೧. ಪಠಮವಗ್ಗೋ

೧. ತಪೋಕಮ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೭. ಮಾರಸಂಯುತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಉರುವೇಲಾಯಂ ವಿಹರತೀತಿ ಪಟಿವಿದ್ಧಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೋ ಉರುವೇಲಗಾಮಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ. ಪಠಮಾಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹಸ್ಮಿಂಯೇವ. ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾಯಾತಿ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಕತಾಯ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾಯ. ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ಪಟಿಪನ್ನೇ ಸತ್ತೇ ಮಾರೇತೀತಿ ಮಾರೋ. ಪಾಪೇ ನಿಯೋಜೇತಿ, ಸಯಂ ವಾ ಪಾಪೇ ನಿಯುತ್ತೋತಿ ಪಾಪಿಮಾ. ಅಞ್ಞಾನಿಪಿಸ್ಸ ಕಣ್ಹೋ, ಅಧಿಪತಿ, ವಸವತ್ತೀ, ಅನ್ತಕೋ, ನಮುಚಿ, ಪಮತ್ತಬನ್ಧೂತಿಆದೀನಿ ಬಹೂನಿ ನಾಮಾನಿ, ಇಧ ಪನ ನಾಮದ್ವಯಮೇವ ಗಹಿತಂ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ‘ಮುತ್ತೋಸ್ಮೀ’ತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಅಮುತ್ತಭಾವಮಸ್ಸ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ.

ತಪೋಕಮ್ಮಾ ಅಪಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ತಪೋಕಮ್ಮತೋ ಅಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ. ಅಪರದ್ಧೋತಿ ‘‘ದೂರೇ ತ್ವಂ ಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಾ’’ತಿ ವದತಿ. ಅಮರಂ ತಪನ್ತಿ ಅಮರತಪಂ ಅಮರಭಾವತ್ಥಾಯ ಕತಂ ಲೂಖತಪಂ, ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗೋ. ಸಬ್ಬಾನತ್ಥಾವಹಂ ಹೋತೀತಿ, ‘‘ಸಬ್ಬಂ ತಪಂ ಮಯ್ಹಂ ಅತ್ಥಾವಹಂ ನ ಭವತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ. ಫಿಯಾರಿತ್ತಂವ ಧಮ್ಮನೀತಿ ಅರಞ್ಞೇ ಥಲೇ ಫಿಯಾರಿತ್ತಂ ವಿಯ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಅರಞ್ಞೇ ಥಲೇ ನಾವಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಾ ಅಭಿರೂಹಿತ್ವಾ ಫಿಯಾರಿತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಂಕಡ್ಢೇಯ್ಯುಂ ಚೇವ ಉಪ್ಪೀಲೇಯ್ಯುಂ ಚ, ಸೋ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ವಾಯಾಮೋ ಏಕಙ್ಗುಲದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತಮ್ಪಿ ನಾವಾಯ ಗಮನಂ ಅಸಾಧೇನ್ತೋ ನಿರತ್ಥಕೋ ಭವೇಯ್ಯ ನ ಅನತ್ಥಾವಹೋ, ಏವಮೇವ ಅಹಂ ‘ಸಬ್ಬಂ ಅಮರಂ ತಪಂ ಅನತ್ಥಾವಹಂ ಹೋತೀ’ತಿ ಞತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿನ್ತಿ.

ಇದಾನಿ ತಂ ಅಮರಂ ತಪಂ ಪಹಾಯ ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಬುದ್ಧೋ ಜಾತೋ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸೀಲನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸೀಲನ್ತಿ ವಚನೇನ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾಕಮ್ಮನ್ತಾಜೀವಾ ಗಹಿತಾ, ಸಮಾಧಿನಾ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಸತಿಸಮಾಧಯೋ, ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಕಪ್ಪಾ. ಮಗ್ಗಂ ಬೋಧಾಯ ಭಾವಯನ್ತಿ ಇಮಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮೇವ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಬೋಧತ್ಥಾಯ ಭಾವಯನ್ತೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಬೋಧಾಯಾತಿ ಮಗ್ಗತ್ಥಾಯ. ಯಥಾ ಹಿ ಯಾಗುತ್ಥಾಯ ಯಾಗುಮೇವ ಪಚನ್ತಿ, ಪೂವತ್ಥಾಯ ಪೂವಮೇವ ಪಚನ್ತಿ, ನ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಮಗ್ಗಮೇವ ಮಗ್ಗತ್ಥಾಯ ಭಾವೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮಗ್ಗಂ ಬೋಧಾಯ ಭಾವಯ’’ನ್ತಿ. ಪರಮಂ ಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಂ. ನಿಹತೋತಿ ತ್ವಂ ಮಯಾ ನಿಹತೋ ಪರಾಜಿತೋ. ಪಠಮಂ.

೨. ಹತ್ಥಿರಾಜವಣ್ಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೮. ದುತಿಯೇ ರತ್ತನ್ಧಕಾರತಿಮಿಸಾಯನ್ತಿ ರತ್ತಿಂ ಅನ್ಧಭಾವಕಾರಕೇ ಮಹಾತಮೇ ಚತುರಙ್ಗೇ ತಮಸಿ. ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟಿಯಂ ಪಾಸಾಣಫಲಕೇ ಮಹಾಚೀವರಂ ಸೀಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಧಾನಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಮಾನೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ.

ನನು ಚ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅಭಾವಿತೋ ವಾ ಮಗ್ಗೋ, ಅಪ್ಪಹೀನಾ ವಾ ಕಿಲೇಸಾ, ಅಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಂ ವಾ ಅಕುಪ್ಪಂ, ಅಸಚ್ಛಿಕತೋ ವಾ ನಿರೋಧೋ ನತ್ಥಿ, ಕಸ್ಮಾ ಏವಮಕಾಸೀತಿ? ಅನಾಗತೇ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಅಙ್ಕುಸತ್ಥಂ. ‘‘ಅನಾಗತೇ ಹಿ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಮಯಾ ಗತಮಗ್ಗಂ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸವಾಸಂ ವಸಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಪಧಾನಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಸತ್ಥಾ ಏವಮಕಾಸಿ. ಮಹಾತಿ ಮಹನ್ತೋ. ಅರಿಟ್ಠಕೋತಿ ಕಾಳಕೋ. ಮಣೀತಿ ಪಾಸಾಣೋ. ಏವಮಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಹೋತೀತಿ ಏವರೂಪಂ ತಸ್ಸ ಕಾಳವಣ್ಣಂ ಕೂಟಾಗಾರಪ್ಪಮಾಣಂ ಮಹಾಪಾಸಾಣಸದಿಸಂ ಸೀಸಂ ಹೋತಿ.

ಸುಭಾಸುಭನ್ತಿ ದೀಘಮದ್ಧಾನಂ ಸಂಸರನ್ತೋ ಸುನ್ದರಾಸುನ್ದರಂ ವಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ಆಗತೋಸೀತಿ ವದತಿ. ಅಥ ವಾ ಸಂಸರನ್ತಿ ಸಂಸರನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ. ದೀಘಮದ್ಧಾನನ್ತಿ ವಸವತ್ತಿಟ್ಠಾನತೋ ಯಾವ ಉರುವೇಲಾಯ ದೀಘಮಗ್ಗಂ, ಪುರೇ ಬೋಧಾಯ ವಾ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಸಮಯಸಙ್ಖಾತಂ ದೀಘಕಾಲಂ. ವಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ಸುಭಾಸುಭನ್ತಿ ಸುನ್ದರಞ್ಚ ಅಸುನ್ದರಞ್ಚ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ವಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ಅನೇಕವಾರಂ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಕಿರ ವಣ್ಣೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಯೇನ ವಣ್ಣೇನ ಮಾರೋ ವಿಭಿಂಸಕತ್ಥಾಯ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ನ ಆಗತಪುಬ್ಬೋ. ತೇನ ತಂ ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ. ಅಲಂ ತೇ ತೇನಾತಿ ಅಲಂ ತುಯ್ಹಂ ಏತೇನ ಮಾರವಿಭಿಂಸಾಕಾರದಸ್ಸನಬ್ಯಾಪಾರೇನ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಸುಭಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೯. ತತಿಯೇ ಸುಸಂವುತಾತಿ ಸುಪಿಹಿತಾ. ನ ತೇ ಮಾರವಸಾನುಗಾತಿ, ಮಾರ, ತೇ ತುಯ್ಹಂ ವಸಾನುಗಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ನ ತೇ ಮಾರಸ್ಸ ಬದ್ಧಗೂತಿ ತೇ ತುಯ್ಹಂ ಮಾರಸ್ಸ ಬದ್ಧಚರಾ ಸಿಸ್ಸಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಪಠಮಮಾರಪಾಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೦. ಚತುತ್ಥೇ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾತಿ ಉಪಾಯಮನಸಿಕಾರೇನ. ಯೋನಿಸೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾತಿ ಉಪಾಯವೀರಿಯೇನ ಕಾರಣವೀರಿಯೇನ. ವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿ. ಅಜ್ಝಭಾಸೀತಿ ‘‘ಅಯಂ ಅತ್ತನಾ ವೀರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾಪಿ ನ ತುಸ್ಸತಿ, ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ‘ಪಾಪುಣಾಥಾ’ತಿ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಕರೋತಿ, ಪಟಿಬಾಹೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅಭಾಸಿ.

ಮಾರಪಾಸೇನಾತಿ ಕಿಲೇಸಪಾಸೇನ. ಯೇ ದಿಬ್ಬಾ ಯೇ ಚ ಮಾನುಸಾತಿ ಯೇ ದಿಬ್ಬಾ ಕಾಮಗುಣಸಙ್ಖಾತಾ ಮಾನುಸಾ ಕಾಮಗುಣಸಙ್ಖಾತಾ ಚ ಮಾರಪಾಸಾ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇಹಿ ತೇಹಿ ತ್ವಂ ಬದ್ಧೋತಿ ವದತಿ. ಮಾರಬನ್ಧನಬದ್ಧೋತಿ ಮಾರಬನ್ಧನೇನ ಬದ್ಧೋ, ಮಾರಬನ್ಧನೇ ವಾ ಬದ್ಧೋ. ನ ಮೇ ಸಮಣ ಮೋಕ್ಖಸೀತಿ ಸಮಣ ತ್ವಂ ಮಮ ವಿಸಯತೋ ನ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಸಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ದುತಿಯಮಾರಪಾಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೧. ಪಞ್ಚಮೇ ಮುತ್ತಾಹನ್ತಿ ಮುತ್ತೋ ಅಹಂ. ಪುರಿಮಂ ಸುತ್ತಂ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ವುತ್ತಂ, ಇದಂ ಪನ ಪವಾರೇತ್ವಾ ವುಟ್ಠವಸ್ಸಕಾಲೇ. ಚಾರಿಕನ್ತಿ ಅನುಪುಬ್ಬಗಮನಚಾರಿಕಂ. (ಪವಾರೇತ್ವಾ) ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಯೋಜನಪರಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಚರಥಾತಿ ವದತಿ. ಮಾ ಏಕೇನ ದ್ವೇತಿ ಏಕಮಗ್ಗೇನ ದ್ವೇ ಜನಾ ಮಾ ಅಗಮಿತ್ಥ. ಏವಞ್ಹಿ ಗತೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೇ, ಏಕೇನ ತುಣ್ಹೀಭೂತೇನ ಠಾತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ.

ಆದಿಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿ ಆದಿಮ್ಹಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಸುನ್ದರಂ ಭದ್ದಕಂ. ತಥಾ ಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನೇಸು. ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಞ್ಚ ನಾಮೇತಂ ಸಾಸನಸ್ಸ ಚ ದೇಸನಾಯ ಚ ವಸೇನ ದುವಿಧಂ. ತತ್ಥ ಸಾಸನಸ್ಸ ಸೀಲಂ ಆದಿ, ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಾ ಮಜ್ಝಂ, ಫಲನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಸೀಲಸಮಾಧಯೋ ವಾ ಆದಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಾ ಮಜ್ಝಂ, ಫಲನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಸೀಲಸಮಾಧಿವಿಪಸ್ಸನಾ ವಾ ಆದಿ, ಮಗ್ಗೋ ಮಜ್ಝಂ, ಫಲನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ದೇಸನಾಯ ಪನ ಚತುಪ್ಪದಿಕಾಯ ಗಾಥಾಯ ತಾವ ಪಠಮಪಾದೋ ಆದಿ, ದುತಿಯತತಿಯಾ ಮಜ್ಝಂ, ಚತುತ್ಥೋ ಪರಿಯೋಸಾನಂ. ಪಞ್ಚಪದಛಪ್ಪದಾನಂ ಪಠಮಪಾದೋ ಆದಿ, ಅವಸಾನಪಾದೋ ಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಅವಸೇಸಾ ಮಜ್ಝಂ. ಏಕಾನುಸನ್ಧಿಕಸುತ್ತಸ್ಸ ನಿದಾನಂ ಆದಿ, ‘‘ಇದಮವೋಚಾ’’ತಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಸೇಸಂ ಮಜ್ಝಂ. ಅನೇಕಾನುಸನ್ಧಿಕಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಬಹೂಪಿ ಅನುಸನ್ಧಿ ಮಜ್ಝಮೇವ, ನಿದಾನಂ ಆದಿ, ‘‘ಇದಮವೋಚಾ’’ತಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ.

ಸಾತ್ಥನ್ತಿ ಸಾತ್ಥಕಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇಥ. ಸಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಚೇವ ಪದೇಹಿ ಚ ಪರಿಪೂರಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇಥ. ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಸಕಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ. ಪರಿಸುದ್ಧನ್ತಿ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹಂ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ. ಪಕಾಸೇಥಾತಿ ಆವಿಕರೋಥ.

ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಾತಿ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುಮ್ಹಿ ಅಪ್ಪಕಿಲೇಸರಜಸಭಾವಾ, ದುಕೂಲಸಾಣಿಯಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ವಿಯ ಚತುಪ್ಪದಿಕಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸ್ಸವನತಾತಿ ಅಸ್ಸವನತಾಯ. ಪರಿಹಾಯನ್ತೀತಿ ಅಲಾಭಪರಿಹಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮತೋ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ. ಸೇನಾನಿಗಮೋತಿ ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕಾನಂ ಸೇನಾಯ ನಿವಿಟ್ಠೋಕಾಸೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಗಾಮೋ, ಸುಜಾತಾಯ ವಾ ಪಿತು ಸೇನಾನೀ ನಾಮ ನಿಗಮೋ. ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ನಾಹಂ ತುಮ್ಹೇ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಪರಿವೇಣಾದೀನಿ ಕಾರೇತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಾದೀಹಿ ಪರಿಚರಿಯಮಾನೋ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಿಣ್ಣಂ ಪನ ಜಟಿಲಾನಂ ಅಡ್ಢುಡ್ಢಾನಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಸಹಸ್ಸಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಮೇವ ದೇಸೇತುಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ, ‘‘ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಮಹಾಯುದ್ಧಂ ವಿಚಾರೇನ್ತೋ ವಿಯ, ‘ಮಾ ಏಕೇನ ದ್ವೇ ಅಗಮಿತ್ಥ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಥಾ’ತಿ ಸಟ್ಠಿ ಜನೇ ಉಯ್ಯೋಜೇತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೇ ಮಯ್ಹಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾದಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ಬಹೂಸು ದೇಸೇನ್ತೇಸು ಕುತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪಟಿಬಾಹಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಸಪ್ಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೨. ಛಟ್ಠೇ ಸೋಣ್ಡಿಕಾಕಿಲಞ್ಜನ್ತಿ ಸುರಾಕಾರಕಾನಂ ಪಿಟ್ಠಪತ್ಥರಣಕಕಿಲಞ್ಜಂ. ಕೋಸಲಿಕಾ ಕಂಸಪಾತೀತಿ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ರಥಚಕ್ಕಪ್ಪಮಾಣಾ ಪರಿಭೋಗಪಾತಿ. ಗಳಗಳಾಯನ್ತೇತಿ ಗಜ್ಜನ್ತೇ. ಕಮ್ಮಾರಗಗ್ಗರಿಯಾತಿ ಕಮ್ಮಾರುದ್ಧನಪಣಾಳಿಯಾ. ಧಮಮಾನಾಯಾತಿ ಭಸ್ತವಾತೇನ ಪೂರಿಯಮಾನಾಯ. ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾತಿ – ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಪಧಾನಮನುಯುತ್ತೋ ಸುಖೇನ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಘಟ್ಟಯಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ನಿಯಾಮಭೂಮಿಯಂ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಸಞ್ಚರನ್ತಂ ವಿಜ್ಜುಲತಾಲೋಕೇನ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಏಸೋ ಸತ್ತೋ’’ತಿ? ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ, ‘‘ಮಾರೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವಿದಿತ್ವಾ.

ಸುಞ್ಞಗೇಹಾನೀತಿ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಾನಿ. ಸೇಯ್ಯಾತಿ ಸೇಯ್ಯತ್ಥಾಯ. ಠಸ್ಸಾಮಿ ಚಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮಿ ನಿಸೀದಿಸ್ಸಾಮಿ ನಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏತದತ್ಥಾಯ ಯೋ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಾನಿ ಸೇವತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಮುನಿ ಅತ್ತಸಞ್ಞತೋತಿ ಸೋ ಬುದ್ಧಮುನಿ ಹತ್ಥಪಾದಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಭಾವೇನ ಸಂಯತತ್ತಭಾವೋ. ವೋಸ್ಸಜ್ಜ ಚರೇಯ್ಯ ತತ್ಥ ಸೋತಿ ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಆಲಯಂ ನಿಕನ್ತಿಂ ವೋಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಹಾಯ ಚರೇಯ್ಯ. ಪತಿರೂಪಂ ಹಿ ತಥಾವಿಧಸ್ಸ ತನ್ತಿ ತಾದಿಸಸ್ಸ ತಂಸಣ್ಠಿತಸ್ಸ ಬುದ್ಧಮುನಿನೋ ತಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ನಿಕನ್ತಿಂ ವೋಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚರಣಂ ನಾಮ ಪತಿರೂಪಂ ಯುತ್ತಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ.

ಚರಕಾತಿ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದಿಕಾ ಸಞ್ಚರಣಸತ್ತಾ. ಭೇರವಾತಿ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಅವಿಞ್ಞಾಣಕಭೇರವಾ. ತತ್ಥ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಾ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದಯೋ, ಅವಿಞ್ಞಾಣಕಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಖಾಣುವಮ್ಮಿಕಾದಯೋ. ತೇಪಿ ಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಯಕ್ಖಾ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ರಜ್ಜುವಲ್ಲಿಯಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಸಪ್ಪಾ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ. ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಭೇರವೇಸು ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋ ಬುದ್ಧಮುನಿ ಲೋಮಚಲನಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ನ ಕರೋತಿ.

ಇದಾನಿ ಅಟ್ಠಾನಪರಿಕಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ನಭಂ ಫಲೇಯ್ಯಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಫಲೇಯ್ಯಾತಿ ಕಾಕಪದಂ ವಿಯ ಹೀರಹೀರಸೋ ಫಲೇಯ್ಯ. ಚಲೇಯ್ಯಾತಿ ಪೋಕ್ಖರಪತ್ತೇ ವಾತಾಹತೋ ಉದಕಬಿನ್ದು ವಿಯ ಚಲೇಯ್ಯ. ಸಲ್ಲಮ್ಪಿ ಚೇ ಉರಸಿ ಪಕಪ್ಪಯೇಯ್ಯುನ್ತಿ ತಿಖಿಣಸತ್ತಿಸಲ್ಲಂ ಚೇಪಿ ಉರಸ್ಮಿಂ ಚಾರೇಯೇಯ್ಯುಂ. ಉಪಧೀಸೂತಿ ಖನ್ಧೂಪಧೀಸು. ತಾಣಂ ನ ಕರೋನ್ತೀತಿ ತಿಖಿಣೇ ಸಲ್ಲೇ ಉರಸ್ಮಿಂ ಚಾರಿಯಮಾನೇ ಭಯೇನ ಗುಮ್ಬನ್ತರಕನ್ದರಾದೀನಿ ಪವಿಸನ್ತಾ ತಾಣಂ ಕರೋನ್ತಿ ನಾಮ. ಬುದ್ಧಾ ಪನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಸಬ್ಬಭಯಾ ಏವರೂಪಂ ತಾಣಂ ನಾಮ ನ ಕರೋನ್ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಸುಪತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೩. ಸತ್ತಮೇ ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾತಿ ಉತುಗಾಹಾಪನತ್ಥಂ ಧೋವಿತ್ವಾ. ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಸರೀರೇ ರಜೋಜಲ್ಲಂ ನ ಉಪಲಿಮ್ಪತಿ, ಉದಕಮ್ಪಿ ಪೋಕ್ಖರಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ವಿಯ ವಿವಟ್ಟಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಪಿಚ ಖೋ ಧೋತಪಾದಕೇ ಗೇಹೇ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪವಿಸನಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ವತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಬುದ್ಧಾನಂ ವತ್ತಭೇದೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ವತ್ತಸೀಸೇ ಪನ ಠತ್ವಾ ಧೋವನ್ತಿ. ಸಚೇ ಹಿ ತಥಾಗತೋ ನೇವ ನ್ಹಾಯೇಯ್ಯ, ನ ಪಾದೇ ಧೋವೇಯ್ಯ, ‘‘ನಾಯಂ ಮನುಸ್ಸೋ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯುಂ. ತಸ್ಮಾ ಮನುಸ್ಸಕಿರಿಯಂ ಅಮುಞ್ಚನ್ತೋ ಧೋವತಿ. ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ಸೋಪ್ಪಪರಿಗ್ಗಾಹಕೇನ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ಚಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯತಿ, ಅತಿವಿಯ ಸುಖಸಯಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಘಟ್ಟಯಿಸ್ಸಾಮಿ ನನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ.

ಕಿಂ ಸೋಪ್ಪಸೀತಿ ಕಿಂ ಸುಪಸಿ, ಕಿಂ ಸೋಪ್ಪಂ ನಾಮಿದಂ ತವಾತಿ ವದತಿ. ಕಿಂ ನು ಸೋಪ್ಪಸೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ನು ಸುಪಸಿ? ದುಬ್ಭಗೋ ವಿಯಾತಿ ಮತೋ ವಿಯ, ವಿಸಞ್ಞೀ ವಿಯ ಚ. ಸುಞ್ಞಮಗಾರನ್ತಿ ಸುಞ್ಞಂ ಮೇ ಘರಂ ಲದ್ಧನ್ತಿ ಸೋಪ್ಪಸೀತಿ ವದತಿ. ಸೂರಿಯೇ ಉಗ್ಗತೇತಿ ಸೂರಿಯಮ್ಹಿ ಉಟ್ಠಿತೇ. ಇದಾನಿ ಹಿ ಅಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತಿ, ಪಾನೀಯಂ ಉಪಟ್ಠಪೇನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಗಮನಸಜ್ಜಾ ಭವನ್ತಿ, ತ್ವಂ ಕಸ್ಮಾ ಸೋಪ್ಪಸಿಯೇವ.

ಜಾಲಿನೀತಿ ತಯೋ ಭವೇ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಠಿತೇನ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಸ್ಸುಪಾದಾಯ ಅಟ್ಠಾರಸತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ವಿಭ. ೮೪೨) ತೇನ ತೇನ ಅತ್ತನೋ ಕೋಟ್ಠಾಸಭೂತೇನ ಜಾಲೇನ ಜಾಲಿನೀ. ವಿಸತ್ತಿಕಾತಿ ರೂಪಾದೀಸು ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿಸತ್ತತಾಯ ವಿಸಮೂಲತಾಯ ವಿಸಪರಿಭೋಗತಾಯ ಚ ವಿಸತ್ತಿಕಾ. ಕುಹಿಞ್ಚಿ ನೇತವೇತಿ ಕತ್ಥಚಿ ನೇತುಂ. ಸಬ್ಬೂಪಧಿ ಪರಿಕ್ಖಯಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಖನ್ಧಕಿಲೇಸಾಭಿಸಙ್ಖಾರಕಾಮಗುಣಭೇದಾನಂ ಉಪಧೀನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ. ಕಿಂ ತವೇತ್ಥ, ಮಾರಾತಿ, ಮಾರ, ತುಯ್ಹಂ ಕಿಂ ಏತ್ಥ? ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಉಣ್ಹಯಾಗುಯಂ ನಿಲೀಯಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಖುದ್ದಕಮಕ್ಖಿಕಾ ವಿಯ ಅನ್ತನ್ತೇನೇವ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಆಹಿಣ್ಡಸೀತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ನನ್ದತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೪. ಅಟ್ಠಮಂ ದೇವತಾಸಂಯುತ್ತೇ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಪಠಮಆಯುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೫. ನವಮೇ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಭಿಯ್ಯೋತಿ ಭಿಯ್ಯೋ ಜೀವನ್ತೋ ಅಪರಂ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಪಣ್ಣಾಸಂ ವಾ ಸಟ್ಠಿ ವಾ ವಸ್ಸಾನಿ ಜೀವತಿ. ಅಜ್ಝಭಾಸೀತಿ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ‘‘ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಪ್ಪಮಾಯೂ’’ತಿ ಕಥೇತಿ, ದೀಘಭಾವಮಸ್ಸ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪಚ್ಚನೀಕಸಾತತಾಯ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅಭಾಸಿ.

ನ ನಂ ಹೀಳೇತಿ ತಂ ಆಯುಂ ‘‘ಅಪ್ಪಕಮಿದ’’ನ್ತಿ ನ ಹೀಳೇಯ್ಯ. ಖೀರಮತ್ತೋ ವಾತಿ ಯಥಾ ದಹರೋ ಕುಮಾರೋ ಉತ್ತಾನಸೇಯ್ಯಕೋ ಖೀರಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ದುಕೂಲಚುಮ್ಬಟಕೇ ನಿಪನ್ನೋ ಅಸಞ್ಞೀ ವಿಯ ನಿದ್ದಾಯತಿ, ಕಸ್ಸಚಿ ಆಯುಂ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ದೀಘಂ ವಾತಿ ನ ಚಿನ್ತೇತಿ, ಏವಂ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ. ಚರೇಯ್ಯಾದಿತ್ತಸೀಸೋ ವಾತಿ ಆಯುಂ ಪರಿತ್ತನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಪಜ್ಜಲಿತಸೀಸೋ ವಿಯ ಚರೇಯ್ಯ. ನವಮಂ.

೧೦. ದುತಿಯಆಯುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೬. ದಸಮೇ ನೇಮೀವ ರಥಕುಬ್ಬರನ್ತಿ ಯಥಾ ದಿವಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ರಥಸ್ಸ ಚಕ್ಕನೇಮಿ ಕುಬ್ಬರಂ ಅನುಪರಿಯಾಯತಿ ನ ವಿಜಹತಿ, ಏವಂ ಆಯು ಅನುಪರಿಯಾಯತೀತಿ. ದಸಮಂ.

ಪಠಮೋ ವಗ್ಗೋ.