೩. ಕೋಸಲಸಂಯುತ್ತಂ

೧. ಪಠಮವಗ್ಗೋ

೧. ದಹರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೨. ಕೋಸಲಸಂಯುತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದೀತಿ ಯಥಾ ಖಮನೀಯಾದೀನಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಭಗವಾ ತೇನ, ಏವಂ ಸೋಪಿ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಪ್ಪವತ್ತಮೋದೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೀತೋದಕಂ ವಿಯ ಉಣ್ಹೋದಕೇನ ಸಮ್ಮೋದಿತಂ ಏಕೀಭಾವಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಯಾಯ ಚ – ‘‘ಕಚ್ಚಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಖಮನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿ ಭೋತೋ ಚ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕಾನಞ್ಚ ಅಪ್ಪಾಬಾಧಂ ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕಂ ಲಹುಟ್ಠಾನಂ ಬಲಂ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ’’ತಿಆದಿಕಾಯ ಕಥಾಯ ಸಮ್ಮೋದಿ, ತಂ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಸಙ್ಖಾತಸಮ್ಮೋದಜನನತೋ ಸಮ್ಮೋದಿತುಂ ಯುತ್ತಭಾವತೋ ಚ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ, ಅತ್ಥಬ್ಯಞ್ಜನಮಧುರತಾಯ ಚಿರಮ್ಪಿ ಕಾಲಂ ಸಾರೇತುಂ ನಿರನ್ತರಂ ಪವತ್ತೇತುಂ ಅರಹರೂಪತೋ ಸರಿತಬ್ಬಭಾವತೋ ಚ ಸಾರಣೀಯಂ. ಸುಯ್ಯಮಾನಸುಖತೋ ಚ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ, ಅನುಸ್ಸರಿಯಮಾನಸುಖತೋ ಸಾರಣೀಯಂ. ತಥಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಪರಿಸುದ್ಧತಾಯ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ, ಅತ್ಥಪರಿಸುದ್ಧತಾಯ ಸಾರಣೀಯನ್ತಿ ಏವಂ ಅನೇಕೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತ್ವಾ ನಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಗುಣಾಗುಣವಸೇನ ಗಮ್ಭೀರಭಾವಂ ವಾ ಉತ್ತಾನಭಾವಂ ವಾ ಅಜಾನನ್ತೋ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ, ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಯಂ ಓವಟ್ಟಿಕಸಾರಂ ಕತ್ವಾ ಆಗತೋ ಲೋಕನಿಸ್ಸರಣಭವೋಕ್ಕನ್ತಿಪಞ್ಹಂ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧತಂ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಭವಮ್ಪಿ ನೋತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಭವಮ್ಪೀತಿ ಪಿ-ಕಾರೋ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ತೇನ ಚ ಛ ಸತ್ಥಾರೇ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ. ಯಥಾ ಪೂರಣಾದಯೋ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಮ್ಹಾ’’ತಿ ಪಟಿಜಾನನ್ತಿ, ಏವಂ ಭವಮ್ಪಿ ನು ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ಪನ ರಾಜಾ ನ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಯಾ, ಲೋಕೇ ಮಹಾಜನೇನ ಗಹಿತಪಟಿಞ್ಞಾವಸೇನ ಪುಚ್ಛತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ಬುದ್ಧಸೀಹನಾದಂ ನದನ್ತೋ ಯಂ ಹಿ ತಂ ಮಹಾರಾಜಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಹಂ ಹಿ ಮಹಾರಾಜಾತಿ ಅನುತ್ತರಂ ಸಬ್ಬಸೇಟ್ಠಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸಙ್ಖಾತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಹಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗಮನೇನ ಸಮಣಾ, ಜಾತಿವಸೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ. ಸಙ್ಘಿನೋತಿಆದೀಸು ಪಬ್ಬಜಿತಸಮೂಹಸಙ್ಖಾತೋ ಸಙ್ಘೋ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಙ್ಘಿನೋ. ಸ್ವೇವ ಗಣೋ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಗಣಿನೋ. ಆಚಾರಸಿಕ್ಖಾಪನವಸೇನ ತಸ್ಸ ಗಣಸ್ಸ ಆಚರಿಯಾತಿ ಗಣಾಚರಿಯಾ. ಞಾತಾತಿ ಪಞ್ಞಾತಾ ಪಾಕಟಾ. ‘‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಾ ಸನ್ತುಟ್ಠಾ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ವತ್ಥಮ್ಪಿ ನ ನಿವಾಸೇನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸಮುಗ್ಗತೋ ಯಸೋ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಯಸಸ್ಸಿನೋ. ತಿತ್ಥಕರಾತಿ ಲದ್ಧಿಕರಾ. ಸಾಧುಸಮ್ಮತಾತಿ ‘‘ಸನ್ತೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಮತಾ. ಬಹುಜನಸ್ಸಾತಿ ಅಸ್ಸುತವತೋ ಅನ್ಧಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ. ಪೂರಣೋತಿಆದೀನಿ ತೇಸಂ ನಾಮಗೋತ್ತಾನಿ. ಪೂರಣೋತಿ ಹಿ ನಾಮಮೇವ. ತಥಾ, ಮಕ್ಖಲೀತಿ. ಸೋ ಪನ ಗೋಸಾಲಾಯ ಜಾತತ್ತಾ ಗೋಸಾಲೋತಿ ವುತ್ತೋ. ನಾಟಪುತ್ತೋತಿ ನಾಟಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ. ಬೇಲಟ್ಠಪುತ್ತೋತಿ ಬೇಲಟ್ಠಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ. ಕಚ್ಚಾಯನೋತಿ ಪಕುಧಸ್ಸ ಗೋತ್ತಂ. ಕೇಸಕಮ್ಬಲಸ್ಸ ಧಾರಣತೋ ಅಜಿತೋ ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋತಿ ವುತ್ತೋ.

ತೇಪಿ ಮಯಾತಿ ಕಪ್ಪಕೋಲಾಹಲಂ ಬುದ್ಧಕೋಲಾಹಲಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಕೋಲಾಹಲನ್ತಿ ತೀಣಿ ಕೋಲಾಹಲಾನಿ. ತತ್ಥ ‘‘ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ಥಕೇ ಕಪ್ಪುಟ್ಠಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಕಪ್ಪಕೋಲಾಹಲಂ ನಾಮ ಹೋತಿ – ‘‘ಇತೋ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ಥಕೇ ಲೋಕೋ ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ಮೇತ್ತಂ ಮಾರಿಸಾ, ಭಾವೇಥ, ಕರುಣಂ ಮುದಿತಂ ಉಪೇಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಪ್ಪಥೇ ದೇವತಾ ಘೋಸೇನ್ತಿಯೋ ವಿಚರನ್ತಿ. ‘‘ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಮತ್ಥಕೇ ಪನ ಬುದ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬುದ್ಧಕೋಲಾಹಲಂ ನಾಮ ಹೋತಿ – ‘‘ಇತೋ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಮತ್ಥಕೇ ಬುದ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೇನ ಸಙ್ಘರತನೇನ ಪರಿವಾರಿತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ವಿಚರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದೇವತಾ ಉಗ್ಘೋಸೇನ್ತಿ. ‘‘ವಸ್ಸಸತಮತ್ಥಕೇ ಪನ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಕೋಲಾಹಲಂ ನಾಮ ಹೋತಿ – ‘‘ಇತೋ ವಸ್ಸಸತಮತ್ಥಕೇ ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ ಚತುದ್ದೀಪಿಸ್ಸರೋ ಸಹಸ್ಸ ಪುತ್ತಪರಿವಾರೋ ವೇಹಾಸಙ್ಗಮೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದೇವತಾ ಉಗ್ಘೋಸೇನ್ತಿ.

ಇಮೇಸು ತೀಸು ಕೋಲಾಹಲೇಸು ಇಮೇ ಛ ಸತ್ಥಾರೋ ಬುದ್ಧಕೋಲಾಹಲಂ ಸುತ್ವಾ ಆಚರಿಯೇ ಪಯಿರುಪಾಸಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತಾಮಾಣಿವಿಜ್ಜಾದೀನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ – ‘‘ಮಯಂ ಬುದ್ಧಮ್ಹಾ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಜನಪರಿವುತಾ ಜನಪದಂ ವಿಚರನ್ತಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪತ್ತಾ. ತೇಸಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಪೂರಣೋ ಕಸ್ಸಪೋ…ಪೇ… ಅಜಿತೋ ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋ ಬುದ್ಧೋ ಕಿರ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಕಿರಾ’’ತಿ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇವ ನೇ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಆನೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಹಿ, ‘‘ರಾಜಾ ವೋ ನಿಮನ್ತೇತಿ. ರಞ್ಞೋ ಗೇಹೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಗನ್ತುಂ ನ ಉಸ್ಸಹನ್ತಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಚಿತ್ತಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಏಕತೋವ ಅಗಮಂಸು. ರಾಜಾ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ನಿಸೀದನ್ತೂ’’ತಿ ಆಹ. ನಿಗ್ಗುಣಾನಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ರಾಜುಸ್ಮಾ ನಾಮ ಫರತಿ, ತೇ ಮಹಾರಹೇಸು ಆಸನೇಸು ನಿಸೀದಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಫಲಕೇಸು ಚೇವ ಭೂಮಿಯಂ ಚ ನಿಸೀದಿಂಸು.

ರಾಜಾ ‘‘ಏತ್ತಕೇನೇವ ನತ್ಥಿ ತೇಸಂ ಅನ್ತೋ ಸುಕ್ಕಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಹಾರಂ ಅದತ್ವಾವ ತಾಲತೋ ಪತಿತಂ ಮುಗ್ಗರೇನ ಪೋಥೇನ್ತೋ ವಿಯ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಬುದ್ಧಾ, ನ ಬುದ್ಧಾ’’ತಿ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ತೇ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಸಚೇ ‘ಬುದ್ಧಮ್ಹಾ’ತಿ ವಕ್ಖಾಮ, ರಾಜಾ ಬುದ್ಧವಿಸಯೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇ ‘ತುಮ್ಹೇ ಮಯಂ ಬುದ್ಧಾತಿ ಮಹಾಜನಂ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಆಹಿಣ್ಡಥಾ’ತಿ ಜಿವ್ಹಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದಾಪೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅನತ್ಥಂ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಸಕಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಏವ ‘ನ ಮಯಂ ಬುದ್ಧಾ’ತಿ ವದಿಂಸು. ಅಥ ನೇ ರಾಜಾ ಗೇಹತೋ ನಿಕಡ್ಢಾಪೇಸಿ. ತೇ ರಾಜಘರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಕಿಂ ಆಚರಿಯಾ ರಾಜಾ ತುಮ್ಹೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ? ರಾಜಾ ‘‘ಬುದ್ಧಾ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ, ತತೋ ಮಯಂ – ‘‘ಸಚೇ ಅಯಂ ರಾಜಾ ಬುದ್ಧವಿಸಯೇ ಪಞ್ಹಂ ಕಥಿಯಮಾನಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಅಮ್ಹೇಸು ಮನಂ ಪದೋಸೇಸ್ಸತಿ, ಬಹುಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ‘ನ ಮಯಂ ಬುದ್ಧಾ’ತಿ ವದಿಮ್ಹಾ, ಮಯಂ ಪನ ಬುದ್ಧಾ ಏವ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬುದ್ಧಭಾವೋ, ಉದಕೇನ ಧೋವಿತ್ವಾಪಿ ಹರಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ. ಇತಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ‘ಬುದ್ಧಮ್ಹಾ’ತಿ ಆಹಂಸು – ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕೇ ‘ನ ಮಯಂ ಬುದ್ಧಾ’ತಿ ವದಿಂಸೂತಿ, ಇದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಾಜಾ ಏವಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕಿಂ ಪನ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ದಹರೋ ಚೇವ ಜಾತಿಯಾ, ನವೋ ಚ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯಾತಿ ಇದಂ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವದತಿ. ತತ್ಥ ಕಿನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಚನಂ. ಏತೇ ಜಾತಿಮಹಲ್ಲಕಾ ಚ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಾ ಚ ‘‘ಬುದ್ಧಮ್ಹಾ’’ತಿ ನ ಪಟಿಜಾನನ್ತಿ, ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಜಾತಿಯಾ ಚ ದಹರೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಚ ನವೋ ಕಿಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ? ಮಾ ಪಟಿಜಾನಾಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನ ಉಞ್ಞಾತಬ್ಬಾತಿ ನ ಅವಜಾನಿತಬ್ಬಾ. ನ ಪರಿಭೋತಬ್ಬಾತಿ ನ ಪರಿಭವಿತಬ್ಬಾ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾಪುಚ್ಛಾ. ಖತ್ತಿಯೋತಿ ರಾಜಕುಮಾರೋ. ಉರಗೋತಿ ಆಸೀವಿಸೋ. ಅಗ್ಗೀತಿ ಅಗ್ಗಿಯೇವ. ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪದೇ ದೇಸನಾಕುಸಲತಾಯ ಅತ್ತಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಕತ್ವಾ ಸೀಲವನ್ತಂ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ದಹರಂ ರಾಜಕುಮಾರಂ ದಿಸ್ವಾ, ಉಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಅದೇನ್ತೋ, ಪಾರುಪನಂ ಅನಪನೇನ್ತೋ, ನಿಸಿನ್ನಾಸನತೋ ಅನುಟ್ಠಹನ್ತೋ, ಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠಾದೀಹಿ ಅನೋತರನ್ತೋ, ಹೇಟ್ಠಾ ಕತ್ವಾ ಮಞ್ಞನವಸೇನ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಏವರೂಪಂ ಅನಾಚಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಖತ್ತಿಯಂ ಅವಜಾನಾತಿ ನಾಮ. ‘‘ಭದ್ದಕೋ ವತಾಯಂ ರಾಜಕುಮಾರೋ, ಮಹಾಕಣ್ಡೋ ಮಹೋದರೋ – ಕಿಂ ನಾಮ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಚೋರೂಪದ್ದವಂ ವೂಪಸಮೇತುಂ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಠಾನೇ ರಜ್ಜಂ ಅನುಸಾಸಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತೋ ಪರಿಭೋತಿ ನಾಮ. ಅಞ್ಜನಿಸಲಾಕಮತ್ತಮ್ಪಿ ಆಸೀವಿಸಪೋತಕಂ ಕಣ್ಣಾದೀಸು ಪಿಳನ್ಧನ್ತೋ ಅಙ್ಗುಲಿಮ್ಪಿ ಜಿವ್ಹಮ್ಪಿ ಡಂಸಾಪೇನ್ತೋ ಉರಗಂ ಅವಜಾನಾತಿ ನಾಮ. ‘‘ಭದ್ದಕೋ ವತಾಯಂ ಆಸೀವಿಸೋ ಉದಕದೇಡ್ಡುಭೋ ವಿಯ ಕಿಂ ನಾಮ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಡಂಸಿತುಂ ಕಸ್ಸಚಿದೇವ ಕಾಯೇ ವಿಸಂ ಫರಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತೋ ಪರಿಭೋತಿ ನಾಮ. ಖಜ್ಜೋಪನಕಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಗ್ಗಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಹತ್ಥೇನ ಕೀಳನ್ತೋ ಭಣ್ಡುಕ್ಖಲಿಕಾಯ ಖಿಪನ್ತೋ ಚೂಳಾಯ ವಾ ಸಯನಪಿಟ್ಠಸಾಟಕಪಸಿಬ್ಬಕಾದೀಸು ವಾ ಠಪೇನ್ತೋ ಅಗ್ಗಿಂ ಅವಜಾನಾತಿ ನಾಮ. ‘‘ಭದ್ದಕೋ ವತಾಯಂ ಅಗ್ಗಿ ಕತರಂ ನು ಖೋ ಯಾಗುಭತ್ತಂ ಪಚಿಸ್ಸತಿ, ಕತರಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ, ಕಸ್ಸ ಸೀತಂ ವಿನೋದೇಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತೋ ಪರಿಭೋತಿ ನಾಮ. ದಹರಸಾಮಣೇರಮ್ಪಿ ಪನ ದಿಸ್ವಾ ಉಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಅದೇನ್ತೋತಿ ರಾಜಕುಮಾರೇ ವುತ್ತಂ ಅನಾಚಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅವಜಾನಾತಿ ನಾಮ. ‘‘ಭದ್ದಕೋ ವತಾಯಂ ಸಾಮಣೇರೋ ಮಹಾಕಣ್ಠೋ ಮಹೋದರೋ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಹೇತುಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಅರಞ್ಞಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ ವಸಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಕಾಲೇ ಮನಾಪೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತೋ ಪರಿಭೋತಿ ನಾಮ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ನ ಉಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ನ ಪರಿಭೋತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ.

ಏತದವೋಚಾತಿ ಏತಂ ಗಾಥಾಬನ್ಧಂ ಅವೋಚ. ಗಾಥಾ ಚ ನಾಮೇತಾ ತದತ್ಥದೀಪನಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ ವಿಸೇಸತ್ಥದೀಪನಾಪಿ, ತತ್ರಿಮಾ ತದತ್ಥಮ್ಪಿ ವಿಸೇಸತ್ಥಮ್ಪಿ ದೀಪೇನ್ತಿಯೇವ. ತತ್ಥ ಖತ್ತಿಯನ್ತಿ ಖೇತ್ತಾನಂ ಅಧಿಪತಿಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಖೇತ್ತಾನಂ ಅಧಿಪತೀತಿ ಖೋ, ವಾಸೇಟ್ಠ, ‘ಖತ್ತಿಯೋ ಖತ್ತಿಯೋ’ತ್ವೇವ ದುತಿಯಂ ಅಕ್ಖರಂ ಉಪನಿಬ್ಬತ್ತ’’ನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೧೩೧). ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ತಾಯೇವ ಖತ್ತಿಯಜಾತಿಯಾ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಂ. ಅಭಿಜಾತನ್ತಿ ತೀಣಿ ಕುಲಾನಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಜಾತಂ.

ಠಾನಂ ಹೀತಿ ಕಾರಣಂ ವಿಜ್ಜತಿ. ಮನುಜಿನ್ದೋತಿ ಮನುಸ್ಸಜೇಟ್ಠಕೋ. ರಾಜದಣ್ಡೇನಾತಿ ರಞ್ಞೋ ಉದ್ಧಟದಣ್ಡೇನ, ಸೋ ಅಪ್ಪಕೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ದಸಸಹಸ್ಸವೀಸತಿಸಹಸ್ಸಪ್ಪಮಾಣೋ ಹೋತಿಯೇವ. ತಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಕಮತೇ ಭುಸನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಬಲವಉಪಕ್ಕಮಂ ಉಪಕ್ಕಮತಿ. ರಕ್ಖಂ ಜೀವಿತಮತ್ತನೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಂ ರಕ್ಖಮಾನೋ ತಂ ಖತ್ತಿಯಂ ಪರಿವಜ್ಜೇಯ್ಯ ನ ಘಟ್ಟೇಯ್ಯ.

ಉಚ್ಚಾವಚೇಹೀತಿ ನಾನಾವಿಧೇಹಿ. ವಣ್ಣೇಹೀತಿ ಸಣ್ಠಾನೇಹಿ. ಯೇನ ಯೇನ ಹಿ ವಣ್ಣೇನ ಚರನ್ತೋ ಗೋಚರಂ ಲಭತಿ, ಯದಿ ಸಪ್ಪವಣ್ಣೇನ, ಯದಿ ದೇಡ್ಡುಭವಣ್ಣೇನ, ಯದಿ ಧಮನಿವಣ್ಣೇನ, ಅನ್ತಮಸೋ ಕಲನ್ದಕವಣ್ಣೇನಪಿ ಚರತಿಯೇವ. ಆಸಜ್ಜಾತಿ ಪತ್ವಾ. ಬಾಲನ್ತಿ ಯೇನ ಬಾಲೇನ ಘಟ್ಟಿತೋ, ತಂ ಬಾಲಂ ನರಂ ವಾ ನಾರಿಂ ವಾ ಡಂಸೇಯ್ಯ.

ಪಹೂತಭಕ್ಖನ್ತಿ ಬಹುಭಕ್ಖಂ. ಅಗ್ಗಿಸ್ಸ ಹಿ ಅಭಕ್ಖಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಜಾಲಿನನ್ತಿ ಜಾಲವನ್ತಂ. ಪಾವಕನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿಂ. ಪಾವಗನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಕಣ್ಹವತ್ತನಿನ್ತಿ ವತ್ತನೀತಿ ಮಗ್ಗೋ, ಅಗ್ಗಿನಾ ಗತಮಗ್ಗೋ ಕಣ್ಹೋ ಹೋತಿ ಕಾಳಕೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕಣ್ಹವತ್ತನೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಮಹಾ ಹುತ್ವಾನಾತಿ ಮಹನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ. ಅಗ್ಗಿ ಹಿ ಏಕದಾ ಯಾವಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪ್ಪಮಾಣೋಪಿ ಹೋತಿ. ಜಾಯನ್ತಿ ತತ್ಥ ಪಾರೋಹಾತಿ ತತ್ಥ ಅಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢವನೇ ಪಾರೋಹಾ ಜಾಯನ್ತಿ. ಪಾರೋಹಾತಿ ತಿಣರುಕ್ಖಾದಯೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೇ ಹಿ ಅಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢಟ್ಠಾನೇ ಮೂಲಮತ್ತೇಪಿ ಅವಸಿಟ್ಠೇ ಪಾದತೋ ರೋಹನ್ತಿ ಜಾಯನ್ತಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಾರೋಹಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಪುನ ರೋಹನತ್ಥೇನ ವಾ ಪಾರೋಹಾ. ಅಹೋರತ್ತಾನಮಚ್ಚಯೇತಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಂ ಅತಿಕ್ಕಮೇ. ನಿದಾಘೇಪಿ ದೇವೇ ವುಟ್ಠಮತ್ತೇ ಜಾಯನ್ತಿ.

ಭಿಕ್ಖು ಡಹತಿ ತೇಜಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಂ ಪಚ್ಚಕ್ಕೋಸನ್ತೋ ಭಣ್ಡನ್ತಂ ಪಟಿಭಣ್ಡನ್ತೋ ಪಹರನ್ತಂ ಪಟಿಪಹರನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ನಾಮ ಕಿಞ್ಚಿ ಭಿಕ್ಖುತೇಜಸಾ ಡಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಯೋ ಪನ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಂ ನ ಪಚ್ಚಕ್ಕೋಸತಿ, ಭಣ್ಡನ್ತಂ ನ ಪಟಿಭಣ್ಡತಿ. ಪಹರನ್ತಂ ನ ಪಟಿಪಹರತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ವಿಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ತಸ್ಸ ಸೀಲತೇಜೇನ ಡಯ್ಹತಿ. ತೇನೇವೇತಂ ವುತ್ತಂ. ನ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತಾ ಪಸವೋತಿ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತಧೀತರೋಪಿ ಗೋಮಹಿಂಸಕುಕ್ಕುಟಸೂಕರಾದಯೋ ಪಸವೋಪಿ ನ ಭವನ್ತಿ, ವಿನಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಾಯಾದಾ ವಿನ್ದರೇ ಧನನ್ತಿ ತಸ್ಸ ದಾಯಾದಾಪಿ ಧನಂ ನ ವಿನ್ದನ್ತಿ. ತಾಲಾವತ್ಥೂ ಭವನ್ತಿ ತೇತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖುತೇಜಸಾ ದಡ್ಢಾ ವತ್ಥುಮತ್ತಾವಸಿಟ್ಠೋ ಮತ್ಥಕಚ್ಛಿನ್ನತಾಲೋ ವಿಯ ಭವನ್ತಿ, ಪುತ್ತಧೀತಾದಿವಸೇನ ನ ವಡ್ಢನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಮಣತೇಜೇನ ದಡ್ಢಾ ಮತ್ಥಕಚ್ಛಿನ್ನತಾಲೋ ವಿಯ ಅವಿರುಳ್ಹಿಧಮ್ಮಾ ಭವನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ. ಸಮ್ಮದೇವ ಸಮಾಚರೇತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸಮಾಚರೇಯ್ಯ. ಸಮ್ಮಾ ಸಮಾಚರನ್ತೇನ ಪನ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ? ಖತ್ತಿಯಂ ತಾವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲದ್ಧಬ್ಬಂ ಗಾಮನಿಗಮಯಾನವಾಹನಾದಿಆನಿಸಂಸಂ, ಉರಗಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಸ್ಸ ಕೀಳಾಪನೇನ ಲದ್ಧಬ್ಬಂ ವತ್ಥಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದಿಆನಿಸಂಸಂ ಅಗ್ಗಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಂ ಯಾಗುಭತ್ತಪಚನಸೀತವಿನೋದನಾದಿಆನಿಸಂಸಂ, ಭಿಕ್ಖುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಂ ಅಸುತಸವನಸುತಪರಿಯೋದಪನ-ಸಗ್ಗಮಗ್ಗಾಧಿಗಮಾದಿಆನಿಸಂಸಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೇನ ‘‘ಏತೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೋ ಆದೀನವೋ ಅತ್ಥಿ. ಕಿಂ ಇಮೇಹೀ’’ತಿ? ನ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಹಾತಬ್ಬಾ. ಇಸ್ಸರಿಯತ್ಥಿಕೇನ ಪನ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಅವಜಾನನಞ್ಚ ಪರಿಭವನಞ್ಚ ಅಕತ್ವಾ ಪುಬ್ಬುಟ್ಠಾಯಿಪಚ್ಛಾನಿಪಾತಿತಾದೀಹಿ ಉಪಾಯೇಹಿ ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರೋ ತೋಸೇತಬ್ಬೋ, ಏವಂ ತತೋ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ಅಧಿಗಮಿಸ್ಸತಿ. ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕೇನ ಉರಗೇ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಅಕತ್ವಾ ನಾಗವಿಜ್ಜಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅಜಪದೇನ ದಣ್ಡೇನ ಗೀವಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಸಹರೇನ ಮೂಲೇನ ದಾಠಾ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪೇಳಾಯಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕೀಳಾಪೇನ್ತೇನ ಚರಿತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಘಾಸಚ್ಛಾದನಾದೀನಿ ಲಭಿಸ್ಸತಿ. ಯಾಗುಪಚನಾದೀನಿ ಕತ್ತುಕಾಮೇನ ಅಗ್ಗಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಭಣ್ಡುಕ್ಖಲಿಕಾದೀಸು ಅಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೇಹಿ ಅನಾಮಸನ್ತೇನ ಗೋಮಯಚುಣ್ಣಾದೀಹಿ ಜಾಲೇತ್ವಾ ಯಾಗುಪಚನಾದೀನಿ ಕತ್ತಬ್ಬಾನಿ, ಏವಂ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆನಿಸಂಸಂ ಲಭಿಸ್ಸತಿ. ಅಸುತಸವನಾದೀನಿ ಪತ್ಥಯನ್ತೇನಪಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅತಿವಿಸ್ಸಾಸೇನ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮನವಕಮ್ಮಾದೀಸು ಅಯೋಜೇತ್ವಾ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉಪಟ್ಠಾತಬ್ಬೋ, ಏವಂ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಸುತಪುಬ್ಬಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಅಸುತಪುಬ್ಬಂ ಪಞ್ಹಾವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ ಅತ್ಥಂ ತಿಸ್ಸೋ ಕುಲಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಛ ಕಾಮಸಗ್ಗಾನಿ ನವ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಪತ್ವಾ ಅಮತಮಹಾನಿಬ್ಬಾನದಸ್ಸನಮ್ಪಿ ಲಭಿಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ಸಮ್ಮದೇವ ಸಮಾಚರೇತಿ ಆಹ.

ಏತದವೋಚಾತಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಸನ್ನೋ ಪಸಾದಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೋ ಏತಂ ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ. ತತ್ಥ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಅಭಿಕನ್ತಂ ಅತಿಇಟ್ಠಂ ಅತಿಮನಾಪಂ, ಅತಿಸುನ್ದರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ಏಕೇನ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಸದ್ದೇನ ದೇಸನಂ ಥೋಮೇತಿ ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಯದಿದಂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ’’ತಿ. ಏಕೇನ ಅತ್ತನೋ ಪಸಾದಂ ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಯದಿದಂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಗಮ್ಮ ಮಮ ಪಸಾದೋ’’ತಿ.

ತತೋ ಪರಂ ಚತೂಹಿ ಉಪಮಾಹಿ ದೇಸನಂಯೇವ ಥೋಮೇತಿ. ತತ್ಥ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತನ್ತಿ ಅಧೋಮುಖಠಪಿತಂ, ಹೇಟ್ಠಾಮುಖಜಾತಂ ವಾ. ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಉಪರಿಮುಖಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಪಟಿಚ್ಛನ್ನನ್ತಿ ತಿಣಪಣ್ಣಾದಿಛಾದಿತಂ. ವಿವರೇಯ್ಯಾತಿ ಉಗ್ಘಾಟೇಯ್ಯ. ಮೂಳ್ಹಸ್ಸಾತಿ ದಿಸಾಮೂಳ್ಹಸ್ಸ. ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏಸ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ. ಅನ್ಧಕಾರೇತಿ ಕಾಳಪಕ್ಖಚಾತುದ್ದಸೀ ಅಡ್ಢರತ್ತಘನವನಸಣ್ಡ ಮೇಘಪಟಲೇಹಿ ಚತುರಙ್ಗೇ ತಮೇ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಕೋಚಿ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸದ್ಧಮ್ಮವಿಮುಖಂ ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇ ಪತಿತಂ ಮಂ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಾ ವುಟ್ಠಾಪೇನ್ತೇನ, ಯಥಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನನ್ತರಧಾನಾ ಪಭುತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಗಹನಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಸಾಸನಂ ವಿವರನ್ತೇನ, ಯಥಾ ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಕುಮ್ಮಗ್ಗಮಿಚ್ಛಾಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಮೇ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೇನ, ಯಥಾ ಅನ್ಧಕಾರೇ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಮೋಹನ್ಧಕಾರೇ ನಿಮುಗ್ಗಸ್ಸ ಮೇ ಬುದ್ಧಾದಿರತನರೂಪಾನಿ ಅಪಸ್ಸತೋ ತಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಮೋಹನ್ಧಕಾರವಿದ್ಧಂಸಕದೇಸನಾಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇನ್ತೇನ ಮಯ್ಹಂ ಭಗವತಾ ಏತೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ ಪಕಾಸಿತತ್ತಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋತಿ.

ಏವಂ ದೇಸನಂ ಥೋಮೇತ್ವಾ ಇಮಾಯ ದೇಸನಾಯ ರತನತ್ತಯೇ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಪಸನ್ನಾಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಏಸಾಹನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಏಸಾಹನ್ತಿ ಏಸೋ ಅಹಂ. ಭಗವನ್ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚಾತಿ ಭಗವನ್ತಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚಾತಿ ಇಮಂ ರತನತ್ತಯಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ. ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಧಾರೇತೂತಿ ಮಂ ಭಗವಾ ‘ಉಪಾಸಕೋ ಅಯ’ನ್ತಿ ಏವಂ ಧಾರೇತು, ಜಾನಾತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇತಿ ಅಜ್ಜತಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ. ಅಜ್ಜದಗ್ಗೇತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ದ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ, ಅಜ್ಜ ಅಗ್ಗಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾಣುಪೇತನ್ತಿ ಪಾಣೇಹಿ ಉಪೇತಂ ಯಾವ ಮೇ ಜೀವಿತಂ ಪವತ್ತತಿ, ತಾವ ಉಪೇತಂ ಅನಞ್ಞಸತ್ಥುಕಂ ತೀಹಿ ಸರಣಗಮನೇಹಿ ಸರಣಂ ಗತಂ ಉಪಾಸಕಂ ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕಂ ಮಂ ಭಗವಾ ಧಾರೇತೂತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಸುಮಙ್ಗಲವಿಲಾಸಿನಿಯಾ ದೀಘನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಸುತ್ತೇ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ವುತ್ತೋತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಪುರಿಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೩. ದುತಿಯೇ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾತಿ ಪುರಿಮಸುತ್ತೇ ಸರಣಗತತ್ತಾ ಇಧ ಅಭಿವಾದೇಸಿ. ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತಂ, ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲೋಭಾದೀಸು ಲುಬ್ಭನಲಕ್ಖಣೋ ಲೋಭೋ, ದುಸ್ಸನಲಕ್ಖಣೋ ದೋಸೋ, ಮುಯ್ಹನಲಕ್ಖಣೋ ಮೋಹೋತಿ. ಹಿಂಸನ್ತೀತಿ ವಿಹೇಠೇನ್ತಿ ನಾಸೇನ್ತಿ ವಿನಾಸೇನ್ತಿ. ಅತ್ತಸಮ್ಭೂತಾತಿ ಅತ್ತನಿ ಸಮ್ಭೂತಾ. ತಚಸಾರಂವ ಸಮ್ಫಲನ್ತಿ ಯಥಾ ತಚಸಾರಂ ವೇಳುಂ ವಾ ನಳಂ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಫಲಂ ಹಿಂಸತಿ ವಿನಾಸೇತಿ, ಏವಂ ಹಿಂಸನ್ತಿ ವಿನಾಸೇನ್ತೀತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಜರಾಮರಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೪. ತತಿಯೇ ಅಞ್ಞತ್ರ ಜರಾಮರಣಾತಿ ಜರಾಮರಣತೋ ಮುತ್ತೋ ನಾಮ ಅತ್ಥೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಾತಿ ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಾ ನಾಮ ಮಹಾಸಾರಪ್ಪತ್ತಾ ಖತ್ತಿಯಾ. ಯೇಸಂ ಹಿ ಖತ್ತಿಯಾನಂ ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತೇನ ಕೋಟಿಸತಂ ನಿಧಾನಗತಂ ಹೋತಿ, ತಯೋ ಕಹಾಪಣಕುಮ್ಭಾ ವಲಞ್ಜನತ್ಥಾಯ ಗೇಹಮಜ್ಝೇ ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಾ ನಾಮ. ಯೇಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಸೀತಿಕೋಟಿಧನಂ ನಿಹಿತಂ ಹೋತಿ, ದಿಯಡ್ಢೋ ಕಹಾಪಣಕುಮ್ಭೋ ವಲಞ್ಜನತ್ಥಾಯ ಗೇಹಮಜ್ಝೇ ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತೋ ಹೋತಿ, ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಾ ನಾಮ. ಯೇಸಂ ಗಹಪತೀನಂ ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿಧನಂ ನಿಹಿತಂ ಹೋತಿ, ಕಹಾಪಣಕುಮ್ಭೋ ವಲಞ್ಜನತ್ಥಾಯ ಗೇಹಮಜ್ಝೇ ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತೋ ಹೋತಿ, ತೇ ಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಾ ನಾಮ.

ಅಡ್ಢಾತಿ ಇಸ್ಸರಾ. ನಿಧಾನಗತಧನಸ್ಸ ಮಹನ್ತತಾಯ ಮಹದ್ಧನಾ. ಸುವಣ್ಣರಜತಭಾಜನಾದೀನಂ ಉಪಭೋಗಭಣ್ಡಾನಂ ಮಹನ್ತತಾಯ ಮಹಾಭೋಗಾ. ಅನಿಧಾನಗತಸ್ಸ ಜಾತರೂಪರಜತಸ್ಸ ಪಹೂತತಾಯ, ಪಹೂತಜಾತರೂಪರಜತಾ. ವಿತ್ತೂಪಕರಣಸ್ಸ ತುಟ್ಠಿಕರಣಸ್ಸ ಪಹೂತತಾಯ ಪಹೂತವಿತ್ತೂಪಕರಣಾ. ಗೋಧನಾದೀನಞ್ಚ ಸತ್ತವಿಧಧಞ್ಞಾನಞ್ಚ ಪಹೂತತಾಯ ಪಹೂತಧನಧಞ್ಞಾ. ತೇಸಮ್ಪಿ ಜಾತಾನಂ ನತ್ಥಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ಜರಾಮರಣಾತಿ ತೇಸಮ್ಪಿ ಏವಂ ಇಸ್ಸರಾನಂ ಜಾತಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ನತ್ಥಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ಜರಾಮರಣಾ, ಜಾತತ್ತಾಯೇವ ಜರಾಮರಣತೋ ಮೋಕ್ಖೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅನ್ತೋಜರಾಮರಣೇಯೇವ ಹೋತಿ.

ಅರಹನ್ತೋತಿಆದೀಸು ಆರಕಾ ಕಿಲೇಸೇಹೀತಿ ಅರಹನ್ತೋ. ಖೀಣಾ ಏತೇಸಂ ಚತ್ತಾರೋ ಆಸವಾತಿ ಖೀಣಾಸವಾ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂ ವುಟ್ಠಾ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತವಾಸಾತಿ ವುಸಿತವನ್ತೋ. ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಕರಣೀಯಂ ಏತೇಸಂ ಕತನ್ತಿ ಕತಕರಣೀಯಾ. ಖನ್ಧಭಾರೋ ಕಿಲೇಸಭಾರೋ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಭಾರೋ ಕಾಮಗುಣಭಾರೋತಿ, ಇಮೇ ಓಹಿತಾ ಭಾರಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಓಹಿತಭಾರಾ. ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ ಅರಹತ್ತಸಙ್ಖಾತೋ ಸಕೋ ಅತ್ಥೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅನುಪ್ಪತ್ತಸದತ್ಥಾ. ದಸವಿಧಮ್ಪಿ ಪರಿಕ್ಖೀಣಂ ಭವಸಂಯೋಜನಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭವಸಂಯೋಜನಾ. ಸಮ್ಮಾ ಕಾರಣೇಹಿ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಾ. ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ಞತ್ವಾ ಫಲವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭೇದನಧಮ್ಮೋತಿ ಭಿಜ್ಜನಸಭಾವೋ. ನಿಕ್ಖೇಪನಧಮ್ಮೋತಿ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಸಭಾವೋ. ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಹಿ ಅಜೀರಣಧಮ್ಮೋಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಆರಮ್ಮಣತೋ ಪಟಿವಿದ್ಧಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಂ ಹಿ ನ ಜೀರತಿ. ಇಧ ಪನಸ್ಸ ಜೀರಣಧಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿಕೋ ಕಿರಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ನಿಕ್ಖೇಪೋ. ಸಿವಿಕಸಾಲಾಯ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕಥಿತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಭಗವಾ ಚಿತ್ರಾನಿ ರಥಯಾನಾದೀನಿ ದಿಸ್ವಾ ದಿಟ್ಠಮೇವ ಉಪಮಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಜೀರನ್ತಿ ವೇ ರಾಜರಥಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಜೀರನ್ತೀತಿ ಜರಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ. ರಾಜರಥಾತಿ ರಞ್ಞೋ ಅಭಿರೂಹನರಥಾ. ಸುಚಿತ್ತಾತಿ ಸುವಣ್ಣರಜತಾದೀಹಿ ಸುಟ್ಠು ಚಿತ್ತಿತಾ. ಅಥೋ ಸರೀರಮ್ಪಿ ಜರಂ ಉಪೇತೀತಿ ಏವರೂಪೇಸು ಅನುಪಾದಿಣ್ಣಕೇಸು ಸಾರದಾರುಮಯೇಸು ರಥೇಸು ಜೀರನ್ತೇಸು ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕೇ ಉಪಾದಿಣ್ಣಕೇ ಮಂಸಲೋಹಿತಾದಿಮಯೇ ಸರೀರೇ ಕಿಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ? ಸರೀರಮ್ಪಿ ಜರಂ ಉಪೇತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸನ್ತೋ ಹವೇ ಸಬ್ಭಿ ಪವೇದಯನ್ತೀತಿ ಸನ್ತೋ ಸಬ್ಭೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತಂ ಧಮ್ಮೋ ನ ಜರಂ ಉಪೇತೀತಿ ಏವಂ ಪವೇದಯನ್ತಿ. ‘‘ಸತಂ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಂ ನ ಜೀರತಿ, ಅಜರಂ ಅಮತನ್ತಿ ಏವಂ ಕಥೇನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆಗಮ್ಮ ಸೀದನಸಭಾವಾ ಕಿಲೇಸಾ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಸಬ್ಭೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇತಿ ಪುರಿಮಪದಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸನ್ತೋ ಹವೇ ಸಬ್ಭಿ ಪವೇದಯನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಇದಂ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸತಂ ಧಮ್ಮೋ ನ ಜರಂ ಉಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸನ್ತೋ ಸಬ್ಭಿ ಪವೇದಯನ್ತಿ. ಅಜರಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸತಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುನ್ದರಾಧಿವಚನಂ ವಾ ಏತಂ ಸಬ್ಭೀತಿ. ಯಂ ಸಬ್ಭಿಧಮ್ಮಭೂತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸನ್ತೋ ಪವೇದಯನ್ತಿ ಕಥಯನ್ತಿ, ಸೋ ಸತಂ ಧಮ್ಮೋ ನ ಜರಂ ಉಪೇತೀತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ. ತತಿಯಂ.

೪. ಪಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೫. ಚತುತ್ಥೇ ರಹೋಗತಸ್ಸಾತಿ ರಹಸಿ ಗತಸ್ಸ. ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಸ್ಸಾತಿ ನಿಲೀನಸ್ಸ ಏಕೀಭೂತಸ್ಸ. ಏವಮೇತಂ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ ಇಧ ಭಗವಾ ಇಮಂ ಸುತ್ತಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಭಾಸಿತಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ. ಅನ್ತಕೇನಾಧಿಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಮರಣೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಸ್ಸ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಅತ್ತರಕ್ಖಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಹತ್ಥಿಕಾಯೋತಿ ಹತ್ಥಿಘಟಾ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಂವರೋತಿ ಪಿದಹನಂ. ಸಾಧು ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಂವರೋತಿ ಇಮಿನಾ ಕಮ್ಮಪಥಭೇದಂ ಅಪತ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸಂವರಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಲಜ್ಜೀತಿ ಹಿರಿಮಾ. ಲಜ್ಜೀಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ಓತ್ತಪ್ಪಮ್ಪಿ ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಅಪ್ಪಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೭. ಛಟ್ಠೇ ಉಳಾರೇ ಉಳಾರೇತಿ ಪಣೀತೇ ಚ ಬಹುಕೇ ಚ. ಮಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಮಾನಮಜ್ಜನೇನ ಮಜ್ಜನ್ತಿ. ಅತಿಸಾರನ್ತಿ ಅತಿಕ್ಕಮಂ. ಕೂಟನ್ತಿ ಪಾಸಂ. ಪಚ್ಛಾಸನ್ತಿ ಪಚ್ಛಾ ತೇಸಂ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಅಡ್ಡಕರಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೮. ಸತ್ತಮೇ ಕಾಮಹೇತೂತಿ ಕಾಮಮೂಲಕಂ. ಕಾಮನಿದಾನನ್ತಿ ಕಾಮಪಚ್ಚಯಾ. ಕಾಮಾಧಿಕರಣನ್ತಿ ಕಾಮಕಾರಣಾ. ಸಬ್ಬಾನಿ ಹೇತಾನಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವೇವಚನಾನೇವ. ಭದ್ರಮುಖೋತಿ ಸುನ್ದರಮುಖೋ. ಏಕದಿವಸಂ ಕಿರ ರಾಜಾ ಅಡ್ಡಕರಣೇ ನಿಸೀದಿ. ತತ್ಥ ಪಠಮತರಂ ಲಞ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ಅಮಚ್ಚಾ ಅಸ್ಸಾಮಿಕೇಪಿ ಸಾಮಿಕೇ ಕರಿಂಸು. ರಾಜಾ ತಂ ಞತ್ವಾ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ತಾವ ಪಥವಿಸ್ಸರಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾಪೇತೇ ಏವಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಪರಮ್ಮುಖಾ ಕಿಂ ನಾಮ ನ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ? ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತಿ ದಾನಿ ವಿಟಟೂಭೋ ಸೇನಾಪತಿ ಸಕೇನ ರಜ್ಜೇನ, ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಏವರೂಪೇಹಿ ಲಞ್ಜಖಾದಕೇಹಿ ಮುಸಾವಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಜ್ಜಾಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಖಿಪ್ಪಂವ ಓಡ್ಡಿತನ್ತಿ ಕುಮಿನಂ ವಿಯ ಓಡ್ಡಿತಂ. ಯಥಾ ಮಚ್ಛಾ ಓಡ್ಡಿತಂ ಕುಮಿನಂ ಪವಿಸನ್ತಾ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಏವಂ ಸತ್ತಾ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇನ ವತ್ಥುಕಾಮಂ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಾ ನ ಜಾನನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಮಲ್ಲಿಕಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೯. ಅಟ್ಠಮೇ ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ತೇ ಮಲ್ಲಿಕೇತಿ ಕಸ್ಮಾ ಪುಚ್ಛತಿ? ಅಯಂ ಕಿರ ಮಲ್ಲಿಕಾ ದುಗ್ಗತಮಾಲಾಕಾರಸ್ಸ ಧೀತಾ, ಏಕದಿವಸಂ ಆಪಣತೋ ಪೂವಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಮಾಲಾರಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾವ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಪಟಿಪಥೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರಂ ಭಗವನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಪವಿಸನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ತಂ ಭಗವತೋ ಅದಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ನಿಸೀದನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಚೀವರಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಭಗವಾ ತತ್ಥ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತಂ ಪೂವಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ, ಭನ್ತೇ, ಕೋ ವಿಪಾಕೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಆನನ್ದ, ಅಜ್ಜೇಸಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಠಮಭೋಜನಂ ಅದಾಸಿ, ಅಜ್ಜೇವ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ. ತಂದಿವಸಮೇವ ಚ ರಾಜಾ ಕಾಸಿಗಾಮೇ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೇನ ಯುದ್ಧೇನ ಪರಾಜಿತೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ನಗರಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮಾಲಾರಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಬಲಕಾಯಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಆಗಮೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಸಾ ವತ್ತಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ತಾಯ ವತ್ತೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ತಂ ಅನ್ತೇಪೂರಂ ಅತಿಹಾರಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ದುಗ್ಗತಕುಲಸ್ಸ ಧೀತುಯಾ ಮಹನ್ತಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ದಿನ್ನಂ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಇಮಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಂ ‘ಕೋ ತೇ ಪಿಯೋ’ತಿ? ಸಾ ‘ತ್ವಂ ಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಿಯೋ’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ಮಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ. ಅಥಸ್ಸಾಹಂ ‘ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ತ್ವಂಯೇವ ಪಿಯಾ’ತಿ ವಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ. ಇತಿ ಸೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಸ್ಸಾಸಜನನತ್ಥಂ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಪುಚ್ಛತಿ. ಸಾ ಪನ ದೇವೀ ಪಣ್ಡಿತಾ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ ಧಮ್ಮುಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ ಸಙ್ಘುಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ ಮಹಾಪಞ್ಞಾ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ನಾಯಂ ಪಞ್ಹೋ ರಞ್ಞೋ ಮುಖಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಸಾ ಸರಸೇನೇವ ಕಥೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಪುಚ್ಛಿ. ರಾಜಾ ತಾಯ ಸರಸೇನ ಕಥಿತತ್ತಾ ನಿವತ್ತಿತುಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಸಯಮ್ಪಿ ಸರಸೇನೇವ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಸಕಾರಣಂ ಇದಂ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ನಂ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ನೇವಜ್ಝಗಾತಿ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ. ಏವಂ ಪಿಯೋ ಪುಥು ಅತ್ತಾ ಪರೇಸನ್ತಿ ಯಥಾ ಏಕಸ್ಸ ಅತ್ತಾ ಪಿಯೋ, ಏವಂ ಪರೇಸಂ ಪುಥುಸತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಅತ್ತಾ ಪಿಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಯಞ್ಞಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೦. ನವಮೇ ಥೂಣೂಪನೀತಾನೀತಿ ಥೂಣಂ ಉಪನೀತಾನಿ, ಥೂಣಾಯ ಬದ್ಧಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಪರಿಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ರಞ್ಞೋ ಆರದ್ಧಯಞ್ಞೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆರೋಚಿತೋ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ರಞ್ಞಾ ಅಯಂ ಯಞ್ಞೋ ಆರದ್ಧೋ? ದುಸ್ಸುಪಿನಪಟಿಘಾತಾಯ. ಏಕದಿವಸಂ ಕಿರ ರಾಜಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪ್ಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧವರಗತೋ ನಗರಂ ಅನುಸಞ್ಚರನ್ತೋ ವಾತಪಾನಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಓಲೋಕಯಮಾನಂ ಏಕಂ ಇತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ ತತೋವ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ ತಸ್ಸಾ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಭಾವಂ ವಾ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಭಾವಂ ವಾ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಾ ‘‘ಏಸೋ ಮೇ ಸಾಮಿಕೋ ಆಪಣೇ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ ದಸ್ಸೇಸಿ. ರಾಜಪುರಿಸೋ ರಞ್ಞೋ ತಮತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ರಾಜಾ ತಂ ಪುರಿಸಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮಂ ಉಪಟ್ಠಹಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ನಾಹಂ, ದೇವ, ಉಪಟ್ಠಹಿತುಂ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಉಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ನ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಗ್ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಆವುಧಫಲಕಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಂ ಅಕಾಸಿ. ಉಪಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಗತಮತ್ತಮೇವ ಚ ನಂ ಪುನ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಉಪಟ್ಠಾಕೇನ ನಾಮ ರಞ್ಞೋ ವಚನಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ಗಚ್ಛ ಇತೋ ಯೋಜನಮತ್ತೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸೀಸಧೋವನಪೋಕ್ಖರಣೀ ಅತ್ಥಿ, ತತೋ ಅರುಣಮತ್ತಿಕಞ್ಚ ಲೋಹಿತುಪ್ಪಲಮಾಲಞ್ಚ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಏಹಿ. ಸಚೇ ಅಜ್ಜೇವ ನಾಗಚ್ಛಸಿ, ರಾಜದಣ್ಡಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ರಾಜಭಯೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗತೋ.

ರಾಜಾಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಗತೇ ದೋವಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಜ್ಜ ಸಾಯನ್ಹೇಯೇವ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ‘ಅಹಂ ರಾಜದೂತೋ’ತಿ ವಾ ‘ಉಪರಾಜದೂತೋ’ತಿ ವಾ ಭಣನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಮಾ ವಿವರೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಮತ್ತಿಕಞ್ಚ ಉಪ್ಪಲಾನಿ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಪಿಹಿತಮತ್ತೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಬಹುಂ ವದನ್ತೋಪಿ ದ್ವಾರಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಸ್ಸಯಭಯೇನ ಜೇತವನಂ ಗತೋ. ರಾಜಾಪಿ ರಾಗಪರಿಳಾಹೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಕಾಲೇ ನಿಸೀದತಿ, ಕಾಲೇ ತಿಟ್ಠತಿ, ಕಾಲೇ ನಿಪಜ್ಜತಿ, ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ನಿಸಿನ್ನಕೋವ ಮಕ್ಕಟನಿದ್ದಾಯ ನಿದ್ದಾಯತಿ.

ಪುಬ್ಬೇ ಚ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಾ ಪರದಾರಿಕಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ನನ್ದೋಪನನ್ದಾಯ ನಾಮ ಲೋಹಕುಮ್ಭಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು. ತೇ ಫೇಣುದ್ದೇಹಕಂ ಪಚ್ಚಮಾನಾ ತಿಂಸವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಕುಮ್ಭಿಯಾ ತಲಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ತಿಂಸವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಉಪರಿ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ. ತೇ ತಂ ದಿವಸಂ ಆಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದುಕ್ಕಟಭಯೇನ ಏಕೇಕಂ ಗಾಥಂ ವತ್ತುಕಾಮಾ ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಏಕೇಕಂ ಅಕ್ಖರಮೇವ ಆಹಂಸು. ಏಕೋ ಸ-ಕಾರಂ, ಏಕೋ ಸೋ-ಕಾರಂ, ಏಕೋ ನ-ಕಾರಂ, ಏಕೋ ದು-ಕಾರಂ ಆಹ. ರಾಜಾ ತೇಸಂ ನೇರಯಿಕಸತ್ತಾನಂ ಸದ್ದಂ ಸುತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸುಖಂ ಅವಿನ್ದಮಾನೋವ ತಂರತ್ತಾವಸೇಸಂ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ.

ಅರುಣೇ ಉಟ್ಠಿತೇ ಪುರೋಹಿತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಸುಖಸೇಯ್ಯಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ‘‘ಕುತೋ ಮೇ, ಆಚರಿಯ, ಸುಖ’’ನ್ತಿ? ವತ್ವಾ, ‘‘ಸುಪಿನೇ ಏವರೂಪೇ ಸದ್ದೇ ಅಸ್ಸೋಸಿ’’ನ್ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ – ‘‘ಇಮಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಇಮಿನಾ ಸುಪಿನೇನ ವುಡ್ಢಿ ವಾ ಹಾನಿ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಯಂ ಇಮಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಹೋತಿ, ಗೋತಮಸಾವಕಾನಂ ಹೋತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಲಭನ್ತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ‘‘ಭಾರಿಯೋ ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸುಪಿನೋ ತೀಸು ಜಾನೀಸು ಏಕಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ರಜ್ಜನ್ತರಾಯೋ ವಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯೋ ವಾ, ದೇವೋ ವಾ ನ ವಸ್ಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಕಥಂ ಸೋತ್ಥಿ ಭವೇಯ್ಯ ಆಚರಿಯಾತಿ? ‘‘ಮನ್ತೇತ್ವಾ ಞಾತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ಗಚ್ಛಥ ಆಚರಿಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸೋತ್ಥಿಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ.

ಸೋ ಸಿವಿಕಸಾಲಾಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ, ‘‘ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏವಂ ವದಥಾ’’ತಿ ತಯೋ ವಗ್ಗೇ ಅಕಾಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಸುಖಸೇಯ್ಯಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ರಾಜಾ ಪುರೋಹಿತಸ್ಸ ಕಥಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಕಥಂ ಸೋತ್ಥಿ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಮಹಾಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ – ‘‘ಸಬ್ಬಪಞ್ಚಸತಂ ಯಞ್ಞಂ ಯಜಿತ್ವಾ ಏತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸೋತ್ಥಿ ಭವೇಯ್ಯ, ಏವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಚರಿಯಾ ಕಥೇನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ರಾಜಾ ತೇಸಂ ಸುತ್ವಾ ಅನಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ದುತಿಯವಗ್ಗಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಕಥೇಸುಂ. ತಥಾ ತತಿಯವಗ್ಗಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಪಿ. ಅಥ ರಾಜಾ ‘‘ಯಞ್ಞಂ ಕರೋನ್ತೂ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಉಸಭಾದಯೋ ಪಾಣೇ ಆಹರಾಪೇಸುಂ. ನಗರೇ ಮಹಾಸದ್ದೋ ಉದಪಾದಿ. ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ಮಲ್ಲಿಕಾ ರಾಜಾನಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ – ‘‘ಹನ್ದ ಕುತೋ ನು ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಗಚ್ಛಸಿ ದಿವಾದಿವಸ್ಸಾ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸುಪಿನಕೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸದ್ದಾ ಸುತಾ, ಸೋಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪುಚ್ಛಿಂ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘ಭಾರಿಯೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸುಪಿನೋ, ಸಬ್ಬಪಞ್ಚಸತಂ ಯಞ್ಞಂ ಯಜಿತ್ವಾ ಪಟಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋಮಾತಿ ಆರದ್ಧಾ’’’ತಿ ಆಹ. ಕಿನ್ತಿ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಸದ್ದಾ ಸುತಾತಿ. ಸೋ ಯಥಾಸುತಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ ಆಹ – ಪುಬ್ಬೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ಚತ್ತಾರೋ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಾ ಪರದಾರಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ನನ್ದೋಪನನ್ದಾಯ ಲೋಹಕುಮ್ಭಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಮತ್ಥಕೇ ಉಗ್ಗಚ್ಛಿಂಸು.

ತತ್ಥ ಏಕೋ –

‘‘ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ ಸಬ್ಬಸೋ;

ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಮಾನಾನಂ, ಕದಾ ಅನ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.(ಪೇ. ವ. ೮೦೨; ಜಾ. ೧.೪.೫೪) –

ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವತ್ಥುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ದುತಿಯೋ –

‘‘ಸೋಹಂ ನೂನ ಇತೋ ಗನ್ತ್ವಾ, ಯೋನಿಂ ಲದ್ಧಾನ ಮಾನುಸಿಂ;

ವದಞ್ಞೂ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಕಾಹಾಮಿ ಕುಸಲಂ ಬಹು’’ನ್ತಿ. (ಪೇ. ವ. ೮೦೫; ಜಾ. ೧.೪.೫೬) –

ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವತ್ಥುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ತತಿಯೋ –

‘‘ನತ್ಥಿ ಅನ್ತೋ ಕುತೋ ಅನ್ತೋ, ನ ಅನ್ತೋ ಪಟಿದಿಸ್ಸತಿ;

ತದಾ ಹಿ ಪಕತಂ ಪಾಪಂ, ಮಮ ತುಯ್ಹಞ್ಚ ಮಾರಿಸಾ’’ತಿ. (ಪೇ. ವ. ೮೦೩; ಜಾ. ೧.೪.೫೫) –

ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವತ್ಥುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಚತುತ್ಥೋ –

‘‘ದುಜ್ಜೀವಿತಮಜೀವಿಮ್ಹಾ, ಯೇ ಸನ್ತೇ ನ ದದಮ್ಹಸೇ;

ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ಭೋಗೇಸು, ದೀಪಂ ನಾಕಮ್ಹ ಅತ್ತನೋ’’ತಿ. (ಪೇ. ವ. ೮೦೪; ಜಾ. ೧.೪.೫೩) –

ಇಮಂ. ತೇ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಏಕೇಕಂ ಅಕ್ಖರಂ ವತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ನಿಮುಗ್ಗಾ. ಇತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇ ನೇರಯಿಕಸತ್ತಾ ಯಥಾಕಮ್ಮೇನ ವಿರವಿಂಸು. ತಸ್ಸ ಸದ್ದಸ್ಸ ಸುತಪಚ್ಚಯಾ ತುಯ್ಹಂ ಹಾನಿ ವಾ ವುಡ್ಢಿ ವಾ ನತ್ಥಿ. ಏತ್ತಕಾನಂ ಪನ ಪಸೂನಂ ಘಾತನಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಭಾರಿಯನ್ತಿ ನಿರಯಭಯೇನ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ರಾಜಾ ದಸಬಲೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ, ‘‘ಮುಞ್ಚಾಮಿ, ನೇಸಂ ಜೀವಿತಂ ದದಾಮಿ, ಹರಿತಾನಿ ಚೇವ ತಿಣಾನಿ ಖಾದನ್ತು, ಸೀತಲಾನಿ ಚ ಪಾನೀಯಾನಿ ಪಿವನ್ತು, ಸೀತೋ ಚ ನೇಸಂ ವಾತೋ ಉಪವಾಯತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಗಚ್ಛಥ ಹಾರೇಥಾ’’ತಿ ಮನುಸ್ಸೇ ಆಣಾಪೇಸಿ. ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಪಾಣಸಙ್ಘಂ ಬನ್ಧನತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ನಗರೇ ಧಮ್ಮಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸುಂ.

ಅಥ ರಾಜಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏಕರತ್ತಿ ನಾಮ ತಿಯಾಮಾ ಹೋತಿ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಅಜ್ಜ ದ್ವೇ ರತ್ತಿಯೋ ಏಕತೋ ಘಟಿತಾ ವಿಯ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ. ಸೋಪಿ ಪುರಿಸೋ ತತ್ಥೇವ ನಿಸಿನ್ನೋ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಯೋಜನಂ ನಾಮ ಚತುಗಾವುತಂ ಹೋತಿ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಅಜ್ಜ ದ್ವೇ ಯೋಜನಾನಿ ಏಕತೋ ಕತಾನಿ ವಿಯ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ – ‘‘ಜಾಗರಸ್ಸ ತಾವ ರತ್ತಿಯಾ ದೀಘಭಾವೋ ಪಾಕಟೋ, ಸನ್ತಸ್ಸ ಯೋಜನಸ್ಸ ದೀಘಭಾವೋ ಪಾಕಟೋ, ವಟ್ಟಪತಿತಸ್ಸ ಪನ ಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಅನಮತಗ್ಗಸಂಸಾರವಟ್ಟಂ ಏಕನ್ತದೀಘಮೇವಾ’’ತಿ ರಾಜಾನಞ್ಚ ತಞ್ಚ ಪುರಿಸಂ ನೇರಯಿಕಸತ್ತೇ ಚ ಆರಬ್ಭ ಧಮ್ಮಪದೇ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ದೀಘಾ ಜಾಗರತೋ ರತ್ತಿ, ದೀಘಂ ಸನ್ತಸ್ಸ ಯೋಜನಂ;

ದೀಘೋ ಬಾಲಾನಂ ಸಂಸಾರೋ, ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಅವಿಜಾನತ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೬೦);

ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋ ಇತ್ಥಿಸಾಮಿಕೋ ಪುರಿಸೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ಕಾರಣಂ ಜಾನಿತ್ವಾ.

ಅಸ್ಸಮೇಧನ್ತಿಆದೀಸು – ಪೋರಾಣರಾಜಕಾಲೇ ಕಿರ ಸಸ್ಸಮೇಧಂ ಪುರಿಸಮೇಧಂ ಸಮ್ಮಾಪಾಸಂ ವಾಚಾಪೇಯ್ಯನ್ತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂನಿ ಅಹೇಸುಂ, ಯೇಹಿ ರಾಜಾನೋ ಲೋಕಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿಂಸು. ತತ್ಥ ನಿಪ್ಫನ್ನಸಸ್ಸತೋ ದಸಮಭಾಗಗ್ಗಹಣಂ ಸಸ್ಸಮೇಧಂ ನಾಮ, ಸಸ್ಸಸಮ್ಪಾದನೇ ಮೇಧಾವಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಹಾಯೋಧಾನಂ ಛಮಾಸಿಕಂ ಭತ್ತ-ವೇತನಾನುಪ್ಪದಾನಂ ಪುರಿಸಮೇಧಂ ನಾಮ, ಪುರಿಸಸಙ್ಗಣ್ಹನೇ ಮೇಧಾವಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಲಿದ್ದಮನುಸ್ಸಾನಂ ಹತ್ಥತೋ ಲೇಖಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೀಣಿ ವಸ್ಸಾನಿ ವಿನಾವ ವಡ್ಢಿಯಾ ಸಹಸ್ಸದ್ವಿಸಹಸ್ಸಮತ್ತಧನಾನುಪ್ಪದಾನಂ ಸಮ್ಮಾಪಾಸಂ ನಾಮ. ತಞ್ಹಿ ಸಮ್ಮಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಪಾಸೇತಿ, ಹದಯೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಿಯ ಠಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಮ್ಮಾಪಾಸನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ತಾತ ಮಾತುಲಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸಣ್ಹವಾಚಾಭಣನಂ ವಾಚಾಪೇಯ್ಯಂ ನಾಮ, ಪಿಯವಾಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ ರಟ್ಠಂ ಇದ್ಧಞ್ಚೇವ ಹೋತಿ ಫೀತಞ್ಚ ಪಹೂತಅನ್ನಪಾನಂ ಖೇಮಂ ನಿರಬ್ಬುದಂ. ಮನುಸ್ಸಾ ಮುದಾ ಮೋದಮಾನಾ ಉರೇ ಪುತ್ತೇ ನಚ್ಚೇನ್ತಾ ಅಪಾರುತಘರದ್ವಾರಾ ವಿಹರನ್ತಿ. ಇದಂ ಘರದ್ವಾರೇಸು ಅಗ್ಗಳಾನಂ ಅಭಾವತೋ ನಿರಗ್ಗಳನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ ಪೋರಾಣಿಕಾ ಪವೇಣೀ.

ಅಪರಭಾಗೇ ಪನ ಓಕ್ಕಾಕರಾಜಕಾಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂನಿ ಇಮಞ್ಚ ರಟ್ಠಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಉದ್ಧಂಮೂಲಕಂ ಕತ್ವಾ ಅಸ್ಸಮೇಧಂ ಪುರಿಸಮೇಧನ್ತಿ ಆದಿಕೇ ಪಞ್ಚ ಯಞ್ಞೇ ನಾಮ ಅಕಂಸು. ತೇಸು ಅಸ್ಸಮೇತ್ಥ ಮೇಧನ್ತಿ ವಧನ್ತೀತಿ ಅಸ್ಸಮೇಧೋ. ದ್ವೀಹಿ ಪರಿಯಞ್ಞೇಹಿ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಏಕವೀಸತಿಯೂಪಸ್ಸ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಮಜ್ಝಿಮದಿವಸೇಯೇವ ಸತ್ತನವುತಿಪಞ್ಚಪಸುಸತಘಾತಭಿಂಸನಸ್ಸ ಠಪೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಞ್ಚ ಪುರಿಸೇ ಚ ಅವಸೇಸಸಬ್ಬವಿಭವದಕ್ಖಿಣಸ್ಸ ಯಞ್ಞಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಪುರಿಸಮೇತ್ಥ ಮೇಧನ್ತೀತಿ ಪುರಿಸಮೇಧೋ. ಚತೂಹಿ ಪರಿಯಞ್ಞೇಹಿ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಸದ್ಧಿಂ ಭೂಮಿಯಾ ಅಸ್ಸಮೇಧೇ ವುತ್ತವಿಭವದಕ್ಖಿಣಸ್ಸ ಯಞ್ಞಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಸಮ್ಮಮೇತ್ಥ ಪಾಸೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಮಾಪಾಸೋ. ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಸಮ್ಮಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪತಿತೋಕಾಸೇ ವೇದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಂಹಾರಿಮೇಹಿ ಯೂಪಾದೀಹಿ ಸರಸ್ಸತಿನದಿಯಾ ನಿಮುಗ್ಗೋಕಾಸತೋ ಪಭುತಿ ಪಟಿಲೋಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಸತ್ರಯಾಗಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ವಾಜಮೇತ್ಥ ಪಿವನ್ತೀತಿ ವಾಜಪೇಯ್ಯೋ. ಏಕೇನ ಪರಿಯಞ್ಞೇನ ಸತ್ತರಸಹಿ ಪಸೂಹಿ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಬೇಲುವಯೂಪಸ್ಸ ಸತ್ತರಸಕದಕ್ಖಿಣಸ್ಸ ಯಞ್ಞಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಅಗ್ಗಳಾತಿ ನಿರಗ್ಗಳೋ. ನವಹಿ ಪರಿಯಞ್ಞೇಹಿ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಸದ್ಧಿಂ ಭೂಮಿಯಾ ಚ ಪುರಿಸೇಹಿ ಚ ಅಸ್ಸಮೇಧೇ ವುತ್ತವಿಭವದಕ್ಖಿಣಸ್ಸ ಸಬ್ಬಮೇಧಪರಿಯಾಯನಾಮಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮೇಧವಿಕಪ್ಪಸ್ಸೇವೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಮಹಾರಮ್ಭಾತಿ ಮಹಾಕಿಚ್ಚಾ ಮಹಾಕರಣೀಯಾ. ಸಮ್ಮಗ್ಗತಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಬುದ್ಧಾದಯೋ. ನಿರಾರಮ್ಭಾತಿ ಅಪ್ಪತ್ಥಾ ಅಪ್ಪಕಿಚ್ಚಾ. ಯಜನ್ತಿ ಅನುಕುಲನ್ತಿ ಅನುಕುಲೇಸು ಯಜನ್ತಿ, ಯಂ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಾದಿ ಪುಬ್ಬಪುರಿಸೇಹಿ ಪಟ್ಠಪಿತಂ, ತಂ ಅಪರಾಪರಂ ಅನುಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ದದನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನವಮಂ.

೧೦. ಬನ್ಧನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೧. ದಸಮೇ ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ರಞ್ಞಾತಿ ಇದಂ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸುಕತಕಾರಣಂ ಆರೋಚೇನ್ತಾ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಞ್ಞೋ ಕಿರ ಸಕ್ಕೇನ ಕುಸರಾಜಸ್ಸ ದಿನ್ನೋ ಅಟ್ಠವಙ್ಕೋ ಮಣಿ ಪವೇಣಿಯಾ ಆಗತೋ. ರಾಜಾ ಅಲಙ್ಕರಣಕಾಲೇ ತಂ ಮಣಿಂ ಆಹರಥಾತಿ ಆಹ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಠಪಿತಟ್ಠಾನೇ ನ ಪಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ಅನ್ತೋಘರಚಾರಿನೋ ‘‘ಮಣಿಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ದೇಥಾ’’ತಿ ಬನ್ಧಾಪೇಸಿ. ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಮಣಿಪಟಿಸಾಮಕಾನಂ ಏಕಂ ಉಪಾಯಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ತೇ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ ಥೇರೋ, ಥೇರಸ್ಸ ವಚನಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ. ಪಟಿಸಾಮಕಮನುಸ್ಸಾ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಉದಕಚಾಟಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಾಣಿಯಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಆಹಂಸು – ‘‘ಸಾಟಕಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಏತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಹತ್ಥಂ ಓತಾರೇಥಾ’’ತಿ. ಮಣಿಚೋರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ರಾಜಭಣ್ಡಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ವಾ ವಲಞ್ಜೇತುಂ ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ. ಸೋ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಣಿಂ ಉಪಕಚ್ಛಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಾಟಕಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಆಗಮ್ಮ ಉದಕಚಾಟಿಯಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಮಹಾಜನೇ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇ ರಾಜಮನುಸ್ಸಾ ಚಾಟಿಯಂ ಹತ್ಥಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಮಣಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಅದಂಸು. ‘‘ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ಕಿರ ದಸ್ಸಿತನಯೇನ ಮಣಿ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ಮಹಾಜನೋ ಕೋಲಾಹಲಂ ಅಕಾಸಿ. ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಂ ಕಾರಣಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆರೋಚೇನ್ತಾ ಇಮಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ – ‘‘ಅನಚ್ಛರಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಂ ಆನನ್ದೋ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಹತ್ಥಾರುಳ್ಹಮಣಿಂ ಆಹರಾಪೇಯ್ಯ, ಯತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇ ಪಣ್ಡಿತಾ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣೇ ಠತ್ವಾ ಅಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಮ್ಪಿ ಹತ್ಥಾರುಳ್ಹಂ ಭಣ್ಡಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಅದಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ –

‘‘ಉಕ್ಕಟ್ಠೇ ಸೂರಮಿಚ್ಛನ್ತಿ, ಮನ್ತೀಸು ಅಕುತೂಹಲಂ;

ಪಿಯಞ್ಚ ಅನ್ನಪಾನಮ್ಹಿ, ಅತ್ಥೇ ಜಾತೇ ಚ ಪಣ್ಡಿತ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೯೨) –

ಮಹಾಸಾರಜಾತಕಂ ಕಥೇಸಿ.

ನ ತಂ ದಳ್ಹನ್ತಿ ತಂ ಬನ್ಧನಂ ಥಿರನ್ತಿ ನ ಕಥೇನ್ತಿ. ಯದಾಯಸನ್ತಿ ಯಂ ಆಯಸಾ ಕತಂ. ಸಾರತ್ತರತ್ತಾತಿ ಸುಟ್ಠು ರತ್ತರತ್ತಾ, ಸಾರತ್ತೇನ ವಾ ರತ್ತಾ ಸಾರತ್ತರತ್ತಾ, ಸಾರಂ ಇದನ್ತಿ ಮಞ್ಞನಾಯ ರತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪೇಕ್ಖಾತಿ ಆಲಯೋ ನಿಕನ್ತಿ. ಆಹೂತಿ ಕಥೇನ್ತಿ. ಓಹಾರಿನನ್ತಿ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಆಕಡ್ಢನಕಂ. ಸಿಥಿಲನ್ತಿ ನ ಆಯಸಾದಿಬನ್ಧನಂ ವಿಯ ಇರಿಯಾಪಥಂ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಂ. ತೇನ ಹಿ ಬನ್ಧನೇನ ಬದ್ಧಾ ಪರದೇಸಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯೇವ. ದುಪ್ಪಮುಞ್ಚನ್ತಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ಲೋಕುತ್ತರಞಾಣೇನ ಮುಞ್ಚಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯನ್ತಿ. ದಸಮಂ.

ಪಠಮೋ ವಗ್ಗೋ.

೨. ದುತಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಸತ್ತಜಟಿಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೨. ದುತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ಮಿಗಾರಮಾತುಪಾಸಾದೇತಿ ಪುಬ್ಬಾರಾಮಸಙ್ಖಾತೇ ವಿಹಾರೇ ಮಿಗಾರಮಾತುಯಾ ಪಾಸಾದೇ. ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಅತೀತೇ ಸತಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪಮತ್ಥಕೇ ಏಕಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಪದುಮುತ್ತರಂ ಭಗವನ್ತಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸತಸಹಸ್ಸದಾನಂ ದತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ – ‘‘ಅನಾಗತೇ ತುಮ್ಹಾದಿಸಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ ಹೋಮೀ’’ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ಸಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವೇಸು ಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಭದ್ದಿಯನಗರೇ ಮೇಣ್ಡಕಪುತ್ತಸ್ಸ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿನೋ ಗೇಹೇ ಸುಮನದೇವಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ಜಾತಕಾಲೇ ಚಸ್ಸಾ ವಿಸಾಖಾತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸಾ ಯದಾ ಭಗವಾ ಭದ್ದಿಯನಗರಂ ಅಗಮಾಸಿ, ತದಾ ಪಞ್ಚಹಿ ದಾರಿಕಾಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಗತಾ ಪಠಮದಸ್ಸನಮ್ಹಿಯೇವ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅಹೋಸಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪುಣ್ಣವಡ್ಢನಕುಮಾರಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಗತಾ. ತತ್ಥ ನಂ ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿ ಮಾತಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಿಗಾರಮಾತಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಾಯ ಕಾರಿತೇ ಪಾಸಾದೇ.

ಬಹಿ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇತಿ ಪಾಸಾದದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸ್ಸ ಬಹಿ, ನ ವಿಹಾರದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸ್ಸ. ಸೋ ಕಿರ ಪಾಸಾದೋ ಲೋಹಪಾಸಾದೋ ವಿಯ ಸಮನ್ತಾ ಚತುದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಯುತ್ತೇನ ಪಾಕಾರೇನ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ. ತೇಸು ಪಾಚೀನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸ್ಸ ಬಹಿ ಪಾಸಾದಚ್ಛಾಯಾಯಂ ಪಾಚೀನಲೋಕಧಾತುಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ.

ಪರೂಳ್ಹಕಚ್ಛನಖಲೋಮಾತಿ ಪರೂಳ್ಹಕಚ್ಛಾ ಪರೂಳ್ಹನಖಾ ಪರೂಳ್ಹಲೋಮಾ, ಕಚ್ಛಾದೀಸು ದೀಘಲೋಮಾ ದೀಘನಖಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖಾರಿವಿವಿಧನ್ತಿ ವಿವಿಧಖಾರಿಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಂ ಪಬ್ಬಜಿತಪರಿಕ್ಖಾರಭಣ್ಡಕಂ. ಅವಿದೂರೇ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಅವಿದೂರಮಗ್ಗೇನ ನಗರಂ ಪವಿಸನ್ತಿ. ರಾಜಾಹಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ, ಮಯ್ಹಂ ನಾಮಂ ತುಮ್ಹೇ ಜಾನಾಥಾತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ರಾಜಾ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಏವರೂಪಾನಂ ನಗ್ಗಭೋಗ್ಗನಿಸ್ಸಿರಿಕಾನಂ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ. ಸಙ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಾಯ. ಏವಂ ಹಿಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ಏತೇಸಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ‘ಮಯಂ ಪುತ್ತದಾರಂ ಪಹಾಯ ಏತಸ್ಸತ್ಥಾಯ ದುಬ್ಭೋಜನದುಕ್ಖಸೇಯ್ಯಾದೀನಿ ಅನುಭೋಮ, ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಞ್ಜಲಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಕರೋತೀ’ತಿ ಅತ್ತನಾ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ನ ಕಥೇಯ್ಯುಂ. ಏವಂ ಕತೇ ಪನ ಅನಿಗೂಹಿತ್ವಾ ಕಥೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಕಾಸಿ. ಅಪಿಚ ಸತ್ಥು ಅಜ್ಝಾಸಯಜಾನನತ್ಥಂ ಏವಮಕಾಸಿ.

ಕಾಸಿಕಚನ್ದನನ್ತಿ ಸಣ್ಹಚನ್ದನಂ. ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನನ್ತಿ ವಣ್ಣಗನ್ಧತ್ಥಾಯ ಮಾಲಂ, ಸುಗನ್ಧಭಾವತ್ಥಾಯ ಗನ್ಧಂ, ವಣ್ಣಗನ್ಧತ್ಥಾಯ ವಿಲೇಪನಞ್ಚ ಧಾರೇನ್ತೇನ.

ಸಂವಾಸೇನಾತಿ ಸಹವಾಸೇನ. ಸೀಲಂ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಯಂ ಸುಸೀಲೋ ವಾ ದುಸ್ಸೀಲೋ ವಾತಿ ಸಂವಸನ್ತೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೇನ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ. ತಞ್ಚ ಖೋ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ ನ ಇತ್ತರನ್ತಿ ತಞ್ಚ ಸೀಲಂ ದೀಘೇನ ಕಾಲೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ನ ಇತ್ತರೇನ. ದ್ವೀಹತೀಹಞ್ಹಿ ಸಂಯತಾಕಾರೋ ಚ ಸಂವುತಿನ್ದ್ರಿಯಾಕಾರೋ ಚ ನ ಸಕ್ಕಾ ದಸ್ಸೇತುಂ. ಮನಸಿಕರೋತಾತಿ ಸೀಲಮಸ್ಸ ಪರಿಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೇನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೇನೇವ ಸಕ್ಕಾ ಜಾನಿತುಂ, ನ ಇತರೇನ. ಪಞ್ಞವತಾತಿ ತಮ್ಪಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞೇನೇವ ಪಣ್ಡಿತೇನ. ಬಾಲೋ ಹಿ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋಪಿ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ.

ಸಂವೋಹಾರೇನಾತಿ ಕಥನೇನ.

‘‘ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ವೋಹಾರಂ ಉಪಜೀವತಿ;

ಏವಂ ವಾಸೇಟ್ಠ ಜಾನಾಹಿ, ವಾಣಿಜೋ ಸೋ ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ. (ಮ. ನಿ. ೨.೪೫೭) –

ಏತ್ಥ ಹಿ ಬ್ಯವಹಾರೋ ವೋಹಾರೋ ನಾಮ. ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಅರಿಯವೋಹಾರಾ ಚತ್ತಾರೋ ಅನರಿಯವೋಹಾರಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೧೩) ಏತ್ಥ ಚೇತನಾ. ‘‘ಸಙ್ಖಾ ಸಮಞ್ಞಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ವೋಹಾರೋ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೩೧೩-೧೩೧೫) ಏತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತಿ. ‘‘ವೋಹಾರಮತ್ತೇನ ಸೋ ವೋಹರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೫) ಏತ್ಥ ಕಥಾ ವೋಹಾರೋ. ಇಧಾಪಿ ಏಸೋವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಹಿ ಸಮ್ಮುಖಾ ಕಥಾ ಪರಮ್ಮುಖಾಯ ಕಥಾಯ ನ ಸಮೇತಿ, ಪರಮ್ಮುಖಾ ಕಥಾ ಚ ಸಮ್ಮುಖಾಯ ಕಥಾಯ, ತಥಾ ಪುರಿಮಕಥಾ ಚ ಪಚ್ಛಿಮಕಥಾಯ, ಪಚ್ಛಿಮಕಥಾ ಚ ಪುರಿಮಕಥಾಯ. ಸೋ ಕಥೇನ್ತೇನೇವ ಸಕ್ಕಾ ಜಾನಿತುಂ ‘‘ಅಸುಚಿ ಏಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ. ಸುಚಿಸೀಲಸ್ಸ ಪನ ಪುರಿಮಂ ಪಚ್ಛಿಮೇನ, ಪಚ್ಛಿಮಞ್ಚ ಪುರಿಮೇನ ಸಮೇತಿ, ಸಮ್ಮುಖಾಕಥಿತಂ ಪರಮ್ಮುಖಾಕಥಿತೇನ, ಪರಮ್ಮುಖಾಕಥಿತಞ್ಚ ಸಮ್ಮುಖಾಕಥಿತೇನ, ತಸ್ಮಾ ಕಥೇನ್ತೇನ ಸಕ್ಕಾ ಸುಚಿಭಾವೋ ಜಾನಿತುನ್ತಿ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

ಥಾಮೋತಿ ಞಾಣಥಾಮೋ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ಞಾಣಥಾಮೋ ನತ್ಥಿ, ಸೋ ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಉಪದ್ದವೇಸು ಗಹೇತಬ್ಬಗ್ಗಹಣಂ ಕತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅದ್ವಾರಘರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ವಿಯ ಚರತಿ. ತೇನಾಹ ಆಪದಾಸು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಥಾಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ. ಸಾಕಚ್ಛಾಯಾತಿ ಸಂಕಥಾಯ. ದುಪ್ಪಞ್ಞಸ್ಸ ಹಿ ಕಥಾ ಉದಕೇ ಗೇಣ್ಡು ವಿಯ ಉಪ್ಪಲವತಿ, ಪಞ್ಞವತೋ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಭಾನಂ ಅನನ್ತರಂ ಹೋತಿ. ಉದಕವಿಪ್ಫನ್ದಿತೇನೇವ ಹಿ ಮಚ್ಛೋ ಖುದ್ದಕೋ ವಾ ಮಹನ್ತೋ ವಾತಿ ಞಾಯತಿ. ಓಚರಕಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾಚರಕಾ. ಚರಾ ಹಿ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇನ ಚರನ್ತಾಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ – ಚರಕಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಓಚರಿತ್ವಾತಿ ಅವಚರಿತ್ವಾ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ, ತಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ರಜೋಜಲ್ಲನ್ತಿ ರಜಞ್ಚ ಜಲ್ಲಞ್ಚ. ವಣ್ಣರೂಪೇನಾತಿ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನೇನ. ಇತ್ತರದಸ್ಸನೇನಾತಿ ಲಹುಕದಸ್ಸನೇನ. ವಿಯಞ್ಜನೇನಾತಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಭಣ್ಡಕೇನ. ಪತಿರೂಪಕೋ ಮತ್ತಿಕಾಕುಣ್ಡಲೋವಾತಿ ಸುವಣ್ಣಕುಣ್ಡಲಪತಿರೂಪಕೋ ಮತ್ತಿಕಾಕುಣ್ಡಲೋವ. ಲೋಹಡ್ಢಮಾಸೋತಿ ಲೋಹಡ್ಢಮಾಸಕೋ. ಪಠಮಂ.

೨. ಪಞ್ಚರಾಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೩. ದುತಿಯೇ ರೂಪಾತಿ ನೀಲಪೀತಾದಿಭೇದಂ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ. ಕಾಮಾನಂ ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಏತಂ ಕಾಮಾನಂ ಉತ್ತಮಂ ಸೇಟ್ಠನ್ತಿ ರೂಪಗರುಕೋ ಆಹ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯತೋತಿ ಯದಾ. ಮನಾಪಪರಿಯನ್ತನ್ತಿ ಮನಾಪನಿಪ್ಫತ್ತಿಕಂ ಮನಾಪಕೋಟಿಕಂ. ತತ್ಥ ದ್ವೇ ಮನಾಪಾನಿ ಪುಗ್ಗಲಮನಾಪಂ ಸಮ್ಮುತಿಮನಾಪಞ್ಚ. ಪುಗ್ಗಲಮನಾಪಂ ನಾಮ ಯಂ ಏಕಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಇಟ್ಠಂ ಕನ್ತಂ ಹೋತಿ, ತದೇವ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅನಿಟ್ಠಂ ಅಕನ್ತಂ. ಪಚ್ಚನ್ತವಾಸೀನಞ್ಹಿ ಗಣ್ಡುಪ್ಪಾದಾಪಿ ಇಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತಿ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ, ಮಜ್ಝಿಮದೇಸವಾಸೀನಂ ಅತಿಜೇಗುಚ್ಛಾ. ತೇಸಞ್ಚ ಮೋರಮಂಸಾದೀನಿ ಇಟ್ಠಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಇತರೇಸಂ ತಾನಿ ಅತಿಜೇಗುಚ್ಛಾನಿ. ಇದಂ ಪುಗ್ಗಲಮನಾಪಂ. ಇತರಂ ಸಮ್ಮುತಿಮನಾಪಂ.

ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಂ ನಾಮ ಲೋಕೇ ಪಟಿವಿಭತ್ತಂ ನತ್ಥಿ, ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಪನ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಂ. ವಿಭಜನ್ತೇನ ಚ ನ ಅತಿಇಸ್ಸರಾನಂ ಮಹಾಸಮ್ಮತಮಹಾಸುದಸ್ಸನಧಮ್ಮಾಸೋಕಾದೀನಂ ವಸೇನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಂ. ತೇಸಞ್ಹಿ ದಿಪ್ಪಕಪ್ಪಮ್ಪಿ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಮನಾಪಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ಅತಿದುಗ್ಗತಾನಂ ದುಲ್ಲಭನ್ನಪಾನಾನಂ ವಸೇನಪಿ ನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಂ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಕಣಾಜಕಭತ್ತಸಿತ್ಥಾನಿಪಿ ಪೂತಿಮಂಸಸ್ಸ ರಸೋಪಿ ಅತಿಮಧುರೋ ಅಮತಸದಿಸೋ ಹೋತಿ. ಮಜ್ಝಿಮಾನಂ ಪನ ಗಣಕಮಹಾಮತ್ತಸೇಟ್ಠಿ ಕುಟುಮ್ಬಿಕವಾಣಿಜಾದೀನಂ ಕಾಲೇನ ಇಟ್ಠಂ ಕಾಲೇನ ಅನಿಟ್ಠಂ ಲಭಮಾನಾನಂ ವಸೇನ ವಿಭಜಿತಬ್ಬಂ. ತಞ್ಚ ಪನೇತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಜವನಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಜವನಞ್ಹಿ ಇಟ್ಠೇಪಿ ರಜ್ಜತಿ ಅನಿಟ್ಠೇಪಿ, ಇಟ್ಠೇಪಿ ದುಸ್ಸತಿ ಅನಿಟ್ಠೇಪಿ. ಏಕನ್ತತೋ ಪನ ವಿಪಾಕಚಿತ್ತಂ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ಬುದ್ಧಂ ವಾ ಸಙ್ಘಂ ವಾ ಮಹಾಚೇತಿಯಾದೀನಿ ವಾ ಉಳಾರಾನಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ಪಿದಹನ್ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಕಣ್ಣೇ ಥಕೇನ್ತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ ಪನ ತೇಸಂ ಕುಸಲವಿಪಾಕಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಗೂಥಸೂಕರಾದಯೋ ಗೂಥಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ ಖಾದಿತುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಗೂಥದಸ್ಸನೇ ಪನ ನೇಸಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಸ್ಸ ಗನ್ಧಘಾಯನೇ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ, ರಸಸಾಯನೇ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಅಕುಸಲವಿಪಾಕಮೇವ ಹೋತಿ. ಭಗವಾ ಪನ ಪುಗ್ಗಲಮನಾಪತಂ ಸನ್ಧಾಯ ತೇ ಚ, ಮಹಾರಾಜ, ರೂಪಾತಿಆದಿಮಾಹ.

ಚನ್ದನಙ್ಗಲಿಕೋತಿ ಇದಂ ತಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಪಟಿಭಾತಿ ಮಂ ಭಗವಾತಿ ಭಗವಾ ಮಯ್ಹಂ ಏಕಂ ಕಾರಣಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ತಸ್ಸ ತೇ ಪಞ್ಚ ರಾಜಾನೋ ಆಮುತ್ತಮಣಿಕುಣ್ಡಲೇ ಸಜ್ಜಿತಾಯ ಆಪಾನಭೂಮಿಯಾ ನಿಸಿನ್ನವಸೇನೇವ ಮಹತಾ ರಾಜಾನುಭಾವೇನ ಪರಮೇನ ಇಸ್ಸರಿಯವಿಭವೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾಪಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಿವಾ ಪದೀಪೇ ವಿಯ ಉದಕಾಭಿಸಿತ್ತೇ ಅಙ್ಗಾರೇ ವಿಯ ಸೂರಿಯುಟ್ಠಾನೇ ಖಜ್ಜೋಪನಕೇ ವಿಯ ಚ ಹತಪ್ಪಭೇ ಹತಸೋಭೇ ತಂ ತಥಾಗತಞ್ಚ ತೇಹಿ ಸತಗುಣೇನ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ವಿರೋಚಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಮಹನ್ತಾ ವತ ಭೋ ಬುದ್ಧಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ಪಟಿಭಾನಂ ಉದಪಾದಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ.

ಕೋಕನದನ್ತಿ ಪದುಮಸ್ಸೇವೇತಂ ವೇವಚನಂ. ಪಾತೋತಿ ಕಾಲಸ್ಸೇವ. ಸಿಯಾತಿ ಭವೇಯ್ಯ. ಅವೀತಗನ್ಧನ್ತಿ ಅವಿಗತಗನ್ಧಂ. ಅಙ್ಗೀರಸನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ. ಭಗವತೋ ಹಿ ಅಙ್ಗತೋ ರಸ್ಮಿಯೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಙ್ಗೀರಸೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾ ಕೋಕನದಸಙ್ಖಾತಂ ಪದುಮಂ ಪಾತೋವ ಫುಲ್ಲಂ ಅವೀತಗನ್ಧಂ ಸಿಯಾ, ಏವಮೇವ ಭಗವನ್ತಂ ಅಙ್ಗೀರಸಂ ತಪನ್ತಂ ಆದಿಚ್ಚಮಿವ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ವಿರೋಚಮಾನಂ ಪಸ್ಸಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ. ಭಗವನ್ತಂ ಅಚ್ಛಾದೇಸೀತಿ ಭಗವತೋ ಅದಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲೋಕವೋಹಾರತೋ ಪನೇತ್ಥ ಈದಿಸಂ ವಚನಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ಕಿರ ಉಪಾಸಕೋ – ‘‘ಏತೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಗುಣೇಸು ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಪಞ್ಚ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇ ದೇನ್ತಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ತೇ ಭಗವತೋವ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ದೋಣಪಾಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೪. ತತಿಯೇ ದೋಣಪಾಕಕುರನ್ತಿ ದೋಣಪಾಕಂ ಕುರಂ, ದೋಣಸ್ಸ ತಣ್ಡುಲಾನಂ ಪಕ್ಕಭತ್ತಂ ತದೂಪಿಯಞ್ಚ ಸೂಪಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಭುಞ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭುತ್ತಾವೀತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಭತ್ತಸಮ್ಮದಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಮುಹುತ್ತಂ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಂದಿವಸಂ ಪನ ಭುಞ್ಜನ್ತೋವ ದಸಬಲಂ ಸರಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಮಹಸ್ಸಾಸೀತಿ ತಸ್ಸ ಗಚ್ಛತೋ ಬಲವಾ ಭತ್ತಪರೀಳಾಹೋ ಉದಪಾದಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಹನ್ತೇಹಿ ಅಸ್ಸಾಸೇಹಿ ಅಸ್ಸಸತಿ, ಗತ್ತತೋಪಿಸ್ಸ ಸೇದಬಿನ್ದೂನಿ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ, ತಮೇನಂ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಠತ್ವಾ ಯಮಕತಾಲವಣ್ಟೇಹಿ ಬೀಜನ್ತಿ, ಬುದ್ಧಗಾರವೇನ ಪನ ನಿಪಜ್ಜಿತುಂ ನ ಉಸ್ಸಹತೀತಿ ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಮಹಸ್ಸಾಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸೀತಿ, ರಾಜಾ ಭೋಜನೇ ಅಮತ್ತಞ್ಞುತಾಯ ಕಿಲಮತಿ, ಫಾಸು ವಿಹಾರಂ ದಾನಿಸ್ಸ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅಭಾಸಿ. ಮನುಜಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ತಸ್ಸ. ಕಹಾಪಣಸತನ್ತಿ ಪಾತರಾಸೇ ಪಣ್ಣಾಸಂ ಸಾಯಮಾಸೇ ಪಣ್ಣಾಸನ್ತಿ ಏವಂ ಕಹಾಪಣಸತಂ. ಪರಿಯಾಪುಣಿತ್ವಾತಿ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಮಙ್ಗಲಅಸಿಂ ಕಸ್ಸ ದಮ್ಮಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ? ಅಸುಕಸ್ಸ ನಾಮ ದೇಹೀತಿ ಸೋ ತಂ ಅಸಿಂ ದತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮ್ಮ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತಕೋವ ‘‘ಗಾಥಂ ವದಥ, ಭೋ ಗೋತಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಂ ಪರಿಯಾಪುಣಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಭತ್ತಾಭಿಹಾರೇ ಸುದಂ ಭಾಸತೀತಿ ಕಥಂ ಭಾಸತಿ? ಭಗವತಾ ಅನುಸಿಟ್ಠಿನಿಯಾಮೇನ. ಭಗವಾ ಹಿ ನಂ ಏವಂ ಅನುಸಾಸಿ – ‘‘ಮಾಣವ, ಇಮಂ ಗಾಥಂ ನಟೋ ವಿಯ ಪತ್ತಪತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಮಾ ಅವಚ, ರಞ್ಞೋ ಭುಞ್ಜನಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಪಠಮಪಿಣ್ಡಾದೀಸುಪಿ ಅವತ್ವಾ ವೋಸಾನಪಿಣ್ಡೇ ಗಹಿತೇ ವದೇಯ್ಯಾಸಿ, ರಾಜಾ ಸುತ್ವಾವ ಭತ್ತಪಿಣ್ಡಂ ಛಡ್ಡೇಸ್ಸತಿ. ಅಥ ರಞ್ಞೋ ಹತ್ಥೇಸು ಧೋತೇಸು ಪಾತಿಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸಿತ್ಥಾನಿ ಗಣೇತ್ವಾ ತದುಪಿಯಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಞತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ತಾವತಕೇ ತಣ್ಡುಲೇ ಹಾರೇಯ್ಯಾಸಿ, ಪಾತರಾಸೇ ಚ ವತ್ವಾ ಸಾಯಮಾಸೇ ಮಾ ವದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಸೋ ಸಾಧೂತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ತಂದಿವಸಂ ರಞ್ಞೋ ಪಾತರಾಸಂ ಭುತ್ವಾ ಗತತ್ತಾ ಸಾಯಮಾಸೇ ಭಗವತೋ ಅನುಸಿಟ್ಠಿನಿಯಾಮೇನ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ. ರಾಜಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ವಚನಂ ಸರಿತ್ವಾ ಭತ್ತಪಿಣ್ಡಂ ಪಾತಿಯಂಯೇವ ಛಡ್ಡೇಸಿ. ರಞ್ಞೋ ಹತ್ಥೇಸು ಧೋತೇಸು ಪಾತಿಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸಿತ್ಥಾನಿ ಗಣೇತ್ವಾ ತದುಪಿಯಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಞತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ತತ್ತಕೇ ತಣ್ಡುಲೇ ಹರಿಂಸು.

ನಾಳಿಕೋದನಪರಮತಾಯ ಸಣ್ಠಾಸೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ಮಾಣವೋ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ದಸಬಲಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ರಾಜಾ ಕಿತ್ತಕಂ ಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ? ಸೋ ‘‘ನಾಳಿಕೋದನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ವಟ್ಟಿಸ್ಸತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ಪುರಿಸಭಾಗೋ ಏಸ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಾಥಂ ಮಾ ವದೀತಿ. ಇತಿ ರಾಜಾ ತತ್ಥೇವ ಸಣ್ಠಾಸಿ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೇನ ಚೇವ ಅತ್ಥೇನ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೇನ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಲ್ಲಿಖಿತಸರೀರತಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕತ್ಥೋ ನಾಮ, ಸೀಲಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕತ್ಥೋ. ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾ ಹಿ ಸೀಲಙ್ಗಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಪಠಮಸಙ್ಗಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೫. ಚತುತ್ಥೇ ವೇದೇಹಿಪುತ್ತೋತಿ ವೇದೇಹೀತಿ ಪಣ್ಡಿತಾಧಿವಚನಮೇತಂ, ಪಣ್ಡಿತಿತ್ಥಿಯಾ ಪುತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚತುರಙ್ಗಿನಿನ್ತಿ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರಥಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ. ಸನ್ನಯ್ಹಿತ್ವಾತಿ ಚಮ್ಮಪಟಿಮುಞ್ಚನಾದೀಹಿ ಸನ್ನಾಹಂ ಕಾರೇತ್ವಾ. ಸಙ್ಗಾಮೇಸುನ್ತಿ ಯುಜ್ಝಿಂಸು. ಕೇನ ಕಾರಣೇನ? ಮಹಾಕೋಸಲರಞ್ಞಾ ಕಿರ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸ್ಸ ಧೀತರಂ ದೇನ್ತೇನ ದ್ವಿನ್ನಂ ರಜ್ಜಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಸತಸಹಸ್ಸುಟ್ಠಾನೋ ಕಾಸಿಗಾಮೋ ನಾಮ ಧೀತು ದಿನ್ನೋ. ಅಜಾತಸತ್ತುನಾ ಚ ಪಿತರಿ ಮಾರಿತೇ ಮಾತಾಪಿಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ವಿಯೋಗಸೋಕೇನ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಮತಾ. ತತೋ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ – ‘‘ಅಜಾತಸತ್ತುನಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಮಾರಿತಾ, ಮಯ್ಹಂ ಪಿತು ಸನ್ತಕೋ ಗಾಮೋ’’ತಿ ತಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಅಡ್ಡಂ ಕರೋತಿ. ಅಜಾತಸತ್ತುಪಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಮಾತು ಸನ್ತಕೋ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸತ್ಥಾಯ ದ್ವೇಪಿ ಮಾತುಲಭಾಗಿನೇಯ್ಯಾ ಯುಜ್ಝಿಂಸು.

ಪಾಪಾ ದೇವದತ್ತಾದಯೋ ಮಿತ್ತಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಾಪಮಿತ್ತೋ. ತೇಯೇವಸ್ಸ ಸಹಾಯಾತಿ ಪಾಪಸಹಾಯೋ. ತೇಸ್ವೇವಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನಿನ್ನಂ ಸಮ್ಪವಙ್ಕನ್ತಿ ಪಾಪಸಮ್ಪವಙ್ಕೋ. ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಾದೀನಂ ವಸೇನ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಾದಿತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ದುಕ್ಖಂ ಸೇತೀತಿ ಜಿತಾನಿ ಹತ್ಥಿಆದೀನಿ ಅನುಸೋಚನ್ತೋ ದುಕ್ಖಂ ಸಯಿಸ್ಸತಿ. ಇದಂ ಭಗವಾ ಪುನ ತಸ್ಸ ಜಯಕಾರಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಹ. ಜಯಂ ವೇರಂ ಪಸವತೀತಿ ಜಿನನ್ತೋ ವೇರಂ ಪಸವತಿ, ವೇರಿಪುಗ್ಗಲಂ ಲಭತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ದುತಿಯಸಙ್ಗಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಬ್ಭುಯ್ಯಾಸೀತಿ ಪರಾಜಯೇ ಗರಹಪ್ಪತ್ತೋ ‘‘ಆರಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಂ ಸುಣಾಥಾ’’ತಿ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತೇನ ನಾಮ ವುಡ್ಢಪಬ್ಬಜಿತೇನ ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತಸ್ಸ ವುಡ್ಢಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ‘‘ಸಚೇ ರಾಜಾ ಇಮಞ್ಚ ಉಪಾಯಂ ಕತ್ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಪುನ ಜಿನೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಜಯಕಾರಣಂ ಸುತ್ವಾ ಅಭಿಉಯ್ಯಾಸಿ.

ಯಾವಸ್ಸ ಉಪಕಪ್ಪತೀತಿ ಯಾವ ತಸ್ಸ ಉಪಕಪ್ಪತಿ ಸಯ್ಹಂ ಹೋತಿ. ಯದಾ ಚಞ್ಞೇತಿ ಯದಾ ಅಞ್ಞೇ. ವಿಲುಮ್ಪನ್ತೀತಿ ತಂ ವಿಲುಮ್ಪಿತ್ವಾ ಠಿತಪುಗ್ಗಲಂ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತಿ. ವಿಲುಮ್ಪತೀತಿ ವಿಲುಮ್ಪಿಯತಿ. ಠಾನಂ ಹಿ ಮಞ್ಞತೀತಿ ‘‘ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಹಿ ಮಞ್ಞತಿ. ಯದಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ. ಜೇತಾರಂ ಲಭತೇ ಜಯನ್ತಿ ಜಯನ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪಚ್ಛಾ ಜೇತಾರಮ್ಪಿ ಲಭತಿ. ರೋಸೇತಾರನ್ತಿ ಘಟ್ಟೇತಾರಂ. ರೋಸಕೋತಿ ಘಟ್ಟಕೋ. ಕಮ್ಮವಿವಟ್ಟೇನಾತಿ ಕಮ್ಮಪರಿಣಾಮೇನ, ತಸ್ಸ ವಿಲುಮ್ಪನಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕದಾನೇನ. ಸೋ ವಿಲುತ್ತೋ ವಿಲುಪ್ಪತೀತಿ ಸೋ ವಿಲುಮ್ಪಕೋ ವಿಲುಮ್ಪಿಯತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಮಲ್ಲಿಕಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೭. ಛಟ್ಠೇ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ದೇವಿಯಾ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಕಾಲೇ ಸೂತಿಘರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಪೇತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಅನತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸೀತಿ, ‘‘ದುಗ್ಗತಕುಲಸ್ಸ ಮೇ ಧೀತು ಮಹನ್ತಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ದಿನ್ನಂ, ಸಚೇ ಪುತ್ತಂ ಅಲಭಿಸ್ಸ, ಮಹನ್ತಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಅಧಿಗಮಿಸ್ಸ, ತತೋ ದಾನಿ ಪರಿಹೀನಾ’’ತಿ ಅನತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೇಯ್ಯಾತಿ ದನ್ಧಪಞ್ಞಸ್ಮಾ ಏಲಮೂಗಪುತ್ತತೋ ಏಕಚ್ಚಾ ಇತ್ಥೀಯೇವ ಸೇಯ್ಯಾ. ಪೋಸಾತಿ ಪೋಸೇಹಿ. ಜನಾಧಿಪಾತಿ ಜನಾಧಿಭುಂ ರಾಜಾನಂ ಆಲಪತಿ. ಸಸ್ಸುದೇವಾತಿ ಸಸ್ಸುಸಸುರದೇವತಾ. ದಿಸಮ್ಪತೀತಿ ದಿಸಾಜೇಟ್ಠಕಾ. ತಾದಿಸಾ ಸುಭಗಿಯಾತಿ ತಾದಿಸಾಯ ಸುಭರಿಯಾಯ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಅಪ್ಪಮಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೮. ಸತ್ತಮೇ ಸಮಧಿಗ್ಗಯ್ಹಾತಿ ಸಮಧಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ, ಆದಿಯಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪ್ಪಮಾದೋತಿ ಕಾರಾಪಕಅಪ್ಪಮಾದೋ. ಸಮೋಧಾನನ್ತಿ ಸಮವಧಾನಂ ಉಪಕ್ಖೇಪಂ. ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಹತ್ಥಿಪದಂ ವಿಯ ಹಿ ಕಾರಾಪಕಅಪ್ಪಮಾದೋ, ಸೇಸಪದಜಾತಾನಿ ವಿಯ ಅವಸೇಸಾ ಚತುಭೂಮಕಾ ಕುಸಲಧಮ್ಮಾ. ತೇ ಹತ್ಥಿಪದೇ ಸೇಸಪದಾನಿ ವಿಯ ಅಪ್ಪಮಾದೇ ಸಮೋಧಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಪ್ಪಮಾದಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪರಿವತ್ತನ್ತಿ. ಯಥಾ ಚ ಹತ್ಥಿಪದಂ ಸೇಸಪದಾನಂ ಅಗ್ಗಂ ಸೇಟ್ಠಂ, ಏವಂ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಸೇಸಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮಹಗ್ಗತಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾನಮ್ಪಿ ಹೇಸ ಪಟಿಲಾಭಕಟ್ಠೇನ ಲೋಕಿಯೋಪಿ ಸಮಾನೋ ಅಗ್ಗೋವ ಹೋತಿ.

ಅಪ್ಪಮಾದಂ ಪಸಂಸನ್ತೀತಿ ‘‘ಏತಾನಿ ಆಯುಆದೀನಿ ಪತ್ಥಯನ್ತೇನ ಅಪ್ಪಮಾದೋವ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಅಪ್ಪಮಾದಮೇವ ಪಸಂಸನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾಸು ಪಣ್ಡಿತಾ ಅಪ್ಪಮಾದಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಯುಆದೀನಿ ಪತ್ಥಯನ್ತೇನ ಅಪ್ಪಮಾದೋವ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ಥಾಭಿಸಮಯಾತಿ ಅತ್ಥಪಟಿಲಾಭಾ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೯. ಅಟ್ಠಮೇ ಸೋ ಚ ಖೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಸೋ ಚಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸ್ಸೇವ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನ ಪಾಪಮಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹಿ ಧಮ್ಮೋ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋವ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಸುಸ್ಸೂಸನ್ತಸ್ಸ ಸದ್ದಹನ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಪೂರೇತಿ ಭೇಸಜ್ಜಂ ವಿಯ ವಳಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ನ ಇತರಸ್ಸಾತಿ. ತೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಧಮ್ಮೋತಿ ಚೇತ್ಥ ದೇಸನಾಧಮ್ಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಉಪಡ್ಢಮಿದನ್ತಿ ಥೇರೋ ಕಿರ ರಹೋಗತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಸಮಣಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಓವಾದಕೇ ಅನುಸಾಸಕೇ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇ ಸತಿ ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರೇ ಠಿತಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪಡ್ಢಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತೋ ಹೋತಿ, ಉಪಡ್ಢಂ ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರತೋ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಪದೇಸಞಾಣೇ ಠಿತೋ ನಿಪ್ಪದೇಸಂ ಚಿನ್ತೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಕಙ್ಖೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ. ಯದಿದಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾತಿ ಯಾ ಏಸಾ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾ ನಾಮ, ಸಾ ಉಪಡ್ಢಂ, ತತೋ ಉಪಡ್ಢಂ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿ ಥೇರೇನ ‘‘ಉಪಡ್ಢುಪಡ್ಢಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದಯೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಉಪಡ್ಢುಪಡ್ಢಾ ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ಅಯಂ ಮನೋರಥೋ, ಯಥಾ ಪನ ಬಹೂಹಿ ಸಿಲಾಥಮ್ಭೇ ಉಸ್ಸಾಪಿತೇ, ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಠಾನಂ ಅಸುಕೇನ ಉಸ್ಸಾಪಿತಂ, ಏತ್ತಕಂ ಅಸುಕೇನಾ’’ತಿ ವಿನಿಬ್ಭೋಗೋ ನತ್ಥಿ, ಯಥಾ ಚ ಮಾತಾಪಿತರೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಪುತ್ತೇಸು ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಮಾತಿತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ, ಏತ್ತಕಂ ಪಿತಿತೋ’’ತಿ ವಿನಿಬ್ಭೋಗೋ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ಇಧಾಪಿ ಅವಿನಿಬ್ಭೋಗಧಮ್ಮೋ ಹೇಸ, ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ, ಏತ್ತಕಂ ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರತೋ’’ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುಂ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾಯ ಪನ ಉಪಡ್ಢಗುಣೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ಉಪಡ್ಢಂ ನಾಮ ಜಾತಂ, ಸಕಲಗುಣೋ ಪಟಿಲಬ್ಭತೀತಿ ಭಗವತೋ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ಸಕಲಂ ನಾಮ ಜಾತಂ. ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾತಿ ಚೇತಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಲಾಭಙ್ಗಂ ನಾಮಾತಿ ಗಹಿತಂ. ಅತ್ಥತೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲದ್ಧಾ ಸೀಲಸಮಾಧಿವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಖನ್ಧಾ. ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋತಿಪಿ ವದನ್ತಿಯೇವ.

ಮಾ ಹೇವಂ, ಆನನ್ದಾತಿ, ಆನನ್ದ, ಮಾ ಏವಂ ಅಭಣಿ, ಬಹುಸ್ಸುತೋ ತ್ವಂ ಸೇಖಪಟಿಸಮ್ಭಿದಪ್ಪತ್ತೋ ಅಟ್ಠ ವರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಂ ಉಪಟ್ಠಹಸಿ, ಚತೂಹಿ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ತಾದಿಸಸ್ಸ ಏವಂ ಕಥೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಸಕಲಮೇವ ಹಿದಂ, ಆನನ್ದ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಯದಿದಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾತಿ ಇದಂ ಭಗವಾ – ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ಚತ್ತಾರಿ ಫಲಾನಿ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಬ್ಬಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಮೂಲಕಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಇದಾನಿ ವಚೀಭೇದೇನೇವ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸ್ಸೇತನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಾಟಿಕಙ್ಖನ್ತಿ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಿತಬ್ಬಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ಅವಸ್ಸಂಭಾವೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಭಾವೇತೀತಿಆದೀಸು ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಆದಿಪದಾನಂಯೇವ ತಾವ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪವಣ್ಣನಾ – ಸಮ್ಮಾ ದಸ್ಸನಲಕ್ಖಣಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಸಮ್ಮಾ ಅಭಿನಿರೋಪನಲಕ್ಖಣೋ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ. ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಗ್ಗಹಣಲಕ್ಖಣಾ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ. ಸಮ್ಮಾ ಸಮುಟ್ಠಾಪನಲಕ್ಖಣೋ ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ. ಸಮ್ಮಾ ವೋದಾಪನಲಕ್ಖಣಾ ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ. ಸಮ್ಮಾ ಪಗ್ಗಹಲಕ್ಖಣೋ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ. ಸಮ್ಮಾ ಉಪಟ್ಠಾನಲಕ್ಖಣಾ ಸಮ್ಮಾಸತಿ. ಸಮ್ಮಾ ಸಮಾಧಾನಲಕ್ಖಣೋ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ.

ತೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಸ ತೀಣಿ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಸೇಯ್ಯಾಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ತಾವ ಅಞ್ಞೇಹಿಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚನೀಕಕಿಲೇಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ಪಜಹತಿ, ನಿರೋಧಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋತಿ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮೇ ಚ ಪಸ್ಸತಿ ತಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಮೋಹವಿಧಮನವಸೇನ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ. ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾದಯೋಪಿ ತಥೇವ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾದೀನಿ ಚ ಪಜಹನ್ತಿ, ನಿರೋಧಞ್ಚ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರೋನ್ತಿ. ವಿಸೇಸತೋ ಪನೇತ್ಥ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಸಹಜಾತಧಮ್ಮೇ ಸಮ್ಮಾ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಸಹಜಾತಧಮ್ಮೇ ಅಭಿನಿರೋಪೇತಿ, ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ ಸಮ್ಮಾ ವೋದಾಪೇತಿ, ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ ಸಮ್ಮಾ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸಮ್ಮಾಸತಿ ಸಮ್ಮಾ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಸಮ್ಮಾ ದಹತಿ.

ಅಪಿಚೇಸಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ನಾಮ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ನಾನಾಖಣಾ ನಾನಾರಮ್ಮಣಾ ಹೋತಿ, ಮಗ್ಗಕಾಲೇ ಏಕಕ್ಖಣಾ ಏಕಾರಮ್ಮಣಾ. ಕಿಚ್ಚತೋ ಪನ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ದುಕ್ಖೇ ಞಾಣನ್ತಿಆದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿ ನಾಮಾನಿ ಲಭತಿ. ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾದಯೋಪಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ನಾನಾಖಣಾ ನಾನಾರಮ್ಮಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ಮಗ್ಗಕಾಲೇ ಏಕಕ್ಖಣಾ ಏಕಾರಮ್ಮಣಾ. ತೇಸು ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಕಿಚ್ಚತೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿಆದೀನಿ ತೀಣಿ ನಾಮಾನಿ ಲಭತಿ. ಸಮ್ಮಾವಾಚಾದಯೋ ತಯೋ ವಿರತಿಯೋಪಿ ಹೋನ್ತಿ ಚೇತನಾಯೋಪಿ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪನ ವಿರತಿಯೋವ. ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ ಸಮ್ಮಾಸತೀತಿ ಇದಮ್ಪಿ ದ್ವಯಂ ಕಿಚ್ಚತೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಸತಿಪಟ್ಠಾನವಸೇನ ಚತ್ತಾರಿ ನಾಮಾನಿ ಲಭತಿ. ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಪನ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇಪಿ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇಪಿ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಯೇವ.

ಏವಂ ತಾವ ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಾನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಆದಿಪದಾನಂಯೇವ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಂ ಞತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿಆದೀಸು ಏವಂ ಞಾತಬ್ಬೋ. ಭಾವೇತೀತಿ ವಡ್ಢೇತಿ, ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನೇ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಜನೇತಿ, ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ವಿವೇಕಂ ನಿಸ್ಸಿತಂ, ವಿವೇಕೇ ವಾ ನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ. ವಿವೇಕೋತಿ ವಿವಿತ್ತತಾ. ವಿವಿತ್ತತಾ ಚಾಯಂ ತದಙ್ಗವಿವೇಕೋ, ವಿಕ್ಖಮ್ಭನ-ಸಮುಚ್ಛೇದ-ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ-ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕೋತಿ ಪಞ್ಚವಿಧೋ. ಏವಮೇತಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಚವಿಧೇ ವಿವೇಕೇ. ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ತದಙ್ಗವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಞ್ಚ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಭಾವೇತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಥಾ ಹಿ ಅಯಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಭಾವನಾನುಯುತ್ತೋ ಯೋಗೀ ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ಕಿಚ್ಚತೋ ತದಙ್ಗವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ, ಅಜ್ಝಾಸಯತೋ ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ, ಮಗ್ಗಕಾಲೇ ಪನ ಕಿಚ್ಚತೋ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ, ಆರಮ್ಮಣತೋ ನಿಸ್ಸರಣವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಭಾವೇತಿ. ಏಸ ನಯೋ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಾದೀಸು. ವಿವೇಕತ್ಥಾ ಏವ ಹಿ ವಿರಾಗಾದಯೋ.

ಕೇವಲಞ್ಚೇತ್ಥ ವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ದುವಿಧೋ ಪರಿಚ್ಚಾಗವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚ ಪಕ್ಖನ್ದನವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚಾತಿ. ತತ್ಥ ಪರಿಚ್ಚಾಗವೋಸ್ಸಗ್ಗೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ಚ ತದಙ್ಗವಸೇನ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಚ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ. ಪಕ್ಖನ್ದನವೋಸ್ಸಗ್ಗೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ತನ್ನಿನ್ನಭಾವೇನ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಪನ ಆರಮ್ಮಣಕರಣೇನ ನಿಬ್ಬಾನಪಕ್ಖನ್ದನಂ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕೇ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾನಯೇ ವಟ್ಟತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಅಯಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಪಕಾರೇನ ಕಿಲೇಸೇ ಚ ಪರಿಚ್ಚಜತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ.

ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ಸಕಲೇನ ವಚನೇನ ವೋಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥಂ ಪರಿಣಮನ್ತಂ ಪರಿಣತಞ್ಚ, ಪರಿಪಚ್ಚನ್ತಂ ಪರಿಪಕ್ಕಞ್ಚಾತಿ ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಭಾವನಾನುಯುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಯಥಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಕಿಲೇಸಪರಿಚ್ಚಾಗವೋಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥಂ ನಿಬ್ಬಾನಪಕ್ಖನ್ದನವೋಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥಞ್ಚ ಪರಿಪಚ್ಚತಿ, ಯಥಾ ಚ ಪರಿಪಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ತಥಾ ನಂ ಭಾವೇತೀತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸಮಗ್ಗಙ್ಗೇಸು.

ಆಗಮ್ಮಾತಿ ಆರಬ್ಭ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಚ್ಚ. ಜಾತಿಧಮ್ಮಾತಿ ಜಾತಿಸಭಾವಾ ಜಾತಿಪಕತಿಕಾ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಕಲೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ. ಹನ್ದಾತಿ ವವಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಅಪ್ಪಮಾದಂ ಪಸಂಸನ್ತೀತಿ ಅಪ್ಪಮಾದಂ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಅತ್ಥಾಭಿಸಮಯಾತಿ ಅತ್ಥಪಟಿಲಾಭಾ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಪಠಮಅಪುತ್ತಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೦. ನವಮೇ ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸಾತಿ ದಿವಸಸ್ಸ ದಿವಾ, ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಾಪತೇಯ್ಯನ್ತಿ ಧನಂ. ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ರೂಪಿಯಸ್ಸಾತಿ ಸುವಣ್ಣರಜತತಮ್ಬಲೋಹಕಾಳಲೋಹಫಾಲಕಚ್ಛಪಕಾದಿಭೇದಸ್ಸ ಘನಕತಸ್ಸ ಚೇವ ಪರಿಭೋಗಭಾಜನಾದಿಭೇದಸ್ಸ ಚ ರೂಪಿಯಭಣ್ಡಸ್ಸ ಪನ ಕೋ ವಾದೋ? ‘‘ಏತ್ತಕಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಕಾ ಪರಿಚ್ಛೇದಕಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಣಾಜಕನ್ತಿ ಸಕುಣ್ಡಕಭತ್ತಂ. ಬಿಲಙ್ಗದುತಿಯನ್ತಿ ಕಞ್ಜಿಕದುತಿಯಂ. ಸಾಣನ್ತಿ ಸಾಣವಾಕಮಯಂ. ತಿಪಕ್ಖವಸನನ್ತಿ ತೀಣಿ ಖಣ್ಡಾನಿ ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಕತನಿವಾಸನಂ.

ಅಸಪ್ಪುರಿಸೋತಿ ಲಾಮಕಪುರಿಸೋ. ಉದ್ಧಗ್ಗಿಕನ್ತಿಆದೀಸು ಉಪರೂಪರಿಭೂಮೀಸು ಫಲದಾನವಸೇನ ಉದ್ಧಂ ಅಗ್ಗಮಸ್ಸಾತಿ ಉದ್ಧಗ್ಗಿಕಾ. ಸಗ್ಗಸ್ಸ ಹಿತಾ ತತ್ರುಪಪತ್ತಿಜನನತೋತಿ ಸೋವಗ್ಗಿಕಾ. ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಖೋ ವಿಪಾಕೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸುಖವಿಪಾಕಾ. ಸುಟ್ಠು ಅಗ್ಗಾನಂ ದಿಬ್ಬವಣ್ಣಾದೀನಂ ವಿಸೇಸಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತನತೋ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕಾ. ಏವರೂಪಂ ದಕ್ಖಿಣದಾನಂ ನ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ.

ಸಾತೋದಕಾತಿ ಮಧುರೋದಕಾ. ಸೇತ್ತೋದಕಾತಿ ವೀಚೀನಂ ಭಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಉದಕಸ್ಸ ಸೇತತಾಯ ಸೇತೋದಕಾ. ಸುಪತಿತ್ಥಾತಿ ಸುನ್ದರತಿತ್ಥಾ. ತಂ ಜನೋತಿ ಯೇನ ಉದಕೇನ ಸಾತೋದಕಾ, ತಂ ಉದಕಂ ಜನೋ ಭಾಜನಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ನೇವ ಹರೇಯ್ಯ. ನ ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ವಾ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ, ಯಂ ಯಂ ಉದಕೇನ ಉದಕಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ತಂ ತಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ. ತದಪೇಯ್ಯಮಾನನ್ತಿ ತಂ ಅಪೇಯ್ಯಮಾನಂ. ಕಿಚ್ಚಕರೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ತನಾ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಕರೋ ಚೇವ ಕುಸಲಕಿಚ್ಚಕರೋ ಚ, ಭುಞ್ಜತಿ ಚ, ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಚ ಪಯೋಜೇತಿ, ದಾನಞ್ಚ ದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನವಮಂ.

೧೦. ದುತಿಯಅಪುತ್ತಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೧. ದಸಮೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಪಟಿಪಾದೇಸೀತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಯೋಜೇಸಿ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಅದಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ ಕೇನಚಿದೇವ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನಾದಿನಾ ಕಿಚ್ಚೇನ ಗತೋ. ಪಚ್ಛಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಅಹೋಸೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ದಿವಸೇಸು ತಂ ಪಚ್ಚೇಕಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಪಸ್ಸತಿ, ದಾತುಂ ಪನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ದಿವಸೇ ಅಯಂ ಪದುಮವತಿದೇವಿಯಾ ತತಿಯಪುತ್ತೋ ತಗ್ಗರಸಿಖೀ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಗನ್ಧಮಾದನಪಬ್ಬತೇ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯೇ ವುಟ್ಠಾಯ ಅನೋತತ್ತದಹೇ ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಮನೋಸಿಲಾತಲೇ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ನಗರದ್ವಾರೇ ಓರುಯ್ಹ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಪತ್ತಮಾದಾಯ ನಗರವಾಸೀನಂ ಘರದ್ವಾರೇಸು ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ಠಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಪಾಸಾದಿಕೇಹಿ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾದೀಹಿ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಘರದ್ವಾರಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋ. ತಂದಿವಸಞ್ಚ ಸೇಟ್ಠಿ ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಣೀತಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ, ಘರದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ, ದನ್ತನ್ತರಾನಿ ಸೋಧೇನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ, ತಂದಿವಸಂ ಪಾತೋ ಭುತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನತ್ತಾ ದಾನಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ, ಭರಿಯಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಸಮಣಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸೇಟ್ಠಿಭರಿಯಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಾ ಏತ್ತಕೇನ ಕಾಲೇನ ಇಮಸ್ಸ ‘ದೇಥಾ’ತಿ ವಚನಂ ನ ಸುತಪುಬ್ಬಂ, ದಾಪೇನ್ತೋಪಿ ಚ ಅಜ್ಜ ನ ಯಸ್ಸ ವಾ ತಸ್ಸ ವಾ ದಾಪೇತಿ, ವೀತರಾಗದೋಸಮೋಹಸ್ಸ ವನ್ತಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಓಹಿತಭಾರಸ್ಸ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ದಾಪೇತಿ, ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಅದತ್ವಾ ಪಣೀತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಆದಾಯ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಸುಪರಿಸುದ್ಧೇಹಿ ಸಾಲಿತಣ್ಡುಲೇಹಿ ಭತ್ತಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತದನುರೂಪಂ ಖಾದನೀಯಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಸುಪೇಯ್ಯಞ್ಚ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಬಹಿ ಗನ್ಧೇಹಿ ಸಮಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಹತ್ಥೇಸು ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವನ್ದಿ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ – ‘‘ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾವ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋಪಿ ಖೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಬಾಹಿರತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಯಂ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತಾ, ಅಪಿ ವೋ ಲದ್ಧೋತಿ? ಆಮ, ಸೇಟ್ಠಿ ಲದ್ಧೋತಿ. ‘‘ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗೀವಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಗನ್ಧೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ನಾಸಾಪುಟಂ ಪಹರಿ. ಸೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಂಯಮೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಪಚ್ಛಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಆಹೋಸೀತಿ.

ವರಮೇತನ್ತಿಆದಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಾಕಾರದಸ್ಸನಂ. ಭಾತು ಚ ಪನ ಏಕಪುತ್ತಕಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸೀತಿ ತದಾ ಕಿರಸ್ಸ ಅವಿಭತ್ತೇಯೇವ ಕುಟುಮ್ಬೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚ ಜೇಟ್ಠಭಾತಾ ಚ ಕಾಲಮಕಂಸು. ಸೋ ಭಾತುಜಾಯಾಯ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಸಂವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಭಾತು ಪನಸ್ಸ ಏಕೋ ಪುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ತಂ ವೀಥಿಯಾ ಕೀಳನ್ತಂ ಮನುಸ್ಸಾ ವದನ್ತಿ – ‘‘ಅಯಂ ದಾಸೋ ಅಯಂ ದಾಸೀ ಇದಂ ಯಾನಂ ಇದಂ ಧನಂ ತವ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ – ‘‘ಅಯಂ ದಾಸೋ ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಕಥೇತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಚೂಳಪಿತಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ದಾರಕೋ ಇದಾನೇವ ಏವಂ ಕಥೇಸಿ, ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ದಾಪೇಯ್ಯ, ಇದಾನೇವಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕದಿವಸಂ ವಾಸಿಂ ಆದಾಯ – ‘‘ಏಹಿ ಪುತ್ತ, ಅರಞ್ಞಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ಅರಞ್ಞಂ ನೇತ್ವಾ ವಿರವನ್ತಂ ವಿರವನ್ತಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಆವಾಟೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಂಸುನಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಸಿ. ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುನ್ತಿ ಸತ್ತವಾರೇ. ಪುಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಚೇತನಾವಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏಕಪಿಣ್ಡಪಾತದಾನಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಏಕಾವ ಚೇತನಾ ದ್ವೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ ನ ದೇತಿ, ಪುಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಚೇತನಾಹಿ ಪನೇಸ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಗ್ಗೇ, ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಪುರಾಣನ್ತಿ ಪಚ್ಚೇಕಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ದಿನ್ನಪಿಣ್ಡಪಾತಚೇತನಾಕಮ್ಮಂ.

ಪರಿಗ್ಗಹನ್ತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತವತ್ಥು. ಅನುಜೀವಿನೋತಿ ಏಕಂ ಮಹಾಕುಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಣ್ಣಾಸಮ್ಪಿ ಸಟ್ಠಿಪಿ ಕುಲಾನಿ ಜೀವನ್ತಿ, ತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬಂ ನಾದಾಯ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ನ ಆದಿಯಿತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬಂ ನಿಕ್ಖಿಪ್ಪಗಾಮಿನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ನಿಕ್ಖಿಪ್ಪಸಭಾವಂ, ಪರಿಚ್ಚಜಿತಬ್ಬಸಭಾವಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಸಮಂ.

ದುತಿಯೋ ವಗ್ಗೋ.

೩. ತತಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಪುಗ್ಗಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೨. ತತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ‘‘ನೀಚೇ ಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೋ’’ತಿಆದಿಕೇನ ತಮೇನ ಯುತ್ತೋತಿ ತಮೋ. ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀಹಿ ಪುನ ನಿರಯತಮೂಪಗಮನತೋ ತಮಪರಾಯಣೋ. ಇತಿ ಉಭಯೇನಪಿ ಖನ್ಧತಮೋವ ಕಥಿತೋ ಹೋತಿ. ‘‘ಉಚ್ಚೇ ಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೋ’’ತಿಆದಿಕೇನ ಜೋತಿನಾ ಯುತ್ತತೋ ಜೋತಿ, ಆಲೋಕೀಭೂತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕಾಯಸುಚರಿತಾದೀಹಿ ಪುನ ಸಗ್ಗೂಪಪತ್ತಿಜೋತಿಭಾವೂಪಗಮನತೋ ಜೋತಿಪರಾಯಣೋ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಇತರೇಪಿ ದ್ವೇ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ವೇನಕುಲೇತಿ ವಿಲೀವಕಾರಕುಲೇ. ನೇಸಾದಕುಲೇತಿ ಮಿಗಲುದ್ದಕಾದೀನಂ ಕುಲೇ. ರಥಕಾರಕುಲೇತಿ ಚಮ್ಮಕಾರಕುಲೇ. ಪುಕ್ಕುಸಕುಲೇತಿ ಪುಪ್ಫಛಡ್ಡಕಕುಲೇ. ಕಸಿರವುತ್ತಿಕೇತಿ ದುಕ್ಖವುತ್ತಿಕೇ. ದುಬ್ಬಣ್ಣೋತಿ ಪಂಸುಪಿಸಾಚಕೋ ವಿಯ ಝಾಮಖಾಣುವಣ್ಣೋ. ದುದ್ದಸಿಕೋತಿ ವಿಜಾತಮಾತುಯಾಪಿ ಅಮನಾಪದಸ್ಸನೋ. ಓಕೋಟಿಮಕೋತಿ ಲಕುಣ್ಡಕೋ. ಕಾಣೋತಿ ಏಕಕ್ಖಿಕಾಣೋ ವಾ ಉಭಯಕ್ಖಿಕಾಣೋ ವಾ. ಕುಣೀತಿ ಏಕಹತ್ಥಕುಣೀ ವಾ ಉಭಯಹತ್ಥಕುಣೀ ವಾ. ಖಞ್ಜೋತಿ ಏಕಪಾದಖಞ್ಜೋ ವಾ ಉಭಯಪಾದಖಞ್ಜೋ ವಾ. ಪಕ್ಖಹತೋತಿ ಹತಪಕ್ಖೋ ಪೀಠಸಪ್ಪೀ. ಪದೀಪೇಯ್ಯಸ್ಸಾತಿ ತೇಲಕಪಲ್ಲಕಾದಿನೋ ಪದೀಪಉಪಕರಣಸ್ಸ. ಏವಂ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ ಏತ್ಥ ಏಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಆಲೋಕಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಅಪಾಯೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೋ ಸಕಲಂ ಕಪ್ಪಮ್ಪಿ ಸಂಸರತಿ, ಸೋಪಿ ತಮೋತಮಪರಾಯಣೋವ. ಸೋ ಪನ ಕುಹಕಪುಗ್ಗಲೋ ಭವೇಯ್ಯ. ಕುಹಕಸ್ಸ ಹಿ ಏವರೂಪಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ನೀಚೇ ಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೋ ಹೋತಿ ಚಣ್ಡಾಲಕುಲೇ ವಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ಆಗಮನವಿಪತ್ತಿ ಚೇವ ಪುಬ್ಬುಪ್ಪನ್ನಪಚ್ಚಯವಿಪತ್ತಿ ಚ ದಸ್ಸಿತಾ. ದಲಿದ್ದೇತಿಆದೀಹಿ ಪವತ್ತಪಚ್ಚಯವಿಪತ್ತಿ. ಕಸಿರವುತ್ತಿಕೇತಿಆದೀಹಿ ಆಜೀವುಪಾಯವಿಪತ್ತಿ. ದುಬ್ಬಣ್ಣೋತಿಆದೀಹಿ ಅತ್ತಭಾವವಿಪತ್ತಿ. ಬವ್ಹಾಬಾಧೋತಿಆದೀಹಿ ದುಕ್ಖಕಾರಣಸಮಾಯೋಗೋ. ನ ಲಾಭೀತಿಆದೀಹಿ ಸುಖಕಾರಣವಿಪತ್ತಿ ಚೇವ ಉಪಭೋಗವಿಪತ್ತಿ ಚ. ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತನ್ತಿಆದೀಹಿ ತಮಪರಾಯಣಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣಸಮಾಯೋಗೋ. ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾತಿಆದೀಹಿ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕತಮೂಪಗಮೋ. ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೋ ವುತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಕ್ಕೋಸತೀತಿ ದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ಅಕ್ಕೋಸತಿ. ಪರಿಭಾಸತೀತಿ, ‘‘ಕಸ್ಮಾ ತಿಟ್ಠಥ? ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಸಿಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಕತಾನೀ’’ತಿಆದೀಹಿ? ಪರಿಭವವಚನೇಹಿ ಪರಿಭಾಸತಿ. ರೋಸಕೋತಿ ಘಟ್ಟಕೋ. ಅಬ್ಯಗ್ಗಮನಸೋತಿ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತೋ. ಪಠಮಂ.

೨. ಅಯ್ಯಿಕಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೩. ದುತಿಯೇ ಜಿಣ್ಣಾತಿ ಜರಾಜಿಣ್ಣಾ. ವುಡ್ಢಾತಿ ವಯೋವುಡ್ಢಾ. ಮಹಲ್ಲಿಕಾತಿ ಜಾತಿಮಹಲ್ಲಿಕಾ. ಅದ್ಧಗತಾತಿ ಅದ್ಧಂ ಚಿರಕಾಲಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ. ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಪಚ್ಛಿಮವಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಾ. ಪಿಯಾ ಮನಾಪಾತಿ ರಞ್ಞೋ ಕಿರ ಮಾತರಿ ಮತಾಯ ಅಯ್ಯಿಕಾ ಮಾತುಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ, ತೇನಸ್ಸ ಅಯ್ಯಿಕಾಯ ಬಲವಪೇಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಹತ್ಥಿರತನೇನಾತಿ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕೋ ಹತ್ಥೀ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕೇನ ಅಲಙ್ಕಾರೇನ ಅಲಙ್ಕತೋ ಹತ್ಥಿರತನಂ ನಾಮ. ಅಸ್ಸರತನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಗಾಮವರೋಪಿ ಸತಸಹಸ್ಸುಟ್ಠಾನಕಗಾಮೋವ. ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ಭೇದನಧಮ್ಮಾನೀತಿ ತೇಸು ಹಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕರಿಯಮಾನಮೇವ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಕಿಞ್ಚಿ ಕತಪರಿಯೋಸಿತಂ ಚಕ್ಕತೋ ಅನಪನೀತಮೇವ, ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಠಪಿತಮತ್ತಂ, ಕಿಞ್ಚಿ ತತೋ ಪರಂ, ಏವಮೇವ ಸತ್ತೇಸುಪಿ ಕೋಚಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮರತಿ, ಕೋಚಿ ಮೂಳ್ಹಗಬ್ಭಾಯ ಮಾತರಿ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ಅನಿಕ್ಖನ್ತೋವ, ಕೋಚಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಮತ್ತೋ, ಕೋಚಿ ತತೋ ಪರನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ದುತಿಯಂ.

೧೩೪. ತತಿಯೇ ಸಬ್ಬಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ತತಿಯಂ.

೪. ಇಸ್ಸತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೫. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಕೋ ನಿಕ್ಖೇಪೋ. ಭಗವತೋ ಕಿರ ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ ಮಹಾಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಉದಪಾದಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ. ತಿತ್ಥಿಯಾ ಹತಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾ ಹುತ್ವಾ ಕುಲೇಸು ಏವಂ ಕನ್ಥೇನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ – ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಏವಮಾಹ, ‘ಮಯ್ಹಮೇವ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ. ಮಯ್ಹಮೇವ ಸಾವಕಾನಂ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸಾವಕಾನಂ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ. ಮಯ್ಹಮೇವ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ, ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ. ಮಯ್ಹಮೇವ ಸಾವಕಾನಂ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ, ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸಾವಕಾನಂ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲ’ನ್ತಿ. ಯುತ್ತಂ ನು ಖೋ ಸಯಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರನಿಸ್ಸಿತೇನ ಪರೇಸಂ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರನಿಸ್ಸಿತಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕಾತುಂ, ಅಯುತ್ತಂ ಕರೋತಿ ಅನನುಚ್ಛವಿಕ’’ನ್ತಿ. ಸಾ ಕಥಾ ಪತ್ಥರಮಾನಾ ರಾಜಕುಲಂ ಸಮ್ಪತ್ತಾ. ರಾಜಾ ಸುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಯಂ ತಥಾಗತೋ ಪರೇಸಂ ಲಾಭನ್ತರಾಯಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಏತೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅಲಾಭಾಯ ಅಯಸಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕನ್ತಿ. ಸಚಾಹಂ ಇಧೇವ ಠತ್ವಾ ‘ಮಾ ಏವಂ ಅವೋಚುತ್ಥ, ನ ಸತ್ಥಾ ಏವಂ ಕಥೇತೀ’ತಿ ವದೇಯ್ಯಂ, ಏವಂ ಸಾ ಕಥಾ ನಿಜ್ಝತ್ತಿಂ ನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಇಮಸ್ಸ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸನ್ನಿಪತಿತಕಾಲೇಯೇವ ನಂ ನಿಜ್ಝಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಛಣದಿವಸಂ ಆಗಮೇನ್ತೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ.

ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಮಹಾಛಣೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ‘‘ಅಯಂ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಲೋ’’ತಿ ನಗರೇ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ – ‘‘ಸದ್ಧಾ ವಾ ಅಸ್ಸದ್ಧಾ ವಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ವಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ವಾ ಗೇಹರಕ್ಖಕೇ ದಾರಕೇ ವಾ ಮಾತುಗಾಮೇ ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಯೇ ವಿಹಾರಂ ನಾಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾಸಂ ದಣ್ಡೋ’’ತಿ. ಸಯಮ್ಪಿ ಪಾತೋವ ನ್ಹತ್ವಾ ಕತಪಾತರಾಸೋ ಸಬ್ಬಾಭರಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಮಹತಾ ಬಲಕಾಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಚ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಗವಾ ತುಮ್ಹೇ ಕಿರ ಏವಂ ವದಥ ‘ಮಯ್ಹಮೇವ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ…ಪೇ… ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸಾವಕಾನಂ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲ’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಅಯುತ್ತಂ, ಪಞ್ಹಮೇವ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಚ ಮೇ ಭಗವಾ ಅವಸಾನೇ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ವಾದಂ ಭಞ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಕತ್ಥ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಸ ವಾ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ರಾಜಾ ಯೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ವಚನಂ ಆರೋಚಿತಂ, ತೇ ಓಲೋಕೇಸಿ. ತೇ ರಞ್ಞಾ ಓಲೋಕಿತಮತ್ತಾವ ಮಙ್ಕುಭೂತಾ ಅಧೋಮುಖಾ ಪಾದಙ್ಗುಟ್ಠಕೇನ ಭೂಮಿಂ ಲೇಖಮಾನಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ರಾಜಾ – ‘‘ಏಕಪದೇನೇವ, ಭನ್ತೇ, ಹತಾ ತಿತ್ಥಿಯಾ’’ತಿ ಮಹಾಜನಂ ಸಾವೇನ್ತೋ ಮಹಾಸದ್ದೇನ ಅಭಾಸಿ. ಏವಞ್ಚ ಪನ ಭಾಸಿತ್ವಾ – ‘‘ಭಗವಾ ಚಿತ್ತಂ ನಾಮ ನಿಗಣ್ಠಾಚೇಲಕಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾದೀಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಪಸೀದತಿ, ಕತ್ಥ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಞ್ಞಂ ಖೋ ಏತನ್ತಿ, ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅಞ್ಞಂ ತಯಾ ಪಠಮಂ ಪುಚ್ಛಿತಂ, ಅಞ್ಞಂ ಪಚ್ಛಾ, ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಹಿ ಏತಂ, ಪಞ್ಹಾಕಥನಂ ಪನ ಮಯ್ಹಂ ಭಾರೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸೀಲವತೋ ಖೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಇಧ ತ್ಯಸ್ಸಾತಿ ಇಧ ತೇ ಅಸ್ಸ. ಸಮುಪಬ್ಯೂಳ್ಹೋತಿ ರಾಸಿಭೂತೋ. ಅಸಿಕ್ಖಿತೋತಿ ಧನುಸಿಪ್ಪೇ ಅಸಿಕ್ಖಿತೋ. ಅಕತಹತ್ಥೋತಿ ಮುಟ್ಠಿಬನ್ಧಾದಿವಸೇನ ಅಸಮ್ಪಾದಿತಹತ್ಥೋ. ಅಕತಯೋಗ್ಗೋತಿ ತಿಣಪುಞ್ಜಮತ್ತಿಕಾಪುಞ್ಜಾದೀಸು ಅಕತಪರಿಚಯೋ. ಅಕತೂಪಾಸನೋತಿ ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾನಂ ಅದಸ್ಸಿತಸರಕ್ಖೇಪೋ. ಛಮ್ಭೀತಿ ಪವೇಧಿತಕಾಯೋ.

ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಪಹೀನೋತಿಆದೀಸು ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ, ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಬ್ಯಾಪಾದೋ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನೇವ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ, ತಥಾ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ, ತತಿಯೇನೇವ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ, ಪಠಮಮಗ್ಗೇನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಪಹೀನಾ ಹೋತಿ. ಅಸೇಕ್ಖೇನ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೇನಾತಿ ಅಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೋ ಅಸೇಕ್ಖೋ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೋ ನಾಮ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಏತ್ಥ ಚ ಪುರಿಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಪದೇಹಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಯೋ ಕಥಿತಾ. ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಲೋಕಿಯಮೇವ.

ಇಸ್ಸತ್ತನ್ತಿ ಉಸುಸಿಪ್ಪಂ. ಬಲವೀರಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಬಲಂ ನಾಮ ವಾಯೋಧಾತು, ವೀರಿಯಂ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕವೀರಿಯಮೇವ. ಭರೇತಿ ಭರೇಯ್ಯ. ನಾಸೂರಂ ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾತಿ, ‘‘ಅಯಂ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಏವಂ ಜಾತಿಕಾರಣಾ ಅಸೂರಂ ನ ಭರೇಯ್ಯ.

ಖನ್ತಿಸೋರಚ್ಚನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಖನ್ತೀತಿ ಅಧಿವಾಸನಖನ್ತಿ, ಸೋರಚ್ಚನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಂ. ಧಮ್ಮಾತಿ ಏತೇ ದ್ವೇ ಧಮ್ಮಾ. ಅಸ್ಸಮೇತಿ ಆವಸಥೇ. ವಿವನೇತಿ ಅರಞ್ಞಟ್ಠಾನೇ, ನಿರುದಕೇ ಅರಞ್ಞೇ ಚತುರಸ್ಸಪೋಕ್ಖರಣಿಆದೀನಿ ಕಾರಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುಗ್ಗೇತಿ ವಿಸಮಟ್ಠಾನೇ. ಸಙ್ಕಮನಾನೀತಿ ಪಣ್ಣಾಸಹತ್ಥಸಟ್ಠಿಹತ್ಥಾನಿ ಸಮೋಕಿಣ್ಣಪರಿಸುದ್ಧವಾಲಿಕಾನಿ ಸಙ್ಕಮನಾನಿ ಕರೇಯ್ಯ.

ಇದಾನಿ ಏತೇಸು ಅರಞ್ಞಸೇನಾಸನೇಸು ವಸನ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವತ್ತಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಅನ್ನಂ ಪಾನನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸೇನಾಸನಾನೀತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಿ. ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನಾತಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ದೇನ್ತೋಪಿ ಸಕಙ್ಖೇನ ಕಿಲೇಸಮಲಿನೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಅದತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ದದೇಯ್ಯ. ಥನಯನ್ತಿ ಗಜ್ಜನ್ತೋ. ಸತಕ್ಕಕೂತಿ ಸತಸಿಖರೋ, ಅನೇಕಕೂಟೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಿಸಙ್ಖಚ್ಚಾತಿ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ.

ಆಮೋದಮಾನೋತಿ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ಹುತ್ವಾ. ಪಕಿರೇತೀತಿ ದಾನಗ್ಗೇ ವಿಚಿರತಿ, ಪಕಿರನ್ತೋ ವಿಯ ವಾ ದಾನಂ ದೇತಿ. ಪುಞ್ಞಧಾರಾತಿ ಅನೇಕದಾನಚೇತನಾಮಯಾ ಪುಞ್ಞಧಾರಾ. ದಾತಾರಂ ಅಭಿವಸ್ಸತೀತಿ ಯಥಾ ಆಕಾಸೇ ಸಮುಟ್ಠಿತಮೇಘತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ ಉದಕಧಾರಾ ಪಥವಿಂ ಸಿನೇಹಯನ್ತೀ ತೇಮೇನ್ತೀ ಕಿಲೇದಯನ್ತೀ ಅಭಿವಸ್ಸತಿ, ಏವಮೇವ ಅಯಮ್ಪಿ ದಾಯಕಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಪುಞ್ಞಧಾರಾ ತಮೇವ ದಾತಾರಂ ಅನ್ತೋ ಸಿನೇಹೇತಿ ಪೂರೇತಿ ಅಭಿಸನ್ದೇತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ದಾತಾರಂ ಅಭಿವಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಪಬ್ಬತೂಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಮುದ್ಧಾವಸಿತ್ತಾನನ್ತಿ ಖತ್ತಿಯಾಭಿಸೇಕೇನ ಮುದ್ಧನಿ ಅವಸಿತ್ತಾನಂ ಕತಾಭಿಸೇಕಾನಂ. ಕಾಮಗೇಧಪರಿಯುಟ್ಠಿತಾನನ್ತಿ ಕಾಮೇಸು ಗೇಧೇನ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತಾನಂ ಅಭಿಭೂತಾನಂ. ಜನಪದತ್ಥಾವರಿಯಪ್ಪತ್ತಾನನ್ತಿ ಜನಪದೇ ಥಿರಭಾವಪ್ಪತ್ತಾನಂ. ರಾಜಕರಣೀಯಾನೀತಿ ರಾಜಕಮ್ಮಾನಿ ರಾಜೂಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ. ತೇಸು ಖ್ವಾಹನ್ತಿ ತೇಸು ಅಹಂ. ಉಸುಕ್ಕಮಾಪನ್ನೋತಿ ಬ್ಯಾಪಾರಂ ಆಪನ್ನೋ. ಏಸ ಕಿರ ರಾಜಾ ದಿವಸಸ್ಸ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅನ್ತರಾಗಮನಾನಿ ಬಹೂನಿಪಿ ಹೋನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ನಿಬದ್ಧಂ ಗಚ್ಛತೋ ಬಲಕಾಯೋ ಮಹಾಪಿ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪೋಪಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಪಞ್ಚಸತಾ ಚೋರಾ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಅವೇಲಾಯ ಅಪ್ಪೇನ ಬಲೇನ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ತೇ ಅನ್ಧವನೇ ನಿಲೀಯಿಂಸು. ರಾಜಾನೋ ಚ ನಾಮ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಥ ತೇಸಂಯೇವ ಅಬ್ಭನ್ತರತೋ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ಮಹನ್ತಂ ಬಲಕಾಯಂ ಆದಾಯ ಅನ್ಧವನಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ಧವನತೋ ಯಾವ ನಗರದ್ವಾರಾ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಯಥಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಚಕ್ಖುನಾ ಚಕ್ಖುಂ ಉಪನಿಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಿ, ಏವಂ ಆಸನ್ನಾನಿ ಸೂಲಾನಿ ರೋಪಾಪೇತ್ವಾ ಸೂಲೇಸು ಉತ್ತಾಸೇಸಿ. ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಮಾಹ.

ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ವಕ್ಖಾಮಿ, ‘ಮಹಾರಾಜ, ಮಾದಿಸೇ ನಾಮ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ಧುರವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತೇ ತಯಾ ಏವರೂಪಂ ದಾರುಣಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ಅಯುತ್ತಂ ತೇ ಕತ’ನ್ತಿ, ಅಥಾಯಂ ರಾಜಾ ಮಙ್ಕು ಹುತ್ವಾ ಸನ್ಥಮ್ಭಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ, ಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಮೇ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆರಭನ್ತೋ ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸದ್ಧಾಯಿಕೋತಿ ಸದ್ಧಾತಬ್ಬೋ, ಯಸ್ಸ ತ್ವಂ ವಚನಂ ಸದ್ದಹಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಚ್ಚಯಿಕೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ, ಯಸ್ಸ ವಚನಂ ಪತ್ತಿಯಾಯಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಬ್ಭಸಮನ್ತಿ ಆಕಾಸಸಮಂ. ನಿಪ್ಪೋಥೇನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಪಥವಿತಲತೋ ಯಾವ ಅಕನಿಟ್ಠಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತೇ ಸಣ್ಹಕರಣೀಯಂ ತಿಣಚುಣ್ಣಂ ವಿಯ ಕರೋನ್ತೋ ಪಿಸನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛತಿ.

ಅಞ್ಞತ್ರ ಧಮ್ಮಚರಿಯಾಯಾತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಚರಿಯಂ ಅಞ್ಞಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ, ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಸಙ್ಖಾತಾ ಧಮ್ಮಚರಿಯಾವ ಕತ್ತಬ್ಬಾ, ಭನ್ತೇತಿ – ಸಮಚರಿಯಾದೀನಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಾನಿ. ಆರೋಚೇಮೀತಿ ಆಚಿಕ್ಖಾಮಿ. ಪಟಿವೇದಯಾಮೀತಿ ಜಾನಾಪೇಮಿ. ಅಧಿವತ್ತತೀತಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರತಿ. ಹತ್ಥಿಯುದ್ಧಾನೀತಿ ನಾಳಾಗಿರಿಸದಿಸೇ ಹೇಮಕಪ್ಪನೇ ನಾಗೇ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಯುಜ್ಝಿತಬ್ಬಯುದ್ಧಾನಿ. ಗತೀತಿ ನಿಪ್ಫತ್ತಿ. ವಿಸಯೋತಿ ಓಕಾಸೋ, ಸಮತ್ಥಭಾವೋ ವಾ. ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ತೇಹಿ ಜರಾಮರಣಂ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ. ಮನ್ತಿನೋ ಮಹಾಮತ್ತಾತಿ ಮನ್ತಸಮ್ಪನ್ನಾ ಮಹೋಸಧವಿಧುರಪಣ್ಡಿತಾದಿಸದಿಸಾ ಮಹಾಅಮಚ್ಚಾ. ಭೂಮಿಗತನ್ತಿ ಮಹಾಲೋಹಕುಮ್ಭಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಠಪಿತಂ. ವೇಹಾಸಟ್ಠನ್ತಿ ಚಮ್ಮಪಸಿಬ್ಬಕೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ತುಲಾಸಙ್ಘಾಟಾದೀಸು ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಚೇವ ನಿಯ್ಯುಹಾದೀಸು ಚ ಪೂರೇತ್ವಾ ಠಪಿತಂ. ಉಪಲಾಪೇತುನ್ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಭಿನ್ದಿತುಂ. ಯಥಾ ದ್ವೇ ಜನಾ ಏಕೇನ ಮಗ್ಗೇನ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಏವಂ ಕಾತುಂ.

ನಭಂ ಆಹಚ್ಚಾತಿ ಆಕಾಸಂ ಪೂರೇತ್ವಾ. ಏವಂ ಜರಾ ಚ ಮಚ್ಚು ಚಾತಿ ಇಧ ದ್ವೇಯೇವ ಪಬ್ಬತಾ ಗಹಿತಾ, ರಾಜೋವಾದೇ ಪನ ‘‘ಜರಾ ಆಗಚ್ಛತಿ ಸಬ್ಬಯೋಬ್ಬನಂ ವಿಲುಮ್ಪಮಾನಾ’’ತಿ ಏವಂ ಜರಾ ಮರಣಂ ಬ್ಯಾಧಿ ವಿಪತ್ತೀತಿ ಚತ್ತಾರೋಪೇತೇ ಆಗತಾವ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಹತ್ಥಿಯುದ್ಧಾದೀಹಿ ಜರಾಮರಣಂ ಜಿನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ. ಸದ್ಧಂ ನಿವೇಸಯೇತಿ ಸದ್ಧಂ ನಿವೇಸೇಯ್ಯ, ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯಾತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

ತತಿಯೋ ವಗ್ಗೋ.

ಇತಿ ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ

ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಕೋಸಲಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.