೩. ತತಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಸಮ್ಬಹುಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೭. ತತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಜಟಣ್ಡುವೇನಾತಿ ಜಟಾಚುಮ್ಬಟಕೇನ. ಅಜಿನಕ್ಖಿಪನಿವತ್ಥೋತಿ ಸಖುರಂ ಅಜಿನಚಮ್ಮಂ ಏಕಂ ನಿವತ್ಥೋ ಏಕಂ ಪಾರುತೋ. ಉದುಮ್ಬರದಣ್ಡನ್ತಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಭಾವಪ್ಪಕಾಸನತ್ಥಂ ಈಸಕಂ ವಙ್ಕಂ ಉದುಮ್ಬರದಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ. ಏತದವೋಚಾತಿ ಲೋಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಚನಂ ನಾಮ ಸುಸ್ಸೂಸನ್ತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸುಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ, ಪಬ್ಬಜಿತೇಸುಪಿ ಮಹಲ್ಲಕಸ್ಸಾತಿ ಮಹಲ್ಲಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಧಾನಭೂಮಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏತಂ ‘‘ದಹರಾ ಭವನ್ತೋ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ. ಓಕಮ್ಪೇತ್ವಾತಿ ಹನುಕೇನ ಉರಂ ಪಹರನ್ತೋ ಅಧೋನತಂ ಕತ್ವಾ. ಜಿವ್ಹಂ ನಿಲ್ಲಾಲೇತ್ವಾತಿ ಕಬರಮಹಾಜಿವ್ಹಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಉದ್ಧಮಧೋ ಉಭಯಪಸ್ಸೇಸು ಚ ಲಾಲೇತ್ವಾ. ತಿವಿಸಾಖನ್ತಿ ತಿಸಾಖಂ. ನಲಾಟಿಕನ್ತಿ ಭಕುಟಿಂ, ನಲಾಟೇ ಉಟ್ಠಿತಂ ವಲಿತ್ತಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ ತುಮ್ಹೇ ಜಾನನ್ತಾನಂ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋವ ತೇಲೇ ಪಚ್ಚಿಸ್ಸಥಾತಿ ವತ್ವಾ ಏಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತೋ. ಪಠಮಂ.

೨. ಸಮಿದ್ಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೮. ದುತಿಯೇ ಲಾಭಾ ವತ ಮೇ, ಸುಲದ್ಧಂ ವತ ಮೇತಿ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಚೇವ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಞ್ಚ ಲದ್ಧತ್ತಾ ಮಯ್ಹಂ ಲಾಭಾ ಮಯ್ಹಂ ಸುಲದ್ಧನ್ತಿ. ಸೋ ಕಿರಾಯಸ್ಮಾ ಪಚ್ಛಾ ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ‘‘ಅರಹತ್ತಂ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಾಸಾದಿಕಂ ತಾವ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘಗುಣೇ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತಕಲ್ಲತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಹಾಸೇತ್ವಾ ತೋಸೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ. ತೇನಸ್ಸ ಏವಮಹೋಸಿ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ‘‘ಅಯಂ ಸಮಿದ್ಧಿ ಭಿಕ್ಖು ಪಾಸಾದಿಕಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸದಿಸೋ, ಯಾವ ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಾವಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಗಚ್ಛ ತ್ವನ್ತಿ ಸತ್ಥಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅದ್ದಸ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಸತಿಪಞ್ಞಾ ಚ ಮೇ ಬುದ್ಧಾತಿ ಮಯಾ ಸತಿ ಚ ಪಞ್ಞಾ ಚ ಞಾತಾ. ಕರಸ್ಸು ರೂಪಾನೀತಿ ಬಹೂನಿಪಿ ವಿಭಿಂಸಕಾರಹಾನಿ ರೂಪಾನಿ ಕರಸ್ಸು. ನೇವ ಮಂ ಬ್ಯಾಧಯಿಸ್ಸಸೀತಿ ಮಂ ನೇವ ವೇಧಯಿಸ್ಸಸಿ ನ ಕಮ್ಪಸ್ಸೇಸಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಗೋಧಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೯. ತತಿಯೇ ಇಸಿಗಿಲಿಪಸ್ಸೇತಿ ಇಸಿಗಿಲಿಸ್ಸ ನಾಮ ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಪಸ್ಸೇ. ಕಾಳಸಿಲಾಯನ್ತಿ ಕಾಳವಣ್ಣಾಯ ಸಿಲಾಯಂ. ಸಾಮಯಿಕಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿನ್ತಿ ಅಪ್ಪಿತಪ್ಪಿತಕ್ಖಣೇ ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇಹಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಆರಮ್ಮಣೇ ಚ ಅಧಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಲೋಕಿಯಸಮಾಪತ್ತಿ ಸಾಮಯಿಕಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ನಾಮ. ಫುಸೀತಿ ಪಟಿಲಭಿ. ಪರಿಹಾಯೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಯಾವ ಛಟ್ಠಂ ಪರಿಹಾಯಿ? ಸಾಬಾಧತ್ತಾ. ಥೇರಸ್ಸ ಕಿರ ವಾತಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹವಸೇನ ಅನುಸಾಯಿಕೋ ಆಬಾಧೋ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಯೇ ಉಪಕಾರಕಧಮ್ಮೇ ಪೂರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಪ್ಪಿತಪ್ಪಿತಾಯ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿಹಾಯತಿ.

ಯಂನೂನಾಹಂ ಸತ್ಥಂ ಆಹರೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ಯಸ್ಮಾ ಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಕಾಲಙ್ಕರೋತೋ ಅನಿಬದ್ಧಾ ಗತಿ ಹೋತಿ, ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನಸ್ಸ ನಿಬದ್ಧಾ ಗತಿ ಹೋತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ಥಂ ಆಹರಿತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಸತ್ಥಂ ಆಹರಿತುಕಾಮೋ, ಸತ್ಥಾಹರಣಞ್ಚ ನಾಮೇತಂ ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ಅನಪೇಕ್ಖಸ್ಸ ಹೋತಿ. ಯೋ ಏವಂ ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಮ್ಪಿ ಗಹೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ಮಯಾ ಪನ ಪಟಿಬಾಹಿತೋಪಿ ಏಸ ನ ಓರಮಿಸ್ಸತಿ, ಸತ್ಥಾರಾ ಪಟಿಬಾಹಿತೋ ಓರಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಅತ್ಥಕಾಮೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ.

ಜಲಾತಿ ಜಲಮಾನಾ. ಪಾದೇ ವನ್ದಾಮಿ ಚಕ್ಖುಮಾತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಚಕ್ಖುಮಾ ತವ ಪಾದೇ ವನ್ದಾಮಿ. ಜುತಿನ್ಧರಾತಿ ಆನುಭಾವಧರಾ. ಅಪ್ಪತ್ತಮಾನಸೋತಿ ಅಪ್ಪತ್ತಅರಹತ್ತೋ. ಸೇಖೋತಿ ಸೀಲಾದೀನಿ ಸಿಕ್ಖಮಾನೋ ಸಕರಣೀಯೋ. ಜನೇ ಸುತಾತಿ ಜನೇ ವಿಸ್ಸುತಾ. ಸತ್ಥಂ ಆಹರಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಥೇರೋ ಕಿರ ‘‘ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಇಮಿನಾ ಜೀವಿತೇನಾ’’ತಿ? ಉತ್ತಾನೋ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸತ್ಥೇನ ಗಲನಾಳಿಂ ಛಿನ್ದಿ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಂಸು. ಥೇರೋ ವೇದನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾ ತಂಯೇವ ವೇದನಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಸಮಸೀಸೀ ಹುತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ. ಸಮಸೀಸೀ ನಾಮ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ ಇರಿಯಾಪಥಸಮಸೀಸೀ, ರೋಗಸಮಸೀಸೀ, ಜೀವಿತಸಮಸೀಸೀತಿ.

ತತ್ಥ ಯೋ ಠಾನಾದೀಸು ಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ – ‘‘ಇಮಂ ಅಕೋಪೇತ್ವಾವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿ ಚ ಇರಿಯಾಪಥಕೋಪನಞ್ಚ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ಇರಿಯಾಪಥಸಮಸೀಸೀ ನಾಮ. ಯೋ ಪನ ಚಕ್ಖುರೋಗಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಸತಿ – ‘‘ಇತೋ ಅನುಟ್ಠಿತೋವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿ ಚ ರೋಗತೋ ವುಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ರೋಗಸಮಸೀಸೀ ನಾಮ. ಕೇಚಿ ಪನ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಇರಿಯಾಪಥೇ ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ರೋಗೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನವಸೇನೇತ್ಥ ಸಮಸೀಸಿತಂ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತಿ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಆಸವಕ್ಖಯೋ ಚ ಜೀವಿತಕ್ಖಯೋ ಚ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ಜೀವಿತಸಮಸೀಸೀ ನಾಮ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ – ‘‘ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಪುಬ್ಬಂ ಅಚರಿಮಂ ಆಸವಪರಿಯಾದಾನಞ್ಚ ಹೋತಿ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಞ್ಚ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮಸೀಸೀ’’ತಿ (ಪು. ಪ. ೧೬).

ಏತ್ಥ ಚ ಪವತ್ತಿಸೀಸಂ ಕಿಲೇಸಸೀಸನ್ತಿ ದ್ವೇ ಸೀಸಾನಿ. ತತ್ಥ ಪವತ್ತಿಸೀಸಂ ನಾಮ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಕಿಲೇಸಸೀಸಂ ನಾಮ ಅವಿಜ್ಜಾ. ತೇಸು ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಚುತಿಚಿತ್ತಂ ಖೇಪೇತಿ, ಅವಿಜ್ಜಾ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಂ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಚಿತ್ತಾನಂ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಾದೋ ನತ್ಥಿ. ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಂ ಪನ ಫಲಂ, ಫಲಾನನ್ತರಂ ಭವಙ್ಗಂ, ಭವಙ್ಗತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಂ, ತಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ವಾ ಹೋತಿ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಂ ವಾ. ತಿಖಿಣೇನ ಅಸಿನಾ ಸೀಸೇ ಛಿಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ಹಿ ಏಕೋ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಾರಾ ಅವಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿಯೇವ, ಚಿತ್ತಾನಂ ಪನ ಲಹುಪರಿವತ್ತಿತಾಯ ಆಸವಕ್ಖಯೋ ಚ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಞ್ಚ ಏಕಕ್ಖಣೇ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯತಿ.

ಸಮೂಲಂ ತಣ್ಹಮಬ್ಬುಯ್ಹಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಮೂಲೇನ ಸಮೂಲಕಂ ತಣ್ಹಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ.

ವಿವತ್ತಕ್ಖನ್ಧನ್ತಿ ಪರಿವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಂ. ಸೇಮಾನನ್ತಿ ಉತ್ತಾನಂ ಹುತ್ವಾ ಸಯಿತಂ ಹೋತಿ. ಥೇರೋ ಪನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಉತ್ತಾನಕೋ ಸಯಿತೋ, ತಥಾಪಿಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಪರಿಚಿತಸಯನತ್ತಾ ಸೀಸಂ ದಕ್ಖಿಣತೋವ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಠಿತಂ. ಧೂಮಾಯಿತತ್ತನ್ತಿ ಧೂಮಾಯಿತಭಾವಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಹಿ ಖಣೇ ಧೂಮವಲಾಹಕಾ ವಿಯ ತಿಮಿರವಲಾಹಕಾ ವಿಯ ಚ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು. ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಮನ್ವೇಸತೀತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸತಿ. ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇನಾತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇನ, ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಕಾರಣಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬೇಲುವಪಣ್ಡುವೀಣನ್ತಿ ಬೇಲುವಪಕ್ಕಂ ವಿಯ ಪಣ್ಡುವಣ್ಣಂ ಸುವಣ್ಣಮಹಾವೀಣಂ. ಆದಾಯಾತಿ ಕಚ್ಛೇ ಠಪೇತ್ವಾ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ‘‘ಗೋಧಿಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಕಙ್ಖೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಖುದ್ದಕದಾರಕವಣ್ಣೀ ಹುತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ನಾಧಿಗಚ್ಛಾಮೀತಿ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ. ಸೋಕಪರೇತಸ್ಸಾತಿ ಸೋಕೇನ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ. ಅಭಸ್ಸಥಾತಿ ಪಾದಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪತಿತಾ. ತತಿಯಂ.

೪. ಸತ್ತವಸ್ಸಾನುಬನ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೦. ಚತುತ್ಥೇ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನೀತಿ ಪುರೇ ಬೋಧಿಯಾ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ, ಬೋಧಿತೋ ಪಚ್ಛಾ ಏಕಂ ವಸ್ಸಂ. ಓತಾರಾಪೇಕ್ಖೋತಿ ‘‘ಸಚೇ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಕಾಯದ್ವಾರಾದೀಸು ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಚೋದೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವಿವರಂ ಅಪೇಕ್ಖಮಾನೋ. ಅಲಭಮಾನೋತಿ ರಥರೇಣುಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅವಕ್ಖಲಿತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ. ತೇನಾಹ –

‘‘ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಭಗವನ್ತಂ, ಅನುಬನ್ಧಿಂ ಪದಾಪದಂ;

ಓತಾರಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛಿಸ್ಸಂ, ಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸತೀಮತೋ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೪೪೮);

ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಅತಿಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ.

ಝಾಯಸೀತಿ ಝಾಯನ್ತೋ ಅವಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋಸೀತಿ ವದತಿ. ವಿತ್ತಂ ನು ಜೀನೋತಿ ಸತಂ ವಾ ಸಹಸ್ಸಂ ವಾ ಜಿತೋಸಿ ನು. ಆಗುಂ ನು ಗಾಮಸ್ಮಿನ್ತಿ, ಕಿಂ ನು ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ, ಯೇನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಮುಖಂ ಓಲೋಕೇತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತೋ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಚರಸಿ? ಸಕ್ಖಿನ್ತಿ ಮಿತ್ತಭಾವಂ.

ಪಲಿಖಾಯಾತಿ ಖಣಿತ್ವಾ. ಭವಲೋಭಜಪ್ಪನ್ತಿ ಭವಲೋಭಸಙ್ಖಾತಂ ತಣ್ಹಂ. ಅನಾಸವೋ ಝಾಯಾಮೀತಿ ನಿತ್ತಣ್ಹೋ ಹುತ್ವಾ ದ್ವೀಹಿ ಝಾನೇಹಿ ಝಾಯಾಮಿ. ಪಮತ್ತಬನ್ಧೂತಿ ಮಾರಂ ಆಲಪತಿ. ಸೋ ಹಿ ಯೇಕೇಚಿ ಲೋಕೇ ಪಮತ್ತಾ, ತೇಸಂ ಬನ್ಧು.

ಸಚೇ ಮಗ್ಗಂ ಅನುಬುದ್ಧನ್ತಿ ಯದಿ ತಯಾ ಮಗ್ಗೋ ಅನುಬುದ್ಧೋ. ಅಪೇಹೀತಿ ಅಪಯಾಹಿ. ಅಮಚ್ಚುಧೇಯ್ಯನ್ತಿ ಮಚ್ಚುನೋ ಅನೋಕಾಸಭೂತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಪಾರಗಾಮಿನೋತಿ ಯೇಪಿ ಪಾರಂ ಗತಾ, ತೇಪಿ ಪಾರಗಾಮಿನೋ. ಯೇಪಿ ಪಾರಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಯೇಪಿ ಪಾರಂ ಗನ್ತುಕಾಮಾ, ತೇಪಿ ಪಾರಗಾಮಿನೋ.

ವಿಸೂಕಾಯಿಕಾನೀತಿ ಮಾರವಿಸೂಕಾನಿ. ವಿಸೇವಿತಾನೀತಿ ವಿರುದ್ಧಸೇವಿತಾನಿ, ‘‘ಅಪ್ಪಮಾಯು ಮನುಸ್ಸಾನಂ, ಅಚ್ಚಯನ್ತಿ ಅಹೋರತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ. ‘‘ದೀಘಮಾಯು ಮನುಸ್ಸಾನಂ, ನಾಚ್ಚಯನ್ತಿ ಅಹೋರತ್ತಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಪಟಿಲೋಮಕಾರಣಾನಿ. ವಿಪ್ಫನ್ದಿತಾನೀತಿ, ತಮ್ಹಿ ತಮ್ಹಿ ಕಾಲೇ ಹತ್ಥಿರಾಜವಣ್ಣಸಪ್ಪವಣ್ಣಾದಿದಸ್ಸನಾನಿ. ನಿಬ್ಬೇಜನೀಯಾತಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠನೀಯಾ.

ಅನುಪರಿಯಗಾತಿಆದೀಸು ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅತೀತವಚನಂ ಕತಂ, ಅತ್ಥೋ ಪನ ವಿಕಪ್ಪವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಮೇದವಣ್ಣಂ ಪಾಸಾಣಂ ವಾಯಸೋ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಅಪಿ ನಾಮೇತ್ಥ ಮುದುಂ ವಿನ್ದೇಯ್ಯಾಮ, ಅಪಿ ಅಸ್ಸಾದೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಅನುಪರಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಅಥ ಸೋ ತತ್ಥ ಅಸ್ಸಾದಂ ಅಲಭಿತ್ವಾವ ವಾಯಸೋ ಏತ್ತೋ ಅಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ತತೋ ಪಾಸಾಣಾ ಅಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಮಯಮ್ಪಿ ಸೋ ಕಾಕೋ ವಿಯ ಸೇಲಂ ಗೋತಮಂ ಆಸಜ್ಜ ಅಸ್ಸಾದಂ ವಾ ಸನ್ಥವಂ ವಾ ಅಲಭನ್ತಾ ಗೋತಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಪಗಚ್ಛಾಮ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಮಾರಧೀತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೧. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಭಾಸಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅ-ಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಭಾಸಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಾಸಯಿತ್ವಾತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ‘‘ಗೋಪಾಲಕದಾರಕಂ ವಿಯ ದಣ್ಡಕೇನ ಭೂಮಿಂ ಲೇಖಂ ದತ್ವಾ ಅತಿವಿಯ ದುಮ್ಮನೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ. ‘ಕಿನ್ನು ಖೋ ಕಾರಣ’ನ್ತಿ? ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು.

ಸೋಚಸೀತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಆರಞ್ಞಮಿವ ಕುಞ್ಜರನ್ತಿ ಯಥಾ ಅರಞ್ಞತೋ ಪೇಸಿತಗಣಿಕಾರಹತ್ಥಿನಿಯೋ ಆರಞ್ಞಕಂ ಕುಞ್ಜರಂ ಇತ್ಥಿಕುತ್ತದಸ್ಸನೇನ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಆನಯನ್ತಿ, ಏವಂ ಆನಯಿಸ್ಸಾಮ. ಮಾರಧೇಯ್ಯನ್ತಿ ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟಂ.

ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂತಿ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಥೋಕಂ ಅಧಿವಾಸೇಥ, ಮಯಂ ತಂ ಆನೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಿತರಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು. ಉಚ್ಚಾವಚಾತಿ ನಾನಾವಿಧಾ. ಏಕಸತಂ ಏಕಸತನ್ತಿ ಏಕೇಕಂ ಸತಂ ಸತಂ ಕತ್ವಾ. ಕುಮಾರಿವಣ್ಣಸತನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಕುಮಾರಿಅತ್ತಭಾವಾನಂ ಸತಂ.

ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪತ್ತಿಂ ಹದಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿನ್ತಿ, ದ್ವೀಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ಅರಹತ್ತಮೇವ ಕಥೇಸಿ. ಸೇನನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಸೇನಂ. ಸಾ ಹಿ ಪಿಯರೂಪಸಾತರೂಪಾ ನಾಮ. ಏಕಾಹಂ ಝಾಯನ್ತಿ ಏಕೋ ಅಹಂ ಝಾಯನ್ತೋ. ಸುಖಮನುಬೋಧಿನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಸುಖಂ ಅನುಬುಜ್ಝಿಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ ಸೇನಂ ಜಿನಿತ್ವಾ ಅಹಂ ಏಕೋ ಝಾಯನ್ತೋ ‘‘ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪತ್ತಿಂ ಹದಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿ’’ನ್ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ ಅರಹತ್ತಸುಖಂ ಅನುಬುಜ್ಝಿಂ. ತಸ್ಮಾ ಜನೇನ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವಂ ನ ಕರೋಮಿ, ತೇನೇವ ಚ ಮೇ ಕಾರಣೇನ ಕೇನಚಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಕ್ಖೀ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ.

ಕಥಂವಿಹಾರೀಬಹುಲೋತಿ ಕತಮೇನ ವಿಹಾರೇನ ಬಹುಲಂ ವಿಹರನ್ತೋ. ಅಲದ್ಧಾತಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ. ಯೋತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಕತಮೇನ ಝಾನೇನ ಬಹುಲಂ ಝಾಯನ್ತಂ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಕಾಮಸಞ್ಞಾ ಅಲಭಿತ್ವಾವ ಪರಿಬಾಹಿರಾ ಹೋನ್ತೀತಿ.

ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯೋತಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇನ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಕಾಯಸ್ಸ ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ತಾ ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯೋ. ಸುವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋತಿ ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಸುಟ್ಠು ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ. ಅಸಙ್ಖರಾನೋತಿ ತಯೋ ಕಮ್ಮಾಭಿಸಙ್ಖಾರೇ ಅನಭಿಸಙ್ಖರೋನ್ತೋ. ಅನೋಕೋತಿ ಅನಾಲಯೋ. ಅಞ್ಞಾಯ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಅವಿತಕ್ಕಝಾಯೀತಿ ಅವಿತಕ್ಕೇನ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇನ ಝಾಯನ್ತೋ. ನ ಕುಪ್ಪತೀತಿಆದೀಸು ದೋಸೇನ ನ ಕುಪ್ಪತಿ, ರಾಗೇನ ನ ಸರತಿ, ಮೋಹೇನ ನ ಥೀನೋ. ಇಮೇಸು ತೀಸು ಮೂಲಕಿಲೇಸೇಸು ಗಹಿತೇಸು ದಿಯಡ್ಢಕಿಲೇಸಸಹಸ್ಸಂ ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ಪಠಮಪದೇನ ವಾ ಬ್ಯಾಪಾದನೀವರಣಂ ಗಹಿತಂ, ದುತಿಯೇನ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣಂ, ತತಿಯೇನ ಥಿನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸೇಸನೀವರಣಾನಿ. ಇತಿ ಇಮಿನಾ ನೀವರಣಪ್ಪಹಾನೇನ ಖೀಣಾಸವಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಪಞ್ಚೋಘತಿಣ್ಣೋತಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಂ ಕಿಲೇಸೋಘಂ ತಿಣ್ಣೋ. ಛಟ್ಠನ್ತಿ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಮ್ಪಿ ಛಟ್ಠಂ ಕಿಲೇಸೋಘಂ ಅತರಿ. ಪಞ್ಚೋಘಗ್ಗಹಣೇನ ವಾ ಪಞ್ಚೋರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ, ಛಟ್ಠಗ್ಗಹಣೇನ ಪಞ್ಚುದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಗಣಸಙ್ಘಚಾರೀತಿ ಗಣೇ ಚ ಸಙ್ಘೇ ಚ ಚರತೀತಿ ಸತ್ಥಾ ಗಣಸಙ್ಘಚಾರೀ ನಾಮ. ಅದ್ಧಾ ಚರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಸದ್ಧಾ ಬಹುಜನಾ ಏಕಂಸೇನ ಚರಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಯನ್ತಿ ಅಯಂ ಸತ್ಥಾ. ಅನೋಕೋತಿ ಅನಾಲಯೋ.

ಅಚ್ಛೇಜ್ಜ ನೇಸ್ಸತೀತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಯಿಸ್ಸತಿ, ಮಚ್ಚುರಾಜಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಪಾರಂ ನಯಿಸ್ಸತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನಯಮಾನಾನನ್ತಿ ನಯಮಾನೇಸು.

ಸೇಲಂವ ಸಿರಸೂಹಚ್ಚ, ಪಾತಾಲೇ ಗಾಧಮೇಸಥಾತಿ ಮಹನ್ತಂ ಕೂಟಾಗಾರಪ್ಪಮಾಣಂ ಸಿಲಂ ಸೀಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಾತಾಲೇ ಪತಿಟ್ಠಗವೇಸನಂ ವಿಯ. ಖಾಣುಂವ ಉರಸಾಸಜ್ಜಾತಿ ಉರಸಿ ಖಾಣುಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ವಿಯ. ಅಪೇಥಾತಿ ಅಪಗಚ್ಛಥ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಾ ‘‘ಇದಮವೋಚಾ’’ತಿ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ದದ್ದಲ್ಲಮಾನಾತಿ ಗಾಥಂ ಆಹಂಸು. ತತ್ಥ ದದ್ದಲ್ಲಮಾನಾತಿ ಅತಿವಿಯ ಜಲಮಾನಾ ಸೋಭಮಾನಾ. ಆಗಞ್ಛುನ್ತಿ ಆಗತಾ. ಪನುದೀತಿ ನೀಹರಿ. ತೂಲಂ ಭಟ್ಠಂವ ಮಾಲುತೋತಿ ಯಥಾ ಫಲತೋ ಭಟ್ಠಂ ಸಿಮ್ಬಲಿತೂಲಂ ವಾ ಪೋಟಕಿತೂಲಂ ವಾ ವಾತೋ ಪನುದತಿ ನೀಹರತಿ, ಏವಂ ಪನುದೀತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

ತತಿಯೋ ವಗ್ಗೋ.

ಇತಿ ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ

ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಮಾರಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.