೧. ಧನಞ್ಜಾನೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೭. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಂಯುತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಧನಞ್ಜಾನೀತಿ ಧನಞ್ಜಾನಿಗೋತ್ತಾ. ಉಕ್ಕಟ್ಠಗೋತ್ತಾ ಕಿರೇಸಾ. ಸೇಸಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಕಿರ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಮುಖತೋ ಜಾತಾ, ಧನಞ್ಜಾನಿಗೋತ್ತಾ ಮತ್ಥಕಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಾತಿ ತೇಸಂ ಲದ್ಧಿ. ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಉದಾನೇಸಿ? ಸೋ ಕಿರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಧಮ್ಮೋ ಸಙ್ಘೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಕಣ್ಣೇ ಪಿದಹತಿ, ಥದ್ಧೋ ಖದಿರಖಾಣುಸದಿಸೋ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಪನ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅರಿಯಸಾವಿಕಾ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದಾನಂ ದೇನ್ತೋ ಪಞ್ಚಸತಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಪ್ಪೋದಕಂ ಪಾಯಾಸಂ ದೇತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಾನಾರಸಭೋಜನಂ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ದಾನದಿವಸೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ತಸ್ಸ ವಸವತ್ತಿತಾಯ ಪಹೀನಮಚ್ಛೇರತಾಯ ಚ ಸಹತ್ಥಾ ಪರಿವಿಸತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪನ ದಾನದಿವಸೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಾತೋವ ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಲಾಯತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಸಮ್ಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಆಹ – ‘‘ಸ್ವೇ ಭೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಘರೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಮಯಾ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ? ತಯಾ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬಂ ಪಚನಪರಿವೇಸನಂ ಅಞ್ಞೇ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಯಂ ಪನ ತ್ವಂ ಠಿತಾಪಿ ನಿಸಿನ್ನಾಪಿ ಖಿಪಿತ್ವಾಪಿ ಉಕ್ಕಾಸಿತ್ವಾಪಿ ‘‘ನಮೋ ಬುದ್ಧಸ್ಸಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಮುಣ್ಡಕಸ್ಸ ಸಮಣಕಸ್ಸ ನಮಕ್ಕಾರಂ ಕರೋಸಿ, ತಂ ಸ್ವೇ ಏಕದಿವಸಮತ್ತಂ ಮಾ ಅಕಾಸಿ. ತಂ ಹಿ ಸುತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅನತ್ತಮನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಮಾ ಮಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಭಿನ್ದಸೀತಿ. ತ್ವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಾ ಭಿಜ್ಜ ದೇವೇಹಿ ವಾ, ಅಹಂ ಪನ ಸತ್ಥಾರಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ ಅನಮಸ್ಸಮಾನಾ ಸಣ್ಠಾತುನ್ತಿ. ಭೋತಿ ಕುಲಸತಿಕೇ ಗಾಮೇ ಗಾಮದ್ವಾರಮ್ಪಿ ತಾವ ಪಿದಹಿತುಂ ವಾಯಮನ್ತಿ, ತ್ವಂ ದ್ವೀಹಙ್ಗುಲೇಹಿ ಪಿದಹಿತಬ್ಬಂ ಮುಖಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಭೋಜನಕಾಲಮತ್ತಂ ಪಿದಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಸೀತಿ. ಏವಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಥೇತ್ವಾಪಿ ಸೋ ನಿವಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಉಸ್ಸೀಸಕೇ ಠಪಿತಂ ಮಣ್ಡಲಗ್ಗಖಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ – ‘‘ಭೋತಿ ಸಚೇ ಸ್ವೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ನಿಸಿನ್ನೇಸು ತಂ ಮುಣ್ಡಸಮಣಕಂ ನಮಸ್ಸಸಿ, ಇಮಿನಾ ತಂ ಖಗ್ಗೇನ ಪಾದತಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕೇಸಮತ್ಥಕಾ ಕಳೀರಂ ವಿಯ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ರಾಸಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ಇಮಿನಾ ಮಣ್ಡಲಗ್ಗೇನ, ಪಾದತೋ ಯಾವ ಮತ್ಥಕಾ;

ಕಳೀರಮಿವ ಛೇಜ್ಜಾಮಿ, ಯದಿ ಮಿಚ್ಛಂ ನ ಕಾಹಸಿ.

‘‘ಸಚೇ ಬುದ್ಧೋತಿ ಭಣಸಿ, ಸಚೇ ಧಮ್ಮೋತಿ ಭಾಸಸಿ;

ಸಚೇ ಸಙ್ಘೋತಿ ಕಿತ್ತೇಸಿ, ಜೀವನ್ತೀ ಮೇ ನಿವೇಸನೇ’’ತಿ.

ಅರಿಯಸಾವಿಕಾ ಪನ ಪಥವೀ ವಿಯ ದುಪ್ಪಕಮ್ಪಾ, ಸಿನೇರು ವಿಯ ದುಪ್ಪರಿವತ್ತಿಯಾ. ಸಾ ತೇನ ನಂ ಏವಮಾಹ –

‘‘ಸಚೇ ಮೇ ಅಙ್ಗಮಙ್ಗಾನಿ, ಕಾಮಂ ಛೇಜ್ಜಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ;

ನೇವಾಹಂ ವಿರಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ಸಾಸನಾ.

‘‘ನಾಹಂ ಓಕ್ಕಾ ವರಧರಾ, ಸಕ್ಕಾ ರೋಧಯಿತುಂ ಜಿನಾ;

ಧೀತಾಹಂ ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಸ್ಸ, ಛಿನ್ದ ವಾ ಮಂ ವಧಸ್ಸು ವಾ’’ತಿ.

ಏವಂ ಧನಞ್ಜಾನಿಗಜ್ಜಿತಂ ನಾಮ ಗಜ್ಜನ್ತೀ ಪಞ್ಚ ಗಾಥಾಸತಾನಿ ಅಭಾಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಪರಾಮಸಿತುಂ ವಾ ಪಹರಿತುಂ ವಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಭೋತಿ ಯಂ ತೇ ರುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಖಗ್ಗಂ ಸಯನೇ ಖಿಪಿ. ಪುನದಿವಸೇ ಗೇಹಂ ಹರಿತುಪಲಿತ್ತಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಲಾಜಾಪುಣ್ಣಘಟಮಾಲಾಗನ್ಧಾದೀಹಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸತಾನಂ ನವಸಪ್ಪಿಸಕ್ಖರಮಧುಯುತ್ತಂ ಅಪ್ಪೋದಕಪಾಯಾಸಂ ಪಟಿಯಾದಾಪೇತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಆರೋಚಾಪೇಸಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಪಿ ಪಾತೋವ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ಸಯಂ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಂ ಅಹತವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಗ್ಘನಕಂ ಏಕಂಸಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ ಸುವಣ್ಣಕಟಚ್ಛುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭತ್ತಗ್ಗೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪರಿವಿಸಮಾನಾ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಪನ್ತಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಭತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರನ್ತೀ ದುನ್ನಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ದಾರುಭಣ್ಡೇ ಪಕ್ಖಲಿ. ಪಕ್ಖಲನಘಟ್ಟನಾಯ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ದಸಬಲಂ ಸರಿ. ಸತಿಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ಪನ ಪಾಯಾಸಪಾತಿಂ ಅಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಸಣಿಕಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸತಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಸಿರಸಿ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಯೇನ ವೇಳುವನಂ, ತೇನಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಮಯೇ ತೇಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ಕೇಚಿ ಭುತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಭುಞ್ಜಮಾನಾ, ಕೇಚಿ ಹತ್ಥೇ ಓತಾರಿತಮತ್ತಾ, ಕೇಸಞ್ಚಿ ಭೋಜನಂ ಪುರತೋ ಠಪಿತಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾವ ಸಿನೇರುಮತ್ತೇನ ಮುಗ್ಗರೇನ ಸೀಸೇ ಪಹಟಾ ವಿಯ ಕಣ್ಣೇಸು ಸೂಲೇನ ವಿದ್ಧಾ ವಿಯ ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದಿಯಮಾನಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಲದ್ಧಿಕೇನ ಮಯಂ ಘರಂ ಪವೇಸಿತಾ’’ತಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೇ ಪಿಣ್ಡಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಮುಖೇನ ಗಹಿತಂ ನಿಟ್ಠುಭಿತ್ವಾ ಧನುಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಾಕಾ ವಿಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಅಕ್ಕೋಸಮಾನಾ ದಿಸಾವಿದಿಸಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಏವಂ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ದಿಸ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಸೀಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ, ‘‘ಇದಮೇವ ಭಯಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನಾ ಮಯಂ ಹಿಯ್ಯೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭೋತಿಂ ಯಾಚನ್ತಾ ನ ಲಭಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಅಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ, ಏತಂ ‘‘ಏವಮೇವಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ.

ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಗಾಮನಿಗಮರಟ್ಠಪೂಜಿತೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ವತ್ವಾ ಸನ್ತಜ್ಜೇತುಂ, ಏಕಮೇವ ನಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋವ ‘‘ಕಿಂಸು ಛೇತ್ವಾ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ – ‘‘ಸಚೇ ‘ಅಸುಕಸ್ಸ ನಾಮ ವಧಂ ರೋಚೇಮೀ’ತಿ ವಕ್ಖತಿ, ಅಥ ನಂ ‘ಯೇ ತುಯ್ಹಂ ನ ರುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇ ಮಾರೇತುಕಾಮೋಸಿ, ಲೋಕವಧಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಕಿಂ ತುಯ್ಹಂ ಸಮಣಭಾವೇನಾ’ತಿ? ನಿಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮಿ. ಸಚೇ ‘ನ ಕಸ್ಸಚಿ ವಧಂ ರೋಚೇಮೀ’ತಿ ವಕ್ಖತಿ, ಅಥ ನಂ ‘ತ್ವಂ ರಾಗಾದೀನಮ್ಪಿ ವಧಂ ನ ಇಚ್ಛಸಿ. ಕಸ್ಮಾ ಸಮಣೋ ಹುತ್ವಾ ಆಹಿಣ್ಡಸೀ’ತಿ? ನಿಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ. ಇತಿ ಇಮಂ ಉಭತೋಕೋಟಿಕಂ ಪಞ್ಹಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ನೇವ ಗಿಲಿತುಂ ನ ಉಗ್ಗಿಲಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಸಮ್ಮೋದೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಣ್ಡಿತತಾಯ ಕುದ್ಧಭಾವಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮಧುರಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಪಞ್ಹೋ ದೇವತಾಸಂಯುತ್ತೇ ಕಥಿತೋ. ಸೇಸಮ್ಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವಾತಿ. ಪಠಮಂ.