋಮಯೇನ ಯೋತ್ತೇನ ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾನಙ್ಗಲೇನ ಸತಿಫಾಲಂ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ಸತಿಪಾಚನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಾಯವಚೀಆಹಾರಗುತ್ತಿಯಾ ಗೋಪೇತ್ವಾ ಸಚ್ಚಂ ನಿದ್ದಾನಂ ಕತ್ವಾ ಸೋರಚ್ಚಪಮೋಚನಂ ವೀರಿಯಧುರಧೋರಯ್ಹಂ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಾಭಿಮುಖಂ ಅನಿವತ್ತನ್ತಂ ವಾಹನ್ತೇನ ಕಟ್ಠಾ ಕಸೀ ಕಮ್ಮಪರಿಯೋಸಾನಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಂ ಪಾಪಿತಾ, ಸಾ ಹೋತಿ ಅಮತಪ್ಫಲಾ, ಸಾ ಏಸಾ ಕಸೀ ಅಮತಪ್ಫಲಾ ಹೋತಿ. ಅಮತಂ ವುಚ್ಚತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ನಿಬ್ಬಾನಾನಿಸಂಸಾ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಾ ಖೋ ಪನೇಸಾ ಕಸೀ ನ ಮಮೇವೇಕಸ್ಸ ಅಮತಪ್ಫಲಾ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಯೋ ಕೋಚಿ ಖತ್ತಿಯೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ವೇಸ್ಸೋ ವಾ ಸುದ್ದೋ ವಾ ಗಹಟ್ಠೋ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಾ ಏತಂ ಕಸಿಂ ಕಸತಿ, ಸೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಏತಂ ಕಸಿತ್ವಾನ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚತೀತಿ.

ಏವಂ ಭಗವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ನಿಬ್ಬಾನಪರಿಯೋಸಾನಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ತತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಗಮ್ಭೀರತ್ಥಂ ದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಮಮ ಕಸಿಫಲಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪುನಪಿ ದಿವಸೇಯೇವ ಛಾತೋ ಹೋತಿ, ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಕಸೀ ಅಮತಪ್ಫಲಾ, ತಸ್ಸ ಫಲಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಪಸನ್ನೋ ಪಸನ್ನಾಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಭುಞ್ಜತು ಭವಂ ಗೋತಮೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ತತೋ ಪರಞ್ಚ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವಾತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಉದಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೮. ದುತಿಯೇ ಓದನೇನ ಪೂರೇಸೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಾದಿತೇನ ಸೂಪಬ್ಯಞ್ಜನೇನ ಓದನೇನ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಭಗವಾ ಕಿರ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋವ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದಿಸ್ವಾ, ಪಾತೋವ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ, ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ, ದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ, ನಿಸಿನ್ನೋ ತಸ್ಸ ಭೋಜನಂ ಉಪಸಂಹರಿಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ, ಏಕಕೋವ ಪತ್ತಂ ಅಂಸಕೂಟೇ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ, ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ, ನಗರದ್ವಾರೇ ಪತ್ತಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ, ಅನ್ತೋನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ, ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ಅತ್ತನೋ ಸಜ್ಜಿತಂ ಭೋಜನಂ ಅದಾಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ದುತಿಯಮ್ಪೀತಿ ದುತಿಯದಿವಸೇಪಿ. ತತಿಯಮ್ಪೀತಿ ತತಿಯದಿವಸೇಪಿ. ತಾನಿ ಕಿರ ತೀಣಿ ದಿವಸಾನಿ ನಿರನ್ತರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಘರದ್ವಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅನ್ತರಾ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ, ಮಹಾಜನೋ ಓಲೋಕೇನ್ತೋವ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ಏತದವೋಚಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತೀಣಿ ದಿವಸಾನಿ ಪತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ದೇನ್ತೋಪಿ ನ ಸದ್ಧಾಯ ಅದಾಸಿ, ‘‘ಘರದ್ವಾರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಾಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅದತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ಉಪಾರಮ್ಭಭಯೇನ ಅದಾಸಿ. ದದನ್ತೋ ಚ ದ್ವೇ ದಿವಸಾನಿ ದತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾವ ನಿವತ್ತೋ. ಭಗವಾಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾವ ಪಕ್ಕನ್ತೋ. ತತಿಯದಿವಸೇ ಪನ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಏತಂ ‘‘ಪಕಟ್ಠಕೋ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ. ಭಗವಾಪಿ ಏತಂ ವಚನಂ ನಿಚ್ಛಾರಾಪನತ್ಥಮೇವ ಯಾವ ತತಿಯಮಗಮಾಸಿ. ತತ್ಥ ಪಕಟ್ಠಕೋತಿ ರಸಗಿದ್ಧೋ.

ಪುನಪ್ಪುನಂ ಚೇವ ವಪನ್ತಿ ಬೀಜನ್ತಿ ಸತ್ಥಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತ್ವಂ ತೀಣಿ ದಿವಸಾನಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದತ್ವಾ ಓಸಕ್ಕಸಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಾತಬ್ಬಾ ನಾಮ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಸೋಳಸ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ತತ್ಥ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಚೇವ ವಪನ್ತೀತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಸ್ಸವಾರೇ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಲಮೇತ್ತಾವತಾ’’ತಿ ಅನೋಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರೇಸುಪಿ ಸಸ್ಸವಾರೇಸು ಚ ವಪನ್ತಿಯೇವ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಸ್ಸತೀತಿ ನ ಏಕದಿವಸಂ ವಸ್ಸಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪುನಪ್ಪುನದಿವಸೇಸುಪಿ ಪುನಪ್ಪುನಸಂವಚ್ಛರೇಸುಪಿ ವಸ್ಸತಿಯೇವ, ಏವಂ ಜನಪದಾ ಇದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಯಾಚಕಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇ ಸತ್ಥಾ ದೇಸನಾಕುಸಲತಾಯ ಅತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ. ಖೀರನಿಕಾತಿ ಖೀರಕಾರಕಾ ಗೋದೋಹಕಾ. ನ ಹಿ ತೇ ಏಕವಾರಮೇವ ಥನಂ ಅಞ್ಛನ್ತಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅಞ್ಛನ್ತಾ ಧೇನುಂ ದುಹನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಲಮತಿ ಫನ್ದತಿ ಚಾತಿ ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ತೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ಕಿಲಮತಿ ಚೇವ ಫನ್ದತಿ ಚ. ಗಬ್ಭನ್ತಿ ಸೋಣಸಿಙ್ಗಾಲಾದೀನಮ್ಪಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ಕುಚ್ಛಿಂ. ಸಿವಥಿಕನ್ತಿ ಸುಸಾನಂ, ಮತಂ ಮತಂ ಸತ್ತಂ ತತ್ಥ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಹರನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಗ್ಗಞ್ಚ ಲದ್ಧಾ ಅಪುನಬ್ಭವಾಯಾತಿ ಅಪುನಬ್ಭವಾಯ ಮಗ್ಗೋ ನಾಮ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಂ ಲಭಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇತಿ ಏವಂ ಭಗವತಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಠತ್ವಾವ ಸೋಳಸ ಪುನಪ್ಪುನಧಮ್ಮೇ ದೇಸೇನ್ತೇನ ವುತ್ತೇ. ಏತದವೋಚಾತಿ ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಸನ್ನೋ ಸದ್ಧಿಂ ಪುತ್ತದಾರಮಿತ್ತಞಾತಿವಗ್ಗೇನ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏತಂ ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ಭೋ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ. ದುತಿಯಂ.

೩. ದೇವಹಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೯. ತತಿಯೇ ವಾತೇಹೀತಿ ಉದರವಾತೇಹಿ. ಭಗವತೋ ಕಿರ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪಸತಮುಗ್ಗಯೂಸಾದೀನಿ ಆಹಾರಯತೋ ದುಬ್ಭೋಜನೇನ ಚೇವ ದುಕ್ಖಸೇಯ್ಯಾಯ ಚ ಉದರವಾತೋ ಕುಪ್ಪಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪತ್ವಾ ಪಣೀತಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಸೋ ಆಬಾಧೋ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿಯೇವ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಹೋತೀತಿ ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ ಅನಿಬದ್ಧುಪಟ್ಠಾಕಕಾಲೇ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಕಾಲೇ ಸತ್ಥುಅಸೀತಿಮಹಾಥೇರೇಸು ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಭೂತಪುಬ್ಬೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ನಾಗಸಮಾಲೋ ಉಪವಾನೋ ಸುನಕ್ಖತ್ತೋ ಚುನ್ದೋ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ ಸಾಗತೋ ಬೋಧಿ ಮೇಘಿಯೋತಿ ಇಮೇ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತುಪಟ್ಠಾಕಾ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಾಲೇ ಉಪವಾನತ್ಥೇರೋ ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಾಯ ಪರಿವೇಣಸಮ್ಮಜ್ಜನಂ ದನ್ತಕಟ್ಠದಾನಂ ನ್ಹಾನೋದಕಪರಿಯಾದನಂ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುಗಮನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಮಕಾಸಿ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ ಕಿರ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ನಿದ್ಧೂಮಂ ಅರಞ್ಞಮೇವ ಹೋತಿ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉದಕತಾಪನಮ್ಪಿ ನ ಭಗವತಾ ಅನುಞ್ಞಾತಂ. ಸೋ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಉದ್ಧನಪಾಳಿಂ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಚಾಟಿಯೋ ಉದ್ಧನಮಾರೋಪೇತ್ವಾ ಉಣ್ಹೋದಕಂ ಕಾರೇತ್ವಾ, ನ್ಹಾನೀಯಚುಣ್ಣಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತಂ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೋ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ. ನ್ಹಾಯಿತುಕಾಮಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಮೂಲಂ ದತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಗನ್ಧೇ ವಿಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಮಾಲಂ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ತತ್ಥ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ.

ಕಿಂ ಪತ್ಥಯಾನೋತಿ ಕಿಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ. ಕಿಂ ಏಸನ್ತಿ ಕಿಂ ಗವೇಸನ್ತೋ. ಪೂಜಿತೋ ಪೂಜನೇಯ್ಯಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಥೇರೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತುಮಾರಭಿ. ಗಿಲಾನಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಂ ಗತೇನ ಕಿರ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ವಣ್ಣೋ ಕಥೇತಬ್ಬೋತಿ ವತ್ತಮೇತಂ. ವಣ್ಣಂ ಹಿ ಸುತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ದಾತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ. ಸಪ್ಪಾಯಭೇಸಜ್ಜಂ ಲದ್ಧಾ ಗಿಲಾನೋ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ವುಟ್ಠಾತಿ. ಕಥೇನ್ತೇನ ಚ ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖಸಮಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ‘‘ಸೀಲವಾ ಲಜ್ಜೀ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಆಗಮಧರೋ ವಂಸಾನುರಕ್ಖಕೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪನ ಆಗಮನೀಯಪಟಿಪದಂಯೇವ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಪೂಜನೇಯ್ಯಾನನ್ತಿ ಅಸೀತಿಮಹಾಥೇರಾ ಸದೇವಕೇನ ಲೋಕೇನ ಪೂಜೇತಬ್ಬಾತಿ ಪೂಜನೇಯ್ಯಾ. ತೇಯೇವ ಸಕ್ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ಸಕ್ಕರೇಯ್ಯಾ. ತೇಸಂಯೇವ ಅಪಚಿತಿ ಕತ್ತಬ್ಬಾತಿ ಅಪಚೇಯ್ಯಾ. ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಪೂಜಿತೋ ಸಕ್ಕತೋ ಅಪಚಿತೋ ಚ, ಇಚ್ಚಸ್ಸ ತಂ ಗುಣಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಥೇರೋ ಏವಮಾಹ. ಹಾತವೇತಿ ಹರಿತುಂ.

ಫಾಣಿತಸ್ಸ ಚ ಪುಟನ್ತಿ ಮಹನ್ತಂ ನಿಚ್ಛಾರಿಕಂ ಗುಳಪಿಣ್ಡಂ. ಸೋ ಕಿರ ‘‘ಕಿಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಅಫಾಸುಕ’’ನ್ತಿ? ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಉದರವಾತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ತೇನ ಹಿ ಮಯಮೇತ್ಥ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಜಾನಾಮ, ಇತೋ ಥೋಕೇನ ಉದಕೇನ ಇದಂ ಫಾಣಿತಂ ಆಲೋಳೇತ್ವಾ ನ್ಹಾನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಾತುಂ ದೇಥ, ಇತಿ ಉಣ್ಹೋದಕೇನ ಬಹಿ ಪರಿಸೇದೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಿನಾ ಅನ್ತೋತಿ ಏವಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಫಾಸುಕಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ.

ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಆಬಾಧೇ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೇ ‘‘ದೇವಹಿತೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜಂ ದಿನ್ನಂ, ತೇನೇವ ರೋಗೋ ವೂಪಸನ್ತೋ, ಅಹೋ ದಾನಂ ಪರಮದಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸಾ’’ತಿ ಕಥಾ ವಿತ್ಥಾರಿತಾ ಜಾತಾ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕಿತ್ತಿಕಾಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಏತ್ತಕೇನಪಿ ತಾವ ಮೇ ಅಯಂ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ’’ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಅತ್ತನಾ ಕತಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇತುಕಾಮೋ ತಾವತಕೇನೇವ ದಸಬಲೇ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ.

ದಜ್ಜಾತಿ ದದೇಯ್ಯ. ಕಥಂ ಹಿ ಯಜಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಯಜನ್ತಸ್ಸ. ಇಜ್ಝತೀತಿ ಸಮಿಜ್ಝತಿ ಮಹಪ್ಫಲೋ ಹೋತಿ. ಯೋವೇದೀತಿ ಯೋ ಅವೇದಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ, ವಿದಿತಂ ಪಾಕಟಮಕಾಸಿ ‘‘ಯೋವೇತೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಯೋ ಅವೇತಿ ಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಸ್ಸತೀತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ಪಸ್ಸತಿ. ಜಾತಿಕ್ಖಯನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಂ. ಅಭಿಞ್ಞಾವೋಸಿತೋತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ ವೋಸಿತೋ ವೋಸಾನಂ ಕತಕಿಚ್ಚತಂ ಪತ್ತೋ. ಏವಂ ಹಿ ಯಜಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಇಮಿನಾ ಖೀಣಾಸವೇ ಯಜನಾಕಾರೇನ ಯಜನ್ತಸ್ಸ. ತತಿಯಂ.

೪. ಮಹಾಸಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦೦. ಚತುತ್ಥೇ ಲೂಖೋ ಲೂಖಪಾವುರಣೋತಿ ಜಿಣ್ಣೋ ಜಿಣ್ಣಪಾವುರಣೋ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ? ತಸ್ಸ ಕಿರ ಘರೇ ಅಟ್ಠಸತಸಹಸ್ಸಧನಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಚತುನ್ನಂ ಪುತ್ತಾನಂ ಆವಾಹಂ ಕತ್ವಾ ಚತ್ತಾರಿ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅದಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾಯ ಪುತ್ತಾ ಸಮ್ಮನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಸಚೇ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಆನೇಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತವಸೇನ ಕುಲಂ ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ಹನ್ದ ನಂ ಮಯಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾಮಾ’’ತಿ. ತೇ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಪಣೀತೇಹಿ ಘಾಸಚ್ಛಾದನಾದೀಹಿ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಾ ಹತ್ಥಪಾದಸಮ್ಬಾಹನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಾ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ದಿವಾ ನಿದ್ದಾಯಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಸಮ್ಬಾಹಮಾನಾ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಘರಾವಾಸೇ ಆದೀನವಂ ವತ್ವಾ – ‘‘ಮಯಂ ತುಮ್ಹೇ ಇಮಿನಾ ನೀಹಾರೇನ ಯಾವಜೀವಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮ, ಸೇಸಧನಮ್ಪಿ ನೋ ದೇಥಾ’’ತಿ ಯಾಚಿಂಸು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪುನ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಿವತ್ಥಪಾರುಪನಮತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗಂ ಚತ್ತಾರೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ. ತಂ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತೋ ಕತಿಪಾಹಂ ಉಪಟ್ಠಹಿ.

ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ನ್ಹತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಠತ್ವಾ ಸುಣ್ಹಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಕಿಂ ತಯಾ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಸ್ಸ ಸತಂ ವಾ ಸಹಸ್ಸಂ ವಾ ಅತಿರೇಕಂ ದಿನ್ನಮತ್ಥಿ? ನನು ಸಬ್ಬೇಸಂ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ದಿನ್ನಾನಿ, ಕಿಂ ಸೇಸಪುತ್ತಾನಂ ಘರಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ? ಸೋ ‘‘ನಸ್ಸ ವಸಲೀ’’ತಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಘರಂ ಅಗಮಾಸಿ, ತತೋಪಿ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಇಮಿನಾವ ಉಪಾಯೇನ ಪಲಾಪಿತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಏಕಘರೇಪಿ ಪವೇಸನಂ ಅಲಭಮಾನೋ ಪಣ್ಡರಙ್ಗಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರನ್ತೋ ಕಾಲಾನಮಚ್ಚಯೇನ ಜರಾಜಿಣ್ಣೋ ದುಬ್ಭೋಜನದುಕ್ಖಸೇಯ್ಯಾಹಿ ಮಿಲಾತಸರೀರೋ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರತೋ ಆಗಮ್ಮ, ಪೀಠಕಾಯ ನಿಪನ್ನೋ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅತ್ತಾನಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಪುತ್ತೇಸು ಪತಿಟ್ಠಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಮಣೋ ಕಿರ ಗೋತಮೋ ಅಬ್ಭಾಕುಟಿಕೋ ಉತ್ತಾನಮುಖೋ ಸುಖಸಮ್ಭಾಸೋ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಕುಸಲೋ, ಸಕ್ಕಾ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಲಭಿತು’’ನ್ತಿ ನಿವಾಸನಪಾವುರಣಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಮಾದಾಯ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ.

ದಾರೇಹಿ ಸಂಪುಚ್ಛ ಘರಾ ನಿಕ್ಖಾಮೇನ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬಂ ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ನಿದ್ಧನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಭರಿಯಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತಯಿತ್ವಾ ಮಂ ಘರಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇನ್ತಿ.

ನನ್ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ನನ್ದಿಜಾತೋ ತುಟ್ಠೋ ಪಮುದಿತೋ ಅಹೋಸಿಂ. ಭವಮಿಚ್ಛಿಸನ್ತಿ ವುಡ್ಢಿಂ ಪತ್ಥಯಿಂ. ಸಾವ ವಾರೇನ್ತಿ ಸೂಕರನ್ತಿ ಯಥಾ ಸುನಖಾ ವಗ್ಗವಗ್ಗಾ ಹುತ್ವಾ ಭುಸ್ಸನ್ತಾ ಭುಸ್ಸನ್ತಾ ಸೂಕರಂ ವಾರೇನ್ತಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮಹಾರವಂ ರವಾಪೇನ್ತಿ, ಏವಂ ದಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಂ ಬಹುಂ ವತ್ವಾ ವಿರವನ್ತಂ ಪಲಾಪೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಸನ್ತಾತಿ ಅಸಪ್ಪುರಿಸಾ. ಜಮ್ಮಾತಿ ಲಾಮಕಾ. ಭಾಸರೇತಿ ಭಾಸನ್ತಿ. ಪುತ್ತರೂಪೇನಾತಿ ಪುತ್ತವೇಸೇನ. ವಯೋಗತನ್ತಿ ತಯೋ ವಯೇ ಗತಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಪಚ್ಛಿಮವಯೇ ಠಿತಂ ಮಂ. ಜಹನ್ತೀತಿ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತಿ.

ನಿಬ್ಭೋಗೋತಿ ನಿಪ್ಪರಿಭೋಗೋ. ಖಾದನಾ ಅಪನೀಯತೀತಿ ಅಸ್ಸೋ ಹಿ ಯಾವದೇವ ತರುಣೋ ಹೋತಿ ಜವಸಮ್ಪನ್ನೋ, ತಾವಸ್ಸ ನಾನಾರಸಂ ಖಾದನಂ ದದನ್ತಿ, ಜಿಣ್ಣಂ ನಿಬ್ಭೋಗಂ ತತೋ ಅಪನೇನ್ತಿ, ಅನ್ತಿಮವಯೇ ತಂ ವತ್ತಂ ನ ಲಭತಿ, ಗಾವೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಟವಿಯಂ ಸುಕ್ಖತಿಣಾನಿ ಖಾದನ್ತೋ ಚರತಿ. ಯಥಾ ಸೋ ಅಸ್ಸೋ, ಏವಂ ಜಿಣ್ಣಕಾಲೇ ವಿಲುತ್ತಸಬ್ಬಧನತ್ತಾ ನಿಬ್ಭೋಗೋ ಮಾದಿಸೋಪಿ ಬಾಲಕಾನಂ ಪಿತಾ ಥೇರೋ ಪರಘರೇಸು ಭಿಕ್ಖತಿ.

ಯಞ್ಚೇತಿ ನಿಪಾತೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯೇ ಮಮ ಪುತ್ತಾ ಅನಸ್ಸವಾ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸಾ ಅವಸವತ್ತಿನೋ, ತೇಹಿ ದಣ್ಡೋವ ಕಿರ ಸೇಯ್ಯೋ ಸುನ್ದರತರೋತಿ. ಇದಾನಿಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಚಣ್ಡಮ್ಪಿ ಗೋಣನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಪುರೇ ಹೋತೀತಿ ಅಗ್ಗತೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಪುರತೋ ಕತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ಸುಖಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗಾಧಮೇಧತೀತಿ ಉದಕಂ ಓತರಣಕಾಲೇ ಗಮ್ಭೀರೇ ಉದಕೇ ಪತಿಟ್ಠಂ ಲಭತಿ.

ಪರಿಯಾಪುಣಿತ್ವಾತಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ವಾ ವಾಚುಗ್ಗತಾ ಕತ್ವಾ. ಸನ್ನಿಸಿನ್ನೇಸೂತಿ ತಥಾರೂಪೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಮಾಗಮದಿವಸೇ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇಸು ಪುತ್ತೇಸು ತಂ ಸಭಂ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಮಹಾರಹೇ ಆಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೇಸು. ಅಭಾಸೀತಿ ‘ಅಯಂ ಮೇ ಕಾಲೋ’ತಿ ಸಭಾಯ ಮಜ್ಝೇ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ, ‘‘ಭೋ ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗಾಥಾ ಭಾಸಿತುಕಾಮೋ, ಭಾಸಿತೇ ಸುಣಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ – ‘‘ಭಾಸ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸುಣೋಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಠಿತಕೋವ ಅಭಾಸಿ. ‘‘ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವತ್ತಂ ಹೋತಿ ಯೋ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸನ್ತಕಂ ಖಾದನ್ತೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ನ ಪೋಸೇತಿ, ಸೋ ಮಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪುತ್ತಾ ಪಿತುಪಾದೇಸು ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಜೀವಿತಂ ನೋ ತಾತ, ದೇಹೀ’’ತಿ ಯಾಚಿಂಸು. ಸೋ ಪಿತುಹದಯಸ್ಸ ಪುತ್ತಾನಂ ಮುದುತ್ತಾ ‘‘ಮಾ ಮೇ, ಭೋ, ಬಾಲಕೇ ವಿನಾಸಯಿತ್ಥ, ಪೋಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ಮ’’ನ್ತಿ ಆಹ.

ಅಥಸ್ಸ ಪುತ್ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಆಹಂಸು – ‘‘ಸಚೇ, ಭೋ, ಅಜ್ಜ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಿತರಂ ನ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಥ, ಘಾತೇಸ್ಸಾಮ ವೋ’’ತಿ. ತೇ ಭೀತಾ ಘರಂ ನೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಂಸು. ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಥ ಖೋ ನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ನೇತ್ವಾತಿ ಪೀಠೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಯಿಂಸು. ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾತಿ ಸರೀರಂ ತೇಲೇನ ಅಬ್ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಉಬ್ಬಟ್ಟೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಚುಣ್ಣಾದೀಹಿ ನ್ಹಾಪೇಸುಂ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯೋಪಿ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಜ್ಜ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿತರಂ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಥ. ಸಚೇ ಪಮಾದಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸಥ, ಘರತೋ ವೋ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ಪಣೀತಭೋಜನಂ ಭೋಜೇಸುಂ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸುಭೋಜನಞ್ಚ ಸುಖಸೇಯ್ಯಞ್ಚ ಆಗಮ್ಮ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಸಞ್ಜಾತಬಲೋ ಪೀಣಿತಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಅತ್ತಭಾವಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲದ್ಧಾ’’ತಿ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಆದಾಯ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಥ ಖೋ ಸೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಏತದವೋಚಾತಿ ದುಸ್ಸಯುಗಂ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಏತಂ ಅವೋಚ. ಸರಣಗಮನಾವಸಾನೇ ಚಾಪಿ ಭಗವನ್ತಂ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಭೋ ಗೋತಮ, ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೇಹಿ ಚತ್ತಾರಿ ಧುರಭತ್ತಾನಿ ದಿನ್ನಾನಿ, ತತೋ ಅಹಂ ದ್ವೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಮ್ಮಿ, ದ್ವೇ ಸಯಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಕಲ್ಯಾಣಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಪನ ಮಾ ನಿಯ್ಯಾದೇಹಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ರುಚ್ಚನಟ್ಠಾನಮೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭೋ’’ತಿ ಖೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುತ್ತೇ ಆಮನ್ತೇಸಿ ‘‘ತಾತಾ, ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯೋ, ತಸ್ಸ ದ್ವೇ ಧುರಭತ್ತಾನಿ ದಿನ್ನಾನಿ, ತುಮ್ಹೇ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಮಾ ಪಮಜ್ಜಥಾ’’ತಿ. ಸಾಧು, ತಾತಾತಿ. ಪುನದಿವಸೇ ಭಗವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯೇ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಆದಾಯ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಸ್ಸ ನಿವೇಸನದ್ವಾರಂ ಗತೋ. ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾವ ಹತ್ಥತೋ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಘರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಮಹಾರಹೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪಣೀತಭೋಜನಮದಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಪುನದಿವಸೇ ಇತರಸ್ಸ, ಪುನದಿವಸೇ ಇತರಸ್ಸಾತಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಘರಾನಿ ಅಗಮಾಸಿ. ಸಬ್ಬೇ ತಥೇವ ಸಕ್ಕಾರಂ ಅಕಂಸು.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಸ್ಸ ಘರೇ ಮಙ್ಗಲಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ. ಸೋ ಪಿತರಂ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ಕಸ್ಸ ಮಙ್ಗಲಂ ದೇಮಾ’’ತಿ. ಅಮ್ಹೇ ಅಞ್ಞಂ ನ ಜಾನಾಮ? ನನು ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯೋತಿ? ತೇನ ಹಿ ತುಮ್ಹೇ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸ್ವಾತನಾಯ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ನಿಮನ್ತೇಥಾತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಭಗವಾ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ತಸ್ಸ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ಹರಿತುಪಲಿತ್ತಂ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಗೇಹಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇಸು ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪೋದಕಪಾಯಾಸಞ್ಚೇವ ಖಜ್ಜಕವಿಕತಿಞ್ಚ ಅದಾಸಿ. ಅನ್ತರಭತ್ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಪುತ್ತಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಆಹಂಸು – ‘‘ಭೋ ಗೋತಮ, ಮಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿತರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಮ ನಪ್ಪಮಜ್ಜಾಮ, ಪಸ್ಸಥಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಲ್ಯಾಣಂ ವೋ ಕತಂ, ಮಾತಾಪಿತುಪೋಸಕಂ ನಾಮ ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಆಚಿಣ್ಣಮೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಹಾನಾಗಜಾತಕಂ (ಜಾ. ೧.೧೧.೧ ಆದಯೋ; ಚರಿಯಾ. ೨.೧ ಆದಯೋ) ನಾಮ ಕಥೇತ್ವಾ, ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ದೀಪೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸದ್ಧಿಂ ಚತೂಹಿ ಪುತ್ತೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಚ ಸುಣ್ಹಾಹಿ ದೇಸನಾನುಸಾರೇನ ಞಾಣಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ಥಾ ನ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ತೇಸಂ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸೀತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಮಾನತ್ಥದ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦೧. ಪಞ್ಚಮೇ ಮಾನತ್ಥದ್ಧೋತಿ ವಾತಭರಿತಭಸ್ತಾ ವಿಯ ಮಾನೇನ ಥದ್ಧೋ. ಆಚರಿಯನ್ತಿ ಸಿಪ್ಪುಗ್ಗಹಣಕಾಲೇ ಆಚರಿಯೋ ಅನಭಿವಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಸಿಪ್ಪಂ ನ ದೇತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಾಲೇ ತಂ ನ ಅಭಿವಾದೇತಿ, ಅತ್ಥಿಭಾವಮ್ಪಿಸ್ಸ ನ ಜಾನಾತಿ. ನಾಯಂ ಸಮಣೋತಿ ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಮಾದಿಸೇ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ.

ಅಬ್ಭುತವಿತ್ತಜಾತಾತಿ ಅಭೂತಪುಬ್ಬಾಯ ತುಟ್ಠಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಕೇಸು ಚಸ್ಸಾತಿ ಕೇಸು ಭವೇಯ್ಯ. ಕ್ಯಸ್ಸಾತಿ ಕೇ ಅಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ. ಅಪಚಿತಾ ಅಸ್ಸೂತಿ ಅಪಚಿತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಯುತ್ತಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ. ಅರಹನ್ತೇತಿ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ದೇಸನಾಕುಸಲತ್ತಾ ಅತ್ತಾನಂ ಅನ್ತೋಕತ್ವಾ ಪೂಜನೇಯ್ಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಪಚ್ಚನೀಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦೨. ಛಟ್ಠೇ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಸೇತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಕಣ್ಹ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪಚ್ಚನೀಕಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸೇವಸ್ಸ ಸಾತಂ ಸುಖಂ ಹೋತೀತಿ ಪಚ್ಚನೀಕಸಾತೋ. ಯೋ ಚ ವಿನೇಯ್ಯ ಸಾರಮ್ಭನ್ತಿ ಯೋ ಕರಣುತ್ತರಿಯಲಕ್ಖಣಂ ಸಾರಮ್ಭಂ ವಿನೇತ್ವಾ ಸುಣಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ನವಕಮ್ಮಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦೩. ಸತ್ತಮೇ ನವಕಮ್ಮಿಕಭಾರದ್ವಾಜೋತಿ ಸೋ ಕಿರ ಅರಞ್ಞೇ ರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಪಾಸಾದಕೂಟಾಗಾರಾದೀನಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ವಿಕ್ಕಿಣಾತಿ, ಇತಿ ನವಕಮ್ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವತೀತಿ ನವಕಮ್ಮಿಕೋ, ಗೋತ್ತೇನ ಭಾರದ್ವಾಜೋತಿ ನವಕಮ್ಮಿಕಭಾರದ್ವಾಜೋ. ದಿಸ್ವಾನಸ್ಸ ಏತದಹೋಸೀತಿ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಸ್ಮಿಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾನ ಅಸ್ಸ ಏತಂ ಅಹೋಸಿ. ವನಸ್ಮಿನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ. ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಂ ಮೇ ವನನ್ತಿ ಮಯ್ಹಂ ಕಿಲೇಸವನಂ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಂ. ನಿಬ್ಬನಥೋತಿ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸವನೋ. ಏಕೋ ರಮೇತಿ ಏಕಕೋ ಅಭಿರಮಾಮಿ. ಅರತಿಂ ವಿಪ್ಪಹಾಯಾತಿ ಪನ್ತಸೇನಾಸನೇಸು ಚೇವ ಭಾವನಾಯ ಚ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಂ ಜಹಿತ್ವಾ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಕಟ್ಠಹಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦೪. ಅಟ್ಠಮೇ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾತಿ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪುಗ್ಗಣ್ಹನಕಾ ಧಮ್ಮನ್ತೇವಾಸಿಕಾ. ನಿಸಿನ್ನನ್ತಿ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಸ್ಮಿಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ. ಗಮ್ಭೀರರೂಪೇತಿ ಗಮ್ಭೀರಸಭಾವೇ.

ಬಹುಭೇರವೇತಿ ತತ್ರಟ್ಠಕಸವಿಞ್ಞಾಣಕಅವಿಞ್ಞಾಣಕಭೇರವೇಹಿ ಬಹುಭೇರವೇ. ವಿಗಾಹಿಯಾತಿ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ. ಅನಿಞ್ಜಮಾನೇನಾತಿಆದೀನಿ ಕಾಯವಿಸೇಸನಾನಿ, ಏವರೂಪೇನ ಕಾಯೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಚಾರುರೂಪಂ ವತಾತಿ ಅತಿಸುನ್ದರಂ ವತ ಝಾನಂ ಝಾಯಸೀತಿ ವದತಿ.

ವನವಸ್ಸಿತೋ ಮುನೀತಿ ವನಂ ಅವಸ್ಸಿತೋ ಬುದ್ಧಮುನಿ. ಇದನ್ತಿ ಇದಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏವಂ ವನೇ ನಿಸಿನ್ನಕಾರಣಂ ಮಯ್ಹಂ ಅಚ್ಛೇರರೂಪಂ ಪಟಿಭಾತಿ. ಪೀತಿಮನೋತಿ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ. ವನೇ ವಸೇತಿ ವನಮ್ಹಿ ವಸಿ.

ಮಞ್ಞಾಮಹನ್ತಿ ಮಞ್ಞಾಮಿ ಅಹಂ. ಲೋಕಾಧಿಪತಿಸಹಬ್ಯತನ್ತಿ ಲೋಕಾಧಿಪತಿಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಸಹಭಾವಂ. ಆಕಙ್ಖಮಾನೋತಿ ಇಚ್ಛಮಾನೋ. ತಿದಿವಂ ಅನುತ್ತರನ್ತಿ ಇದಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮೇವ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಕಸ್ಮಾ ಭವಂ ವಿಜನಮರಞ್ಞಮಸ್ಸಿತೋತಿ ಅಹಂ ತಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋತಿ ಮಞ್ಞಾಮಿ. ಯದಿ ಏವಂ ನ ಹೋತಿ, ಅಥ ಮೇ ಆಚಿಕ್ಖ, ಕಸ್ಮಾ ಭವನ್ತಿ? ಪುಚ್ಛತಿ. ಬ್ರಹ್ಮಪತ್ತಿಯಾತಿ ಸೇಟ್ಠಪತ್ತಿಯಾ. ಇಧ ಇದಂ ತಪೋ ಕಸ್ಮಾ ಕರೋಸೀತಿ ಅಪರೇನಪಿ ಆಕಾರೇನ ಪುಚ್ಛತಿ.

ಕಙ್ಖಾತಿ ತಣ್ಹಾ. ಅಭಿನನ್ದನಾತಿ ಅಭಿನನ್ದನವಸೇನ ತಣ್ಹಾವ ವುತ್ತಾ. ಅನೇಕಧಾತೂಸೂತಿ ಅನೇಕಸಭಾವೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು. ಪುಥೂತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ತಣ್ಹಾ ಸೇಸಕಿಲೇಸಾ ವಾ. ಸದಾಸಿತಾತಿ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಅವಸ್ಸಿತಾ. ಅಞ್ಞಾಣಮೂಲಪ್ಪಭವಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಮೂಲಾ ಹುತ್ವಾ ಜಾತಾ. ಪಜಪ್ಪಿತಾತಿ ತಣ್ಹಾವ ‘‘ಇದಮ್ಪಿ ಮಯ್ಹಂ, ಇದಮ್ಪಿ ಮಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ಪಜಪ್ಪಾಪನವಸೇನ ಪಜಪ್ಪಿತಾ ನಾಮಾತಿ ವುತ್ತಾ. ಸಬ್ಬಾ ಮಯಾ ಬ್ಯನ್ತಿಕತಾತಿ ಸಬ್ಬಾ ತಣ್ಹಾ ಮಯಾ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ವಿಗತನ್ತಾ ನಿರನ್ತಾ ಕತಾ. ಸಮೂಲಿಕಾತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಞ್ಞಾಣಮೂಲೇನ.

ಅನೂಪಯೋತಿ ಅನುಪಗಮನೋ. ಸಬ್ಬೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ವಿಸುದ್ಧದಸ್ಸನೋತಿ ಇಮಿನಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ದೀಪೇತಿ. ಸಮ್ಬೋಧಿಮನುತ್ತರನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಸಿವನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಂ. ಝಾಯಾಮೀತಿ ದ್ವೀಹಿ ಝಾನೇಹಿ ಝಾಯಾಮಿ. ವಿಸಾರದೋತಿ ವಿಗತಸಾರಜ್ಜೋ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಮಾತುಪೋಸಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦೫. ನವಮೇ ಪೇಚ್ಚಾತಿ ಇತೋ ಪಟಿಗನ್ತ್ವಾ. ನವಮಂ.

೧೦. ಭಿಕ್ಖಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦೬. ದಸಮೇ ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೇ. ವಿಸ್ಸಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ದುಗ್ಗನ್ಧಂ ಅಕುಸಲಧಮ್ಮಂ. ಬಾಹಿತ್ವಾತಿ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಜಹಿತ್ವಾ. ಸಙ್ಖಾಯಾತಿ ಞಾಣೇನ. ಸ ವೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಸೋ ವೇ ಭಿನ್ನಕಿಲೇಸತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖು ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ. ದಸಮಂ.

೧೧. ಸಙ್ಗಾರವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦೭. ಏಕಾದಸಮೇ ಪಚ್ಚೇತೀತಿ ಇಚ್ಛತಿ ಪತ್ಥೇತಿ. ಸಾಧು, ಭನ್ತೇತಿ ಆಯಾಚಮಾನೋ ಆಹ. ಥೇರಸ್ಸ ಕಿರೇಸ ಗಿಹಿಸಹಾಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ‘‘ಅಯಂ ವರಾಕೋ ಮಂ ಸಹಾಯಂ ಲಭಿತ್ವಾಪಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾ ಅಪಾಯಪೂರಕೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಆಯಾಚತಿ. ಅಪಿಚೇಸ ಮಹಾಪರಿವಾರೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಪಸನ್ನೇ ಪಞ್ಚಕುಲಸತಾನಿ ಅನುವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋಪಿ ಆಯಾಚತಿ. ಅತ್ಥವಸನ್ತಿ ಅತ್ಥಾನಿಸಂಸಂ ಅತ್ಥಕಾರಣಂ. ಪಾಪನ್ತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಅಕುಸಲಂ. ಪವಾಹೇಮೀತಿ ಗಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಉದಕಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಪವಾಹೇಮಿ ಪಲಾಪೇಮಿ. ಧಮ್ಮೋತಿ ಗಾಥಾ ವುತ್ತತ್ಥಾವ. ಏಕಾದಸಮಂ.

೧೨. ಖೋಮದುಸ್ಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦೮. ದ್ವಾದಸಮೇ ಖೋಮದುಸ್ಸಂ ನಾಮಾತಿ ಖೋಮದುಸ್ಸಾನಂ ಉಸ್ಸನ್ನತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮಂ. ಸಭಾಯನ್ತಿ ಸಾಲಾಯಂ. ಫುಸಾಯತೀತಿ ಫುಸಿತಾನಿ ಮುಞ್ಚತಿ ವಸ್ಸತಿ. ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ತಂ ಸಭಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಕಾಮೋ – ‘‘ಮಯಿ ಏವಮೇವಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೇ ಅಫಾಸುಕಧಾತುಕಂ ಹೋತಿ, ಏಕಂ ಕಾರಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ವುಟ್ಠಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ಸಭಾಧಮ್ಮನ್ತಿ ಸುಖನಿಸಿನ್ನೇ ಕಿರ ಅಸಞ್ಚಾಲೇತ್ವಾ ಏಕಪಸ್ಸೇನ ಪವಿಸನಂ ತೇಸಂ ಸಭಾಧಮ್ಮೋ ನಾಮ, ನ ಮಹಾಜನಂ ಚಾಲೇತ್ವಾ ಉಜುಕಮೇವ ಪವಿಸನಂ. ಭಗವಾ ಚ ಉಜುಕಮೇವ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತೇನ ತೇ ಕುಪಿತಾ ಭಗವನ್ತಂ ಹೀಳೇನ್ತಾ ‘‘ಕೇ ಚ ಮುಣ್ಡಕಾ ಸಮಣಕಾ, ಕೇ ಚ ಸಭಾಧಮ್ಮಂ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸನ್ತೋತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ. ಪಹಾಯಾತಿ ಏತೇ ರಾಗಾದಯೋ ಜಹಿತ್ವಾ ರಾಗಾದಿವಿನಯಾಯ ಧಮ್ಮಂ ಭಣನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಸನ್ತೋ ನಾಮಾತಿ. ದ್ವಾದಸಮಂ.

ಉಪಾಸಕವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

ಇತಿ ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ

ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.