೮. ವಙ್ಗೀಸಸಂಯುತ್ತಂ

೧. ನಿಕ್ಖನ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦೯. ವಙ್ಗೀಸಸಂಯುತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅಗ್ಗಾಳವೇ ಚೇತಿಯೇತಿ ಆಳವಿಯಂ ಅಗ್ಗಚೇತಿಯೇ. ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ ಅಗ್ಗಾಳವಗೋತಮಕಾದೀನಿ ಯಕ್ಖನಾಗಾದೀನಂ ಭವನಾನಿ, ಚೇತಿಯಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ ತಾನಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ವಿಹಾರೇ ಕರಿಂಸು. ತೇಸಂ ತಾನೇವ ನಾಮಾನಿ ಜಾತಾನಿ. ನಿಗ್ರೋಧಕಪ್ಪೇನಾತಿ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖಮೂಲವಾಸಿನಾ ಕಪ್ಪತ್ಥೇರೇನ. ಓಹಿಯ್ಯಕೋತಿ ಓಹೀನಕೋ. ವಿಹಾರಪಾಲೋತಿ ಸೋ ಕಿರ ತದಾ ಅವಸ್ಸಿಕೋ ಹೋತಿ ಪತ್ತಚೀವರಗ್ಗಹಣೇ ಅಕೋವಿದೋ. ಅಥ ನಂ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಇಮಾನಿ ಛತ್ತುಪಾಹನಕತ್ತರಯಟ್ಠಿಆದೀನಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಾ’’ತಿ ವಿಹಾರರಕ್ಖಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿಂಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಿಹಾರಪಾಲೋ’’ತಿ. ಸಮಲಙ್ಕರಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಭವಾನುರೂಪೇನ ಅಲಙ್ಕಾರೇನ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ. ಚಿತ್ತಂ ಅನುದ್ಧಂಸೇತೀತಿ ಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ವಿದ್ಧಂಸೇತಿ ವಿನಾಸೇತಿ. ತಂ ಕುತೇತ್ಥ ಲಬ್ಭಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ರಾಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ತಂ ಕಾರಣಂ ಕುತೋ ಲಬ್ಭಾ. ಯಂ ಮೇ ಪರೋತಿ ಯೇನ ಮೇ ಕಾರಣೇನ ಅಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಾ ಧಮ್ಮೋ ವಾ ಅನಭಿರತಿಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಇದಾನೇವ ಅಭಿರತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾಪಿ ಮಂ ವಿಹಾರೇ ಓಹಾಯ ಗತಾ.

ಅಗಾರಸ್ಮಾತಿ ಅಗಾರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ. ಅನಗಾರಿಯನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಗತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಣ್ಹತೋತಿ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖತೋ ಮಾರಪಕ್ಖತೋ ಆಧಾವನ್ತಿ. ಉಗ್ಗಪುತ್ತಾತಿ ಉಗ್ಗತಾನಂ ಪುತ್ತಾ ಮಹೇಸಕ್ಖಾ ರಾಜಞ್ಞಭೂತಾ. ದಳ್ಹಧಮ್ಮಿನೋತಿ ದಳ್ಹಧನುನೋ, ಉತ್ತಮಪ್ಪಮಾಣಂ ಆಚರಿಯಧನುಂ ಧಾರಯಮಾನಾ. ಸಹಸ್ಸಂ ಅಪಲಾಯಿನನ್ತಿ ಯೇ ತೇ ಸಮನ್ತಾ ಸರೇಹಿ ಪರಿಕಿರೇಯ್ಯುಂ, ತೇಸಂ ಅಪಲಾಯೀನಂ ಸಙ್ಖಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಹಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಏತತೋ ಭಿಯ್ಯೋತಿ ಏತಸ್ಮಾ ಸಹಸ್ಸಾ ಅತಿರೇಕತರಾ. ನೇವ ಮಂ ಬ್ಯಾಧಯಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಮಂ ಚಾಲೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಧಮ್ಮೇ ಸಮ್ಹಿ ಪತಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಅನಭಿರತಿಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಅಭಿರತಿಂ ಉಪ್ಪಾದನಸಮತ್ಥೇ ಸಕೇ ಸಾಸನಧಮ್ಮೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಇಸ್ಸಾಸಸಹಸ್ಸೇ ತಾವ ಸಮನ್ತಾ ಸರೇಹಿ ಪರಿಕಿರನ್ತೇ ಸಿಕ್ಖಿತೋ ಪುರಿಸೋ ದಣ್ಡಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಸರೇ ಸರೀರೇ ಅಪತಮಾನೇ ಅನ್ತರಾವ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ಪಾತೇತಿ. ತತ್ಥ ಏಕೋಪಿ ಇಸ್ಸಾಸೋ ದ್ವೇ ಸರೇ ಏಕತೋ ನ ಖಿಪತಿ, ಇಮಾ ಪನ ಇತ್ಥಿಯೋ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾದಿವಸೇನ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ಸರೇ ಏಕತೋ ಖಿಪನ್ತಿ. ಏವಂ ಖಿಪನ್ತಿಯೋ ಏತಾ ಸಚೇಪಿ ಅತಿರೇಕಸಹಸ್ಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ನೇವ ಮಂ ಚಾಲೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ.

ಸಕ್ಖೀ ಹಿ ಮೇ ಸುತಂ ಏತನ್ತಿ ಮಯಾ ಹಿ ಸಮ್ಮುಖಾ ಏತಂ ಸುತಂ. ನಿಬ್ಬಾನಗಮನಂ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಸೋ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಮಗ್ಗೋ, ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ಪನ ‘‘ಮಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ಮೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಮೇ ಅತ್ತನೋ ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಾಸಙ್ಖಾತೇ ನಿಬ್ಬಾನಗಮನಮಗ್ಗೇ ಮನೋ ನಿರತೋ. ಪಾಪಿಮಾತಿ ಕಿಲೇಸಂ ಆಲಪತಿ. ಮಚ್ಚೂತಿಪಿ ತಮೇವ ಆಲಪತಿ. ನ ಮೇ ಮಗ್ಗಮ್ಪಿ ದಕ್ಖಸೀತಿ ಯಥಾ ಮೇ ಭವಯೋನಿಆದೀಸು ಗತಮಗ್ಗಮ್ಪಿ ನ ಪಸ್ಸಸಿ, ತಥಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಅರತೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧೦. ದುತಿಯೇ ನಿಕ್ಖಮತೀತಿ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ. ಅಪರಜ್ಜು ವಾ ಕಾಲೇತಿ ದುತಿಯದಿವಸೇ ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಕಾಲೇ. ವಿಹಾರಗರುಕೋ ಕಿರೇಸ ಥೇರೋ. ಅರತಿಞ್ಚ ರತಿಞ್ಚಾತಿ ಸಾಸನೇ ಅರತಿಂ ಕಾಮಗುಣೇಸು ಚ ರತಿಂ. ಸಬ್ಬಸೋ ಗೇಹಸಿತಞ್ಚ ವಿತಕ್ಕನ್ತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಗೇಹನಿಸ್ಸಿತಂ ಪಾಪವಿತಕ್ಕಞ್ಚ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಪಹಾಯ. ವನಥನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಮಹಾವನಂ. ಕುಹಿಞ್ಚೀತಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಆರಮ್ಮಣೇ. ನಿಬ್ಬನಥೋತಿ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸವನೋ. ಅರತೋತಿ ತಣ್ಹಾರತಿರಹಿತೋ.

ಪಥವಿಞ್ಚ ವೇಹಾಸನ್ತಿ ಪಥವಿಟ್ಠಿತಞ್ಚ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸವತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾದಿವಣ್ಣಂ, ವೇಹಾಸಟ್ಠಕಞ್ಚ ಚನ್ದಸೂರಿಯೋಭಾಸಾದಿ. ರೂಪಗತನ್ತಿ ರೂಪಮೇವ. ಜಗತೋಗಧನ್ತಿ ಜಗತಿಯಾ ಓಗಧಂ, ಅನ್ತೋಪಥವಿಯಂ ನಾಗಭವನಗತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿಜೀಯತೀತಿ ಪರಿಜೀರತಿ. ಸಬ್ಬಮನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಅನಿಚ್ಚಂ. ಅಯಂ ಥೇರಸ್ಸ ಮಹಾವಿಪಸ್ಸನಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಏವಂ ಸಮಚ್ಚಾತಿ ಏವಂ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ. ಚರನ್ತಿ ಮುತತ್ತಾತಿ ವಿಞ್ಞಾತತ್ತಭಾವಾ ವಿಹರನ್ತಿ.

ಉಪಧೀಸೂತಿ ಖನ್ಧಕಿಲೇಸಾಭಿಸಙ್ಖಾರೇಸು. ಗಧಿತಾತಿ ಗಿದ್ಧಾ. ದಿಟ್ಠಸುತೇತಿ ಚಕ್ಖುನಾ ದಿಟ್ಠೇ ರೂಪೇ, ಸೋತೇನ ಸುತೇ ಸದ್ದೇ. ಪಟಿಘೇ ಚ ಮುತೇ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಘಪದೇನ ಗನ್ಧರಸಾ ಗಹಿತಾ, ಮುತಪದೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಂ. ಯೋ ಏತ್ಥ ನ ಲಿಮ್ಪತೀತಿ ಯೋ ಏತೇಸು ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣೇಸು ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಲೇಪೇಹಿ ನ ಲಿಮ್ಪತಿ.

ಅಥ ಸಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಿತಾ ಸವಿತಕ್ಕಾ, ಪುಥೂ ಜನತಾಯ ಅಧಮ್ಮಾ ನಿವಿಟ್ಠಾತಿ ಅಥ ಛ ಆರಮ್ಮಣನಿಸ್ಸಿತಾ ಪುಥೂ ಅಧಮ್ಮವಿತಕ್ಕಾ ಜನತಾಯ ನಿವಿಟ್ಠಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಚ ವಗ್ಗಗತಸ್ಸ ಕುಹಿಞ್ಚೀತಿ ತೇಸಂ ವಸೇನ ನ ಕತ್ಥಚಿ ಕಿಲೇಸವಗ್ಗಗತೋ ಭವೇಯ್ಯ. ನೋ ಪನ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಭಾಣೀತಿ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಚನಭಾಣೀಪಿ ನ ಸಿಯಾ. ಸ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸೋ ಏವಂವಿಧೋ ಭಿಕ್ಖು ನಾಮ ಹೋತಿ.

ದಬ್ಬೋತಿ ದಬ್ಬಜಾತಿಕೋ ಪಣ್ಡಿತೋ. ಚಿರರತ್ತಸಮಾಹಿತೋತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತೋ. ನಿಪಕೋತಿ ನೇಪಕ್ಕೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪರಿಣತಪಞ್ಞೋ. ಅಪಿಹಾಲೂತಿ ನಿತ್ತಣ್ಹೋ. ಸನ್ತಂ ಪದನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಅಜ್ಝಗಮಾ ಮುನೀತಿ ಅಧಿಗತೋ ಮುನಿ. ಪಟಿಚ್ಚ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಕಙ್ಖತಿ ಕಾಲನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲಂ ಆಗಮೇತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಪೇಸಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧೧. ತತಿಯೇ ಅತಿಮಞ್ಞತೀತಿ ‘‘ಕಿಂ ಇಮೇ ಮಹಲ್ಲಕಾ? ನ ಏತೇಸಂ ಪಾಳಿ, ನ ಅಟ್ಠಕಥಾ, ನ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಮಧುರತಾ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಪಾಳಿಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಪಿ ನಯಸತೇನ ನಯಸಹಸ್ಸೇನ ಉಪಟ್ಠಾತೀ’’ತಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಞ್ಞತಿ. ಗೋತಮಾತಿ ಗೋತಮಬುದ್ಧಸಾವಕತ್ತಾ ಅತ್ತಾನಂ ಆಲಪತಿ. ಮಾನಪಥನ್ತಿ ಮಾನಾರಮ್ಮಣಞ್ಚೇವ ಮಾನಸಹಭುನೋ ಚ ಧಮ್ಮೇ. ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀಹುವಾತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಅಹುವಾ, ಅಹೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಗ್ಗಜಿನೋತಿ ಮಗ್ಗೇನ ಜಿತಕಿಲೇಸೋ. ಕಿತ್ತಿಞ್ಚ ಸುಖಞ್ಚಾತಿ ವಣ್ಣಭಣನಞ್ಚ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಸುಖಞ್ಚ. ಅಖಿಲೋಧ ಪಧಾನವಾತಿ ಅಖಿಲೋ ಇಧ ಪಧಾನವಾ ವೀರಿಯಸಮ್ಪನ್ನೋ. ವಿಸುದ್ಧೋತಿ ವಿಸುದ್ಧೋ ಭವೇಯ್ಯ. ಅಸೇಸನ್ತಿ ನಿಸ್ಸೇಸಂ ನವವಿಧಂ. ವಿಜ್ಜಾಯನ್ತಕರೋತಿ ವಿಜ್ಜಾಯ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅನ್ತಕರೋ. ಸಮಿತಾವೀತಿ ರಾಗಾದೀನಂ ಸಮಿತತಾಯ ಸಮಿತಾವೀ. ತತಿಯಂ.

೪. ಆನನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧೨. ಚತುತ್ಥೇ ರಾಗೋತಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಮಹಾಪುಞ್ಞೋ ಸಮ್ಭಾವಿತೋ, ತಂ ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾದಯೋ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇನ್ತಿ. ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾಪಿ ಇತ್ಥಿಯೋ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಾಲವಣ್ಟೇನ ಬೀಜೇನ್ತಿ, ಉಪನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಆಯಸ್ಮತೋ ವಙ್ಗೀಸಸ್ಸ ನವಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ಇತ್ಥಿರೂಪಾರಮ್ಮಣೇ ರಾಗೋ ಚಿತ್ತಂ ಅನುದ್ಧಂಸೇತಿ. ಸೋ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾ ಉಜುಜಾತಿಕೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ರಾಗೋ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ ಅತ್ಥಂ ನಾಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅನನ್ತರಂ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಥೇರಸ್ಸ ಅತ್ತಾನಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೋ ಕಾಮರಾಗೇನಾತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬಾಪನನ್ತಿ ರಾಗನಿಬ್ಬಾನಕಾರಣಂ. ವಿಪರಿಯೇಸಾತಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ. ಸುಭಂ ರಾಗೂಪಸಞ್ಹಿತನ್ತಿ ರಾಗಟ್ಠಾನಿಯಂ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಂ. ಪರತೋ ಪಸ್ಸಾತಿ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಪಸ್ಸ. ಮಾ ಚ ಅತ್ತತೋತಿ ಅತ್ತತೋ ಮಾ ಪಸ್ಸ. ಕಾಯಗತಾ ತ್ಯತ್ಥೂತಿ ಕಾಯಗತಾ ತೇ ಅತ್ಥು. ಅನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ ಭಾವೇಹೀತಿ ನಿಚ್ಚಾದೀನಂ ನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಉಗ್ಘಾಟಿತತ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಅನಿಮಿತ್ತಾ ನಾಮ, ತಂ ಭಾವೇಹೀತಿ ವದತಿ. ಮಾನಾಭಿಸಮಯಾತಿ ಮಾನಸ್ಸ ದಸ್ಸನಾಭಿಸಮಯಾ ಚೇವ ಪಹಾನಾಭಿಸಮಯಾ ಚ. ಉಪಸನ್ತೋತಿ ರಾಗಾದಿಸನ್ತತಾಯ ಉಪಸನ್ತೋ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಸುಭಾಸಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧೩. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಙ್ಗೇಹೀತಿ ಕಾರಣೇಹಿ, ಅವಯವೇಹಿ ವಾ. ಮುಸಾವಾದಾವೇರಮಣಿಆದೀನಿ ಹಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸುಭಾಸಿತವಾಚಾಯ ಕಾರಣಾನಿ, ಸಚ್ಚವಚನಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಅವಯವಾ. ಕಾರಣತ್ಥೇ ಚ ಅಙ್ಗಸದ್ದೇ ‘‘ಚತೂಹೀ’’ತಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ ಹೋತಿ, ಅವಯವತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಂ. ಸಮನ್ನಾಗತಾತಿ ಸಮನುಆಗತಾ ಪವತ್ತಾ ಯುತ್ತಾ ಚ. ವಾಚಾತಿ ಸಮುಲ್ಲಪನವಾಚಾ, ಯಾ ‘‘ವಾಚಾ ಗಿರಾ ಬ್ಯಪ್ಪಥೋ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೬೩೬) ಚ, ‘‘ನೇಲಾ ಕಣ್ಣಸುಖಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೯) ಚ ಆಗತಾ. ‘‘ಯಾ ಪನ ವಾಚಾಯ ಚೇ ಕತಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಚ ‘‘ಯಾ ಚತೂಹಿ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತೇಹಿ ಆರತಿ…ಪೇ… ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ’’ತಿ (ವಿಭ. ೨೦೬) ಏವಂ ವಿರತಿ ಚ, ‘‘ಫರುಸವಾಚಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಸೇವಿತಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ನಿರಯಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೮.೪೦) ಏವಂ ಚೇತನಾ ಚ ವಾಚಾತಿ ಆಗತಾ, ನ ಸಾ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಭಾಸಿತಬ್ಬತೋ. ಸುಭಾಸಿತಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಭಾಸಿತಾ. ತೇನಸ್ಸಾ ಅತ್ಥಾವಹತಂ ದೀಪೇತಿ. ನೋ ದುಬ್ಭಾಸಿತಾತಿ ನ ದುಟ್ಠು ಭಾಸಿತಾ. ತೇನಸ್ಸಾ ಅನತ್ಥಾವಹನಪಹಾನತಂ ದೀಪೇತಿ. ಅನವಜ್ಜಾತಿ ರಾಗಾದಿವಜ್ಜರಹಿತಾ. ಇಮಿನಾಸ್ಸಾ ಕಾರಣಸುದ್ಧಿಂ ಚತುದೋಸಾಭಾವಞ್ಚ ದೀಪೇತಿ. ಅನನುವಜ್ಜಾತಿ ಅನುವಾದವಿಮುತ್ತಾ. ಇಮಿನಾಸ್ಸಾ ಸಬ್ಬಾಕಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದೀಪೇತಿ. ವಿಞ್ಞೂನನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ. ತೇನ ನಿನ್ದಾಪಸಂಸಾಸು ಬಾಲಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಾತಿ ದೀಪೇತಿ.

ಸುಭಾಸಿತಂಯೇವ ಭಾಸತೀತಿ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾಯ ದೇಸನಾಯ ಚತೂಸು ವಾಚಙ್ಗೇಸು ಅಞ್ಞತರನಿದ್ದೋಸವಚನಮೇತಂ. ನೋ ದುಬ್ಭಾಸಿತನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವಾಚಙ್ಗಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾಸನನಿವಾರಣಂ. ನೋ ದುಬ್ಭಾಸಿತನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಪ್ಪಹಾನಂ ದೀಪೇತಿ. ಸುಭಾಸಿತನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಹೀನಮಿಚ್ಛಾವಾಚೇನ ಭಾಸಿತಬ್ಬವಚನಲಕ್ಖಣಂ. ಅಙ್ಗಪರಿದೀಪನತ್ಥಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಭಾಸಿತಬ್ಬಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅವತ್ವಾ ಭಾಸಿತಬ್ಬಮೇವಾಹ. ಏಸ ನಯೋ ಧಮ್ಮಂಯೇವಾತಿಆದೀಸುಪಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಪಠಮೇನ ಪಿಸುಣದೋಸರಹಿತಂ ಸಮಗ್ಗಕರಣಂ ವಚನಂ ವುತ್ತಂ, ದುತಿಯೇನ ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪದೋಸರಹಿತಂ ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತಂ ಮನ್ತಾವಚನಂ, ಇತರೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಫರುಸಾಲಿಕರಹಿತಾನಿ ಪಿಯಸಚ್ಚವಚನಾನಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋತಿ ಆದಿನಾ ತಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತಂ ವಾಚಂ ನಿಗಮೇತಿ. ಯಞ್ಚ ಅಞ್ಞೇ ಪಟಿಞ್ಞಾದೀಹಿ ಅವಯವೇಹಿ, ನಾಮಾದೀಹಿ ಪದೇಹಿ, ಲಿಙ್ಗವಚನವಿಭತ್ತಿಕಾಲಕಾರಕಸಮ್ಪತ್ತೀಹಿ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಮುಸಾವಾದಾದಿವಾಚಮ್ಪಿ ಸುಭಾಸಿತನ್ತಿ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ತಂ ಪಟಿಸೇಧೇತಿ. ಅವಯವಾದಿಸಮನ್ನಾಗತಾಪಿ ಹಿ ತಥಾರೂಪೀ ವಾಚಾ ದುಬ್ಭಾಸಿತಾವ ಹೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರೇಸಞ್ಚ ಅನತ್ಥಾವಹತ್ತಾ. ಇಮೇಹಿ ಪನ ಚತೂಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಸಚೇಪಿ ಮಿಲಕ್ಖುಭಾಸಾಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಘಟಚೇಟಿಕಾಗೀತಿಕಪರಿಯಾಪನ್ನಾಪಿ ಹೋತಿ, ತಥಾಪಿ ಸುಭಾಸಿತಾವ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಹಿತಸುಖಾವಹತ್ತಾ. ತಥಾ ಹಿ ಮಗ್ಗಪಸ್ಸೇ ಸಸ್ಸಂ ರಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಸೀಹಳಚೇಟಿಕಾಯ ಸೀಹಳಕೇನೇವ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಯುತ್ತಂ ಗೀತಿಕಂ ಗಾಯನ್ತಿಯಾ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ತಥಾ ತಿಸ್ಸೋ ನಾಮ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಪದುಮಸರಸಮೀಪೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪದುಮಸರೇ ಪದುಮಾನಿ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ –

‘‘ಪಾತೋವ ಫುಲ್ಲಿತಕೋಕನದಂ, ಸೂರಿಯಾಲೋಕೇನ ಭಿಜ್ಜಿಯತೇ;

ಏವಂ ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಗತಾ ಸತ್ತಾ, ಜರಾಭಿವೇಗೇನ ಮದ್ದಿಯನ್ತೀ’’ತಿ. –

ಇಮಂ ಗೀತಿಕಂ ಗಾಯನ್ತಿಯಾ ಚೇಟಿಕಾಯ ಸುತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ.

ಬುದ್ಧನ್ತರೇಪಿ ಅಞ್ಞತರೋ ಪುರಿಸೋ ಸತ್ತಹಿ ಪುತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಟವಿತೋ ಆಗಮ್ಮ ಅಞ್ಞತರಾಯ ಇತ್ಥಿಯಾ ಮುಸಲೇನ ತಣ್ಡುಲೇ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತಿಯಾ –

‘‘ಜರಾಯ ಪರಿಮದ್ದಿತಂ ಏತಂ, ಮಿಲಾತಛವಿಚಮ್ಮನಿಸ್ಸಿತಂ;

ಮರಣೇನ ಭಿಜ್ಜತಿ ಏತಂ, ಮಚ್ಚುಸ್ಸ ಘಾಸಮಾಮಿಸಂ.

‘‘ಕಿಮೀನಂ ಆಲಯಂ ಏತಂ, ನಾನಾಕುಣಪೇನ ಪೂರಿತಂ;

ಅಸುಚಿಸ್ಸ ಭಾಜನಂ ಏತಂ, ಕದಲಿಕ್ಖನ್ಧಸಮಂ ಇದ’’ನ್ತಿ. –

ಇಮಂ ಗೀತಿಕಂ ಸುತ್ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ಸಹ ಪುತ್ತೇಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಂ ಪತ್ತೋ. ಏವಂ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಾಚಾ ಸಚೇಪಿ ಮಿಲಕ್ಖುಭಾಸಾಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಘಟಚೇಟಿಕಾಗೀತಿಕಪರಿಯಾಪನ್ನಾಪಿ ಹೋತಿ, ತಥಾಪಿ ಸುಭಾಸಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸುಭಾಸಿತತ್ತಾ ಏವ ಚ ಅನವಜ್ಜಾ ಚ ಅನನುವಜ್ಜಾ ಚ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಅತ್ಥತ್ಥಿಕಾನಂ ಅತ್ಥಪಟಿಸರಣಾನಂ, ನೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಪಟಿಸರಣಾನನ್ತಿ.

ಸಾರುಪ್ಪಾಹೀತಿ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾಹಿ. ಅಭಿತ್ಥವೀತಿ ಪಸಂಸಿ. ನ ತಾಪಯೇತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೇನ ನ ತಾಪೇಯ್ಯ ನ ವಿಬಾಧೇಯ್ಯ. ಪರೇತಿ ಪರೇಹಿ ಭಿನ್ದನ್ತೋ ನಾಭಿಭವೇಯ್ಯ ನ ಬಾಧೇಯ್ಯ. ಇತಿ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಅಪಿಸುಣವಾಚಾವಸೇನ ಭಗವನ್ತಂ ಥೋಮೇತಿ. ಪಟಿನನ್ದಿತಾತಿ ಪಿಯಾಯಿತಾ. ಯಂ ಅನಾದಾಯಾತಿ ಯಂ ವಾಚಂ ಭಾಸನ್ತೋ ಪರೇಸಂ ಪಾಪಾನಿ ಅಪ್ಪಿಯಾನಿ ಫರುಸವಚನಾನಿ ಅನಾದಾಯ ಅತ್ಥಬ್ಯಞ್ಜನಮಧುರಂ ಪಿಯಮೇವ ಭಾಸತಿ, ತಂ ವಾಚಂ ಭಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ಪಿಯವಾಚಾವಸೇನ ಅಭಿತ್ಥವಿ.

ಅಮತಾತಿ ಸಾಧುಭಾವೇನ ಅಮತಸದಿಸಾ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಹೇತಂ – ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಹವೇ ಸಾದುತರಂ ರಸಾನ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೪೬) ನಿಬ್ಬಾನಾಮತಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ವಾ ಅಮತಾ. ಏಸ ಧಮ್ಮೋ ಸನನ್ತನೋತಿ ಯಾ ಅಯಂ ಸಚ್ಚವಾಚಾ ನಾಮ, ಏಸ ಪೋರಾಣೋ ಧಮ್ಮೋ ಚರಿಯಾ ಪವೇಣೀ. ಇದಮೇವ ಹಿ ಪೋರಾಣಾನಂ ಆಚಿಣ್ಣಂ, ನ ತೇ ಅಲಿಕಂ ಭಾಸಿಂಸು. ತೇನೇವಾಹ – ಸಚ್ಚೇ ಅತ್ಥೇ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಚ, ಆಹು ಸನ್ತೋ ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ.

ತತ್ಥ ಸಚ್ಚೇ ಪತಿಟ್ಠಿತತ್ತಾವ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರೇಸಞ್ಚ ಅತ್ಥೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ, ಅತ್ಥೇ ಪತಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ಏವ ಧಮ್ಮೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಚ್ಚವಿಸೇಸನಮೇವ ವಾ ಏತಂ. ಇದಂ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸಚ್ಚೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ, ಕೀದಿಸೇ? ಅತ್ಥೇ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಚ, ಯಂ ಪರೇಸಂ ಅತ್ಥತೋ ಅನಪೇತತ್ತಾ ಅತ್ಥಂ ಅನುಪರೋಧಕರಂ, ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತತ್ತಾ ಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮಿಕಮೇವ ಅತ್ಥಂ ಸಾಧೇತೀತಿ. ಇತಿ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಸಚ್ಚವಚನವಸೇನ ಅಭಿತ್ಥವಿ.

ಖೇಮನ್ತಿ ಅಭಯಂ ನಿರುಪದ್ದವಂ. ಕೇನ ಕಾರಣೇನಾತಿ ಚೇ. ನಿಬ್ಬಾನಪತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕಿರಿಯಾಯ, ಯಸ್ಮಾ ಕಿಲೇಸನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಾಪೇತಿ, ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತಕಿರಿಯಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಯಂ ಬುದ್ಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಪತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಖೇಮಮಗ್ಗಪ್ಪಕಾಸನತೋ ಖೇಮಂ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ, ಸಾ ವೇ ವಾಚಾನಮುತ್ತಮಾತಿ ಸಾ ವಾಚಾ ಸಬ್ಬವಾಚಾನಂ ಸೇಟ್ಠಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಇತಿ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಮನ್ತಾವಚನವಸೇನ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿತ್ಥವನ್ತೋ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇಸೀತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಸಾರಿಪುತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧೪. ಛಟ್ಠೇ ಪೋರಿಯಾತಿ ಅಕ್ಖರಾದಿಪರಿಪುಣ್ಣಾಯ. ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅವಿಬದ್ಧಾಯ ಅಪಲಿಬುದ್ಧಾಯ. ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ ಹಿ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಪಿತ್ತಾದೀನಂ ವಸೇನ ಅಪಲಿಬುದ್ಧವಚನಂ ಹೋತಿ, ಅಯದಣ್ಡೇನ ಪಹತಕಂಸತಾಲತೋ ಸದ್ದೋ ವಿಯ ನಿಚ್ಛರತಿ. ಅನೇಲಗಲಾಯಾತಿ ಅನೇಲಾಯ ಅಗಲಾಯ ನಿದ್ದೋಸಾಯ ಚೇವ ಅಕ್ಖಲಿತಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾಯ ಚ. ಥೇರಸ್ಸ ಹಿ ಕಥಯತೋ ಪದಂ ವಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ವಾ ನ ಪರಿಹಾಯತಿ. ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಪನಿಯಾತಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಪನಸಮತ್ಥಾಯ. ಭಿಕ್ಖುನನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ.

ಸಂಖಿತ್ತೇನಪೀತಿ ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಆವುಸೋ, ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ…ಪೇ… ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ, ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಆವುಸೋ, ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚನ್ತಿ ಯೋಗೋ ಕರಣೀಯೋ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೯೬-೧೦೯೮) ಏವಂ ಸಂಖಿತ್ತೇನಪಿ ದೇಸೇತಿ. ವಿತ್ಥಾರೇನಪೀತಿ ‘‘ಕತಮಂ, ಆವುಸೋ, ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೭೩) ನಯೇನ ತಾನೇವ ವಿಭಜನ್ತೋ ವಿತ್ಥಾರೇನಪಿ ಭಾಸತಿ. ಖನ್ಧಾದಿದೇಸನಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಾಳಿಕಾಯಿವ ನಿಗ್ಘೋಸೋತಿ ಯಥಾ ಮಧುರಂ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ ಪಕ್ಖೇಹಿ ವಾತಂ ದತ್ವಾ ಮಧುರಸ್ಸರಂ ನಿಚ್ಛಾರೇನ್ತಿಯಾ ಸಾಳಿಕಸಕುಣಿಯಾ ನಿಗ್ಘೋಸೋ, ಏವಂ ಥೇರಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಮಧುರೋ ನಿಗ್ಘೋಸೋ ಹೋತಿ. ಪಟಿಭಾನಂ ಉದೀರಯೀತಿ ಸಮುದ್ದತೋ ಊಮಿಯೋ ವಿಯ ಅನನ್ತಂ ಪಟಿಭಾನಂ ಉಟ್ಠಹತಿ. ಓಧೇನ್ತೀತಿ ಓದಹನ್ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಪವಾರಣಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧೫. ಸತ್ತಮೇ ತದಹೂತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅಹು, ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪವಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಉಪೋಸಥೋ. ಉಪವಸನ್ತೀತಿ ಚ ಸೀಲೇನ ವಾ ಅನಸನೇನ ವಾ ಉಪೇತಾ ಹುತ್ವಾ ವಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಪನೇಸ ಉಪೋಸಥದಿವಸೋ ಅಟ್ಠಮೀಚಾತುದ್ದಸೀಪನ್ನರಸೀಭೇದೇನ ತಿವಿಧೋ, ತಸ್ಮಾ ಸೇಸದ್ವಯನಿವಾರಣತ್ಥಂ ಪನ್ನರಸೇತಿ ವುತ್ತಂ. ಪವಾರಣಾಯಾತಿ ವಸ್ಸಂ-ವುಟ್ಠ-ಪವಾರಣಾಯ. ವಿಸುದ್ಧಿಪವಾರಣಾತಿಪಿ ಏತಿಸ್ಸಾವ ನಾಮಂ. ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯ ಕಾಲಯುತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಉದಕಕೋಟ್ಠಕೇ ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ನಿವತ್ಥನಿವಾಸನೋ ಏಕಂಸಂ ಸುಗತಮಹಾಚೀವರಂ ಕತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮತ್ಥಮ್ಭಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸಾಯ ಉಟ್ಠಹತೋ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಸ್ಸ ಸಿರಿಂ ಸಿರಿಯಾ ಅಭಿಭವಮಾನೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತನ್ತಿ ಯತೋ ಯತೋ ಅನುವಿಲೋಕೇತಿ, ತತೋ ತತೋ ತುಣ್ಹೀಭೂತಮೇವ. ತತ್ಥ ಹಿ ಏಕಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಾಪಿ ಹತ್ಥಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ವಾ ಪಾದಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇ ನಿರವಾ ಸನ್ತೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾತಿ ದಿಸ್ಸಮಾನಪಞ್ಚಪಸಾದೇಹಿ ನೇತ್ತೇಹಿ ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾ. ಹನ್ದಾತಿ ವೋಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ನ ಚ ಮೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಗರಹಥಾತಿ ಏತ್ಥ ನ ಚ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಪುಚ್ಛನತ್ಥೇ ನ-ಕಾರೋ. ಕಿಂ ಮೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಗರಹಥ? ಯದಿ ಗರಹಥ, ವದಥ, ಇಚ್ಛಾಪೇಮಿ ವೋ ವತ್ತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಯಿಕಂ ವಾ ವಾಚಸಿಕಂ ವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರಾನೇವ ಪವಾರೇತಿ, ನ ಮನೋದ್ವಾರಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಪಾಕಟತ್ತಾ. ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರೇಸು ಹಿ ದೋಸೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ, ನ ಮನೋದ್ವಾರೇ. ‘‘ಏಕಮಞ್ಚೇ ಸಯತೋಪಿ ಹಿ ಕಿಂ ಚಿನ್ತೇಸೀ’’ತಿ? ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ಜಾನಾತಿ. ಇತಿ ಮನೋದ್ವಾರಂ ಅಪಾಕಟತ್ತಾ ನ ಪವಾರೇತಿ, ನೋ ಅಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ. ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂತಸ್ಸಾಪಿ ಹಿ ತಸ್ಸ ಭೂರಿದತ್ತಛದ್ದನ್ತಸಙ್ಖಪಾಲಧಮ್ಮಪಾಲಾದಿಕಾಲೇ ಮನೋದ್ವಾರಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ, ಇದಾನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ.

ಏತದವೋಚಾತಿ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನೇ ಠಿತತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭಾರಂ ವಹನ್ತೋ ಏತಂ ಅವೋಚ. ನ ಖೋ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇತಿ, ಭನ್ತೇ, ಮಯಂ ಭಗವತೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಗರಹಾಮ. ಕಾಯಿಕಂ ವಾ ವಾಚಸಿಕಂ ವಾತಿ ಇದಂ ಚತುನ್ನಂ ಅರಕ್ಖಿಯತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಥೇರೋ ಆಹ. ಭಗವತೋ ಹಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅರಕ್ಖಿಯಾನಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅರಕ್ಖಿಯಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ, ನತ್ಥಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ, ಯಂ ತಥಾಗತೋ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ ‘ಮಾ ಮೇ ಇದಂ ಪರೋ ಅಞ್ಞಾಸೀ’ತಿ. ಪರಿಸುದ್ಧವಚೀಸಮಾಚಾರೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ, ನತ್ಥಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ, ಯಂ ತಥಾಗತೋ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ, ‘ಮಾ ಮೇ ಇದಂ ಪರೋ ಅಞ್ಞಾಸೀ’ತಿ. ಪರಿಸುದ್ಧಮನೋಸಮಾಚಾರೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ, ನತ್ಥಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ, ಯಂ ತಥಾಗತೋ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ, ‘ಮಾ ಮೇ ಇದಂ ಪರೋ ಅಞ್ಞಾಸೀ’ತಿ. ಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ, ನತ್ಥಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವೋ, ಯಂ ತಥಾಗತೋ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ ‘‘ಮಾ ಮೇ ಇದಂ ಪರೋ ಅಞ್ಞಾಸೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೭.೫೮).

ಇದಾನಿ ಭಗವತೋ ಯಥಾಭೂತಗುಣೇ ಕಥೇನ್ತೋ ಭಗವಾ ಹಿ, ಭನ್ತೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಞ್ಞೇನ ಸಮಣೇನ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವಾ ಅನುಪ್ಪಾದಿತಪುಬ್ಬಸ್ಸ. ಅಸಞ್ಜಾತಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಅನುಪ್ಪನ್ನವೇವಚನಮೇವ. ಅನಕ್ಖಾತಸ್ಸಾತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಅದೇಸಿತಸ್ಸ. ಪಚ್ಛಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾತಿ ಪಠಮಗತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಛಾ ಸಮನುಆಗತಾ. ಇತಿ ಥೇರೋ ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಭಗವತೋ ಸೀಲಾದಯೋ ಗುಣಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಮೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಗತಾ, ತಸ್ಮಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಮೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಗುಣಂ ಕಥೇಸಿ. ತೇನ ಸಬ್ಬಗುಣಾ ಕಥಿತಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಅಹಞ್ಚ ಖೋ, ಭನ್ತೇತಿ ಇದಂ ಥೇರೋ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಚೇವ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕಂ ಪವಾರೇನ್ತೋ ಆಹ.

ಪಿತರಾ ಪವತ್ತಿತನ್ತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಮ್ಹಿ ಕಾಲಙ್ಕತೇ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೇ ವಾ ಸತ್ತಾಹಚ್ಚಯೇನ ಚಕ್ಕಂ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ, ತತೋ ದಸವಿಧಂ ದ್ವಾದಸವಿಧಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿವತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಂ ಪಾತುಭವತಿ, ತಂ ಸೋ ಪವತ್ತೇತಿ. ರತನಮಯತ್ತಾ ಪನ ಸದಿಸಟ್ಠೇನ ತದೇವ ವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪಿತರಾ ಪವತ್ತಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಸೋ ‘‘ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ತ್ವಂ, ದೇವ, ಹೋಹಿ, ಅಹಮನುಸಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ, ತಸ್ಮಾ ಪಿತರಾ ಪವತ್ತಿತಂ ಆಣಾಚಕ್ಕಂ ಅನುಪ್ಪವತ್ತೇತಿ ನಾಮ. ಸಮ್ಮದೇವ ಅನುಪ್ಪವತ್ತೇಸೀತಿ ಸಮ್ಮಾ ನಯೇನ ಹೇತುನಾ ಕಾರಣೇನೇವ ಅನುಪ್ಪವತ್ತೇಸಿ. ಭಗವಾ ಹಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತಿ, ಥೇರೋ ತಮೇವ ಅನುಕಥೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತಾತಿ ದ್ವೀಹಿ ಭಾಗೇಹಿ ವಿಮುತ್ತಾ, ಅರೂಪಾವಚರಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ರೂಪಕಾಯತೋ ವಿಮುತ್ತಾ, ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ನಾಮಕಾಯತೋತಿ. ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಾತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ವಿಮುತ್ತಾ ತೇವಿಜ್ಜಾದಿಭಾವಂ ಅಪ್ಪತ್ತಾ ಖೀಣಾಸವಾ.

ವಿಸುದ್ಧಿಯಾತಿ ವಿಸುದ್ಧತ್ಥಾಯ. ಸಂಯೋಜನಬನ್ಧನಚ್ಛಿದಾತಿ ಸಂಯೋಜನಸಙ್ಖಾತೇ ಚೇವ ಬನ್ಧನಸಙ್ಖಾತೇ ಚ ಕಿಲೇಸೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತಾ. ವಿಜಿತಸಙ್ಗಾಮನ್ತಿ ವಿಜಿತರಾಗದೋಸಮೋಹಸಙ್ಗಾಮಂ, ಮಾರಬಲಸ್ಸ ವಿಜಿತತ್ತಾಪಿ ವಿಜಿತಸಙ್ಗಾಮಂ. ಸತ್ಥವಾಹನ್ತಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮಗ್ಗರಥೇ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ವೇನೇಯ್ಯಸತ್ಥಂ ವಾಹೇತಿ ಸಂಸಾರಕನ್ತಾರಂ ಉತ್ತಾರೇತೀತಿ ಭಗವಾ ಸತ್ಥವಾಹೋ, ತಂ ಸತ್ಥವಾಹಂ. ಪಲಾಪೋತಿ ಅನ್ತೋತುಚ್ಛೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ. ಆದಿಚ್ಚಬನ್ಧುನನ್ತಿ ಆದಿಚ್ಚಬನ್ಧುಂ ಸತ್ಥಾರಂ ದಸಬಲಂ ವನ್ದಾಮೀತಿ ವದತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಪರೋಸಹಸ್ಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧೬. ಅಟ್ಠಮೇ ಪರೋಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ಅತಿರೇಕಸಹಸ್ಸಂ. ಅಕುತೋಭಯನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಕುತೋಚಿ ಭಯಂ ನತ್ಥಿ, ನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಕುತೋಚಿ ಭಯಂ ನತ್ಥೀತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಕುತೋಭಯಂ ನಾಮ. ಇಸೀನಂ ಇಸಿಸತ್ತಮೋತಿ ವಿಪಸ್ಸಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಇಸೀನಂ ಸತ್ತಮಕೋ ಇಸಿ.

ಕಿಂ ನು ತೇ ವಙ್ಗೀಸಾತಿ ಇದಂ ಭಗವಾ ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಆಹ. ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಕಿರ ಕಥಾ ಉದಪಾದಿ ‘‘ವಙ್ಗೀಸತ್ಥೇರೋ ವಿಸ್ಸಟ್ಠವತ್ತೋ, ನೇವ ಉದ್ದೇಸೇ, ನ ಪರಿಪುಚ್ಛಾಯ, ನ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೇ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಗಾಥಾ ಬನ್ಧನ್ತೋ ಚುಣ್ಣಿಯಪದಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಚರತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವಙ್ಗೀಸಸ್ಸ ಪಟಿಭಾನಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವದತೀತಿ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ಪಟಿಭಾನಸಮ್ಪತ್ತಿಮಸ್ಸ ಜಾನಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ ನು ತೇ ವಙ್ಗೀಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಉಮ್ಮಗ್ಗಪಥನ್ತಿ ಅನೇಕಾನಿ ಕಿಲೇಸುಮ್ಮುಜ್ಜನಸತಾನಿ, ವಟ್ಟಪಥತ್ತಾ ಪನ ಪಥನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಭಿಜ್ಜ ಖಿಲಾನೀತಿ ರಾಗಖಿಲಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಚರಸಿ. ತಂ ಪಸ್ಸಥಾತಿ ತಂ ಏವಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಚರನ್ತಂ ಬುದ್ಧಂ ಪಸ್ಸಥ. ಬನ್ಧಪಮುಞ್ಚಕರನ್ತಿ ಬನ್ಧನಮೋಚನಕರಂ. ಅಸಿತನ್ತಿ ಅನಿಸ್ಸಿತಂ. ಭಾಗಸೋ ಪವಿಭಜನ್ತಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಿಕೋಟ್ಠಾಸವಸೇನ ಧಮ್ಮಂ ವಿಭಜನ್ತಂ. ಪವಿಭಜ್ಜಾತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಕೋಟ್ಠಾಸವಸೇನ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಪಸ್ಸಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಓಘಸ್ಸಾತಿ ಚತುರೋಘಸ್ಸ. ಅನೇಕವಿಹಿತನ್ತಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಿವಸೇನ ಅನೇಕವಿಧಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಚ ಅಮತೇ ಅಕ್ಖಾತೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತೇನ ಅಕ್ಖಾತೇ ಅಮತೇ. ಧಮ್ಮದ್ದಸಾತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಸ್ಸಿತಾರೋ. ಠಿತಾ ಅಸಂಹೀರಾತಿ ಅಸಂಹಾರಿಯಾ ಹುತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅತಿವಿಜ್ಝಾತಿ ಅತಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ. ಸಬ್ಬಟ್ಠಿತೀನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಾನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತೀನಂ ವಾ. ಅತಿಕ್ಕಮಮದ್ದಸಾತಿ ಅತಿಕ್ಕಮಭೂತಂ ನಿಬ್ಬಾನಮದ್ದಸ. ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಉತ್ತಮಧಮ್ಮಂ. ಅಗ್ಗೇತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ಪಠಮತರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಸದ್ಧಾನನ್ತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ, ಅಗ್ಗಧಮ್ಮಂ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾನಂ, ಅಗ್ಗೇ ವಾ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏಸ ಧಮ್ಮೋ ಸುದೇಸಿತೋತಿ ಜಾನನ್ತೇನ ಚ ಪಮಾದೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ. ಅನುಸಿಕ್ಖೇತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಕೋಣ್ಡಞ್ಞಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧೭. ನವಮೇ ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋತಿ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಏವಂ ಗಹಿತನಾಮೋ ಥೇರೋ. ಸುಚಿರಸ್ಸೇವಾತಿ ಕೀವಚಿರಸ್ಸ? ದ್ವಾದಸನ್ನಂ ಸಂವಚ್ಛರಾನಂ. ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಕತ್ಥ ವಿಹಾಸೀತಿ. ಛದ್ದನ್ತಭವನೇ ಮನ್ದಾಕಿನಿಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ತೀರೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನೇ. ಕಸ್ಮಾ? ವಿಹಾರಗರುತಾಯ. ಸೋ ಹಿ ಪಞ್ಞವಾ ಮಹಾಸಾವಕೋ. ಯಥೇವ ಭಗವತೋ, ಏವಮಸ್ಸ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಗುಣಾ ಪತ್ಥಟಾವ. ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಗ್ಗಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿದ್ಧಸಾವಕೋ’’ತಿ ಅನನ್ತರಂ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪೂಜೇನ್ತಿ. ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಾನಞ್ಚ ನಾಮ ತಥಾರೂಪಾ ಧಮ್ಮಕಥಾ ವಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ವಾ ಕಾತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ. ಥೇರೋ ಚ ವಿಹಾರಗರುಕೋ, ತೇನಸ್ಸ ಸೋ ಪಪಞ್ಚೋ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ಇತಿ ವಿಹಾರಗರುತಾಯ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಹಾಸಿ.

ಅಪರಮ್ಪಿ ಕಾರಣಂ – ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾಯಂ ತಾವ ಸಬ್ಬಸಾವಕಾ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಧಮ್ಮದೇಸನಾಕಾಲೇ ಪನ ಮಜ್ಝಟ್ಠಾನೇ ಅಲಙ್ಕತಬುದ್ಧಾಸನಮ್ಹಿ ಸತ್ಥರಿ ನಿಸಿನ್ನೇ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥಪಸ್ಸೇ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ, ವಾಮಹತ್ಥಪಸ್ಸೇ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ನಿಸೀದತಿ, ತೇಸಂ ಪಿಟ್ಠಿಭಾಗೇ ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರಸ್ಸ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತಿ. ಸೇಸಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸೀದನ್ತಿ. ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಅಗ್ಗಧಮ್ಮಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾ ಚ ಮಹಲ್ಲಕತ್ತಾ ಚ ಥೇರೇ ಸಗಾರವಾ ಥೇರಂ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಂ ವಿಯ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಂ ವಿಯ ಆಸೀವಿಸಂ ವಿಯ ಚ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಧುರಾಸನೇ ನಿಸೀದನ್ತಾ ಓತ್ತಪ್ಪನ್ತಿ ಹರಾಯನ್ತಿ. ಥೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇಹಿ ಧುರಾಸನತ್ಥಾಯ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರಿತಾ, ತೇ ಇದಾನಿ ಧುರಾಸನೇ ನಿಸೀದನ್ತಾ ಮಮ ಓತ್ತಪ್ಪನ್ತಿ ಹರಾಯನ್ತಿ, ಫಾಸುವಿಹಾರಂ ನೇಸಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಪತಿರೂಪೇ ಕಾಲೇ ತಥಾಗತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಇಚ್ಛಾಮಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಜನಪದೇ ವಸಿತು’’ನ್ತಿ ಆಹ, ಸತ್ಥಾ ಅನುಜಾನಿ.

ಥೇರೋ ಸೇನಾಸನಂ ಸಂಸಾಮೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಛದ್ದನ್ತಭವನೇ ಮನ್ದಾಕಿನಿತೀರಂ ಗತೋ. ಪುಬ್ಬೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಪಾರಿಚರಿಯಾಯ ಕತಪರಿಚಯಾ ಅಟ್ಠಸಹಸ್ಸಾ ಹತ್ಥಿನಾಗಾ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಆಗತ’’ನ್ತಿ ನಖೇಹಿ ಚಙ್ಕಮನಂ ನಿತ್ತಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಆವರಣಸಾಖಾ ಹರಿತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಮನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಸಚೇ ಹಿ ಮಯಂ ‘ಅಯಂ ಥೇರಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಅಯಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮ, ಥೇರೋ ಬಹುಞಾತಿಕಗಾಮಂ ಗತೋ ವಿಯ ಯಥಾಧೋತೇನೇವ ಪತ್ತೇನ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ವಾರೇನ ನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮ, ಏಕಸ್ಸ ಪನ ವಾರೇ ಪತ್ತೇ ಸೇಸೇಹಿಪಿ ನಪ್ಪಮಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಾರಂ ಠಪಯಿಂಸು. ವಾರಿಕನಾಗೋ ಪಾತೋವ ಥೇರಸ್ಸ ಮುಖೋದಕಞ್ಚ ದನ್ತಕಟ್ಠಞ್ಚ ಠಪೇತಿ, ವತ್ತಂ ಕರೋತಿ.

ಮನ್ದಾಕಿನಿಪೋಕ್ಖರಣೀ ನಾಮ ಚೇಸಾ ಪಣ್ಣಾಸಯೋಜನಾ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸಾ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯೋಜನಮತ್ತೇ ಠಾನೇ ಸೇವಾಲೋ ವಾ ಪಣಕಂ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಫಲಿಕವಣ್ಣಂ ಉದಕಮೇವ ಹೋತಿ. ತತೋ ಪರಂ ಪನ ಕಟಿಪ್ಪಮಾಣೇ ಉದಕೇ ಅಡ್ಢಯೋಜನವಿತ್ಥತಂ ಸೇಸಪದುಮವನಂ ಪಣ್ಣಾಸಯೋಜನಂ ಸರಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತಂ. ತದನನ್ತರಂ ತಾವ ಮಹನ್ತಮೇವ ರತ್ತಪದುಮವನಂ, ತದನನ್ತರಂ ರತ್ತಕುಮುದವನಂ, ತದನನ್ತರಂ ಸೇತಕುಮುದವನಂ, ತದನನ್ತರಂ ನೀಲುಪ್ಪಲವನಂ, ತದನನ್ತರಂ ರತ್ತುಪ್ಪಲವನಂ, ತದನನ್ತರಂ ಸುಗನ್ಧರತ್ತಸಾಲಿವನಂ, ತದನನ್ತರಂ ಏಳಾಲುಕಲಾಬುಕುಮ್ಭಣ್ಡಾದೀನಿ ಮಧುರರಸಾನಿ ವಲ್ಲಿಫಲಾನಿ, ತದನನ್ತರಂ ಅಡ್ಢಯೋಜನವಿತ್ಥಾರಮೇವ ಉಚ್ಛುವನಂ, ತತ್ಥ ಪೂಗರುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಪ್ಪಮಾಣಾ ಉಚ್ಛೂ, ತದನನ್ತರಂ ಕದಲಿವನಂ, ಯತೋ ದುವೇ ಪಕ್ಕಾನಿ ಖಾದನ್ತಾ ಕಿಲಮನ್ತಿ, ತದನನ್ತರಂ ಚಾಟಿಪ್ಪಮಾಣಫಲಂ ಪನಸವನಂ, ತದನನ್ತರಂ ಜಮ್ಬುವನಂ, ತದನನ್ತರಂ ಅಮ್ಬವನಂ, ತದನನ್ತರಂ ಕಪಿತ್ಥವನನ್ತಿ. ಸಙ್ಖೇಪತೋ ತಸ್ಮಿಂ ದಹೇ ಖಾದಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಫಲಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಕುಸುಮಾನಂ ಪುಪ್ಫನಸಮಯೇ ವಾತೋ ರೇಣುವಟ್ಟಿಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಪದುಮಿನಿಪತ್ತೇಸು ಠಪೇತಿ, ತತ್ಥ ಉದಕಫುಸಿತಾನಿ ಪತನ್ತಿ. ತತೋ ಆದಿಚ್ಚಪಾಕೇನ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಪಯೋಘನಿಕಾ ವಿಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏತಂ ಪೋಕ್ಖರಮಧು ನಾಮ, ತಂ ಥೇರಸ್ಸ ಆಹರಿತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ. ಮುಳಾಲಂ ನಙ್ಗಲಸೀಸಮತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಮ್ಪಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ. ಭಿಸಂ ಮಹಾಭೇರಿಪೋಕ್ಖರಪ್ಪಮಾಣಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಬೇ ಪಾದಘಟಕಪ್ಪಮಾಣಂ ಖೀರಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ. ಪೋಕ್ಖರಟ್ಠೀನಿ ಮಧುಸಕ್ಖರಾಯ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ. ಉಚ್ಛುಂ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಾದೇನ ಅಕ್ಕಮನ್ತಿ. ತತೋ ರಸೋ ಪಗ್ಘರಿತ್ವಾ ಸೋಣ್ಡಿಆವಾಟೇ ಪೂರೇತ್ವಾ, ಆದಿಚ್ಚಪಾಕೇನ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ಖೀರಪಾಸಾಣಪಿಣ್ಡೋ ವಿಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ. ಪನಸಕದಲಿಅಮ್ಬಪಕ್ಕಾದೀಸು ಕಥಾವ ನತ್ಥಿ.

ಕೇಲಾಸಪಬ್ಬತೇ ನಾಗದತ್ತೋ ನಾಮ ದೇವಪುತ್ತೋ ವಸತಿ. ಥೇರೋ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ತಸ್ಸ ವಿಮಾನದ್ವಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಸೋ ನವಸಪ್ಪಿಪೋಕ್ಖರಮಧುಚುಣ್ಣಯುತ್ತಸ್ಸ ನಿರುದಕಪಾಯಾಸಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ದೇತಿ. ಸೋ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ವೀಸತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸುಗನ್ಧಸಪ್ಪಿನಾ ಖೀರಸಲಾಕಂ ಅದಾಸಿ. ತೇನಸ್ಸೇತಂ ಭೋಜನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಏವಂ ಥೇರೋ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ವಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಕತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಹತ್ಥಿನಾಗೇಹಿ ಮಂ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೇಹಿ ದುಕ್ಕರಂ ಕತಂ, ಸತ್ಥಾರಂ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಏತೇಸಂಯೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಕಾಸೇನ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸುಚಿರಸ್ಸೇವ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀ’’ತಿ.

ನಾಮಞ್ಚಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ನಾಮಂ ಸಾವೇತಿ? ಥೇರಞ್ಹಿ ಕೇಚಿ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ನ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಥೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಯೇ ಮಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ‘ಕೋ ಏಸ ಪಣ್ಡರಸೀಸೋ ಓಭಗ್ಗೋ ಗೋಪಾನಸಿವಙ್ಕೋ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋತೀ’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಪದೂಸೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಅಪಾಯಪೂರಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಯೇ ಪನ ಮಂ ಜಾನನ್ತಾ – ‘ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇ ಸತ್ಥಾ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾತೋ ಪಾಕಟೋ ಮಹಾಸಾವಕೋ’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಸಗ್ಗೂಪಗಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ, ಸತ್ತಾನಂ ಅಪಾಯಮಗ್ಗಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಸಗ್ಗಮಗ್ಗಂ ವಿವರನ್ತೋ ನಾಮಂ ಸಾವೇತಿ.

ಬುದ್ಧಾನುಬುದ್ಧೋತಿ ಪಠಮಂ ಸತ್ಥಾ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಬುಜ್ಝಿ, ಪಚ್ಛಾ ಥೇರೋ, ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧಾನುಬುದ್ಧೋತಿ, ವುಚ್ಚತಿ. ತಿಬ್ಬನಿಕ್ಕಮೋತಿ ಬಾಳ್ಹವೀರಿಯೋ. ವಿವೇಕಾನನ್ತಿ ತಿಣ್ಣಂ ವಿವೇಕಾನಂ. ತೇವಿಜ್ಜೋ, ಚೇತೋಪರಿಯಾಯಕೋವಿದೋತಿ ಛಸು ಅಭಿಞ್ಞಾಸು ಚತಸ್ಸೋ ವದತಿ. ಇತರಾ ದ್ವೇ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನ ವುತ್ತಾ, ಥೇರೋ ಪನ ಛಳಭಿಞ್ಞೋವ. ಇಮಿಸ್ಸಾ ಚ ಗಾಥಾಯ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪರಿಸಾ ಸನ್ನಿಸೀದಿ. ಪರಿಸಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಥೇರೋ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪರಿಕ್ಖೀಣಾ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಆಯುಸಙ್ಖಾರಾ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲಂ ಅನುಜಾನಾಪೇಸಿ. ಕತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಸಿ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞಾತಿ? ಉಪಟ್ಠಾಕೇಹಿ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಹತ್ಥಿನಾಗೇಹಿ ದುಕ್ಕರಂ ಕತಂ, ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇತಿ. ಸತ್ಥಾ ಅನುಜಾನಿ.

ಥೇರೋ ದಸಬಲಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ – ‘‘ಪುಬ್ಬಂ ತಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಪಠಮದಸ್ಸನಂ, ಇದಂ ಪಚ್ಛಿಮದಸ್ಸನ’’ನ್ತಿ ಪರಿದೇವನ್ತೇ ಮಹಾಜನೇ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ, ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಠಿತೋ – ‘‘ಮಾ ಸೋಚಿತ್ಥ, ಮಾ ಪರಿದೇವಿತ್ಥ, ಬುದ್ಧಾ ವಾ ಹೋನ್ತು ಬುದ್ಧಸಾವಕಾ ವಾ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅಭಿಜ್ಜನಕಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಮಹಾಜನಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಮ್ಮ ಮನ್ದಾಕಿನಿತೀರೇ ಓತರಿತ್ವಾ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಂ ನ್ಹತ್ವಾ ನಿವತ್ಥನಿವಾಸನೋ ಕತುತ್ತರಾಸಙ್ಗೋ ಸೇನಾಸನಂ ಸಂಸಾಮೇತ್ವಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ತಯೋ ಯಾಮೇ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಬಲವಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಸಹಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾ ಹಿಮವತಿ ಸಬ್ಬರುಕ್ಖಾ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಚ ಫಲೇಹಿ ಚ ಓನತವಿನತಾ ಅಹೇಸುಂ. ವಾರಿಕನಾಗೋ ಥೇರಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಪಾತೋವ ಮುಖೋದಕದನ್ತಕಟ್ಠಾನಿ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಖಾದನೀಯಫಲಾನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟಿಯಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ಯಾವ ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನಾ ಥೇರಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಮನಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತಂ? ಪುಬ್ಬೇ ಅಯ್ಯೋ ಪಾತೋವ ಚಙ್ಕಮತಿ, ಮುಖಂ ಧೋವತಿ. ಅಜ್ಜ ಪನ ಪಣ್ಣಸಾಲತೋಪಿ ನ ನಿಕ್ಖಮತೀ’’ತಿ ಕುಟಿದ್ವಾರಂ ಕಮ್ಪೇತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಥೇರಂ ನಿಸಿನ್ನಕಮೇವ ದಿಸ್ವಾ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ತೇಸಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಭಾವಂ ಞತ್ವಾ – ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಥೇರೋ’’ತಿ ಸೋಣ್ಡಂ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಹಾರವಂ ವಿರವಿ. ಸಕಲಹಿಮವನ್ತೋ ಏಕನಿನ್ನಾದೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಟ್ಠನಾಗಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಥೇರಂ ಜೇಟ್ಠಕನಾಗಸ್ಸ ಕುಮ್ಭೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಸುಪುಪ್ಫಿತರುಕ್ಖಸಾಖಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಸಕಲಹಿಮವನ್ತಂ ಅನುವಿಚರಿತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಆಗತಾ.

ಸಕ್ಕೋ ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತಾತ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜೇಟ್ಠಭಾತಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ನವಯೋಜನಿಕಂ ಸಬ್ಬರತನಮಯಂ ಕೂಟಾಗಾರಂ ಮಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಥೇರಂ ತತ್ಥ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಿನಾಗಾನಂ ಅದಾಸಿ. ತೇ ಕೂಟಾಗಾರಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಿಯೋಜನಸಹಸ್ಸಂ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆವಿಜ್ಝಿಂಸು. ತೇಸಂ ಹತ್ಥತೋ ಆಕಾಸಟ್ಠಕಾ ದೇವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾಧುಕೀಳಿತಂ ಕೀಳಿಂಸು. ತತೋ ವಸ್ಸವಲಾಹಕಾ ಸೀತವಲಾಹಕಾ ಉಣ್ಹವಲಾಹಕಾ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾ ತಾವತಿಂಸಾತಿ ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಕೂಟಾಗಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ, ಪುನ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ದೇವಾನನ್ತಿ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಹತ್ಥಿನಾಗಾನಂಯೇವ ಕೂಟಾಗಾರಂ ಅದಂಸು. ಏಕೇಕಾ ದೇವತಾ ಚತುರಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ ಚನ್ದನಘಟಿಕಂ ಆಹರಿ, ಚಿತಕೋ ನವಯೋಜನಿಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಕೂಟಾಗಾರಂ ಚಿತಕಂ ಆರೋಪಯಿಂಸು. ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಸಜ್ಝಾಯಮಕಂಸು. ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರೋ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ, ಬಹೂನಂ ದೇವತಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ. ಪುನದಿವಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನವೇಲಾಯಮೇವ ಚಿತಕಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇತ್ವಾ ಸುಮನಮಕುಳವಣ್ಣಾನಂ ಧಾತೂನಂ ಪರಿಸಾವನಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಭಗವತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವೇಳುವನವಿಹಾರಕೋಟ್ಠಕಂ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಹತ್ಥೇ ಠಪಯಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಧಾತುಪರಿಸಾವನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಥವಿಯಾ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇಸಿ, ಮಹಾಪಥವಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ರಜತಬುಬ್ಬುಳಸದಿಸಂ ಚೇತಿಯಂ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಸತ್ಥಾ ಸಹತ್ಥೇನ ಚೇತಿಯೇ ಧಾತುಯೋ ನಿಧೇಸಿ. ಅಜ್ಜಾಪಿ ಕಿರ ತಂ ಚೇತಿಯಂ ಧರತಿಯೇವಾತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧೮. ದಸಮೇ ಸಮನ್ನೇಸತೀತಿ ಪರಿಯೇಸತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ. ನಗಸ್ಸಾತಿ ಪಬ್ಬತಸ್ಸ. ಮುನಿನ್ತಿ ಬುದ್ಧಮುನಿಂ. ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಾರಗುನ್ತಿ ದುಕ್ಖಪಾರಂ ಗತಂ. ಸಮನ್ನೇಸನ್ತಿ ಸಮನ್ನೇಸನ್ತೋ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಙ್ಗಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಂ. ಅನೇಕಾಕಾರಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಅನೇಕೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ. ದಸಮಂ.

೧೧. ಗಗ್ಗರಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧೯. ಏಕಾದಸಮೇ ತ್ಯಾಸ್ಸುದನ್ತಿ ತೇ ಅಸ್ಸುದಂ. ಅಸ್ಸುದನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ವಣ್ಣೇನಾತಿ ಸರೀರವಣ್ಣೇನ. ಯಸಸಾತಿ ಪರಿವಾರೇನ. ವಿಗತಮಲೋವ ಭಾಣುಮಾತಿ ವಿಗತಮಲೋ ಆದಿಚ್ಚೋ ವಿಯ. ಏಕಾದಸಮಂ.

೧೨. ವಙ್ಗೀಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೨೦. ದ್ವಾದಸಮೇ ಆಯಸ್ಮಾತಿ ಪಿಯವಚನಂ. ವಙ್ಗೀಸೋತಿ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಸೋ ಕಿರ ಪುಬ್ಬೇ ಪದುಮುತ್ತರಕಾಲೇ ಪಟಿಭಾನಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸಾವಕಂ ದಿಸ್ವಾ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪತ್ಥನಂ ಕತ್ವಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ವಾದಕಾಮತಾಯ ಜಮ್ಬುಸಾಖಂ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ಏಕೇನ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಾದಂ ಕತ್ವಾ ವಾದೇ ಜಯಪರಾಜಯಾನುಭಾವೇನ ತೇನೇವ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವಸಮಾನಾಯ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾಯ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ವಯಂ ಆಗಮ್ಮ ಮಾತಿತೋ ಪಞ್ಚವಾದಸತಾನಿ, ಪಿತಿತೋ ಪಞ್ಚವಾದಸತಾನೀತಿ ವಾದಸಹಸ್ಸಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ವಿಚರತಿ. ಏಕಞ್ಚ ವಿಜ್ಜಂ ಜಾನಾತಿ, ಯಂ ವಿಜ್ಜಂ ಪರಿಜಪ್ಪಿತ್ವಾ ಮತಾನಂ ಸೀಸಂ ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಪಹರಿತ್ವಾ – ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ. ಸೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಗಾಮನಿಗಮಾದೀಸು ವಿಚರನ್ತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಮಾಣವಕಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ ನಗರದ್ವಾರೇ ಸಾಲಾಯ ನಿಸೀದತಿ.

ತದಾ ಚ ನಗರವಾಸಿನೋ ಪುರೇಭತ್ತಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಸುದ್ಧುತ್ತರಾಸಙ್ಗಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದಿಹತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಯ ವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಮಾಣವೋ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಹಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ? ಪುಚ್ಛಿ. ತೇ ‘‘ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಯಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸೋಪಿ ಸಪರಿವಾರೋ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ ಆಹ – ‘‘ವಙ್ಗೀಸ, ಭದ್ದಕಂ ಕಿರ ಸಿಪ್ಪಂ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಹಂ ಬಹುಸಿಪ್ಪಂ ಜಾನಾಮಿ. ತುಮ್ಹೇ ಕತರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದಥಾ’’ತಿ? ಛವದೂಸಕಸಿಪ್ಪನ್ತಿ. ಆಮ, ಭೋ ಗೋತಮಾತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಸೀಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ, ‘‘ವಙ್ಗೀಸ, ಅಯಂ ಕಹಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ಮನ್ತಂ ಜಪ್ಪಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಪಹರಿತ್ವಾ ‘‘ನಿರಯೇ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಾಧು, ವಙ್ಗೀಸ, ಸುಕಥಿತ’’ನ್ತಿ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಸೀಸಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ತಮ್ಪಿ ಸೋ ತಥೇವ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಸೀಸಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾಪಿ ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಪಹರಿತ್ವಾಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ.

ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ ‘‘ಕಿಲಮಸಿ, ವಙ್ಗೀಸಾ’’ತಿ ಆಹ? ಆಮ ಭೋ, ಗೋತಮಾತಿ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪಧಾರೇಹೀತಿ. ತಥಾ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ಅದಿಸ್ವಾ, ‘‘ತುಮ್ಹೇ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಆಮ, ವಙ್ಗೀಸ, ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಚೇಸ ಗತೋ, ಅಹಮಸ್ಸ ಗತಿಂ ಜಾನಾಮೀತಿ. ಮನ್ತೇನ ಜಾನಾಸಿ, ಭೋ ಗೋತಮಾತಿ? ಆಮ, ವಙ್ಗೀಸ, ಏಕೇನ ಮನ್ತೇನೇವ ಜಾನಾಮೀತಿ. ಭೋ ಗೋತಮ, ಮಯ್ಹಂ ಮನ್ತೇನ ಇಮಂ ಮನ್ತಂ ದೇಥಾತಿ. ಅಮೂಲಿಕೋ, ವಙ್ಗೀಸ, ಮಯ್ಹಂ ಮನ್ತೋತಿ. ದೇಥ, ಭೋ ಗೋತಮಾತಿ. ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ದಾತುನ್ತಿ. ಸೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತಾತಾ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಅತಿರೇಕಸಿಪ್ಪಂ ಜಾನಾತಿ, ಅಹಂ ಇಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ಗಣ್ಹಾಮಿ, ತತೋ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಬಹುತರಂ ಜಾನನ್ತೋ ನಾಮ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತುಮ್ಹೇ ಯಾವ ಅಹಂ ಆಗಚ್ಛಾಮಿ, ತಾವ ಅನುಕ್ಕಣ್ಠಿತ್ವಾ ವಿಚರಥಾ’’ತಿ ತೇ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ‘‘ಪಬ್ಬಾಜೇಥ ಮ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ನಿಗ್ರೋಧಕಪ್ಪಸ್ಸ ಪಟಿಪಾದೇಸಿ. ಥೇರೋ ತಂ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ನೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಸೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮ್ಮ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ‘‘ಸಿಪ್ಪಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಯಾಚಿ. ವಙ್ಗೀಸ, ತುಮ್ಹೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾ ಅಲೋಣಭೋಜನಥಣ್ಡಿಲಸೇಯ್ಯಾದೀಹಿ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹಥ, ಇಮಸ್ಸಾಪಿ ಸಿಪ್ಪಸ್ಸ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ತಾವ ಕರೋಹೀತಿ. ಸಾಧು, ಭನ್ತೇತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸೋ ತಂ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ.

ವಿಮುತ್ತಿಸುಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೀತಿ ಏವಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೋ. ಕಾವೇಯ್ಯಮತ್ತಾತಿ ಕಾವೇಯ್ಯೇನ ಕಬ್ಬಕರಣೇನ ಮತ್ತಾ. ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತುಯೋತಿ ಇಮಾನಿ ಖನ್ಧಾದೀನಿ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಯೇ ನಿಯಾಮಗತದ್ದಸಾತಿ ಯೇ ನಿಯಾಮಗತಾ ಚೇವ ನಿಯಾಮದಸ್ಸಾತಿ ಚ. ಸ್ವಾಗತನ್ತಿ ಸುಆಗಮನಂ. ಇದ್ಧಿಪತ್ತೋಮ್ಹೀತಿ ಇಮಿನಾ ಇದ್ಧಿವಿಧಞಾಣಂ ಗಹಿತಂ. ಚೇತೋಪರಿಯಾಯಕೋವಿದೋತಿ ಇಮಿನಾ ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಂ. ದಿಬ್ಬಸೋತಂ ಪನ ಅವುತ್ತಮ್ಪಿ ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾಪತ್ತೋ ಏಸೋ ಮಹಾಸಾವಕೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ದ್ವಾದಸಮಂ.

ಇತಿ ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ

ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ವಙ್ಗೀಸಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.