೪. ಮಾರಸಂಯುತ್ತಂ

೧. ಪಠಮವಗ್ಗೋ

೧. ತಪೋಕಮ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೭. ಮಾರಸಂಯುತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಉರುವೇಲಾಯಂ ವಿಹರತೀತಿ ಪಟಿವಿದ್ಧಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೋ ಉರುವೇಲಗಾಮಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ. ಪಠಮಾಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹಸ್ಮಿಂಯೇವ. ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾಯಾತಿ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಕತಾಯ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾಯ. ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ಪಟಿಪನ್ನೇ ಸತ್ತೇ ಮಾರೇತೀತಿ ಮಾರೋ. ಪಾಪೇ ನಿಯೋಜೇತಿ, ಸಯಂ ವಾ ಪಾಪೇ ನಿಯುತ್ತೋತಿ ಪಾಪಿಮಾ. ಅಞ್ಞಾನಿಪಿಸ್ಸ ಕಣ್ಹೋ, ಅಧಿಪತಿ, ವಸವತ್ತೀ, ಅನ್ತಕೋ, ನಮುಚಿ, ಪಮತ್ತಬನ್ಧೂತಿಆದೀನಿ ಬಹೂನಿ ನಾಮಾನಿ, ಇಧ ಪನ ನಾಮದ್ವಯಮೇವ ಗಹಿತಂ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ‘ಮುತ್ತೋಸ್ಮೀ’ತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಅಮುತ್ತಭಾವಮಸ್ಸ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ.

ತಪೋಕಮ್ಮಾ ಅಪಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ತಪೋಕಮ್ಮತೋ ಅಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ. ಅಪರದ್ಧೋತಿ ‘‘ದೂರೇ ತ್ವಂ ಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಾ’’ತಿ ವದತಿ. ಅಮರಂ ತಪನ್ತಿ ಅಮರತಪಂ ಅಮರಭಾವತ್ಥಾಯ ಕತಂ ಲೂಖತಪಂ, ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗೋ. ಸಬ್ಬಾನತ್ಥಾವಹಂ ಹೋತೀತಿ, ‘‘ಸಬ್ಬಂ ತಪಂ ಮಯ್ಹಂ ಅತ್ಥಾವಹಂ ನ ಭವತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ. ಫಿಯಾರಿತ್ತಂವ ಧಮ್ಮನೀತಿ ಅರಞ್ಞೇ ಥಲೇ ಫಿಯಾರಿತ್ತಂ ವಿಯ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಅರಞ್ಞೇ ಥಲೇ ನಾವಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಾ ಅಭಿರೂಹಿತ್ವಾ ಫಿಯಾರಿತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಂಕಡ್ಢೇಯ್ಯುಂ ಚೇವ ಉಪ್ಪೀಲೇಯ್ಯುಂ ಚ, ಸೋ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ವಾಯಾಮೋ ಏಕಙ್ಗುಲದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತಮ್ಪಿ ನಾವಾಯ ಗಮನಂ ಅಸಾಧೇನ್ತೋ ನಿರತ್ಥಕೋ ಭವೇಯ್ಯ ನ ಅನತ್ಥಾವಹೋ, ಏವಮೇವ ಅಹಂ ‘ಸಬ್ಬಂ ಅಮರಂ ತಪಂ ಅನತ್ಥಾವಹಂ ಹೋತೀ’ತಿ ಞತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿನ್ತಿ.

ಇದಾನಿ ತಂ ಅಮರಂ ತಪಂ ಪಹಾಯ ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಬುದ್ಧೋ ಜಾತೋ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸೀಲನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸೀಲನ್ತಿ ವಚನೇನ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾಕಮ್ಮನ್ತಾಜೀವಾ ಗಹಿತಾ, ಸಮಾಧಿನಾ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಸತಿಸಮಾಧಯೋ, ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಕಪ್ಪಾ. ಮಗ್ಗಂ ಬೋಧಾಯ ಭಾವಯನ್ತಿ ಇಮಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮೇವ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಬೋಧತ್ಥಾಯ ಭಾವಯನ್ತೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಬೋಧಾಯಾತಿ ಮಗ್ಗತ್ಥಾಯ. ಯಥಾ ಹಿ ಯಾಗುತ್ಥಾಯ ಯಾಗುಮೇವ ಪಚನ್ತಿ, ಪೂವತ್ಥಾಯ ಪೂವಮೇವ ಪಚನ್ತಿ, ನ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಮಗ್ಗಮೇವ ಮಗ್ಗತ್ಥಾಯ ಭಾವೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮಗ್ಗಂ ಬೋಧಾಯ ಭಾವಯ’’ನ್ತಿ. ಪರಮಂ ಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಂ. ನಿಹತೋತಿ ತ್ವಂ ಮಯಾ ನಿಹತೋ ಪರಾಜಿತೋ. ಪಠಮಂ.

೨. ಹತ್ಥಿರಾಜವಣ್ಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೮. ದುತಿಯೇ ರತ್ತನ್ಧಕಾರತಿಮಿಸಾಯನ್ತಿ ರತ್ತಿಂ ಅನ್ಧಭಾವಕಾರಕೇ ಮಹಾತಮೇ ಚತುರಙ್ಗೇ ತಮಸಿ. ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟಿಯಂ ಪಾಸಾಣಫಲಕೇ ಮಹಾಚೀವರಂ ಸೀಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಧಾನಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಮಾನೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ.

ನನು ಚ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅಭಾವಿತೋ ವಾ ಮಗ್ಗೋ, ಅಪ್ಪಹೀನಾ ವಾ ಕಿಲೇಸಾ, ಅಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಂ ವಾ ಅಕುಪ್ಪಂ, ಅಸಚ್ಛಿಕತೋ ವಾ ನಿರೋಧೋ ನತ್ಥಿ, ಕಸ್ಮಾ ಏವಮಕಾಸೀತಿ? ಅನಾಗತೇ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಅಙ್ಕುಸತ್ಥಂ. ‘‘ಅನಾಗತೇ ಹಿ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಮಯಾ ಗತಮಗ್ಗಂ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸವಾಸಂ ವಸಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಪಧಾನಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಸತ್ಥಾ ಏವಮಕಾಸಿ. ಮಹಾತಿ ಮಹನ್ತೋ. ಅರಿಟ್ಠಕೋತಿ ಕಾಳಕೋ. ಮಣೀತಿ ಪಾಸಾಣೋ. ಏವಮಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಹೋತೀತಿ ಏವರೂಪಂ ತಸ್ಸ ಕಾಳವಣ್ಣಂ ಕೂಟಾಗಾರಪ್ಪಮಾಣಂ ಮಹಾಪಾಸಾಣಸದಿಸಂ ಸೀಸಂ ಹೋತಿ.

ಸುಭಾಸುಭನ್ತಿ ದೀಘಮದ್ಧಾನಂ ಸಂಸರನ್ತೋ ಸುನ್ದರಾಸುನ್ದರಂ ವಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ಆಗತೋಸೀತಿ ವದತಿ. ಅಥ ವಾ ಸಂಸರನ್ತಿ ಸಂಸರನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ. ದೀಘಮದ್ಧಾನನ್ತಿ ವಸವತ್ತಿಟ್ಠಾನತೋ ಯಾವ ಉರುವೇಲಾಯ ದೀಘಮಗ್ಗಂ, ಪುರೇ ಬೋಧಾಯ ವಾ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಸಮಯಸಙ್ಖಾತಂ ದೀಘಕಾಲಂ. ವಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ಸುಭಾಸುಭನ್ತಿ ಸುನ್ದರಞ್ಚ ಅಸುನ್ದರಞ್ಚ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ವಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ಅನೇಕವಾರಂ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಕಿರ ವಣ್ಣೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಯೇನ ವಣ್ಣೇನ ಮಾರೋ ವಿಭಿಂಸಕತ್ಥಾಯ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ನ ಆಗತಪುಬ್ಬೋ. ತೇನ ತಂ ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ. ಅಲಂ ತೇ ತೇನಾತಿ ಅಲಂ ತುಯ್ಹಂ ಏತೇನ ಮಾರವಿಭಿಂಸಾಕಾರದಸ್ಸನಬ್ಯಾಪಾರೇನ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಸುಭಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೯. ತತಿಯೇ ಸುಸಂವುತಾತಿ ಸುಪಿಹಿತಾ. ನ ತೇ ಮಾರವಸಾನುಗಾತಿ, ಮಾರ, ತೇ ತುಯ್ಹಂ ವಸಾನುಗಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ನ ತೇ ಮಾರಸ್ಸ ಬದ್ಧಗೂತಿ ತೇ ತುಯ್ಹಂ ಮಾರಸ್ಸ ಬದ್ಧಚರಾ ಸಿಸ್ಸಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಪಠಮಮಾರಪಾಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೦. ಚತುತ್ಥೇ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾತಿ ಉಪಾಯಮನಸಿಕಾರೇನ. ಯೋನಿಸೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾತಿ ಉಪಾಯವೀರಿಯೇನ ಕಾರಣವೀರಿಯೇನ. ವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿ. ಅಜ್ಝಭಾಸೀತಿ ‘‘ಅಯಂ ಅತ್ತನಾ ವೀರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾಪಿ ನ ತುಸ್ಸತಿ, ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ‘ಪಾಪುಣಾಥಾ’ತಿ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಕರೋತಿ, ಪಟಿಬಾಹೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅಭಾಸಿ.

ಮಾರಪಾಸೇನಾತಿ ಕಿಲೇಸಪಾಸೇನ. ಯೇ ದಿಬ್ಬಾ ಯೇ ಚ ಮಾನುಸಾತಿ ಯೇ ದಿಬ್ಬಾ ಕಾಮಗುಣಸಙ್ಖಾತಾ ಮಾನುಸಾ ಕಾಮಗುಣಸಙ್ಖಾತಾ ಚ ಮಾರಪಾಸಾ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇಹಿ ತೇಹಿ ತ್ವಂ ಬದ್ಧೋತಿ ವದತಿ. ಮಾರಬನ್ಧನಬದ್ಧೋತಿ ಮಾರಬನ್ಧನೇನ ಬದ್ಧೋ, ಮಾರಬನ್ಧನೇ ವಾ ಬದ್ಧೋ. ನ ಮೇ ಸಮಣ ಮೋಕ್ಖಸೀತಿ ಸಮಣ ತ್ವಂ ಮಮ ವಿಸಯತೋ ನ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಸಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ದುತಿಯಮಾರಪಾಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೧. ಪಞ್ಚಮೇ ಮುತ್ತಾಹನ್ತಿ ಮುತ್ತೋ ಅಹಂ. ಪುರಿಮಂ ಸುತ್ತಂ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ವುತ್ತಂ, ಇದಂ ಪನ ಪವಾರೇತ್ವಾ ವುಟ್ಠವಸ್ಸಕಾಲೇ. ಚಾರಿಕನ್ತಿ ಅನುಪುಬ್ಬಗಮನಚಾರಿಕಂ. (ಪವಾರೇತ್ವಾ) ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಯೋಜನಪರಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಚರಥಾತಿ ವದತಿ. ಮಾ ಏಕೇನ ದ್ವೇತಿ ಏಕಮಗ್ಗೇನ ದ್ವೇ ಜನಾ ಮಾ ಅಗಮಿತ್ಥ. ಏವಞ್ಹಿ ಗತೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೇ, ಏಕೇನ ತುಣ್ಹೀಭೂತೇನ ಠಾತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ.

ಆದಿಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿ ಆದಿಮ್ಹಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಸುನ್ದರಂ ಭದ್ದಕಂ. ತಥಾ ಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನೇಸು. ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಞ್ಚ ನಾಮೇತಂ ಸಾಸನಸ್ಸ ಚ ದೇಸನಾಯ ಚ ವಸೇನ ದುವಿಧಂ. ತತ್ಥ ಸಾಸನಸ್ಸ ಸೀಲಂ ಆದಿ, ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಾ ಮಜ್ಝಂ, ಫಲನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಸೀಲಸಮಾಧಯೋ ವಾ ಆದಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಾ ಮಜ್ಝಂ, ಫಲನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಸೀಲಸಮಾಧಿವಿಪಸ್ಸನಾ ವಾ ಆದಿ, ಮಗ್ಗೋ ಮಜ್ಝಂ, ಫಲನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ದೇಸನಾಯ ಪನ ಚತುಪ್ಪದಿಕಾಯ ಗಾಥಾಯ ತಾವ ಪಠಮಪಾದೋ ಆದಿ, ದುತಿಯತತಿಯಾ ಮಜ್ಝಂ, ಚತುತ್ಥೋ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಪಞ್ಚಪದಛಪ್ಪದಾನಂ ಪಠಮಪಾದೋ ಆದಿ, ಅವಸಾನಪಾದೋ ಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಅವಸೇಸಾ ಮಜ್ಝಂ. ಏಕಾನುಸನ್ಧಿಕಸುತ್ತಸ್ಸ ನಿದಾನಂ ಆದಿ, ‘‘ಇದಮವೋಚಾ’’ತಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಸೇಸಂ ಮಜ್ಝಂ. ಅನೇಕಾನುಸನ್ಧಿಕಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಬಹೂಪಿ ಅನುಸನ್ಧಿ ಮಜ್ಝಮೇವ, ನಿದಾನಂ ಆದಿ, ‘‘ಇದಮವೋಚಾ’’ತಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ.

ಸಾತ್ಥನ್ತಿ ಸಾತ್ಥಕಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇಥ. ಸಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಚೇವ ಪದೇಹಿ ಚ ಪರಿಪೂರಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇಥ. ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಸಕಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ. ಪರಿಸುದ್ಧನ್ತಿ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಂ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ. ಪಕಾಸೇಥಾತಿ ಆವಿಕರೋಥ.

ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಾತಿ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುಮ್ಹಿ ಅಪ್ಪಕಿಲೇಸರಜಸಭಾವಾ, ದುಕೂಲಸಾಣಿಯಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ವಿಯ ಚತುಪ್ಪದಿಕಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸ್ಸವನತಾತಿ ಅಸ್ಸವನತಾಯ. ಪರಿಹಾಯನ್ತೀತಿ ಅಲಾಭಪರಿಹಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮತೋ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ. ಸೇನಾನಿಗಮೋತಿ ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕಾನಂ ಸೇನಾಯ ನಿವಿಟ್ಠೋಕಾಸೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಗಾಮೋ, ಸುಜಾತಾಯ ವಾ ಪಿತು ಸೇನಾನೀ ನಾಮ ನಿಗಮೋ. ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ನಾಹಂ ತುಮ್ಹೇ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಪರಿವೇಣಾದೀನಿ ಕಾರೇತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಾದೀಹಿ ಪರಿಚರಿಯಮಾನೋ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಿಣ್ಣಂ ಪನ ಜಟಿಲಾನಂ ಅಡ್ಢುಡ್ಢಾನಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಸಹಸ್ಸಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಮೇವ ದೇಸೇತುಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ, ‘‘ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಮಹಾಯುದ್ಧಂ ವಿಚಾರೇನ್ತೋ ವಿಯ, ‘ಮಾ ಏಕೇನ ದ್ವೇ ಅಗಮಿತ್ಥ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಥಾ’ತಿ ಸಟ್ಠಿ ಜನೇ ಉಯ್ಯೋಜೇತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೇ ಮಯ್ಹಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾದಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ಬಹೂಸು ದೇಸೇನ್ತೇಸು ಕುತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪಟಿಬಾಹಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಸಪ್ಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೨. ಛಟ್ಠೇ ಸೋಣ್ಡಿಕಾಕಿಲಞ್ಜನ್ತಿ ಸುರಾಕಾರಕಾನಂ ಪಿಟ್ಠಪತ್ಥರಣಕಕಿಲಞ್ಜಂ. ಕೋಸಲಿಕಾ ಕಂಸಪಾತೀತಿ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ರಥಚಕ್ಕಪ್ಪಮಾಣಾ ಪರಿಭೋಗಪಾತಿ. ಗಳಗಳಾಯನ್ತೇತಿ ಗಜ್ಜನ್ತೇ. ಕಮ್ಮಾರಗಗ್ಗರಿಯಾತಿ ಕಮ್ಮಾರುದ್ಧನಪಣಾಳಿಯಾ. ಧಮಮಾನಾಯಾತಿ ಭಸ್ತವಾತೇನ ಪೂರಿಯಮಾನಾಯ. ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾತಿ – ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಪಧಾನಮನುಯುತ್ತೋ ಸುಖೇನ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಘಟ್ಟಯಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ನಿಯಾಮಭೂಮಿಯಂ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಸಞ್ಚರನ್ತಂ ವಿಜ್ಜುಲತಾಲೋಕೇನ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಏಸೋ ಸತ್ತೋ’’ತಿ? ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ, ‘‘ಮಾರೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವಿದಿತ್ವಾ.

ಸುಞ್ಞಗೇಹಾನೀತಿ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಾನಿ. ಸೇಯ್ಯಾತಿ ಸೇಯ್ಯತ್ಥಾಯ. ಠಸ್ಸಾಮಿ ಚಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮಿ ನಿಸೀದಿಸ್ಸಾಮಿ ನಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏತದತ್ಥಾಯ ಯೋ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಾನಿ ಸೇವತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಮುನಿ ಅತ್ತಸಞ್ಞತೋತಿ ಸೋ ಬುದ್ಧಮುನಿ ಹತ್ಥಪಾದಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಭಾವೇನ ಸಂಯತತ್ತಭಾವೋ. ವೋಸ್ಸಜ್ಜ ಚರೇಯ್ಯ ತತ್ಥ ಸೋತಿ ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಆಲಯಂ ನಿಕನ್ತಿಂ ವೋಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಹಾಯ ಚರೇಯ್ಯ. ಪತಿರೂಪಂ ಹಿ ತಥಾವಿಧಸ್ಸ ತನ್ತಿ ತಾದಿಸಸ್ಸ ತಂಸಣ್ಠಿತಸ್ಸ ಬುದ್ಧಮುನಿನೋ ತಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ನಿಕನ್ತಿಂ ವೋಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚರಣಂ ನಾಮ ಪತಿರೂಪಂ ಯುತ್ತಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ.

ಚರಕಾತಿ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದಿಕಾ ಸಞ್ಚರಣಸತ್ತಾ. ಭೇರವಾತಿ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಅವಿಞ್ಞಾಣಕಭೇರವಾ. ತತ್ಥ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಾ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದಯೋ, ಅವಿಞ್ಞಾಣಕಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಖಾಣುವಮ್ಮಿಕಾದಯೋ. ತೇಪಿ ಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಯಕ್ಖಾ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ರಜ್ಜುವಲ್ಲಿಯಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಸಪ್ಪಾ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ. ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಭೇರವೇಸು ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋ ಬುದ್ಧಮುನಿ ಲೋಮಚಲನಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ನ ಕರೋತಿ.

ಇದಾನಿ ಅಟ್ಠಾನಪರಿಕಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ನಭಂ ಫಲೇಯ್ಯಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಫಲೇಯ್ಯಾತಿ ಕಾಕಪದಂ ವಿಯ ಹೀರಹೀರಸೋ ಫಲೇಯ್ಯ. ಚಲೇಯ್ಯಾತಿ ಪೋಕ್ಖರಪತ್ತೇ ವಾತಾಹತೋ ಉದಕಬಿನ್ದು ವಿಯ ಚಲೇಯ್ಯ. ಸಲ್ಲಮ್ಪಿ ಚೇ ಉರಸಿ ಪಕಪ್ಪಯೇಯ್ಯುನ್ತಿ ತಿಖಿಣಸತ್ತಿಸಲ್ಲಂ ಚೇಪಿ ಉರಸ್ಮಿಂ ಚಾರೇಯೇಯ್ಯುಂ. ಉಪಧೀಸೂತಿ ಖನ್ಧೂಪಧೀಸು. ತಾಣಂ ನ ಕರೋನ್ತೀತಿ ತಿಖಿಣೇ ಸಲ್ಲೇ ಉರಸ್ಮಿಂ ಚಾರಿಯಮಾನೇ ಭಯೇನ ಗುಮ್ಬನ್ತರಕನ್ದರಾದೀನಿ ಪವಿಸನ್ತಾ ತಾಣಂ ಕರೋನ್ತಿ ನಾಮ. ಬುದ್ಧಾ ಪನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಸಬ್ಬಭಯಾ ಏವರೂಪಂ ತಾಣಂ ನಾಮ ನ ಕರೋನ್ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಸುಪತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೩. ಸತ್ತಮೇ ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾತಿ ಉತುಗಾಹಾಪನತ್ಥಂ ಧೋವಿತ್ವಾ. ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಸರೀರೇ ರಜೋಜಲ್ಲಂ ನ ಉಪಲಿಮ್ಪತಿ, ಉದಕಮ್ಪಿ ಪೋಕ್ಖರಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ವಿಯ ವಿವಟ್ಟಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಪಿಚ ಖೋ ಧೋತಪಾದಕೇ ಗೇಹೇ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪವಿಸನಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ವತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಬುದ್ಧಾನಂ ವತ್ತಭೇದೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ವತ್ತಸೀಸೇ ಪನ ಠತ್ವಾ ಧೋವನ್ತಿ. ಸಚೇ ಹಿ ತಥಾಗತೋ ನೇವ ನ್ಹಾಯೇಯ್ಯ, ನ ಪಾದೇ ಧೋವೇಯ್ಯ, ‘‘ನಾಯಂ ಮನುಸ್ಸೋ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯುಂ. ತಸ್ಮಾ ಮನುಸ್ಸಕಿರಿಯಂ ಅಮುಞ್ಚನ್ತೋ ಧೋವತಿ. ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ಸೋಪ್ಪಪರಿಗ್ಗಾಹಕೇನ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ಚಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯತಿ, ಅತಿವಿಯ ಸುಖಸಯಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಘಟ್ಟಯಿಸ್ಸಾಮಿ ನನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ.

ಕಿಂ ಸೋಪ್ಪಸೀತಿ ಕಿಂ ಸುಪಸಿ, ಕಿಂ ಸೋಪ್ಪಂ ನಾಮಿದಂ ತವಾತಿ ವದತಿ. ಕಿಂ ನು ಸೋಪ್ಪಸೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ನು ಸುಪಸಿ? ದುಬ್ಭಗೋ ವಿಯಾತಿ ಮತೋ ವಿಯ, ವಿಸಞ್ಞೀ ವಿಯ ಚ. ಸುಞ್ಞಮಗಾರನ್ತಿ ಸುಞ್ಞಂ ಮೇ ಘರಂ ಲದ್ಧನ್ತಿ ಸೋಪ್ಪಸೀತಿ ವದತಿ. ಸೂರಿಯೇ ಉಗ್ಗತೇತಿ ಸೂರಿಯಮ್ಹಿ ಉಟ್ಠಿತೇ. ಇದಾನಿ ಹಿ ಅಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತಿ, ಪಾನೀಯಂ ಉಪಟ್ಠಪೇನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಗಮನಸಜ್ಜಾ ಭವನ್ತಿ, ತ್ವಂ ಕಸ್ಮಾ ಸೋಪ್ಪಸಿಯೇವ.

ಜಾಲಿನೀತಿ ತಯೋ ಭವೇ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಠಿತೇನ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಸ್ಸುಪಾದಾಯ ಅಟ್ಠಾರಸತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ವಿಭ. ೮೪೨) ತೇನ ತೇನ ಅತ್ತನೋ ಕೋಟ್ಠಾಸಭೂತೇನ ಜಾಲೇನ ಜಾಲಿನೀ. ವಿಸತ್ತಿಕಾತಿ ರೂಪಾದೀಸು ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿಸತ್ತತಾಯ ವಿಸಮೂಲತಾಯ ವಿಸಪರಿಭೋಗತಾಯ ಚ ವಿಸತ್ತಿಕಾ. ಕುಹಿಞ್ಚಿ ನೇತವೇತಿ ಕತ್ಥಚಿ ನೇತುಂ. ಸಬ್ಬೂಪಧಿ ಪರಿಕ್ಖಯಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಖನ್ಧಕಿಲೇಸಾಭಿಸಙ್ಖಾರಕಾಮಗುಣಭೇದಾನಂ ಉಪಧೀನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ. ಕಿಂ ತವೇತ್ಥ, ಮಾರಾತಿ, ಮಾರ, ತುಯ್ಹಂ ಕಿಂ ಏತ್ಥ? ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಉಣ್ಹಯಾಗುಯಂ ನಿಲೀಯಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಖುದ್ದಕಮಕ್ಖಿಕಾ ವಿಯ ಅನ್ತನ್ತೇನೇವ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಆಹಿಣ್ಡಸೀತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ನನ್ದತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೪. ಅಟ್ಠಮಂ ದೇವತಾಸಂಯುತ್ತೇ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಪಠಮಆಯುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೫. ನವಮೇ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಭಿಯ್ಯೋತಿ ಭಿಯ್ಯೋ ಜೀವನ್ತೋ ಅಪರಂ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಪಣ್ಣಾಸಂ ವಾ ಸಟ್ಠಿ ವಾ ವಸ್ಸಾನಿ ಜೀವತಿ. ಅಜ್ಝಭಾಸೀತಿ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ‘‘ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಪ್ಪಮಾಯೂ’’ತಿ ಕಥೇತಿ, ದೀಘಭಾವಮಸ್ಸ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪಚ್ಚನೀಕಸಾತತಾಯ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅಭಾಸಿ.

ನ ನಂ ಹೀಳೇತಿ ತಂ ಆಯುಂ ‘‘ಅಪ್ಪಕಮಿದ’’ನ್ತಿ ನ ಹೀಳೇಯ್ಯ. ಖೀರಮತ್ತೋ ವಾತಿ ಯಥಾ ದಹರೋ ಕುಮಾರೋ ಉತ್ತಾನಸೇಯ್ಯಕೋ ಖೀರಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ದುಕೂಲಚುಮ್ಬಟಕೇ ನಿಪನ್ನೋ ಅಸಞ್ಞೀ ವಿಯ ನಿದ್ದಾಯತಿ, ಕಸ್ಸಚಿ ಆಯುಂ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ದೀಘಂ ವಾತಿ ನ ಚಿನ್ತೇತಿ, ಏವಂ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ. ಚರೇಯ್ಯಾದಿತ್ತಸೀಸೋ ವಾತಿ ಆಯುಂ ಪರಿತ್ತನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಪಜ್ಜಲಿತಸೀಸೋ ವಿಯ ಚರೇಯ್ಯ. ನವಮಂ.

೧೦. ದುತಿಯಆಯುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೬. ದಸಮೇ ನೇಮೀವ ರಥಕುಬ್ಬರನ್ತಿ ಯಥಾ ದಿವಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ರಥಸ್ಸ ಚಕ್ಕನೇಮಿ ಕುಬ್ಬರಂ ಅನುಪರಿಯಾಯತಿ ನ ವಿಜಹತಿ, ಏವಂ ಆಯು ಅನುಪರಿಯಾಯತೀತಿ. ದಸಮಂ.

ಪಠಮೋ ವಗ್ಗೋ.

೨. ದುತಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಪಾಸಾಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೭. ದುತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ನಿಸಿನ್ನೋತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಧಾನಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ. ಮಾರೋಪಿಸ್ಸ ಸುಖನಿಸಿನ್ನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಘಟ್ಟಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೋ. ಪದಾಲೇಸೀತಿ ಪಬ್ಬತಪಿಟ್ಠೇ ಠತ್ವಾ ಪವಿಜ್ಝಿ. ಪಾಸಾಣಾ ನಿರನ್ತರಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಭಿಹನನ್ತಾ ಪತನ್ತಿ. ಕೇವಲನ್ತಿ ಸಕಲಂ. ಸಬ್ಬನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಪಠಮಂ.

೨. ಕಿನ್ನುಸೀಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೮. ದುತಿಯೇ ವಿಚಕ್ಖುಕಮ್ಮಾಯಾತಿ ಪರಿಸಾಯ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುಂ ವಿನಾಸೇತುಕಮ್ಯತಾಯ. ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನೇಸ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುಂ ವಿನಾಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಪರಿಸಾಯ ಭೇರವಾರಮ್ಮಣಂ ಸಾವೇನ್ತೋ ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಾ ಸಕ್ಕೋತಿ. ವಿಜಿತಾವೀ ನು ಮಞ್ಞಸೀತಿ ಕಿಂ ನು ತ್ವಂ ‘‘ವಿಜಿತವಿಜಯೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಸಿ? ಮಾ ಏವಂ ಮಞ್ಞಿ, ನತ್ಥಿ ತೇ ಜಯೋ. ಪರಿಸಾಸೂತಿ, ಅಟ್ಠಸು ಪರಿಸಾಸು. ಬಲಪ್ಪತ್ತಾತಿ ದಸಬಲಪ್ಪತ್ತಾ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಸಕಲಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೯. ತತಿಯೇ ಮನ್ದಿಯಾ ನೂತಿ ಮನ್ದಭಾವೇನ ಮೋಮೂಹಭಾವೇನ. ಉದಾಹು ಕಾವೇಯ್ಯಮತ್ತೋತಿ ಉದಾಹು ಯಥಾ ಕವಿ ಕಬ್ಬಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ತೇನ ಕಬ್ಬಕರಣೇನ ಮತ್ತೋ ಸಯತಿ, ಏವಂ ಸಯಸಿ. ಸಮ್ಪಚುರಾತಿ ಬಹವೋ. ಕಿಮಿದಂ ಸೋಪ್ಪಸೇ ವಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಇದಂ ಸೋಪ್ಪಂ ಸೋಪ್ಪಸಿಯೇವ? ಅತ್ಥಂ ಸಮೇಚ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥಂ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ. ಮಯ್ಹಂ ಹಿ ಅಸಙ್ಗಹೋ ನಾಮ ಸಙ್ಗಹವಿಪನ್ನೋ ವಾ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ. ಸಲ್ಲನ್ತಿ ತಿಖಿಣಂ ಸತ್ತಿಸಲ್ಲಂ. ಜಗ್ಗಂ ನ ಸಙ್ಕೇತಿ ಯಥಾ ಏಕಚ್ಚೋ ಸೀಹಪಥಾದೀಸು ಜಗ್ಗನ್ತೋ ಸಙ್ಕತಿ, ತಥಾ ಅಹಂ ಜಗ್ಗನ್ತೋಪಿ ನ ಸಙ್ಕಾಮಿ. ನಪಿ ಭೇಮಿ ಸೋತ್ತುನ್ತಿ ಯಥಾ ಏಕಚ್ಚೋ ಸೀಹಪಥಾದೀಸುಯೇವ ಸುಪಿತುಂ ಭಾಯತಿ, ಏವಂ ಅಹಂ ಸುಪಿತುಮ್ಪಿ ನ ಭಾಯಾಮಿ. ನಾನುತಪನ್ತಿ ಮಾಮನ್ತಿ ಯಥಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ವಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ವಾ ಅಫಾಸುಕೇ ಜಾತೇ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾಯ ಠಿತತ್ತಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಂ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಾ ಅನುತಪನ್ತಿ, ಏವಂ ಮಂ ನಾನುತಪನ್ತಿ. ನ ಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪರಿನಿಟ್ಠಿತಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ. ತೇನೇವಾಹ ಹಾನಿಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಕುಹಿಞ್ಚಿ ಲೋಕೇತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಪತಿರೂಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೦. ಚತುತ್ಥೇ ಅನುರೋಧವಿರೋಧೇಸೂತಿ ರಾಗಪಟಿಘೇಸು. ಮಾ ಸಜ್ಜಿತ್ಥೋ ತದಾಚರನ್ತಿ ಏವಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಆಚರನ್ತೋ ಮಾ ಲಗ್ಗಿ. ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಏಕಚ್ಚೇ ಸಾಧುಕಾರಂ ದದನ್ತಿ, ತೇಸು ರಾಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಏಕಚ್ಚೇ ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸುಣನ್ತಿ, ತೇಸು ಪಟಿಘೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇತಿ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ಅನುರೋಧವಿರೋಧೇಸು ಸಜ್ಜತಿ ನಾಮ. ತ್ವಂ ಏವಂ ಮಾ ಸಜ್ಜಿತ್ಥೋತಿ ವದತಿ. ಯದಞ್ಞಮನುಸಾಸತೀತಿ ಯಂ ಅಞ್ಞಂ ಅನುಸಾಸತಿ, ತಂ. ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹಿತಾನುಕಮ್ಪೀ ಹಿತೇನ ಅನುಪಕಮ್ಪತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಹಿತಾನುಕಮ್ಪೀ, ತಸ್ಮಾ ಅನುರೋಧವಿರೋಧೇಹಿ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ತಥಾಗತೋತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಮಾನಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೧. ಪಞ್ಚಮೇ ಆಕಾಸೇ ಚರನ್ತೇಪಿ ಬನ್ಧತೀತಿ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಚರೋ. ಪಾಸೋತಿ ರಾಗಪಾಸೋ. ಮಾನಸೋತಿ ಮನಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಪತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೨. ಛಟ್ಠೇ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಪಞ್ಚ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇ ಆದಿಯಿತ್ವಾ, ಸಭಾವಸಾಮಞ್ಞಲಕ್ಖಣವಸೇನ ನಾನಪ್ಪಕಾರತೋ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ. ಸನ್ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಖನ್ಧಾನಂ ಸಭಾವಲಕ್ಖಣಾದೀನಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಮಾದಪೇತೀತಿ ಗಣ್ಹಾಪೇತಿ. ಸಮುತ್ತೇಜೇತೀತಿ ಸಮಾದಾನಮ್ಹಿ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಜನೇತಿ. ಸಮ್ಪಹಂಸೇತೀತಿ ಪಟಿವಿದ್ಧಗುಣೇನ ವೋದಾಪೇತಿ ಜೋತಾಪೇತಿ. ಅಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥಿಕಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ನೋ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬೋ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಏವಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ತಾಯ ದೇಸನಾಯ ಅತ್ಥಿಕಾ ಹುತ್ವಾ. ಮನಸಿ ಕತ್ವಾತಿ ಚಿತ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ. ಸಬ್ಬಚೇತಸೋ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾತಿ ಸಬ್ಬೇನ ತೇನ ಕಮ್ಮಕಾರಕಚಿತ್ತೇನ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ. ಓಹಿತಸೋತಾತಿ ಠಪಿತಾಸೋತಾ. ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾತಿ ಓತಾಪನತ್ಥಾಯ ಠಪಿತಾ.

ರೂಪಂ ವೇದಯಿತಂ ಸಞ್ಞಾನ್ತಿ, ಏತೇ ರೂಪಾದಯೋ ತಯೋ ಖನ್ಧಾ. ಯಞ್ಚ ಸಙ್ಖತನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ ಗಹಿತೋ. ಏವಂ ತತ್ಥ ವಿರಜ್ಜತೀತಿ ‘‘ಏಸೋ ಅಹಂ ನ ಹೋಮಿ, ಏತಂ ಮಯ್ಹಂ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಏವಂ ತೇಸು ಖನ್ಧೇಸು ವಿರಜ್ಜತಿ. ಖೇಮತ್ತನ್ತಿ ಖೇಮೀಭೂತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ. ಇಮಿನಾ ಫಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅನ್ವೇಸನ್ತಿ ಭವಯೋನಿಗತಿಠಿತಿಸತ್ತಾವಾಸಸಙ್ಖಾತೇಸು ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನೇಸು ಪರಿಯೇಸಮಾನಾ. ನಾಜ್ಝಗಾತಿ ನ ಪಸ್ಸೀತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಛಫಸ್ಸಾಯತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೩. ಸತ್ತಮೇ ಫಸ್ಸಾಯತನಾನನ್ತಿ ಸಞ್ಜಾತಿಸಮೋಸರಣಟ್ಠೇನ ಛದ್ವಾರಿಕಸ್ಸ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಆಯತನಾನಂ. ಭಯಭೇರವಂ ಸದ್ದನ್ತಿ ಮೇಘದುನ್ದುಭಿಅಸನಿಪಾತಸದ್ದಸದಿಸಂ ಭಯಜನಕಂ ಸದ್ದಂ. ಪಥವೀ ಮಞ್ಞೇ ಉನ್ದ್ರೀಯತೀತಿ ಅಯಂ ಮಹಾಪಥವೀ ಪಟಪಟಸದ್ದಂ ಕುರುಮಾನಾ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಏತ್ಥ ಲೋಕೋ ವಿಮುಚ್ಛಿತೋತಿ ಏತೇಸು ಛಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಲೋಕೋ ಅಧಿಮುಚ್ಛಿತೋ. ಮಾರಧೇಯ್ಯನ್ತಿ ಮಾರಸ್ಸ ಠಾನಭೂತಂ ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟಂ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಪಿಣ್ಡಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೪. ಅಟ್ಠಮೇ ಪಾಹುನಕಾನಿ ಭವನ್ತೀತಿ ತಥಾರೂಪೇ ನಕ್ಖತ್ತೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪೇಸೇತಬ್ಬಾನಿ ಪಾಹುನಕಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ಆಗನ್ತುಕಪಣ್ಣಾಕಾರದಾನಾನಿ ವಾ. ಸಯಂಚರಣದಿವಸೇ ಸಮವಯಜಾತಿಗೋತ್ತಾ ಕುಮಾರಕಾ ತತೋ ತತೋ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ. ಕುಮಾರಿಕಾಯೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ವಿಭವಾನುರೂಪೇನ ಅಲಙ್ಕತಾ ತಹಂ ತಹಂ ವಿಚರನ್ತಿ. ತತ್ರ ಕುಮಾರಿಕಾಯೋಪಿ ಯಥಾರುಚಿಕಾನಂ ಕುಮಾರಕಾನಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಪೇಸೇನ್ತಿ, ಕುಮಾರಕಾಪಿ ಕುಮಾರಿಕಾನಂ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಮಾಲಾಗುಳೇನಪಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ. ಅನ್ವಾವಿಟ್ಠಾತಿ ಅನು ಆವಿಟ್ಠಾ. ತಂದಿವಸಂ ಕಿರ ಪಞ್ಚಸತಾ ಕುಮಾರಿಕಾಯೋ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯೋ ಪಟಿಪಥೇ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಛಣಪೂವಂ ದದೇಯ್ಯುಂ. ಸತ್ಥಾ ತಾಸಂ ದಾನಾನುಮೋದನತ್ಥಂ ಪಕಿಣ್ಣಕಧಮ್ಮದೇಸನಂ ದೇಸೇಯ್ಯ, ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹೇಯ್ಯುಂ. ಮಾರೋ ತಾಸಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅನ್ವಾವಿಸಿ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಮಾ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಪಿಣ್ಡಮಲತ್ಥಾತಿ ಏತ್ತಕಂಯೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ.

ಕಿಂ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಮಾರಾವಟ್ಟನಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪವಿಟ್ಠೋತಿ? ಆಮ ಅಜಾನಿತ್ವಾ. ಕಸ್ಮಾ? ಅನಾವಜ್ಜನತಾಯ. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ – ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಭತ್ತಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮ, ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆವಜ್ಜನಂ ನ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ. ಪವಿಟ್ಠೋ ಪನ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಉಪಚಾರಭೇದಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ? ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಆಮಿಸತ್ಥಂ ಮಾರಾವಟ್ಟನಂ ಭಿನ್ದಿತುಂ ಅನನುಚ್ಛವಿಕ’’ನ್ತಿ ಅಭಿನ್ದಿತ್ವಾವ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ.

ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಅಮಿತ್ತವಿಜಯೇನ ವಿಯ ತುಟ್ಠೋ ಸಕಲಗಾಮೇ ಕಟಚ್ಛುಮತ್ತಮ್ಪಿ ಭತ್ತಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಗಾಮಿಯಮನುಸ್ಸವೇಸೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ತಥಾಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಇದಂ ಸೋ ಮುಸಾ ಭಾಸತಿ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಮಯಾ ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಪುನ ಪವಿಸಿಸ್ಸತಿ, ಅಥ ನಂ ಗಾಮದಾರಕಾ ‘ಸಕಲಗಾಮೇ ಚರಿತ್ವಾ ಕಟಚ್ಛುಭಿಕ್ಖಮ್ಪಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪುನ ಪವಿಟ್ಠೋಸೀ’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಉಪ್ಪಣ್ಡೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಭಗವಾ ಪನ – ‘‘ಸಚಾಯಂ ಮಂ ಏವಂ ವಿಹೇಠೇಸ್ಸತಿ ಮುದ್ಧಮಸ್ಸೇವ ಸತ್ತಧಾ ಫಲಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಅಪವಿಸಿತ್ವಾ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಪಸವೀತಿ ಜನೇಸಿ ನಿಪ್ಫಾದೇಸಿ. ಆಸಜ್ಜಾತಿ ಆಸಾದೇತ್ವಾ ಘಟ್ಟೇತ್ವಾ. ನ ಮೇ ಪಾಪಂ ವಿಪಚ್ಚತೀತಿ ಮಮ ಪಾಪಂ ನ ಪಚ್ಚತಿ. ನಿಪ್ಫಲಂ ಏತನ್ತಿ ಕಿಂ ನು ತ್ವಂ ಏವಂ ಮಞ್ಞಸಿ? ಮಾ ಏವಂ ಮಞ್ಞಿ, ಅತ್ಥಿ ತಯಾ ಕತಸ್ಸ ಪಾಪಸ್ಸ ಫಲನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ. ಕಿಞ್ಚನನ್ತಿ ಮದ್ದಿತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ರಾಗಕಿಞ್ಚನಾದಿ ಕಿಲೇಸಜಾತಂ. ಆಭಸ್ಸರಾ ಯಥಾತಿ ಯಥಾ ಆಭಸ್ಸರಾ ದೇವಾ ಸಪ್ಪೀತಿಕಜ್ಝಾನೇನ ಯಾಪೇನ್ತಾ ಪೀತಿಭಕ್ಖಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಕಸ್ಸಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೫. ನವಮೇ ನಿಬ್ಬಾನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾಯಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಪದಿಸಿತ್ವಾ ಪವತ್ತಾಯ. ಹಟಹಟಕೇಸೋತಿ ಪುರಿಮಕೇಸೇ ಪಚ್ಛತೋ, ಪಚ್ಛಿಮಕೇಸೇ ಪುರತೋ ವಾಮಪಸ್ಸಕೇಸೇ ದಕ್ಖಿಣತೋ, ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸಕೇಸೇ ವಾಮತೋ ಫರಿತ್ವಾ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಕೇಸೋ. ಮಮ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸವಿಞ್ಞಾಣಾಯತನನ್ತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋಪಿ ವಿಞ್ಞಾಣಾಯತನಮ್ಪಿ ಮಮೇವಾತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಗಹಿತಾ, ವಿಞ್ಞಾಣಾಯತನೇನ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ ಆವಜ್ಜನಾದಿವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ. ಸೋತದ್ವಾರಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಮನೋದ್ವಾರೇ ಪನ ಮನೋತಿ ಸಾವಜ್ಜನಕಂ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತಂ. ಧಮ್ಮಾತಿ ಆರಮ್ಮಣಧಮ್ಮಾ. ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋತಿ ಸಾವಜ್ಜನೇನ ಭವಙ್ಗೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಫಸ್ಸೋ. ವಿಞ್ಞಾಣಾಯತನನ್ತಿ ಜವನಚಿತ್ತಂ ತದಾರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ.

ತವೇವ ಪಾಪಿಮ, ಚಕ್ಖೂತಿ ಯಂ ಲೋಕೇ ತಿಮಿರಕಾಚಾದೀಹಿ ಉಪದ್ದುತಂ ಅನೇಕರೋಗಾಯತನಂ ಉಪಕ್ಕವಿಪಕ್ಕಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಕಾಣಚಕ್ಖುಪಿ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ತವೇವ ಭವತು. ರೂಪಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಯಂ ವದನ್ತೀತಿ ಯಂ ಭಣ್ಡಕಂ ‘‘ಮಮ ಇದ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಯೇ ವದನ್ತಿ ಮಮನ್ತಿ ಚಾತಿ ಯೇ ಚ ಪುಗ್ಗಲಾ ‘‘ಮಮ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚೇ ತೇ ಮನೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಏತೇಸು ಚ ಠಾನೇಸು ಯದಿ ಚಿತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ. ನ ಮೇ ಸಮಣ ಮೋಕ್ಖಸೀತಿ ಸಮಣ ಮಯ್ಹಂ ವಿಸಯತೋ ನ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಸಿ. ಯಂ ವದನ್ತೀತಿ ಯಂ ಭಣ್ಡಕಂ ವದನ್ತಿ, ನ ತಂ ಮಯ್ಹಂ. ಯೇ ವದನ್ತೀತಿ ಯೇಪಿ ಪುಗ್ಗಲಾ ಏವಂ ವದನ್ತಿ, ನ ತೇ ಅಹಂ. ನ ಮೇ ಮಗ್ಗಮ್ಪಿ ದಕ್ಖಸೀತಿ ಭವಯೋನಿಗತಿಆದೀಸು ಮಯ್ಹಂ ಗತಮಗ್ಗಮ್ಪಿ ನ ಪಸ್ಸಸಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ರಜ್ಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೬. ದಸಮೇ ಅಹನಂ ಅಘಾತಯನ್ತಿ ಅಹನನ್ತೇನ ಅಘಾತಯನ್ತೇನ. ಅಜಿನಂ ಅಜಾಪಯನ್ತಿ ಪರಸ್ಸ ಧನಜಾನಿಂ ಅಕರೋನ್ತೇನ ಅಕಾರಾಪೇನ್ತೇನ. ಅಸೋಚಂ ಅಸೋಚಾಪಯನ್ತಿ ಅಸೋಚನ್ತೇನ ಅಸೋಚಾಪಯನ್ತೇನ. ಇತಿ ಭಗವಾ ಅಧಮ್ಮಿಕರಾಜೂನಂ ರಜ್ಜೇ ವಿಜಿತೇ ದಣ್ಡಕರಪೀಳಿತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ದಿಸ್ವಾ ಕಾರುಞ್ಞವಸೇನ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ‘ಸಕ್ಕಾ ನು ಖೋ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತು’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತುಕಾಮೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ರಜ್ಜಞ್ಚ ನಾಮೇತಂ ಪಮಾದಟ್ಠಾನಂ, ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಸಕ್ಕಾ ಓತಾರಂ ಲಭಿತುಂ, ಗಚ್ಛಾಮಿ ಉಸ್ಸಾಹಮಸ್ಸ ಜನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಇದ್ಧಿಪಾದಾತಿ ಇಜ್ಝನಕಕೋಟ್ಠಾಸಾ. ಭಾವಿತಾತಿ ವಡ್ಢಿತಾ. ಬಹುಲೀಕತಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕತಾ. ಯಾನೀಕತಾತಿ ಯುತ್ತಯಾನಂ ವಿಯ ಕತಾ. ವತ್ಥುಕತಾತಿ ಪತಿಟ್ಠಟ್ಠೇನವತ್ಥುಕತಾ. ಅನುಟ್ಠಿತಾತಿ ಅವಿಜಹಿತಾ ನಿಚ್ಚಾನುಬದ್ಧಾ. ಪರಿಚಿತಾತಿ ಸಾತಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಸುಪರಿಚಿತಾ ಕತಾ ಇಸ್ಸಾಸಸ್ಸ ಅವಿರಾಧಿತವೇಧಿಹತ್ಥೋ ವಿಯ. ಸುಸಮಾರದ್ಧಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಸಮಾರದ್ಧಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಭಾವನಾ. ಅಧಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯಾತಿ ಚಿನ್ತೇಯ್ಯ.

ಪಬ್ಬತಸ್ಸಾತಿ ಪಬ್ಬತೋ ಭವೇಯ್ಯ. ದ್ವಿತ್ತಾವಾತಿ ತಿಟ್ಠತು ಏಕೋ ಪಬ್ಬತೋ, ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ತಾವ ಮಹನ್ತೋ ಸುವಣ್ಣಪಬ್ಬತೋ ಏಕಸ್ಸ ನಾಲಂ, ನ ಪರಿಯತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿ ವಿದ್ವಾ ಸಮಞ್ಚರೇತಿ ಏವಂ ಜಾನನ್ತೋ ಸಮಂ ಚರೇಯ್ಯ. ಯತೋನಿದಾನನ್ತಿ ದುಕ್ಖಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣನಿದಾನಂ, ತಂ ಯತೋನಿದಾನಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಯೋ ಅದಕ್ಖಿ. ಕಥಂ ನಮೇಯ್ಯಾತಿ ಸೋ ಜನ್ತು ತೇಸು ದುಕ್ಖಸ್ಸ ನಿದಾನಭೂತೇಸು ಕಾಮೇಸು ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ನಮೇಯ್ಯ. ಉಪಧಿಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಕಾಮಗುಣಉಪಧಿಂ ‘‘ಸಙ್ಗೋ ಏಸೋ, ಲಗ್ಗನಮೇತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವಿದಿತ್ವಾ. ತಸ್ಸೇವ ಜನ್ತು ವಿನಯಾಯ ಸಿಕ್ಖೇತಿ ತಸ್ಸೇವ ಉಪಧಿಸ್ಸ ವಿನಯಾಯ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ. ದಸಮಂ.

ದುತಿಯೋ ವಗ್ಗೋ.

೩. ತತಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಸಮ್ಬಹುಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೭. ತತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಜಟಣ್ಡುವೇನಾತಿ ಜಟಾಚುಮ್ಬಟಕೇನ. ಅಜಿನಕ್ಖಿಪನಿವತ್ಥೋತಿ ಸಖುರಂ ಅಜಿನಚಮ್ಮಂ ಏಕಂ ನಿವತ್ಥೋ ಏಕಂ ಪಾರುತೋ. ಉದುಮ್ಬರದಣ್ಡನ್ತಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಭಾವಪ್ಪಕಾಸನತ್ಥಂ ಈಸಕಂ ವಙ್ಕಂ ಉದುಮ್ಬರದಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ. ಏತದವೋಚಾತಿ ಲೋಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಚನಂ ನಾಮ ಸುಸ್ಸೂಸನ್ತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸುಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ, ಪಬ್ಬಜಿತೇಸುಪಿ ಮಹಲ್ಲಕಸ್ಸಾತಿ ಮಹಲ್ಲಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಧಾನಭೂಮಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏತಂ ‘‘ದಹರಾ ಭವನ್ತೋ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ. ಓಕಮ್ಪೇತ್ವಾತಿ ಹನುಕೇನ ಉರಂ ಪಹರನ್ತೋ ಅಧೋನತಂ ಕತ್ವಾ. ಜಿವ್ಹಂ ನಿಲ್ಲಾಲೇತ್ವಾತಿ ಕಬರಮಹಾಜಿವ್ಹಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಉದ್ಧಮಧೋ ಉಭಯಪಸ್ಸೇಸು ಚ ಲಾಲೇತ್ವಾ. ತಿವಿಸಾಖನ್ತಿ ತಿಸಾಖಂ. ನಲಾಟಿಕನ್ತಿ ಭಕುಟಿಂ, ನಲಾಟೇ ಉಟ್ಠಿತಂ ವಲಿತ್ತಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ ತುಮ್ಹೇ ಜಾನನ್ತಾನಂ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋವ ತೇಲೇ ಪಚ್ಚಿಸ್ಸಥಾತಿ ವತ್ವಾ ಏಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತೋ. ಪಠಮಂ.

೨. ಸಮಿದ್ಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೮. ದುತಿಯೇ ಲಾಭಾ ವತ ಮೇ, ಸುಲದ್ಧಂ ವತ ಮೇತಿ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಚೇವ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಞ್ಚ ಲದ್ಧತ್ತಾ ಮಯ್ಹಂ ಲಾಭಾ ಮಯ್ಹಂ ಸುಲದ್ಧನ್ತಿ. ಸೋ ಕಿರಾಯಸ್ಮಾ ಪಚ್ಛಾ ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ‘‘ಅರಹತ್ತಂ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಾಸಾದಿಕಂ ತಾವ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘಗುಣೇ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತಕಲ್ಲತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಹಾಸೇತ್ವಾ ತೋಸೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ. ತೇನಸ್ಸ ಏವಮಹೋಸಿ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ‘‘ಅಯಂ ಸಮಿದ್ಧಿ ಭಿಕ್ಖು ಪಾಸಾದಿಕಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸದಿಸೋ, ಯಾವ ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಾವಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಗಚ್ಛ ತ್ವನ್ತಿ ಸತ್ಥಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅದ್ದಸ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಸತಿಪಞ್ಞಾ ಚ ಮೇ ಬುದ್ಧಾತಿ ಮಯಾ ಸತಿ ಚ ಪಞ್ಞಾ ಚ ಞಾತಾ. ಕರಸ್ಸು ರೂಪಾನೀತಿ ಬಹೂನಿಪಿ ವಿಭಿಂಸಕಾರಹಾನಿ ರೂಪಾನಿ ಕರಸ್ಸು. ನೇವ ಮಂ ಬ್ಯಾಧಯಿಸ್ಸಸೀತಿ ಮಂ ನೇವ ವೇಧಯಿಸ್ಸಸಿ ನ ಕಮ್ಪಸ್ಸೇಸಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಗೋಧಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೯. ತತಿಯೇ ಇಸಿಗಿಲಿಪಸ್ಸೇತಿ ಇಸಿಗಿಲಿಸ್ಸ ನಾಮ ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಪಸ್ಸೇ. ಕಾಳಸಿಲಾಯನ್ತಿ ಕಾಳವಣ್ಣಾಯ ಸಿಲಾಯಂ. ಸಾಮಯಿಕಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿನ್ತಿ ಅಪ್ಪಿತಪ್ಪಿತಕ್ಖಣೇ ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇಹಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಆರಮ್ಮಣೇ ಚ ಅಧಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಲೋಕಿಯಸಮಾಪತ್ತಿ ಸಾಮಯಿಕಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ನಾಮ. ಫುಸೀತಿ ಪಟಿಲಭಿ. ಪರಿಹಾಯೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಯಾವ ಛಟ್ಠಂ ಪರಿಹಾಯಿ? ಸಾಬಾಧತ್ತಾ. ಥೇರಸ್ಸ ಕಿರ ವಾತಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹವಸೇನ ಅನುಸಾಯಿಕೋ ಆಬಾಧೋ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಯೇ ಉಪಕಾರಕಧಮ್ಮೇ ಪೂರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಪ್ಪಿತಪ್ಪಿತಾಯ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿಹಾಯತಿ.

ಯಂನೂನಾಹಂ ಸತ್ಥಂ ಆಹರೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ಯಸ್ಮಾ ಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಕಾಲಙ್ಕರೋತೋ ಅನಿಬದ್ಧಾ ಗತಿ ಹೋತಿ, ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನಸ್ಸ ನಿಬದ್ಧಾ ಗತಿ ಹೋತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ಥಂ ಆಹರಿತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಸತ್ಥಂ ಆಹರಿತುಕಾಮೋ, ಸತ್ಥಾಹರಣಞ್ಚ ನಾಮೇತಂ ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ಅನಪೇಕ್ಖಸ್ಸ ಹೋತಿ. ಯೋ ಏವಂ ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಮ್ಪಿ ಗಹೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ಮಯಾ ಪನ ಪಟಿಬಾಹಿತೋಪಿ ಏಸ ನ ಓರಮಿಸ್ಸತಿ, ಸತ್ಥಾರಾ ಪಟಿಬಾಹಿತೋ ಓರಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಅತ್ಥಕಾಮೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ.

ಜಲಾತಿ ಜಲಮಾನಾ. ಪಾದೇ ವನ್ದಾಮಿ ಚಕ್ಖುಮಾತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಚಕ್ಖುಮಾ ತವ ಪಾದೇ ವನ್ದಾಮಿ. ಜುತಿನ್ಧರಾತಿ ಆನುಭಾವಧರಾ. ಅಪ್ಪತ್ತಮಾನಸೋತಿ ಅಪ್ಪತ್ತಅರಹತ್ತೋ. ಸೇಖೋತಿ ಸೀಲಾದೀನಿ ಸಿಕ್ಖಮಾನೋ ಸಕರಣೀಯೋ. ಜನೇ ಸುತಾತಿ ಜನೇ ವಿಸ್ಸುತಾ. ಸತ್ಥಂ ಆಹರಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಥೇರೋ ಕಿರ ‘‘ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಇಮಿನಾ ಜೀವಿತೇನಾ’’ತಿ? ಉತ್ತಾನೋ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸತ್ಥೇನ ಗಲನಾಳಿಂ ಛಿನ್ದಿ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಂಸು. ಥೇರೋ ವೇದನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾ ತಂಯೇವ ವೇದನಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಸಮಸೀಸೀ ಹುತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ. ಸಮಸೀಸೀ ನಾಮ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ ಇರಿಯಾಪಥಸಮಸೀಸೀ, ರೋಗಸಮಸೀಸೀ, ಜೀವಿತಸಮಸೀಸೀತಿ.

ತತ್ಥ ಯೋ ಠಾನಾದೀಸು ಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ – ‘‘ಇಮಂ ಅಕೋಪೇತ್ವಾವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿ ಚ ಇರಿಯಾಪಥಕೋಪನಞ್ಚ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ಇರಿಯಾಪಥಸಮಸೀಸೀ ನಾಮ. ಯೋ ಪನ ಚಕ್ಖುರೋಗಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಸತಿ – ‘‘ಇತೋ ಅನುಟ್ಠಿತೋವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿ ಚ ರೋಗತೋ ವುಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ರೋಗಸಮಸೀಸೀ ನಾಮ. ಕೇಚಿ ಪನ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಇರಿಯಾಪಥೇ ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ರೋಗೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನವಸೇನೇತ್ಥ ಸಮಸೀಸಿತಂ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತಿ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಆಸವಕ್ಖಯೋ ಚ ಜೀವಿತಕ್ಖಯೋ ಚ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ಜೀವಿತಸಮಸೀಸೀ ನಾಮ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ – ‘‘ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಪುಬ್ಬಂ ಅಚರಿಮಂ ಆಸವಪರಿಯಾದಾನಞ್ಚ ಹೋತಿ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಞ್ಚ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮಸೀಸೀ’’ತಿ (ಪು. ಪ. ೧೬).

ಏತ್ಥ ಚ ಪವತ್ತಿಸೀಸಂ ಕಿಲೇಸಸೀಸನ್ತಿ ದ್ವೇ ಸೀಸಾನಿ. ತತ್ಥ ಪವತ್ತಿಸೀಸಂ ನಾಮ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಕಿಲೇಸಸೀಸಂ ನಾಮ ಅವಿಜ್ಜಾ. ತೇಸು ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಚುತಿಚಿತ್ತಂ ಖೇಪೇತಿ, ಅವಿಜ್ಜಾ ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಂ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಚಿತ್ತಾನಂ ಏಕತೋ ಉಪ್ಪಾದೋ ನತ್ಥಿ. ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಂ ಪನ ಫಲಂ, ಫಲಾನನ್ತರಂ ಭವಙ್ಗಂ, ಭವಙ್ಗತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಂ, ತಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ವಾ ಹೋತಿ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಂ ವಾ. ತಿಖಿಣೇನ ಅಸಿನಾ ಸೀಸೇ ಛಿಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ಹಿ ಏಕೋ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಾರಾ ಅವಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿಯೇವ, ಚಿತ್ತಾನಂ ಪನ ಲಹುಪರಿವತ್ತಿತಾಯ ಆಸವಕ್ಖಯೋ ಚ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಞ್ಚ ಏಕಕ್ಖಣೇ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯತಿ.

ಸಮೂಲಂ ತಣ್ಹಮಬ್ಬುಯ್ಹಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಮೂಲೇನ ಸಮೂಲಕಂ ತಣ್ಹಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ.

ವಿವತ್ತಕ್ಖನ್ಧನ್ತಿ ಪರಿವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಂ. ಸೇಮಾನನ್ತಿ ಉತ್ತಾನಂ ಹುತ್ವಾ ಸಯಿತಂ ಹೋತಿ. ಥೇರೋ ಪನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಉತ್ತಾನಕೋ ಸಯಿತೋ, ತಥಾಪಿಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಪರಿಚಿತಸಯನತ್ತಾ ಸೀಸಂ ದಕ್ಖಿಣತೋವ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಠಿತಂ. ಧೂಮಾಯಿತತ್ತನ್ತಿ ಧೂಮಾಯಿತಭಾವಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಹಿ ಖಣೇ ಧೂಮವಲಾಹಕಾ ವಿಯ ತಿಮಿರವಲಾಹಕಾ ವಿಯ ಚ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು. ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಮನ್ವೇಸತೀತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸತಿ. ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇನಾತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇನ, ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಕಾರಣಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬೇಲುವಪಣ್ಡುವೀಣನ್ತಿ ಬೇಲುವಪಕ್ಕಂ ವಿಯ ಪಣ್ಡುವಣ್ಣಂ ಸುವಣ್ಣಮಹಾವೀಣಂ. ಆದಾಯಾತಿ ಕಚ್ಛೇ ಠಪೇತ್ವಾ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ‘‘ಗೋಧಿಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಕಙ್ಖೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಖುದ್ದಕದಾರಕವಣ್ಣೀ ಹುತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ನಾಧಿಗಚ್ಛಾಮೀತಿ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ. ಸೋಕಪರೇತಸ್ಸಾತಿ ಸೋಕೇನ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ. ಅಭಸ್ಸಥಾತಿ ಪಾದಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪತಿತಾ. ತತಿಯಂ.

೪. ಸತ್ತವಸ್ಸಾನುಬನ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೦. ಚತುತ್ಥೇ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನೀತಿ ಪುರೇ ಬೋಧಿಯಾ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ, ಬೋಧಿತೋ ಪಚ್ಛಾ ಏಕಂ ವಸ್ಸಂ. ಓತಾರಾಪೇಕ್ಖೋತಿ ‘‘ಸಚೇ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಕಾಯದ್ವಾರಾದೀಸು ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಚೋದೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವಿವರಂ ಅಪೇಕ್ಖಮಾನೋ. ಅಲಭಮಾನೋತಿ ರಥರೇಣುಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅವಕ್ಖಲಿತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ. ತೇನಾಹ –

‘‘ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಭಗವನ್ತಂ, ಅನುಬನ್ಧಿಂ ಪದಾಪದಂ;

ಓತಾರಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛಿಸ್ಸಂ, ಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸತೀಮತೋ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೪೪೮);

ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಅತಿಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ.

ಝಾಯಸೀತಿ ಝಾಯನ್ತೋ ಅವಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋಸೀತಿ ವದತಿ. ವಿತ್ತಂ ನು ಜೀನೋತಿ ಸತಂ ವಾ ಸಹಸ್ಸಂ ವಾ ಜಿತೋಸಿ ನು. ಆಗುಂ ನು ಗಾಮಸ್ಮಿನ್ತಿ, ಕಿಂ ನು ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ, ಯೇನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಮುಖಂ ಓಲೋಕೇತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತೋ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಚರಸಿ? ಸಕ್ಖಿನ್ತಿ ಮಿತ್ತಭಾವಂ.

ಪಲಿಖಾಯಾತಿ ಖಣಿತ್ವಾ. ಭವಲೋಭಜಪ್ಪನ್ತಿ ಭವಲೋಭಸಙ್ಖಾತಂ ತಣ್ಹಂ. ಅನಾಸವೋ ಝಾಯಾಮೀತಿ ನಿತ್ತಣ್ಹೋ ಹುತ್ವಾ ದ್ವೀಹಿ ಝಾನೇಹಿ ಝಾಯಾಮಿ. ಪಮತ್ತಬನ್ಧೂತಿ ಮಾರಂ ಆಲಪತಿ. ಸೋ ಹಿ ಯೇಕೇಚಿ ಲೋಕೇ ಪಮತ್ತಾ, ತೇಸಂ ಬನ್ಧು.

ಸಚೇ ಮಗ್ಗಂ ಅನುಬುದ್ಧನ್ತಿ ಯದಿ ತಯಾ ಮಗ್ಗೋ ಅನುಬುದ್ಧೋ. ಅಪೇಹೀತಿ ಅಪಯಾಹಿ. ಅಮಚ್ಚುಧೇಯ್ಯನ್ತಿ ಮಚ್ಚುನೋ ಅನೋಕಾಸಭೂತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಪಾರಗಾಮಿನೋತಿ ಯೇಪಿ ಪಾರಂ ಗತಾ, ತೇಪಿ ಪಾರಗಾಮಿನೋ. ಯೇಪಿ ಪಾರಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಯೇಪಿ ಪಾರಂ ಗನ್ತುಕಾಮಾ, ತೇಪಿ ಪಾರಗಾಮಿನೋ.

ವಿಸೂಕಾಯಿಕಾನೀತಿ ಮಾರವಿಸೂಕಾನಿ. ವಿಸೇವಿತಾನೀತಿ ವಿರುದ್ಧಸೇವಿತಾನಿ, ‘‘ಅಪ್ಪಮಾಯು ಮನುಸ್ಸಾನಂ, ಅಚ್ಚಯನ್ತಿ ಅಹೋರತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ. ‘‘ದೀಘಮಾಯು ಮನುಸ್ಸಾನಂ, ನಾಚ್ಚಯನ್ತಿ ಅಹೋರತ್ತಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಪಟಿಲೋಮಕಾರಣಾನಿ. ವಿಪ್ಫನ್ದಿತಾನೀತಿ, ತಮ್ಹಿ ತಮ್ಹಿ ಕಾಲೇ ಹತ್ಥಿರಾಜವಣ್ಣಸಪ್ಪವಣ್ಣಾದಿದಸ್ಸನಾನಿ. ನಿಬ್ಬೇಜನೀಯಾತಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠನೀಯಾ.

ಅನುಪರಿಯಗಾತಿಆದೀಸು ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅತೀತವಚನಂ ಕತಂ, ಅತ್ಥೋ ಪನ ವಿಕಪ್ಪವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಮೇದವಣ್ಣಂ ಪಾಸಾಣಂ ವಾಯಸೋ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಅಪಿ ನಾಮೇತ್ಥ ಮುದುಂ ವಿನ್ದೇಯ್ಯಾಮ, ಅಪಿ ಅಸ್ಸಾದೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಅನುಪರಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಅಥ ಸೋ ತತ್ಥ ಅಸ್ಸಾದಂ ಅಲಭಿತ್ವಾವ ವಾಯಸೋ ಏತ್ತೋ ಅಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ತತೋ ಪಾಸಾಣಾ ಅಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಮಯಮ್ಪಿ ಸೋ ಕಾಕೋ ವಿಯ ಸೇಲಂ ಗೋತಮಂ ಆಸಜ್ಜ ಅಸ್ಸಾದಂ ವಾ ಸನ್ಥವಂ ವಾ ಅಲಭನ್ತಾ ಗೋತಮಾ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಪಗಚ್ಛಾಮ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಮಾರಧೀತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೧. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಭಾಸಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅ-ಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಭಾಸಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಾಸಯಿತ್ವಾತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ‘‘ಗೋಪಾಲಕದಾರಕಂ ವಿಯ ದಣ್ಡಕೇನ ಭೂಮಿಂ ಲೇಖಂ ದತ್ವಾ ಅತಿವಿಯ ದುಮ್ಮನೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ. ‘ಕಿನ್ನು ಖೋ ಕಾರಣ’ನ್ತಿ? ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು.

ಸೋಚಸೀತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಆರಞ್ಞಮಿವ ಕುಞ್ಜರನ್ತಿ ಯಥಾ ಅರಞ್ಞತೋ ಪೇಸಿತಗಣಿಕಾರಹತ್ಥಿನಿಯೋ ಆರಞ್ಞಕಂ ಕುಞ್ಜರಂ ಇತ್ಥಿಕುತ್ತದಸ್ಸನೇನ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಆನಯನ್ತಿ, ಏವಂ ಆನಯಿಸ್ಸಾಮ. ಮಾರಧೇಯ್ಯನ್ತಿ ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟಂ.

ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂತಿ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಥೋಕಂ ಅಧಿವಾಸೇಥ, ಮಯಂ ತಂ ಆನೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಿತರಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು. ಉಚ್ಚಾವಚಾತಿ ನಾನಾವಿಧಾ. ಏಕಸತಂ ಏಕಸತನ್ತಿ ಏಕೇಕಂ ಸತಂ ಸತಂ ಕತ್ವಾ. ಕುಮಾರಿವಣ್ಣಸತನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಕುಮಾರಿಅತ್ತಭಾವಾನಂ ಸತಂ.

ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪತ್ತಿಂ ಹದಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿನ್ತಿ, ದ್ವೀಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ಅರಹತ್ತಮೇವ ಕಥೇಸಿ. ಸೇನನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಸೇನಂ. ಸಾ ಹಿ ಪಿಯರೂಪಸಾತರೂಪಾ ನಾಮ. ಏಕಾಹಂ ಝಾಯನ್ತಿ ಏಕೋ ಅಹಂ ಝಾಯನ್ತೋ. ಸುಖಮನುಬೋಧಿನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಸುಖಂ ಅನುಬುಜ್ಝಿಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಪಿಯರೂಪಂ ಸಾತರೂಪಂ ಸೇನಂ ಜಿನಿತ್ವಾ ಅಹಂ ಏಕೋ ಝಾಯನ್ತೋ ‘‘ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪತ್ತಿಂ ಹದಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿ’’ನ್ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ ಅರಹತ್ತಸುಖಂ ಅನುಬುಜ್ಝಿಂ. ತಸ್ಮಾ ಜನೇನ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವಂ ನ ಕರೋಮಿ, ತೇನೇವ ಚ ಮೇ ಕಾರಣೇನ ಕೇನಚಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಕ್ಖೀ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ.

ಕಥಂವಿಹಾರೀಬಹುಲೋತಿ ಕತಮೇನ ವಿಹಾರೇನ ಬಹುಲಂ ವಿಹರನ್ತೋ. ಅಲದ್ಧಾತಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ. ಯೋತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಕತಮೇನ ಝಾನೇನ ಬಹುಲಂ ಝಾಯನ್ತಂ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಕಾಮಸಞ್ಞಾ ಅಲಭಿತ್ವಾವ ಪರಿಬಾಹಿರಾ ಹೋನ್ತೀತಿ.

ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯೋತಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇನ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಕಾಯಸ್ಸ ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ತಾ ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯೋ. ಸುವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋತಿ ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಸುಟ್ಠು ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ. ಅಸಙ್ಖರಾನೋತಿ ತಯೋ ಕಮ್ಮಾಭಿಸಙ್ಖಾರೇ ಅನಭಿಸಙ್ಖರೋನ್ತೋ. ಅನೋಕೋತಿ ಅನಾಲಯೋ. ಅಞ್ಞಾಯ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಅವಿತಕ್ಕಝಾಯೀತಿ ಅವಿತಕ್ಕೇನ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇನ ಝಾಯನ್ತೋ. ನ ಕುಪ್ಪತೀತಿಆದೀಸು ದೋಸೇನ ನ ಕುಪ್ಪತಿ, ರಾಗೇನ ನ ಸರತಿ, ಮೋಹೇನ ನ ಥೀನೋ. ಇಮೇಸು ತೀಸು ಮೂಲಕಿಲೇಸೇಸು ಗಹಿತೇಸು ದಿಯಡ್ಢಕಿಲೇಸಸಹಸ್ಸಂ ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ಪಠಮಪದೇನ ವಾ ಬ್ಯಾಪಾದನೀವರಣಂ ಗಹಿತಂ, ದುತಿಯೇನ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣಂ, ತತಿಯೇನ ಥಿನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸೇಸನೀವರಣಾನಿ. ಇತಿ ಇಮಿನಾ ನೀವರಣಪ್ಪಹಾನೇನ ಖೀಣಾಸವಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಪಞ್ಚೋಘತಿಣ್ಣೋತಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಂ ಕಿಲೇಸೋಘಂ ತಿಣ್ಣೋ. ಛಟ್ಠನ್ತಿ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಮ್ಪಿ ಛಟ್ಠಂ ಕಿಲೇಸೋಘಂ ಅತರಿ. ಪಞ್ಚೋಘಗ್ಗಹಣೇನ ವಾ ಪಞ್ಚೋರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ, ಛಟ್ಠಗ್ಗಹಣೇನ ಪಞ್ಚುದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಗಣಸಙ್ಘಚಾರೀತಿ ಗಣೇ ಚ ಸಙ್ಘೇ ಚ ಚರತೀತಿ ಸತ್ಥಾ ಗಣಸಙ್ಘಚಾರೀ ನಾಮ. ಅದ್ಧಾ ಚರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಸದ್ಧಾ ಬಹುಜನಾ ಏಕಂಸೇನ ಚರಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಯನ್ತಿ ಅಯಂ ಸತ್ಥಾ. ಅನೋಕೋತಿ ಅನಾಲಯೋ.

ಅಚ್ಛೇಜ್ಜ ನೇಸ್ಸತೀತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಯಿಸ್ಸತಿ, ಮಚ್ಚುರಾಜಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಪಾರಂ ನಯಿಸ್ಸತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನಯಮಾನಾನನ್ತಿ ನಯಮಾನೇಸು.

ಸೇಲಂವ ಸಿರಸೂಹಚ್ಚ, ಪಾತಾಲೇ ಗಾಧಮೇಸಥಾತಿ ಮಹನ್ತಂ ಕೂಟಾಗಾರಪ್ಪಮಾಣಂ ಸಿಲಂ ಸೀಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಾತಾಲೇ ಪತಿಟ್ಠಗವೇಸನಂ ವಿಯ. ಖಾಣುಂವ ಉರಸಾಸಜ್ಜಾತಿ ಉರಸಿ ಖಾಣುಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ವಿಯ. ಅಪೇಥಾತಿ ಅಪಗಚ್ಛಥ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಾ ‘‘ಇದಮವೋಚಾ’’ತಿ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ದದ್ದಲ್ಲಮಾನಾತಿ ಗಾಥಂ ಆಹಂಸು. ತತ್ಥ ದದ್ದಲ್ಲಮಾನಾತಿ ಅತಿವಿಯ ಜಲಮಾನಾ ಸೋಭಮಾನಾ. ಆಗಞ್ಛುನ್ತಿ ಆಗತಾ. ಪನುದೀತಿ ನೀಹರಿ. ತೂಲಂ ಭಟ್ಠಂವ ಮಾಲುತೋತಿ ಯಥಾ ಫಲತೋ ಭಟ್ಠಂ ಸಿಮ್ಬಲಿತೂಲಂ ವಾ ಪೋಟಕಿತೂಲಂ ವಾ ವಾತೋ ಪನುದತಿ ನೀಹರತಿ, ಏವಂ ಪನುದೀತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

ತತಿಯೋ ವಗ್ಗೋ.

ಇತಿ ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ

ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಮಾರಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.