೨. ದುತಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಸತ್ತಜಟಿಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೨. ದುತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ಮಿಗಾರಮಾತುಪಾಸಾದೇತಿ ಪುಬ್ಬಾರಾಮಸಙ್ಖಾತೇ ವಿಹಾರೇ ಮಿಗಾರಮಾತುಯಾ ಪಾಸಾದೇ. ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅತೀತೇ ಸತಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪಮತ್ಥಕೇ ಏಕಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಪದುಮುತ್ತರಂ ಭಗವನ್ತಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸತಸಹಸ್ಸದಾನಂ ದತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ – ‘‘ಅನಾಗತೇ ತುಮ್ಹಾದಿಸಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ ಹೋಮೀ’’ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ಸಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವೇಸು ಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಭದ್ದಿಯನಗರೇ ಮೇಣ್ಡಕಪುತ್ತಸ್ಸ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿನೋ ಗೇಹೇ ಸುಮನದೇವಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ಜಾತಕಾಲೇ ಚಸ್ಸಾ ವಿಸಾಖಾತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸಾ ಯದಾ ಭಗವಾ ಭದ್ದಿಯನಗರಂ ಅಗಮಾಸಿ, ತದಾ ಪಞ್ಚಹಿ ದಾರಿಕಾಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಗತಾ ಪಠಮದಸ್ಸನಮ್ಹಿಯೇವ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅಹೋಸಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪುಣ್ಣವಡ್ಢನಕುಮಾರಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಗತಾ. ತತ್ಥ ನಂ ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿ ಮಾತಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಿಗಾರಮಾತಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಾಯ ಕಾರಿತೇ ಪಾಸಾದೇ.

ಬಹಿ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇತಿ ಪಾಸಾದದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸ್ಸ ಬಹಿ, ನ ವಿಹಾರದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸ್ಸ. ಸೋ ಕಿರ ಪಾಸಾದೋ ಲೋಹಪಾಸಾದೋ ವಿಯ ಸಮನ್ತಾ ಚತುದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಯುತ್ತೇನ ಪಾಕಾರೇನ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ. ತೇಸು ಪಾಚೀನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸ್ಸ ಬಹಿ ಪಾಸಾದಚ್ಛಾಯಾಯಂ ಪಾಚೀನಲೋಕಧಾತುಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ.

ಪರೂಳ್ಹಕಚ್ಛನಖಲೋಮಾತಿ ಪರೂಳ್ಹಕಚ್ಛಾ ಪರೂಳ್ಹನಖಾ ಪರೂಳ್ಹಲೋಮಾ, ಕಚ್ಛಾದೀಸು ದೀಘಲೋಮಾ ದೀಘನಖಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖಾರಿವಿವಿಧನ್ತಿ ವಿವಿಧಖಾರಿಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಂ ಪಬ್ಬಜಿತಪರಿಕ್ಖಾರಭಣ್ಡಕಂ. ಅವಿದೂರೇ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಅವಿದೂರಮಗ್ಗೇನ ನಗರಂ ಪವಿಸನ್ತಿ. ರಾಜಾಹಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ, ಮಯ್ಹಂ ನಾಮಂ ತುಮ್ಹೇ ಜಾನಾಥಾತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ರಾಜಾ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಏವರೂಪಾನಂ ನಗ್ಗಭೋಗ್ಗನಿಸ್ಸಿರಿಕಾನಂ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ. ಸಙ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಾಯ. ಏವಂ ಹಿಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ಏತೇಸಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ‘ಮಯಂ ಪುತ್ತದಾರಂ ಪಹಾಯ ಏತಸ್ಸತ್ಥಾಯ ದುಬ್ಭೋಜನದುಕ್ಖಸೇಯ್ಯಾದೀನಿ ಅನುಭೋಮ, ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಞ್ಜಲಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಕರೋತೀ’ತಿ ಅತ್ತನಾ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ನ ಕಥೇಯ್ಯುಂ. ಏವಂ ಕತೇ ಪನ ಅನಿಗೂಹಿತ್ವಾ ಕಥೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಕಾಸಿ. ಅಪಿಚ ಸತ್ಥು ಅಜ್ಝಾಸಯಜಾನನತ್ಥಂ ಏವಮಕಾಸಿ.

ಕಾಸಿಕಚನ್ದನನ್ತಿ ಸಣ್ಹಚನ್ದನಂ. ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನನ್ತಿ ವಣ್ಣಗನ್ಧತ್ಥಾಯ ಮಾಲಂ, ಸುಗನ್ಧಭಾವತ್ಥಾಯ ಗನ್ಧಂ, ವಣ್ಣಗನ್ಧತ್ಥಾಯ ವಿಲೇಪನಞ್ಚ ಧಾರೇನ್ತೇನ.

ಸಂವಾಸೇನಾತಿ ಸಹವಾಸೇನ. ಸೀಲಂ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಯಂ ಸುಸೀಲೋ ವಾ ದುಸ್ಸೀಲೋ ವಾತಿ ಸಂವಸನ್ತೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೇನ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ. ತಞ್ಚ ಖೋ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ ನ ಇತ್ತರನ್ತಿ ತಞ್ಚ ಸೀಲಂ ದೀಘೇನ ಕಾಲೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ನ ಇತ್ತರೇನ. ದ್ವೀಹತೀಹಞ್ಹಿ ಸಂಯತಾಕಾರೋ ಚ ಸಂವುತಿನ್ದ್ರಿಯಾಕಾರೋ ಚ ನ ಸಕ್ಕಾ ದಸ್ಸೇತುಂ. ಮನಸಿಕರೋತಾತಿ ಸೀಲಮಸ್ಸ ಪರಿಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೇನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೇನೇವ ಸಕ್ಕಾ ಜಾನಿತುಂ, ನ ಇತರೇನ. ಪಞ್ಞವತಾತಿ ತಮ್ಪಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞೇನೇವ ಪಣ್ಡಿತೇನ. ಬಾಲೋ ಹಿ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋಪಿ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ.

ಸಂವೋಹಾರೇನಾತಿ ಕಥನೇನ.

‘‘ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ವೋಹಾರಂ ಉಪಜೀವತಿ;

ಏವಂ ವಾಸೇಟ್ಠ ಜಾನಾಹಿ, ವಾಣಿಜೋ ಸೋ ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ. (ಮ. ನಿ. ೨.೪೫೭) –

ಏತ್ಥ ಹಿ ಬ್ಯವಹಾರೋ ವೋಹಾರೋ ನಾಮ. ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಅರಿಯವೋಹಾರಾ ಚತ್ತಾರೋ ಅನರಿಯವೋಹಾರಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೧೩) ಏತ್ಥ ಚೇತನಾ. ‘‘ಸಙ್ಖಾ ಸಮಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ವೋಹಾರೋ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೩೧೩-೧೩೧೫) ಏತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತಿ. ‘‘ವೋಹಾರಮತ್ತೇನ ಸೋ ವೋಹರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೫) ಏತ್ಥ ಕಥಾ ವೋಹಾರೋ. ಇಧಾಪಿ ಏಸೋವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಹಿ ಸಮ್ಮುಖಾ ಕಥಾ ಪರಮ್ಮುಖಾಯ ಕಥಾಯ ನ ಸಮೇತಿ, ಪರಮ್ಮುಖಾ ಕಥಾ ಚ ಸಮ್ಮುಖಾಯ ಕಥಾಯ, ತಥಾ ಪುರಿಮಕಥಾ ಚ ಪಚ್ಛಿಮಕಥಾಯ, ಪಚ್ಛಿಮಕಥಾ ಚ ಪುರಿಮಕಥಾಯ. ಸೋ ಕಥೇನ್ತೇನೇವ ಸಕ್ಕಾ ಜಾನಿತುಂ ‘‘ಅಸುಚಿ ಏಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ. ಸುಚಿಸೀಲಸ್ಸ ಪನ ಪುರಿಮಂ ಪಚ್ಛಿಮೇನ, ಪಚ್ಛಿಮಞ್ಚ ಪುರಿಮೇನ ಸಮೇತಿ, ಸಮ್ಮುಖಾಕಥಿತಂ ಪರಮ್ಮುಖಾಕಥಿತೇನ, ಪರಮ್ಮುಖಾಕಥಿತಞ್ಚ ಸಮ್ಮುಖಾಕಥಿತೇನ, ತಸ್ಮಾ ಕಥೇನ್ತೇನ ಸಕ್ಕಾ ಸುಚಿಭಾವೋ ಜಾನಿತುನ್ತಿ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

ಥಾಮೋತಿ ಞಾಣಥಾಮೋ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ಞಾಣಥಾಮೋ ನತ್ಥಿ, ಸೋ ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಉಪದ್ದವೇಸು ಗಹೇತಬ್ಬಗ್ಗಹಣಂ ಕತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅದ್ವಾರಘರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ವಿಯ ಚರತಿ. ತೇನಾಹ ಆಪದಾಸು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಥಾಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ. ಸಾಕಚ್ಛಾಯಾತಿ ಸಂಕಥಾಯ. ದುಪ್ಪಞ್ಞಸ್ಸ ಹಿ ಕಥಾ ಉದಕೇ ಗೇಣ್ಡು ವಿಯ ಉಪ್ಪಲವತಿ, ಪಞ್ಞವತೋ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಭಾನಂ ಅನನ್ತರಂ ಹೋತಿ. ಉದಕವಿಪ್ಫನ್ದಿತೇನೇವ ಹಿ ಮಚ್ಛೋ ಖುದ್ದಕೋ ವಾ ಮಹನ್ತೋ ವಾತಿ ಞಾಯತಿ. ಓಚರಕಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾಚರಕಾ. ಚರಾ ಹಿ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇನ ಚರನ್ತಾಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ – ಚರಕಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಓಚರಿತ್ವಾತಿ ಅವಚರಿತ್ವಾ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ, ತಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ರಜೋಜಲ್ಲನ್ತಿ ರಜಞ್ಚ ಜಲ್ಲಞ್ಚ. ವಣ್ಣರೂಪೇನಾತಿ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನೇನ. ಇತ್ತರದಸ್ಸನೇನಾತಿ ಲಹುಕದಸ್ಸನೇನ. ವಿಯಞ್ಜನೇನಾತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಭಣ್ಡಕೇನ. ಪತಿರೂಪಕೋ ಮತ್ತಿಕಾಕುಣ್ಡಲೋವಾತಿ ಸುವಣ್ಣಕುಣ್ಡಲಪತಿರೂಪಕೋ ಮತ್ತಿಕಾಕುಣ್ಡಲೋವ. ಲೋಹಡ್ಢಮಾಸೋತಿ ಲೋಹಡ್ಢಮಾಸಕೋ. ಪಠಮಂ.

೨. ಪಞ್ಚರಾಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೩. ದುತಿಯೇ ರೂಪಾತಿ ನೀಲಪೀತಾದಿಭೇದಂ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ. ಕಾಮಾನಂ ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಏತಂ ಕಾಮಾನಂ ಉತ್ತಮಂ ಸೇಟ್ಠನ್ತಿ ರೂಪಗರುಕೋ ಆಹ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯತೋತಿ ಯದಾ. ಮನಾಪಪರಿಯನ್ತನ್ತಿ ಮನಾಪನಿಪ್ಫತ್ತಿಕಂ ಮನಾಪಕೋಟಿಕಂ. ತತ್ಥ ದ್ವೇ ಮನಾಪಾನಿ ಪುಗ್ಗಲಮನಾಪಂ ಸಮ್ಮುತಿಮನಾಪಞ್ಚ. ಪುಗ್ಗಲಮನಾಪಂ ನಾಮ ಯಂ ಏಕಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಇಟ್ಠಂ ಕನ್ತಂ ಹೋತಿ, ತದೇವ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅನಿಟ್ಠಂ ಅಕನ್ತಂ. ಪಚ್ಚನ್ತವಾಸೀನಞ್ಹಿ ಗಣ್ಡುಪ್ಪಾದಾಪಿ ಇಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತಿ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ, ಮಜ್ಝಿಮದೇಸವಾಸೀನಂ ಅತಿಜೇಗುಚ್ಛಾ. ತೇಸಞ್ಚ ಮೋರಮಂಸಾದೀನಿ ಇಟ್ಠಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಇತರೇಸಂ ತಾನಿ ಅತಿಜೇಗುಚ್ಛಾನಿ. ಇದಂ ಪುಗ್ಗಲಮನಾಪಂ. ಇತರಂ ಸಮ್ಮುತಿಮನಾಪಂ.

ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಂ ನಾಮ ಲೋಕೇ ಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ನತ್ಥಿ, ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಪನ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಂ. ವಿಭಜನ್ತೇನ ಚ ನ ಅತಿಇಸ್ಸರಾನಂ ಮಹಾಸಮ್ಮತಮಹಾಸುದಸ್ಸನಧಮ್ಮಾಸೋಕಾದೀನಂ ವಸೇನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಂ. ತೇಸಞ್ಹಿ ದಿಪ್ಪಕಪ್ಪಮ್ಪಿ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಮನಾಪಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ಅತಿದುಗ್ಗತಾನಂ ದುಲ್ಲಭನ್ನಪಾನಾನಂ ವಸೇನಪಿ ನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಂ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಕಣಾಜಕಭತ್ತಸಿತ್ಥಾನಿಪಿ ಪೂತಿಮಂಸಸ್ಸ ರಸೋಪಿ ಅತಿಮಧುರೋ ಅಮತಸದಿಸೋ ಹೋತಿ. ಮಜ್ಝಿಮಾನಂ ಪನ ಗಣಕಮಹಾಮತ್ತಸೇಟ್ಠಿ ಕುಟುಮ್ಬಿಕವಾಣಿಜಾದೀನಂ ಕಾಲೇನ ಇಟ್ಠಂ ಕಾಲೇನ ಅನಿಟ್ಠಂ ಲಭಮಾನಾನಂ ವಸೇನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಂ. ತಞ್ಚ ಪನೇತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಜವನಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಜವನಞ್ಹಿ ಇಟ್ಠೇಪಿ ರಜ್ಜತಿ ಅನಿಟ್ಠೇಪಿ, ಇಟ್ಠೇಪಿ ದುಸ್ಸತಿ ಅನಿಟ್ಠೇಪಿ. ಏಕನ್ತತೋ ಪನ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಂ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ಬುದ್ಧಂ ವಾ ಸಙ್ಘಂ ವಾ ಮಹಾಚೇತಿಯಾದೀನಿ ವಾ ಉಳಾರಾನಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ಪಿದಹನ್ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಕಣ್ಣೇ ಥಕೇನ್ತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ ಪನ ತೇಸಂ ಕುಸಲವಿಪಾಕಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಗೂಥಸೂಕರಾದಯೋ ಗೂಥಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ ಖಾದಿತುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಗೂಥದಸ್ಸನೇ ಪನ ನೇಸಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಸ್ಸ ಗನ್ಧಘಾಯನೇ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ, ರಸಸಾಯನೇ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಅಕುಸಲವಿಪಾಕಮೇವ ಹೋತಿ. ಭಗವಾ ಪನ ಪುಗ್ಗಲಮನಾಪತಂ ಸನ್ಧಾಯ ತೇ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ರೂಪಾತಿಆದಿಮಾಹ.

ಚನ್ದನಙ್ಗಲಿಕೋತಿ ಇದಂ ತಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಪಟಿಭಾತಿ ಮಂ ಭಗವಾತಿ ಭಗವಾ ಮಯ್ಹಂ ಏಕಂ ಕಾರಣಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ತಸ್ಸ ತೇ ಪಞ್ಚ ರಾಜಾನೋ ಆಮುತ್ತಮಣಿಕುಣ್ಡಲೇ ಸಜ್ಜಿತಾಯ ಆಪಾನಭೂಮಿಯಾ ನಿಸಿನ್ನವಸೇನೇವ ಮಹತಾ ರಾಜಾನುಭಾವೇನ ಪರಮೇನ ಇಸ್ಸರಿಯವಿಭವೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾಪಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಿವಾ ಪದೀಪೇ ವಿಯ ಉದಕಾಭಿಸಿತ್ತೇ ಅಙ್ಗಾರೇ ವಿಯ ಸೂರಿಯುಟ್ಠಾನೇ ಖಜ್ಜೋಪನಕೇ ವಿಯ ಚ ಹತಪ್ಪಭೇ ಹತಸೋಭೇ ತಂ ತಥಾಗತಞ್ಚ ತೇಹಿ ಸತಗುಣೇನ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ವಿರೋಚಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಮಹನ್ತಾ ವತ ಭೋ ಬುದ್ಧಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ಪಟಿಭಾನಂ ಉದಪಾದಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ.

ಕೋಕನದನ್ತಿ ಪದುಮಸ್ಸೇವೇತಂ ವೇವಚನಂ. ಪಾತೋತಿ ಕಾಲಸ್ಸೇವ. ಸಿಯಾತಿ ಭವೇಯ್ಯ. ಅವೀತಗನ್ಧನ್ತಿ ಅವಿಗತಗನ್ಧಂ. ಅಙ್ಗೀರಸನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ. ಭಗವತೋ ಹಿ ಅಙ್ಗತೋ ರಸ್ಮಿಯೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಙ್ಗೀರಸೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾ ಕೋಕನದಸಙ್ಖಾತಂ ಪದುಮಂ ಪಾತೋವ ಫುಲ್ಲಂ ಅವೀತಗನ್ಧಂ ಸಿಯಾ, ಏವಮೇವ ಭಗವನ್ತಂ ಅಙ್ಗೀರಸಂ ತಪನ್ತಂ ಆದಿಚ್ಚಮಿವ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ವಿರೋಚಮಾನಂ ಪಸ್ಸಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ. ಭಗವನ್ತಂ ಅಚ್ಛಾದೇಸೀತಿ ಭಗವತೋ ಅದಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲೋಕವೋಹಾರತೋ ಪನೇತ್ಥ ಈದಿಸಂ ವಚನಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ಕಿರ ಉಪಾಸಕೋ – ‘‘ಏತೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಗುಣೇಸು ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಪಞ್ಚ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇ ದೇನ್ತಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ತೇ ಭಗವತೋವ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ದೋಣಪಾಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೪. ತತಿಯೇ ದೋಣಪಾಕಕುರನ್ತಿ ದೋಣಪಾಕಂ ಕುರಂ, ದೋಣಸ್ಸ ತಣ್ಡುಲಾನಂ ಪಕ್ಕಭತ್ತಂ ತದೂಪಿಯಞ್ಚ ಸೂಪಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಭುಞ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭುತ್ತಾವೀತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಭತ್ತಸಮ್ಮದಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಮುಹುತ್ತಂ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಂದಿವಸಂ ಪನ ಭುಞ್ಜನ್ತೋವ ದಸಬಲಂ ಸರಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಮಹಸ್ಸಾಸೀತಿ ತಸ್ಸ ಗಚ್ಛತೋ ಬಲವಾ ಭತ್ತಪರೀಳಾಹೋ ಉದಪಾದಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಹನ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಾಸೇಹಿ ಅಸ್ಸಸತಿ, ಗತ್ತತೋಪಿಸ್ಸ ಸೇದಬಿನ್ದೂನಿ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ, ತಮೇನಂ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಠತ್ವಾ ಯಮಕತಾಲವಣ್ಟೇಹಿ ಬೀಜನ್ತಿ, ಬುದ್ಧಗಾರವೇನ ಪನ ನಿಪಜ್ಜಿತುಂ ನ ಉಸ್ಸಹತೀತಿ ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಮಹಸ್ಸಾಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸೀತಿ, ರಾಜಾ ಭೋಜನೇ ಅಮತ್ತಞ್ಞುತಾಯ ಕಿಲಮತಿ, ಫಾಸು ವಿಹಾರಂ ದಾನಿಸ್ಸ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅಭಾಸಿ. ಮನುಜಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ತಸ್ಸ. ಕಹಾಪಣಸತನ್ತಿ ಪಾತರಾಸೇ ಪಣ್ಣಾಸಂ ಸಾಯಮಾಸೇ ಪಣ್ಣಾಸನ್ತಿ ಏವಂ ಕಹಾಪಣಸತಂ. ಪರಿಯಾಪುಣಿತ್ವಾತಿ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಮಙ್ಗಲಅಸಿಂ ಕಸ್ಸ ದಮ್ಮಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ? ಅಸುಕಸ್ಸ ನಾಮ ದೇಹೀತಿ ಸೋ ತಂ ಅಸಿಂ ದತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮ್ಮ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತಕೋವ ‘‘ಗಾಥಂ ವದಥ, ಭೋ ಗೋತಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಂ ಪರಿಯಾಪುಣಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಭತ್ತಾಭಿಹಾರೇ ಸುದಂ ಭಾಸತೀತಿ ಕಥಂ ಭಾಸತಿ? ಭಗವತಾ ಅನುಸಿಟ್ಠಿನಿಯಾಮೇನ. ಭಗವಾ ಹಿ ನಂ ಏವಂ ಅನುಸಾಸಿ – ‘‘ಮಾಣವ, ಇಮಂ ಗಾಥಂ ನಟೋ ವಿಯ ಪತ್ತಪತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಮಾ ಅವಚ, ರಞ್ಞೋ ಭುಞ್ಜನಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಪಠಮಪಿಣ್ಡಾದೀಸುಪಿ ಅವತ್ವಾ ವೋಸಾನಪಿಣ್ಡೇ ಗಹಿತೇ ವದೇಯ್ಯಾಸಿ, ರಾಜಾ ಸುತ್ವಾವ ಭತ್ತಪಿಣ್ಡಂ ಛಡ್ಡೇಸ್ಸತಿ. ಅಥ ರಞ್ಞೋ ಹತ್ಥೇಸು ಧೋತೇಸು ಪಾತಿಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸಿತ್ಥಾನಿ ಗಣೇತ್ವಾ ತದುಪಿಯಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಞತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ತಾವತಕೇ ತಣ್ಡುಲೇ ಹಾರೇಯ್ಯಾಸಿ, ಪಾತರಾಸೇ ಚ ವತ್ವಾ ಸಾಯಮಾಸೇ ಮಾ ವದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಸೋ ಸಾಧೂತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ತಂದಿವಸಂ ರಞ್ಞೋ ಪಾತರಾಸಂ ಭುತ್ವಾ ಗತತ್ತಾ ಸಾಯಮಾಸೇ ಭಗವತೋ ಅನುಸಿಟ್ಠಿನಿಯಾಮೇನ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ. ರಾಜಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ವಚನಂ ಸರಿತ್ವಾ ಭತ್ತಪಿಣ್ಡಂ ಪಾತಿಯಂಯೇವ ಛಡ್ಡೇಸಿ. ರಞ್ಞೋ ಹತ್ಥೇಸು ಧೋತೇಸು ಪಾತಿಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸಿತ್ಥಾನಿ ಗಣೇತ್ವಾ ತದುಪಿಯಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಞತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ತತ್ತಕೇ ತಣ್ಡುಲೇ ಹರಿಂಸು.

ನಾಳಿಕೋದನಪರಮತಾಯ ಸಣ್ಠಾಸೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ಮಾಣವೋ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ದಸಬಲಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ರಾಜಾ ಕಿತ್ತಕಂ ಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ? ಸೋ ‘‘ನಾಳಿಕೋದನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ವಟ್ಟಿಸ್ಸತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ಪುರಿಸಭಾಗೋ ಏಸ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಾಥಂ ಮಾ ವದೀತಿ. ಇತಿ ರಾಜಾ ತತ್ಥೇವ ಸಣ್ಠಾಸಿ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೇನ ಚೇವ ಅತ್ಥೇನ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೇನ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಲ್ಲಿಖಿತಸರೀರತಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕತ್ಥೋ ನಾಮ, ಸೀಲಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕತ್ಥೋ. ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾ ಹಿ ಸೀಲಙ್ಗಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಪಠಮಸಙ್ಗಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೫. ಚತುತ್ಥೇ ವೇದೇಹಿಪುತ್ತೋತಿ ವೇದೇಹೀತಿ ಪಣ್ಡಿತಾಧಿವಚನಮೇತಂ, ಪಣ್ಡಿತಿತ್ಥಿಯಾ ಪುತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚತುರಙ್ಗಿನಿನ್ತಿ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರಥಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ. ಸನ್ನಯ್ಹಿತ್ವಾತಿ ಚಮ್ಮಪಟಿಮುಞ್ಚನಾದೀಹಿ ಸನ್ನಾಹಂ ಕಾರೇತ್ವಾ. ಸಙ್ಗಾಮೇಸುನ್ತಿ ಯುಜ್ಝಿಂಸು. ಕೇನ ಕಾರಣೇನ? ಮಹಾಕೋಸಲರಞ್ಞಾ ಕಿರ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸ್ಸ ಧೀತರಂ ದೇನ್ತೇನ ದ್ವಿನ್ನಂ ರಜ್ಜಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಸತಸಹಸ್ಸುಟ್ಠಾನೋ ಕಾಸಿಗಾಮೋ ನಾಮ ಧೀತು ದಿನ್ನೋ. ಅಜಾತಸತ್ತುನಾ ಚ ಪಿತರಿ ಮಾರಿತೇ ಮಾತಾಪಿಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ವಿಯೋಗಸೋಕೇನ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಮತಾ. ತತೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ – ‘‘ಅಜಾತಸತ್ತುನಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಮಾರಿತಾ, ಮಯ್ಹಂ ಪಿತು ಸನ್ತಕೋ ಗಾಮೋ’’ತಿ ತಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಅಡ್ಡಂ ಕರೋತಿ. ಅಜಾತಸತ್ತುಪಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಮಾತು ಸನ್ತಕೋ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸತ್ಥಾಯ ದ್ವೇಪಿ ಮಾತುಲಭಾಗಿನೇಯ್ಯಾ ಯುಜ್ಝಿಂಸು.

ಪಾಪಾ ದೇವದತ್ತಾದಯೋ ಮಿತ್ತಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಾಪಮಿತ್ತೋ. ತೇಯೇವಸ್ಸ ಸಹಾಯಾತಿ ಪಾಪಸಹಾಯೋ. ತೇಸ್ವೇವಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನಿನ್ನಂ ಸಮ್ಪವಙ್ಕನ್ತಿ ಪಾಪಸಮ್ಪವಙ್ಕೋ. ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಾದೀನಂ ವಸೇನ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಾದಿತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ದುಕ್ಖಂ ಸೇತೀತಿ ಜಿತಾನಿ ಹತ್ಥಿಆದೀನಿ ಅನುಸೋಚನ್ತೋ ದುಕ್ಖಂ ಸಯಿಸ್ಸತಿ. ಇದಂ ಭಗವಾ ಪುನ ತಸ್ಸ ಜಯಕಾರಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಹ. ಜಯಂ ವೇರಂ ಪಸವತೀತಿ ಜಿನನ್ತೋ ವೇರಂ ಪಸವತಿ, ವೇರಿಪುಗ್ಗಲಂ ಲಭತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ದುತಿಯಸಙ್ಗಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಬ್ಭುಯ್ಯಾಸೀತಿ ಪರಾಜಯೇ ಗರಹಪ್ಪತ್ತೋ ‘‘ಆರಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಂ ಸುಣಾಥಾ’’ತಿ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತೇನ ನಾಮ ವುಡ್ಢಪಬ್ಬಜಿತೇನ ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತಸ್ಸ ವುಡ್ಢಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ‘‘ಸಚೇ ರಾಜಾ ಇಮಞ್ಚ ಉಪಾಯಂ ಕತ್ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಪುನ ಜಿನೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಜಯಕಾರಣಂ ಸುತ್ವಾ ಅಭಿಉಯ್ಯಾಸಿ.

ಯಾವಸ್ಸ ಉಪಕಪ್ಪತೀತಿ ಯಾವ ತಸ್ಸ ಉಪಕಪ್ಪತಿ ಸಯ್ಹಂ ಹೋತಿ. ಯದಾ ಚಞ್ಞೇತಿ ಯದಾ ಅಞ್ಞೇ. ವಿಲುಮ್ಪನ್ತೀತಿ ತಂ ವಿಲುಮ್ಪಿತ್ವಾ ಠಿತಪುಗ್ಗಲಂ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತಿ. ವಿಲುಮ್ಪತೀತಿ ವಿಲುಮ್ಪಿಯತಿ. ಠಾನಂ ಹಿ ಮಞ್ಞತೀತಿ ‘‘ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಹಿ ಮಞ್ಞತಿ. ಯದಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ. ಜೇತಾರಂ ಲಭತೇ ಜಯನ್ತಿ ಜಯನ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪಚ್ಛಾ ಜೇತಾರಮ್ಪಿ ಲಭತಿ. ರೋಸೇತಾರನ್ತಿ ಘಟ್ಟೇತಾರಂ. ರೋಸಕೋತಿ ಘಟ್ಟಕೋ. ಕಮ್ಮವಿವಟ್ಟೇನಾತಿ ಕಮ್ಮಪರಿಣಾಮೇನ, ತಸ್ಸ ವಿಲುಮ್ಪನಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕದಾನೇನ. ಸೋ ವಿಲುತ್ತೋ ವಿಲುಪ್ಪತೀತಿ ಸೋ ವಿಲುಮ್ಪಕೋ ವಿಲುಮ್ಪಿಯತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಮಲ್ಲಿಕಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೭. ಛಟ್ಠೇ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ದೇವಿಯಾ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಕಾಲೇ ಸೂತಿಘರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಪೇತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಅನತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸೀತಿ, ‘‘ದುಗ್ಗತಕುಲಸ್ಸ ಮೇ ಧೀತು ಮಹನ್ತಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ದಿನ್ನಂ, ಸಚೇ ಪುತ್ತಂ ಅಲಭಿಸ್ಸ, ಮಹನ್ತಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಅಧಿಗಮಿಸ್ಸ, ತತೋ ದಾನಿ ಪರಿಹೀನಾ’’ತಿ ಅನತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೇಯ್ಯಾತಿ ದನ್ಧಪಞ್ಞಸ್ಮಾ ಏಲಮೂಗಪುತ್ತತೋ ಏಕಚ್ಚಾ ಇತ್ಥೀಯೇವ ಸೇಯ್ಯಾ. ಪೋಸಾತಿ ಪೋಸೇಹಿ. ಜನಾಧಿಪಾತಿ ಜನಾಧಿಭುಂ ರಾಜಾನಂ ಆಲಪತಿ. ಸಸ್ಸುದೇವಾತಿ ಸಸ್ಸುಸಸುರದೇವತಾ. ದಿಸಮ್ಪತೀತಿ ದಿಸಾಜೇಟ್ಠಕಾ. ತಾದಿಸಾ ಸುಭಗಿಯಾತಿ ತಾದಿಸಾಯ ಸುಭರಿಯಾಯ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಅಪ್ಪಮಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೮. ಸತ್ತಮೇ ಸಮಧಿಗ್ಗಯ್ಹಾತಿ ಸಮಧಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ, ಆದಿಯಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪ್ಪಮಾದೋತಿ ಕಾರಾಪಕಅಪ್ಪಮಾದೋ. ಸಮೋಧಾನನ್ತಿ ಸಮವಧಾನಂ ಉಪಕ್ಖೇಪಂ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಹತ್ಥಿಪದಂ ವಿಯ ಹಿ ಕಾರಾಪಕಅಪ್ಪಮಾದೋ, ಸೇಸಪದಜಾತಾನಿ ವಿಯ ಅವಸೇಸಾ ಚತುಭೂಮಕಾ ಕುಸಲಧಮ್ಮಾ. ತೇ ಹತ್ಥಿಪದೇ ಸೇಸಪದಾನಿ ವಿಯ ಅಪ್ಪಮಾದೇ ಸಮೋಧಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಪ್ಪಮಾದಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪರಿವತ್ತನ್ತಿ. ಯಥಾ ಚ ಹತ್ಥಿಪದಂ ಸೇಸಪದಾನಂ ಅಗ್ಗಂ ಸೇಟ್ಠಂ, ಏವಂ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಸೇಸಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮಹಗ್ಗತಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾನಮ್ಪಿ ಹೇಸ ಪಟಿಲಾಭಕಟ್ಠೇನ ಲೋಕಿಯೋಪಿ ಸಮಾನೋ ಅಗ್ಗೋವ ಹೋತಿ.

ಅಪ್ಪಮಾದಂ ಪಸಂಸನ್ತೀತಿ ‘‘ಏತಾನಿ ಆಯುಆದೀನಿ ಪತ್ಥಯನ್ತೇನ ಅಪ್ಪಮಾದೋವ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಅಪ್ಪಮಾದಮೇವ ಪಸಂಸನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾಸು ಪಣ್ಡಿತಾ ಅಪ್ಪಮಾದಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಯುಆದೀನಿ ಪತ್ಥಯನ್ತೇನ ಅಪ್ಪಮಾದೋವ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ಥಾಭಿಸಮಯಾತಿ ಅತ್ಥಪಟಿಲಾಭಾ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೯. ಅಟ್ಠಮೇ ಸೋ ಚ ಖೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಸೋ ಚಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸ್ಸೇವ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನ ಪಾಪಮಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹಿ ಧಮ್ಮೋ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋವ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಸುಸ್ಸೂಸನ್ತಸ್ಸ ಸದ್ದಹನ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಪೂರೇತಿ ಭೇಸಜ್ಜಂ ವಿಯ ವಳಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ನ ಇತರಸ್ಸಾತಿ. ತೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಧಮ್ಮೋತಿ ಚೇತ್ಥ ದೇಸನಾಧಮ್ಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಉಪಡ್ಢಮಿದನ್ತಿ ಥೇರೋ ಕಿರ ರಹೋಗತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಸಮಣಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಓವಾದಕೇ ಅನುಸಾಸಕೇ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇ ಸತಿ ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪಡ್ಢಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತೋ ಹೋತಿ, ಉಪಡ್ಢಂ ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರತೋ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಪದೇಸಞಾಣೇ ಠಿತೋ ನಿಪ್ಪದೇಸಂ ಚಿನ್ತೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಕಙ್ಖೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ. ಯದಿದಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾತಿ ಯಾ ಏಸಾ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾ ನಾಮ, ಸಾ ಉಪಡ್ಢಂ, ತತೋ ಉಪಡ್ಢಂ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿ ಥೇರೇನ ‘‘ಉಪಡ್ಢುಪಡ್ಢಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದಯೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಉಪಡ್ಢುಪಡ್ಢಾ ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ಅಯಂ ಮನೋರಥೋ, ಯಥಾ ಪನ ಬಹೂಹಿ ಸಿಲಾಥಮ್ಭೇ ಉಸ್ಸಾಪಿತೇ, ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಠಾನಂ ಅಸುಕೇನ ಉಸ್ಸಾಪಿತಂ, ಏತ್ತಕಂ ಅಸುಕೇನಾ’’ತಿ ವಿನಿಬ್ಭೋಗೋ ನತ್ಥಿ, ಯಥಾ ಚ ಮಾತಾಪಿತರೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಪುತ್ತೇಸು ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಮಾತಿತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ, ಏತ್ತಕಂ ಪಿತಿತೋ’’ತಿ ವಿನಿಬ್ಭೋಗೋ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ಇಧಾಪಿ ಅವಿನಿಬ್ಭೋಗಧಮ್ಮೋ ಹೇಸ, ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ, ಏತ್ತಕಂ ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರತೋ’’ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುಂ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾಯ ಪನ ಉಪಡ್ಢಗುಣೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ಉಪಡ್ಢಂ ನಾಮ ಜಾತಂ, ಸಕಲಗುಣೋ ಪಟಿಲಬ್ಭತೀತಿ ಭಗವತೋ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ಸಕಲಂ ನಾಮ ಜಾತಂ. ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾತಿ ಚೇತಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಲಾಭಙ್ಗಂ ನಾಮಾತಿ ಗಹಿತಂ. ಅತ್ಥತೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲದ್ಧಾ ಸೀಲಸಮಾಧಿವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಖನ್ಧಾ. ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋತಿಪಿ ವದನ್ತಿಯೇವ.

ಮಾ ಹೇವಂ, ಆನನ್ದಾತಿ, ಆನನ್ದ, ಮಾ ಏವಂ ಅಭಣಿ, ಬಹುಸ್ಸುತೋ ತ್ವಂ ಸೇಖಪಟಿಸಮ್ಭಿದಪ್ಪತ್ತೋ ಅಟ್ಠ ವರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಂ ಉಪಟ್ಠಹಸಿ, ಚತೂಹಿ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ತಾದಿಸಸ್ಸ ಏವಂ ಕಥೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಸಕಲಮೇವ ಹಿದಂ, ಆನನ್ದ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಯದಿದಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾತಿ ಇದಂ ಭಗವಾ – ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ಚತ್ತಾರಿ ಫಲಾನಿ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಬ್ಬಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಮೂಲಕಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಇದಾನಿ ವಚೀಭೇದೇನೇವ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸ್ಸೇತನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಾಟಿಕಙ್ಖನ್ತಿ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಿತಬ್ಬಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ಅವಸ್ಸಂಭಾವೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಭಾವೇತೀತಿಆದೀಸು ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಆದಿಪದಾನಂಯೇವ ತಾವ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪವಣ್ಣನಾ – ಸಮ್ಮಾ ದಸ್ಸನಲಕ್ಖಣಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಸಮ್ಮಾ ಅಭಿನಿರೋಪನಲಕ್ಖಣೋ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ. ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಗ್ಗಹಣಲಕ್ಖಣಾ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ. ಸಮ್ಮಾ ಸಮುಟ್ಠಾಪನಲಕ್ಖಣೋ ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ. ಸಮ್ಮಾ ವೋದಾಪನಲಕ್ಖಣಾ ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ. ಸಮ್ಮಾ ಪಗ್ಗಹಲಕ್ಖಣೋ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ. ಸಮ್ಮಾ ಉಪಟ್ಠಾನಲಕ್ಖಣಾ ಸಮ್ಮಾಸತಿ. ಸಮ್ಮಾ ಸಮಾಧಾನಲಕ್ಖಣೋ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ.

ತೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಸ ತೀಣಿ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಸೇಯ್ಯಾಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ತಾವ ಅಞ್ಞೇಹಿಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚನೀಕಕಿಲೇಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ಪಜಹತಿ, ನಿರೋಧಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋತಿ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇ ಚ ಪಸ್ಸತಿ ತಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಮೋಹವಿಧಮನವಸೇನ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ. ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾದಯೋಪಿ ತಥೇವ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾದೀನಿ ಚ ಪಜಹನ್ತಿ, ನಿರೋಧಞ್ಚ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋನ್ತಿ. ವಿಸೇಸತೋ ಪನೇತ್ಥ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಸಹಜಾತಧಮ್ಮೇ ಸಮ್ಮಾ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಸಹಜಾತಧಮ್ಮೇ ಅಭಿನಿರೋಪೇತಿ, ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ ಸಮ್ಮಾ ವೋದಾಪೇತಿ, ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ ಸಮ್ಮಾ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸಮ್ಮಾಸತಿ ಸಮ್ಮಾ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಸಮ್ಮಾ ದಹತಿ.

ಅಪಿಚೇಸಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ನಾಮ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ನಾನಾಖಣಾ ನಾನಾರಮ್ಮಣಾ ಹೋತಿ, ಮಗ್ಗಕಾಲೇ ಏಕಕ್ಖಣಾ ಏಕಾರಮ್ಮಣಾ. ಕಿಚ್ಚತೋ ಪನ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ದುಕ್ಖೇ ಞಾಣನ್ತಿಆದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿ ನಾಮಾನಿ ಲಭತಿ. ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾದಯೋಪಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ನಾನಾಖಣಾ ನಾನಾರಮ್ಮಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ಮಗ್ಗಕಾಲೇ ಏಕಕ್ಖಣಾ ಏಕಾರಮ್ಮಣಾ. ತೇಸು ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಕಿಚ್ಚತೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿಆದೀನಿ ತೀಣಿ ನಾಮಾನಿ ಲಭತಿ. ಸಮ್ಮಾವಾಚಾದಯೋ ತಯೋ ವಿರತಿಯೋಪಿ ಹೋನ್ತಿ ಚೇತನಾಯೋಪಿ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪನ ವಿರತಿಯೋವ. ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ ಸಮ್ಮಾಸತೀತಿ ಇದಮ್ಪಿ ದ್ವಯಂ ಕಿಚ್ಚತೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಸತಿಪಟ್ಠಾನವಸೇನ ಚತ್ತಾರಿ ನಾಮಾನಿ ಲಭತಿ. ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಪನ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇಪಿ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇಪಿ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಯೇವ.

ಏವಂ ತಾವ ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಾನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಆದಿಪದಾನಂಯೇವ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಂ ಞತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿಆದೀಸು ಏವಂ ಞಾತಬ್ಬೋ. ಭಾವೇತೀತಿ ವಡ್ಢೇತಿ, ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನೇ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಜನೇತಿ, ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ವಿವೇಕಂ ನಿಸ್ಸಿತಂ, ವಿವೇಕೇ ವಾ ನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ. ವಿವೇಕೋತಿ ವಿವಿತ್ತತಾ. ವಿವಿತ್ತತಾ ಚಾಯಂ ತದಙ್ಗವಿವೇಕೋ, ವಿಕ್ಖಮ್ಭನ-ಸಮುಚ್ಛೇದ-ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ-ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕೋತಿ ಪಞ್ಚವಿಧೋ. ಏವಮೇತಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಚವಿಧೇ ವಿವೇಕೇ. ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ತದಙ್ಗವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಞ್ಚ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಭಾವೇತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಥಾ ಹಿ ಅಯಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಭಾವನಾನುಯುತ್ತೋ ಯೋಗೀ ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ಕಿಚ್ಚತೋ ತದಙ್ಗವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ, ಅಜ್ಝಾಸಯತೋ ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ, ಮಗ್ಗಕಾಲೇ ಪನ ಕಿಚ್ಚತೋ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ, ಆರಮ್ಮಣತೋ ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಭಾವೇತಿ. ಏಸ ನಯೋ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಾದೀಸು. ವಿವೇಕತ್ಥಾ ಏವ ಹಿ ವಿರಾಗಾದಯೋ.

ಕೇವಲಞ್ಚೇತ್ಥ ವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ದುವಿಧೋ ಪರಿಚ್ಚಾಗವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚ ಪಕ್ಖನ್ದನವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚಾತಿ. ತತ್ಥ ಪರಿಚ್ಚಾಗವೋಸ್ಸಗ್ಗೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ಚ ತದಙ್ಗವಸೇನ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಚ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ. ಪಕ್ಖನ್ದನವೋಸ್ಸಗ್ಗೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ತನ್ನಿನ್ನಭಾವೇನ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪನ ಆರಮ್ಮಣಕರಣೇನ ನಿಬ್ಬಾನಪಕ್ಖನ್ದನಂ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕೇ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾನಯೇ ವಟ್ಟತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಅಯಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಪಕಾರೇನ ಕಿಲೇಸೇ ಚ ಪರಿಚ್ಚಜತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ.

ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ಸಕಲೇನ ವಚನೇನ ವೋಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥಂ ಪರಿಣಮನ್ತಂ ಪರಿಣತಞ್ಚ, ಪರಿಪಚ್ಚನ್ತಂ ಪರಿಪಕ್ಕಞ್ಚಾತಿ ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಭಾವನಾನುಯುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಯಥಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಕಿಲೇಸಪರಿಚ್ಚಾಗವೋಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥಂ ನಿಬ್ಬಾನಪಕ್ಖನ್ದನವೋಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥಞ್ಚ ಪರಿಪಚ್ಚತಿ, ಯಥಾ ಚ ಪರಿಪಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ತಥಾ ನಂ ಭಾವೇತೀತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸಮಗ್ಗಙ್ಗೇಸು.

ಆಗಮ್ಮಾತಿ ಆರಬ್ಭ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಚ್ಚ. ಜಾತಿಧಮ್ಮಾತಿ ಜಾತಿಸಭಾವಾ ಜಾತಿಪಕತಿಕಾ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಕಲೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ. ಹನ್ದಾತಿ ವವಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಅಪ್ಪಮಾದಂ ಪಸಂಸನ್ತೀತಿ ಅಪ್ಪಮಾದಂ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಅತ್ಥಾಭಿಸಮಯಾತಿ ಅತ್ಥಪಟಿಲಾಭಾ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಪಠಮಅಪುತ್ತಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೦. ನವಮೇ ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸಾತಿ ದಿವಸಸ್ಸ ದಿವಾ, ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಾಪತೇಯ್ಯನ್ತಿ ಧನಂ. ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ರೂಪಿಯಸ್ಸಾತಿ ಸುವಣ್ಣರಜತತಮ್ಬಲೋಹಕಾಳಲೋಹಫಾಲಕಚ್ಛಪಕಾದಿಭೇದಸ್ಸ ಘನಕತಸ್ಸ ಚೇವ ಪರಿಭೋಗಭಾಜನಾದಿಭೇದಸ್ಸ ಚ ರೂಪಿಯಭಣ್ಡಸ್ಸ ಪನ ಕೋ ವಾದೋ? ‘‘ಏತ್ತಕಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಕಾ ಪರಿಚ್ಛೇದಕಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಣಾಜಕನ್ತಿ ಸಕುಣ್ಡಕಭತ್ತಂ. ಬಿಲಙ್ಗದುತಿಯನ್ತಿ ಕಞ್ಜಿಕದುತಿಯಂ. ಸಾಣನ್ತಿ ಸಾಣವಾಕಮಯಂ. ತಿಪಕ್ಖವಸನನ್ತಿ ತೀಣಿ ಖಣ್ಡಾನಿ ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಕತನಿವಾಸನಂ.

ಅಸಪ್ಪುರಿಸೋತಿ ಲಾಮಕಪುರಿಸೋ. ಉದ್ಧಗ್ಗಿಕನ್ತಿಆದೀಸು ಉಪರೂಪರಿಭೂಮೀಸು ಫಲದಾನವಸೇನ ಉದ್ಧಂ ಅಗ್ಗಮಸ್ಸಾತಿ ಉದ್ಧಗ್ಗಿಕಾ. ಸಗ್ಗಸ್ಸ ಹಿತಾ ತತ್ರುಪಪತ್ತಿಜನನತೋತಿ ಸೋವಗ್ಗಿಕಾ. ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಖೋ ವಿಪಾಕೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸುಖವಿಪಾಕಾ. ಸುಟ್ಠು ಅಗ್ಗಾನಂ ದಿಬ್ಬವಣ್ಣಾದೀನಂ ವಿಸೇಸಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತನತೋ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕಾ. ಏವರೂಪಂ ದಕ್ಖಿಣದಾನಂ ನ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ.

ಸಾತೋದಕಾತಿ ಮಧುರೋದಕಾ. ಸೇತ್ತೋದಕಾತಿ ವೀಚೀನಂ ಭಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಉದಕಸ್ಸ ಸೇತತಾಯ ಸೇತೋದಕಾ. ಸುಪತಿತ್ಥಾತಿ ಸುನ್ದರತಿತ್ಥಾ. ತಂ ಜನೋತಿ ಯೇನ ಉದಕೇನ ಸಾತೋದಕಾ, ತಂ ಉದಕಂ ಜನೋ ಭಾಜನಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ನೇವ ಹರೇಯ್ಯ. ನ ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ವಾ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ, ಯಂ ಯಂ ಉದಕೇನ ಉದಕಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ತಂ ತಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ. ತದಪೇಯ್ಯಮಾನನ್ತಿ ತಂ ಅಪೇಯ್ಯಮಾನಂ. ಕಿಚ್ಚಕರೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ತನಾ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಕರೋ ಚೇವ ಕುಸಲಕಿಚ್ಚಕರೋ ಚ, ಭುಞ್ಜತಿ ಚ, ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಚ ಪಯೋಜೇತಿ, ದಾನಞ್ಚ ದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನವಮಂ.

೧೦. ದುತಿಯಅಪುತ್ತಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೧. ದಸಮೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಪಟಿಪಾದೇಸೀತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಯೋಜೇಸಿ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಅದಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ ಕೇನಚಿದೇವ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನಾದಿನಾ ಕಿಚ್ಚೇನ ಗತೋ. ಪಚ್ಛಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಅಹೋಸೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ದಿವಸೇಸು ತಂ ಪಚ್ಚೇಕಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಪಸ್ಸತಿ, ದಾತುಂ ಪನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ದಿವಸೇ ಅಯಂ ಪದುಮವತಿದೇವಿಯಾ ತತಿಯಪುತ್ತೋ ತಗ್ಗರಸಿಖೀ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಗನ್ಧಮಾದನಪಬ್ಬತೇ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯೇ ವುಟ್ಠಾಯ ಅನೋತತ್ತದಹೇ ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಮನೋಸಿಲಾತಲೇ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ನಗರದ್ವಾರೇ ಓರುಯ್ಹ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಪತ್ತಮಾದಾಯ ನಗರವಾಸೀನಂ ಘರದ್ವಾರೇಸು ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ಠಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಪಾಸಾದಿಕೇಹಿ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾದೀಹಿ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಘರದ್ವಾರಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋ. ತಂದಿವಸಞ್ಚ ಸೇಟ್ಠಿ ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಣೀತಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ, ಘರದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ, ದನ್ತನ್ತರಾನಿ ಸೋಧೇನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ, ತಂದಿವಸಂ ಪಾತೋ ಭುತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನತ್ತಾ ದಾನಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ, ಭರಿಯಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಸಮಣಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸೇಟ್ಠಿಭರಿಯಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಾ ಏತ್ತಕೇನ ಕಾಲೇನ ಇಮಸ್ಸ ‘ದೇಥಾ’ತಿ ವಚನಂ ನ ಸುತಪುಬ್ಬಂ, ದಾಪೇನ್ತೋಪಿ ಚ ಅಜ್ಜ ನ ಯಸ್ಸ ವಾ ತಸ್ಸ ವಾ ದಾಪೇತಿ, ವೀತರಾಗದೋಸಮೋಹಸ್ಸ ವನ್ತಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಓಹಿತಭಾರಸ್ಸ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ದಾಪೇತಿ, ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಅದತ್ವಾ ಪಣೀತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಆದಾಯ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಸುಪರಿಸುದ್ಧೇಹಿ ಸಾಲಿತಣ್ಡುಲೇಹಿ ಭತ್ತಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತದನುರೂಪಂ ಖಾದನೀಯಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಸುಪೇಯ್ಯಞ್ಚ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಬಹಿ ಗನ್ಧೇಹಿ ಸಮಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಹತ್ಥೇಸು ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವನ್ದಿ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ – ‘‘ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾವ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋಪಿ ಖೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಬಾಹಿರತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಯಂ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತಾ, ಅಪಿ ವೋ ಲದ್ಧೋತಿ? ಆಮ, ಸೇಟ್ಠಿ ಲದ್ಧೋತಿ. ‘‘ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗೀವಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಗನ್ಧೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ನಾಸಾಪುಟಂ ಪಹರಿ. ಸೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಂಯಮೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಪಚ್ಛಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಆಹೋಸೀತಿ.

ವರಮೇತನ್ತಿಆದಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಾಕಾರದಸ್ಸನಂ. ಭಾತು ಚ ಪನ ಏಕಪುತ್ತಕಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸೀತಿ ತದಾ ಕಿರಸ್ಸ ಅವಿಭತ್ತೇಯೇವ ಕುಟುಮ್ಬೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚ ಜೇಟ್ಠಭಾತಾ ಚ ಕಾಲಮಕಂಸು. ಸೋ ಭಾತುಜಾಯಾಯ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಸಂವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಭಾತು ಪನಸ್ಸ ಏಕೋ ಪುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ತಂ ವೀಥಿಯಾ ಕೀಳನ್ತಂ ಮನುಸ್ಸಾ ವದನ್ತಿ – ‘‘ಅಯಂ ದಾಸೋ ಅಯಂ ದಾಸೀ ಇದಂ ಯಾನಂ ಇದಂ ಧನಂ ತವ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ – ‘‘ಅಯಂ ದಾಸೋ ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಕಥೇತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಚೂಳಪಿತಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ದಾರಕೋ ಇದಾನೇವ ಏವಂ ಕಥೇಸಿ, ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ದಾಪೇಯ್ಯ, ಇದಾನೇವಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕದಿವಸಂ ವಾಸಿಂ ಆದಾಯ – ‘‘ಏಹಿ ಪುತ್ತ, ಅರಞ್ಞಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ಅರಞ್ಞಂ ನೇತ್ವಾ ವಿರವನ್ತಂ ವಿರವನ್ತಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಆವಾಟೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಂಸುನಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಸಿ. ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುನ್ತಿ ಸತ್ತವಾರೇ. ಪುಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಚೇತನಾವಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏಕಪಿಣ್ಡಪಾತದಾನಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಏಕಾವ ಚೇತನಾ ದ್ವೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ ನ ದೇತಿ, ಪುಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಚೇತನಾಹಿ ಪನೇಸ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಗ್ಗೇ, ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಪುರಾಣನ್ತಿ ಪಚ್ಚೇಕಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ದಿನ್ನಪಿಣ್ಡಪಾತಚೇತನಾಕಮ್ಮಂ.

ಪರಿಗ್ಗಹನ್ತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತವತ್ಥು. ಅನುಜೀವಿನೋತಿ ಏಕಂ ಮಹಾಕುಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಣ್ಣಾಸಮ್ಪಿ ಸಟ್ಠಿಪಿ ಕುಲಾನಿ ಜೀವನ್ತಿ, ತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬಂ ನಾದಾಯ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ನ ಆದಿಯಿತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬಂ ನಿಕ್ಖಿಪ್ಪಗಾಮಿನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ನಿಕ್ಖಿಪ್ಪಸಭಾವಂ, ಪರಿಚ್ಚಜಿತಬ್ಬಸಭಾವಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಸಮಂ.

ದುತಿಯೋ ವಗ್ಗೋ.