೨. ದೇವಪುತ್ತಸಂಯುತ್ತಂ

೧. ಪಠಮವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಕಸ್ಸಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೨. ದೇವಪುತ್ತಸಂಯುತ್ತಸ್ಸ ಪಠಮೇ ದೇವಪುತ್ತೋತಿ ದೇವಾನಞ್ಹಿ ಅಙ್ಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಪುರಿಸಾ ದೇವಪುತ್ತಾ ನಾಮ, ಇತ್ಥಿಯೋ ದೇವಧೀತರೋ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ನಾಮವಸೇನ ಅಪಾಕಟಾವ ‘‘ಅಞ್ಞತರಾ ದೇವತಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಪಾಕಟೋ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ದೇವಪುತ್ತೋ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಹೇಟ್ಠಾ ‘‘ಅಞ್ಞತರಾ ದೇವತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಧ ‘‘ದೇವಪುತ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅನುಸಾಸನ್ತಿ ಅನುಸಿಟ್ಠಿಂ. ಅಯಂ ಕಿರ ದೇವಪುತ್ತೋ ಭಗವತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿತೋ ಸತ್ತಮೇ ವಸ್ಸೇ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ತಿದಸಪುರೇ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಮ್ಮ ಅಭಿಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೇನ ಝಾನವಿಭಙ್ಗೇ – ‘‘ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸಮಞ್ಞಾಯ ಭಿಕ್ಖು, ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ (ವಿಭ. ೫೧೦). ಏವಂ ಭಿಕ್ಖುನಿದ್ದೇಸಂ ಕಥಿಯಮಾನಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ. ‘‘ಏವಂ ವಿತಕ್ಕೇಥ, ಮಾ ಏವಂ ವಿತಕ್ಕಯಿತ್ಥ, ಏವಂ ಮನಸಿಕರೋಥ, ಮಾ ಏವಂ ಮನಸಾಕತ್ಥ. ಇದಂ ಪಜಹಥ, ಇದಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಥಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೯). ಏವರೂಪಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖುಓವಾದಂ ಭಿಕ್ಖುಅನುಸಾಸನಂ ನ ಅಸ್ಸೋಸಿ. ಸೋ ತಂ ಸನ್ಧಾಯ – ‘‘ಭಿಕ್ಖುಂ ಭಗವಾ ಪಕಾಸೇಸಿ, ನೋ ಚ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅನುಸಾಸ’’ನ್ತಿ ಆಹ.

ತೇನ ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಮಯಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅನುಸಿಟ್ಠಿ ನ ಪಕಾಸಿತಾತಿ ವದಸಿ, ತಸ್ಮಾ. ತಞ್ಞೇವೇತ್ಥ ಪಟಿಭಾತೂತಿ ತುಯ್ಹೇವೇಸಾ ಅನುಸಿಟ್ಠಿಪಕಾಸನಾ ಉಪಟ್ಠಾತೂತಿ. ಯೋ ಹಿ ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಸಕ್ಕೋತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ. ಯೋ ವಾ ನ ಕಥೇತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಸಕ್ಕೋತಿ ಪನ ಕಥೇತುಂ. ಯೋ ವಾ ನೇವ ಕಥೇತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಕಥೇತುಂ ನ ಚ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಭಗವಾ ಪಞ್ಹಂ ಭಾರಂ ನ ಕರೋತಿ. ಅಯಂ ಪನ ದೇವಪುತ್ತೋ ಕಥೇತುಕಾಮೋ ಚೇವ, ಸಕ್ಕೋತಿ ಚ ಕಥೇತುಂ. ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸೇವ ಭಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ. ಸೋಪಿ ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಸುಭಾಸಿತಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖೇಥಾತಿ ಸುಭಾಸಿತಂ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಚತುಸಚ್ಚನಿಸ್ಸಿತಂ ದಸಕಥಾವತ್ಥುನಿಸ್ಸಿತಂ ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯನಿಸ್ಸಿತಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ವಚೀಸುಚರಿತಮೇವ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ. ಸಮಣೂಪಾಸನಸ್ಸ ಚಾತಿ ಸಮಣೇಹಿ ಉಪಾಸಿತಬ್ಬಂ ಸಮಣೂಪಾಸನಂ ನಾಮ ಅಟ್ಠತಿಂಸಭೇದಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ, ತಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ ಭಾವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬಹುಸ್ಸುತಾನಂ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಪಾಸನಮ್ಪಿ ಸಮಣೂಪಾಸನಂ. ತಮ್ಪಿ ‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಕುಸಲ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಞ್ಹಪುಚ್ಛನೇನ ಪಞ್ಞಾವುದ್ಧತ್ಥಂ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ. ಚಿತ್ತವೂಪಸಮಸ್ಸ ಚಾತಿ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ಚಿತ್ತವೂಪಸಮಂ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ. ಇತಿ ದೇವಪುತ್ತೇನ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಕಥಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಪುರಿಮಪದೇನ ಹಿ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ ಕಥಿತಾ, ದುತಿಯಪದೇನ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ, ಚಿತ್ತವೂಪಸಮೇನ ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾತಿ ಏವಂ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಸಾಸನಂ ಪಕಾಸಿತಮೇವ ಹೋತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ದುತಿಯಕಸ್ಸಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೩. ದುತಿಯೇ ಝಾಯೀತಿ ದ್ವೀಹಿ ಝಾನೇಹಿ ಝಾಯೀ. ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ. ಹದಯಸ್ಸಾನುಪತ್ತಿನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಂ. ಲೋಕಸ್ಸಾತಿ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕಸ್ಸ. ಅನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀಹಿ ಅನಿಸ್ಸಿತೋ, ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಯೋ ವಾ ಅನಿಸ್ಸಿತೋ. ತದಾನಿಸಂಸೋತಿ ಅರಹತ್ತಾನಿಸಂಸೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಅರಹತ್ತಾನಿಸಂಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಝಾಯೀ ಭವೇಯ್ಯ, ಸುವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಲೋಕಸ್ಸ ಉದಯಬ್ಬಯಂ ಞತ್ವಾ ಅನಿಸ್ಸಿತೋ ಭವೇಯ್ಯ. ತನ್ತಿಧಮ್ಮೋ ಪನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಪುಬ್ಬಭಾಗೋತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩-೪. ಮಾಘಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೮೪. ತತಿಯೇ ಮಾಘೋತಿ ಸಕ್ಕಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಸ್ವೇವ ವತ್ತೇನ ಅಞ್ಞೇ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ದೇವಿಸ್ಸರಿಯಂ ಪತ್ತೋತಿ ವತ್ರಭೂ, ವತ್ರನಾಮಕಂ ವಾ ಅಸುರಂ ಅಭಿಭವತೀತಿ ವತ್ರಭೂ. ತತಿಯಂ.

೮೫. ಚತುತ್ಥಂ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ದಾಮಲಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೬. ಪಞ್ಚಮೇ ನ ತೇನಾಸೀಸತೇ ಭವನ್ತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಭವಂ ನ ಪತ್ಥೇತಿ. ಆಯತಪಗ್ಗಹೋ ನಾಮೇಸ ದೇವಪುತ್ತೋ, ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚವೋಸಾನಂ ನತ್ಥಿ. ಖೀಣಾಸವೇನ ಹಿ ಆದಿತೋ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ವೀರಿಯಂ ಕತಂ, ಅಪರಭಾಗೇ ಮಯಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತನ್ತಿ ಮಾ ತುಣ್ಹೀ ಭವತು, ತಥೇವ ವೀರಿಯಂ ದಳ್ಹಂ ಕರೋತು ಪರಕ್ಕಮತೂತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ.

ಅಥ ಭಗವಾ ‘‘ಅಯಂ ದೇವಪುತ್ತೋ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚವೋಸಾನಂ ಅಕಥೇನ್ತೋ ಮಮ ಸಾಸನಂ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ಕಥೇತಿ, ಕಿಚ್ಚವೋಸಾನಮಸ್ಸ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ನತ್ಥಿ ಕಿಚ್ಚನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತೀಸು ಕಿರ ಪಿಟಕೇಸು ಅಯಂ ಗಾಥಾ ಅಸಂಕಿಣ್ಣಾ. ಭಗವತಾ ಹಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವೀರಿಯಸ್ಸ ದೋಸೋ ನಾಮ ದಸ್ಸಿತೋ ನತ್ಥಿ. ಇಧ ಪನ ಇಮಂ ದೇವಪುತ್ತಂ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ‘‘ಖೀಣಾಸವೇನ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಆಸವಕ್ಖಯತ್ಥಾಯ ಅರಞ್ಞೇ ವಸನ್ತೇನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆದಾಯ ವೀರಿಯಂ ಕತಂ, ಅಪರಭಾಗೇ ಸಚೇ ಇಚ್ಛತಿ, ಕರೋತು, ನೋ ಚೇ ಇಚ್ಛತಿ, ಯಥಾಸುಖಂ ವಿಹರತೂ’’ತಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚವೋಸಾನದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಏವಮಾಹ. ತತ್ಥ ಗಾಧನ್ತಿ ಪತಿಟ್ಠಂ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಕಾಮದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೭. ಛಟ್ಠೇ ದುಕ್ಕರನ್ತಿ ಅಯಂ ಕಿರ ದೇವಪುತ್ತೋ ಪುಬ್ಬಯೋಗಾವಚರೋ ಬಹಲಕಿಲೇಸತಾಯ ಸಪ್ಪಯೋಗೇನ ಕಿಲೇಸೇ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇನ್ತೋ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೂಪನಿಸ್ಸಯಮನ್ದತಾಯ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾವ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಸೋ ‘‘ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದುಕ್ಕರಭಾವಂ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಏವಮಾಹ. ತತ್ಥ ದುಕ್ಕರನ್ತಿ ದಸಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ…ಪೇ… ಸಟ್ಠಿಪಿ ಯದೇತಂ ಏಕನ್ತಪರಿಸುದ್ಧಸ್ಸ ಸಮಣಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕರಣಂ ನಾಮ, ತಂ ದುಕ್ಕರಂ. ಸೇಖಾತಿ ಸತ್ತ ಸೇಖಾ. ಸೀಲಸಮಾಹಿತಾತಿ ಸೀಲೇನ ಸಮಾಹಿತಾ ಸಮುಪೇತಾ. ಠಿತತ್ತಾತಿ ಪತಿಟ್ಠಿತಸಭಾವಾ. ಏವಂ ಪುಚ್ಛಿತಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಉಪರಿಪಞ್ಹಸಮುಟ್ಠಾಪನತ್ಥಂ ಅನಗಾರಿಯುಪೇತಸ್ಸಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅನಗಾರಿಯುಪೇತಸ್ಸಾತಿ ಅನಗಾರಿಯಂ ನಿಗ್ಗೇಹಭಾವಂ ಉಪೇತಸ್ಸ. ಸತ್ತಭೂಮಿಕೇಪಿ ಹಿ ಪಾಸಾದೇ ವಸನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ವುಡ್ಢತರೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಇದಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಆದಾಯ ನಿಕ್ಖಮತೇವ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅನಗಾರಿಯುಪೇತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತುಟ್ಠೀತಿ ಚತುಪಚ್ಚಯಸನ್ತೋಸೋ. ಭಾವನಾಯಾತಿ ಚಿತ್ತವೂಪಸಮಭಾವನಾಯ.

ತೇ ಛೇತ್ವಾ ಮಚ್ಚುನೋ ಜಾಲನ್ತಿ ಯೇ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಇನ್ದ್ರಿಯೂಪಸಮೇ ರತಾ, ತೇ ದುಸ್ಸಮಾದಹಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾದಹನ್ತಿ. ಯೇ ಚ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತಾ, ತೇ ಚತುಪಚ್ಚಯಸನ್ತೋಸಂ ಪೂರೇನ್ತಾ ನ ಕಿಲಮನ್ತಿ. ಯೇ ಸನ್ತುಟ್ಠಾ, ತೇ ಸೀಲಂ ಪೂರೇನ್ತಾ ನ ಕಿಲಮನ್ತಿ. ಯೇ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಸತ್ತ ಸೇಖಾ, ತೇ ಅರಿಯಾ ಮಚ್ಚುನೋ ಜಾಲಸಙ್ಖಾತಂ ಕಿಲೇಸಜಾಲಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ದುಗ್ಗಮೋತಿ ‘‘ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಯೇ ಇನ್ದ್ರಿಯೂಪಸಮೇ ರತಾ, ತೇ ದುಸ್ಸಮಾದಹಂ ಸಮಾದಹನ್ತಿ…ಪೇ… ಯೇ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ, ತೇ ಮಚ್ಚುನೋ ಜಾಲಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ’’. ಕಿಂ ನ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ? ಅಯಂ ಪನ ದುಗ್ಗಮೋ ಭಗವಾ ವಿಸಮೋ ಮಗ್ಗೋತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ನೇವ ದುಗ್ಗಮೋ ನ ವಿಸಮೋ, ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾಯ ಪನಸ್ಸ ಬಹೂ ಪರಿಸ್ಸಯಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವುತ್ತೋ. ಅವಂಸಿರಾತಿ ಞಾಣಸಿರೇನ ಅಧೋಸಿರಾ ಹುತ್ವಾ ಪಪತನ್ತಿ. ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಆರೋಹಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯೇವ ಚ ತೇ ಅನರಿಯಮಗ್ಗೇ ಪಪತನ್ತೀತಿ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಅರಿಯಾನಂ ಸಮೋ ಮಗ್ಗೋತಿ ಸ್ವೇವ ಮಗ್ಗೋ ಅರಿಯಾನಂ ಸಮೋ ಹೋತಿ. ವಿಸಮೇ ಸಮಾತಿ ವಿಸಮೇಪಿ ಸತ್ತಕಾಯೇ ಸಮಾಯೇವ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಪಞ್ಚಾಲಚಣ್ಡಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೮. ಸತ್ತಮೇ ಸಮ್ಬಾಧೇತಿ ನೀವರಣಸಮ್ಬಾಧಂ ಕಾಮಗುಣಸಮ್ಬಾಧನ್ತಿ ದ್ವೇ ಸಮ್ಬಾಧಾ. ತೇಸು ಇಧ ನೀವರಣಸಮ್ಬಾಧಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಓಕಾಸನ್ತಿ ಝಾನಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಪಟಿಲೀನನಿಸಭೋತಿ ಪಟಿಲೀನಸೇಟ್ಠೋ. ಪಟಿಲೀನೋ ನಾಮ ಪಹೀನಮಾನೋ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಟಿಲೀನೋ ಹೋತಿ. ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಸ್ಮಿಮಾನೋ ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲೋ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತೋ ಅನಭಾವಂಕತೋ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೪.೩೮; ಮಹಾನಿ. ೮೭). ಪಚ್ಚಲತ್ಥಂಸೂತಿ ಪಟಿಲಭಿಂಸು. ಸಮ್ಮಾ ತೇತಿ ಯೇ ನಿಬ್ಬಾನಪತ್ತಿಯಾ ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭಿಂಸು, ತೇ ಲೋಕುತ್ತರಸಮಾಧಿನಾಪಿ ಸುಸಮಾಹಿತಾತಿ ಮಿಸ್ಸಕಜ್ಝಾನಂ ಕಥಿತಂ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ತಾಯನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೯. ಅಟ್ಠಮೇ ಪುರಾಣತಿತ್ಥಕರೋತಿ ಪುಬ್ಬೇ ತಿತ್ಥಕರೋ. ಏತ್ಥ ಚ ತಿತ್ಥಂ ನಾಮ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ, ತಿತ್ಥಕರೋ ನಾಮ ತಾಸಂ ಉಪ್ಪಾದಕೋ ಸತ್ಥಾ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ ನನ್ದೋ, ವಚ್ಛೋ, ಕಿಸೋ, ಸಂಕಿಚ್ಚೋ. ಪುರಾಣಾದಯೋ ಪನ ತಿತ್ಥಿಯಾ ನಾಮ. ಅಯಂ ಪನ ದಿಟ್ಠಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಥಂ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋತಿ? ಕಮ್ಮವಾದಿತಾಯ. ಏಸ ಕಿರ ಉಪೋಸಥಭತ್ತಾದೀನಿ ಅದಾಸಿ, ಅನಾಥಾನಂ ವತ್ತಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ, ಪತಿಸ್ಸಯೇ ಅಕಾಸಿ, ಪೋಕ್ಖರಣಿಯೋ ಖಣಾಪೇಸಿ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಬಹುಂ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಸಾಸನಸ್ಸ ಪನ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಭಾವಂ ಜಾನಾತಿ. ಸೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಾಸನಾನುಚ್ಛವಿಕಾ ವೀರಿಯಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ಗಾಥಾ ವಕ್ಖಾಮೀತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಛಿನ್ದ ಸೋತನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಛಿನ್ದಾತಿ ಅನಿಯಮಿತಆಣತ್ತಿ. ಸೋತನ್ತಿ ತಣ್ಹಾಸೋತಂ. ಪರಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಪರಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವೀರಿಯಂ ಕತ್ವಾ. ಕಾಮೇತಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇಪಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಪಿ. ಪನುದಾತಿ ನೀಹರ. ಏಕತ್ತನ್ತಿ ಝಾನಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಕಾಮೇ ಅಜಹಿತ್ವಾ ಮುನಿ ಝಾನಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ, ನ ಪಟಿಲಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಯಿರಾ ಚೇ ಕಯಿರಾಥೇನನ್ತಿ ಯದಿ ವೀರಿಯಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಕರೇಯ್ಯಾಥ, ತಂ ವೀರಿಯಂ ನ ಓಸಕ್ಕೇಯ್ಯ. ದಳ್ಹಮೇನಂ ಪರಕ್ಕಮೇತಿ ದಳ್ಹಂ ಏನಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಸಿಥಿಲೋ ಹಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜೋತಿ ಸಿಥಿಲಗಹಿತಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ. ಭಿಯ್ಯೋ ಆಕಿರತೇ ರಜನ್ತಿ ಅತಿರೇಕಂ ಉಪರಿ ಕಿಲೇಸರಜಂ ಆಕಿರತಿ. ಅಕತಂ ದುಕ್ಕಟಂ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಅಕತಮೇವ ಸೇಯ್ಯೋ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ದುಕ್ಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಕತಸಾಮಞ್ಞಮೇವ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಥಿಲಂ ಕತಂ ಏವರೂಪಮೇವ ಹೋತಿ. ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠನ್ತಿ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕವತಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಹಿ ಸಾಸನೇ ಪಚ್ಚಯಹೇತು ಸಮಾದಿನ್ನಧುತಙ್ಗವತಂ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಮೇವ. ಸಙ್ಕಸ್ಸರನ್ತಿ ಸಙ್ಕಾಯ ಸರಿತಂ, ‘‘ಇದಮ್ಪಿ ಇಮಿನಾ ಕತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ಇಮಿನಾ’’ತಿ ಏವಂ ಆಸಙ್ಕಿತಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ. ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಿಕಾತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಆದಿಭೂತಾ ಪುಬ್ಬಪಧಾನಭೂತಾ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಚನ್ದಿಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೦. ನವಮೇ ಚನ್ದಿಮಾತಿ ಚನ್ದವಿಮಾನವಾಸೀ ದೇವಪುತ್ತೋ. ಸಬ್ಬಧೀತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಖನ್ಧಆಯತನಾದೀಸು. ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಕಾತಿ ತುಯ್ಹಮ್ಪಿ ಏತಸ್ಸಪಿ ತಾದಿಸಾ ಏವ. ಸನ್ತರಮಾನೋವಾತಿ ತುರಿತೋ ವಿಯ. ಪಮುಞ್ಚಸೀತಿ ಅತೀತತ್ಥೇ ವತ್ತಮಾನವಚನಂ. ನವಮಂ.

೧೦. ಸೂರಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೧. ದಸಮೇ ಸೂರಿಯೋತಿ ಸೂರಿಯವಿಮಾನವಾಸೀ ದೇವಪುತ್ತೋ. ಅನ್ಧಕಾರೇತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣುಪ್ಪತ್ತಿನಿವಾರಣೇನ ಅನ್ಧಭಾವಕರಣೇ. ವಿರೋಚತೀತಿ ವೇರೋಚನೋ. ಮಣ್ಡಲೀತಿ ಮಣ್ಡಲಸಣ್ಠಾನೋ. ಮಾ, ರಾಹು, ಗಿಲೀ ಚರಮನ್ತಲಿಕ್ಖೇತಿ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಚರಂ ಸೂರಿಯಂ, ರಾಹು, ಮಾ ಗಿಲೀತಿ ವದತಿ. ಕಿಂ ಪನೇಸ ತಂ ಗಿಲತೀತಿ? ಆಮ, ಗಿಲತಿ. ರಾಹುಸ್ಸ ಹಿ ಅತ್ತಭಾವೋ ಮಹಾ, ಉಚ್ಚತ್ತನೇನ ಅಟ್ಠಯೋಜನಸತಾಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಯೋಜನಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಬಾಹನ್ತರಮಸ್ಸ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಸತಾನಿ, ಬಹಲತ್ತೇನ ಛ ಯೋಜನಸತಾನಿ, ಸೀಸಂ ನವ ಯೋಜನಸತಂ, ನಲಾಟಂ ತಿಯೋಜನಸತಂ, ಭಮುಕನ್ತರಂ ಪಣ್ಣಾಸಯೋಜನಂ, ಮುಖಂ ದ್ವಿಯೋಜನಸತಂ, ಘಾನಂ ತಿಯೋಜನಸತಂ, ಮುಖಾಧಾನಂ ತಿಯೋಜನಸತಗಮ್ಭೀರಂ ಹತ್ಥತಲಪಾದತಲಾನಿ ಪುಥುಲತೋ ದ್ವಿಯೋಜನಸತಾನಿ. ಅಙ್ಗುಲಿಪಬ್ಬಾನಿ ಪಣ್ಣಾಸ ಯೋಜನಾನಿ. ಸೋ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯೇ ವಿರೋಚಮಾನೇ ದಿಸ್ವಾ ಇಸ್ಸಾಪಕತೋ ತೇಸಂ ಗಮನವೀಥಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಮುಖಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ಚನ್ದವಿಮಾನಂ ಸೂರಿಯವಿಮಾನಂ ವಾ ತಿಯೋಜನಸತಿಕೇ ಮಹಾನರಕೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ವಿಯ ಹೋತಿ. ವಿಮಾನೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತಾ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ವಿರವನ್ತಿ. ಸೋ ಪನ ವಿಮಾನಂ ಕದಾಚಿ ಹತ್ಥೇನ ಛಾದೇತಿ, ಕದಾಚಿ ಹನುಕಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ಕದಾಚಿ ಜಿವ್ಹಾಯ ಪರಿಮಜ್ಜತಿ, ಕದಾಚಿ ಅವಗಣ್ಡಕಾರಕಂ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ವಿಯ ಕಪೋಲನ್ತರೇ ಠಪೇತಿ. ವೇಗಂ ಪನ ವಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಸಚೇ ವಾರೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಗಣ್ಡಕಂ ಕತ್ವಾ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಮತ್ಥಕಂ ತಸ್ಸ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮೇಯ್ಯ, ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ವಾ ನಂ ಓನಮೇಯ್ಯ. ತಸ್ಮಾ ವಿಮಾನೇನ ಸಹೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ಪಜಂ ಮಮನ್ತಿ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಕಿರ ದ್ವೇಪಿ ದೇವಪುತ್ತಾ ಮಹಾಸಮಯಸುತ್ತಕಥನದಿವಸೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ತಾ. ತೇನ ಭಗವಾ ‘‘ಪಜಂ ಮಮ’’ನ್ತಿ ಆಹ, ಪುತ್ತೋ ಮಮ ಏಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಸಮಂ.

ಪಠಮೋ ವಗ್ಗೋ.

೨. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕವಗ್ಗೋ

೧. ಚನ್ದಿಮಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೨. ದುತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಕಚ್ಛೇವಾತಿ ಕಚ್ಛೇ ವಿಯ. ಕಚ್ಛೇತಿ ಪಬ್ಬತಕಚ್ಛೇಪಿ ನದೀಕಚ್ಛೇಪಿ. ಏಕೋದಿ ನಿಪಕಾತಿ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಾ ಚೇವ ಪಞ್ಞಾನೇಪಕ್ಕೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಸತಾತಿ ಸತಿಮನ್ತೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯೇ ಝಾನಾನಿ ಲಭಿತ್ವಾ ಏಕೋದೀ ನಿಪಕಾ ಸತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ತೇ ಅಮಕಸೇ ಪಬ್ಬತಕಚ್ಛೇ ವಾ ನದೀಕಚ್ಛೇ ವಾ ಮಗಾ ವಿಯ ಸೋತ್ಥಿಂ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ. ಪಾರನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಅಮ್ಬುಜೋತಿ ಮಚ್ಛೋ. ರಣಞ್ಜಹಾತಿ ಕಿಲೇಸಞ್ಜಹಾ. ಯೇಪಿ ಝಾನಾನಿ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಕಿಲೇಸೇ ಜಹನ್ತಿ, ತೇ ಸುತ್ತಜಾಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಚ್ಛಾ ವಿಯ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ವೇಣ್ಡುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೩. ದುತಿಯೇ ವೇಣ್ಡೂತಿ ತಸ್ಸ ದೇವಪುತ್ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಪಯಿರುಪಾಸಿಯಾತಿ ಪರಿರುಪಾಸಿತ್ವಾ. ಅನುಸಿಕ್ಖರೇತಿ ಸಿಕ್ಖನ್ತಿ. ಸಿಟ್ಠಿಪದೇತಿ ಅನುಸಿಟ್ಠಿಪದೇ. ಕಾಲೇ ತೇ ಅಪ್ಪಮಜ್ಜನ್ತಾತಿ ಕಾಲೇ ತೇ ಅಪ್ಪಮಾದಂ ಕರೋನ್ತಾ. ದುತಿಯಂ.

೩. ದೀಘಲಟ್ಠಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೪. ತತಿಯೇ ದೀಘಲಟ್ಠೀತಿ ದೇವಲೋಕೇ ಸಬ್ಬೇ ಸಮಪ್ಪಮಾಣಾ ತಿಗಾವುತಿಕಾವ ಹೋನ್ತಿ, ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಪನಸ್ಸ ದೀಘತ್ತಭಾವತಾಯ ಏವಂನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಪಿ ತಥೇವ ಪಞ್ಞಾಯಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ನನ್ದನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೫. ಚತುತ್ಥೇ ಗೋತಮಾತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಗೋತ್ತೇನ ಆಲಪತಿ. ಅನಾವಟನ್ತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಹಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖೋ ವಾ ಪಬ್ಬತೋ ವಾ ಆವರಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನಾವಟ’’ನ್ತಿ. ಇತಿ ತಥಾಗತಂ ಥೋಮೇತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ಅಭಿಸಙ್ಖತಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಕಥಂವಿಧನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಮತಿಚ್ಚ ಇರಿಯತೀತಿ ದುಕ್ಖಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ. ಸೀಲವಾತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರೇನ ಸೀಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಖೀಣಾಸವೋ. ಪಞ್ಞಾದಯೋಪಿ ಮಿಸ್ಸಕಾಯೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಪೂಜಯನ್ತೀತಿ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದೀಹಿ ಪೂಜೇನ್ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫-೬. ಚನ್ದನಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೯೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠೇ ಅನಾಲಮ್ಬೇತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಪತಿಟ್ಠೇ ಉಪರಿ ಅನಾಲಮ್ಬನೇ. ಸುಸಮಾಹಿತೋತಿ ಅಪ್ಪನಾಯಪಿ ಉಪಚಾರೇನಪಿ ಸುಟ್ಠು ಸಮಾಹಿತೋ. ಪಹಿತತ್ತೋತಿ ಪೇಸಿತತ್ತೋ. ನನ್ದೀರಾಗಪರಿಕ್ಖೀಣೋತಿ ಪರಿಕ್ಖೀಣನನ್ದೀರಾಗೋ. ನನ್ದೀರಾಗೋ ನಾಮ ತಯೋ ಕಮ್ಮಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾ. ಇತಿ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಕಾಮಸಞ್ಞಾಗಹಣೇನ ಪಞ್ಚೋರಮ್ಭಾಗಿಯಸಂಯೋಜನಾನಿ, ರೂಪಸಂಯೋಜನಗಹಣೇನ ಪಞ್ಚ ಉದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಸಂಯೋಜನಾನಿ, ನನ್ದೀರಾಗೇನ ತಯೋ ಕಮ್ಮಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ಗಹಿತಾ. ಏವಂ ಯಸ್ಸ ದಸ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ತಯೋ ಚ ಕಮ್ಮಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ಪಹೀನಾ, ಸೋ ಗಮ್ಭೀರೇ ಮಹೋಘೇ ನ ಸೀದತೀತಿ. ಕಾಮಸಞ್ಞಾಯ ವಾ ಕಾಮಭವೋ, ರೂಪಸಂಯೋಜನೇನ ರೂಪಭವೋ ಗಹಿತೋ, ತೇಸಂ ಗಹಣೇನ ಅರೂಪಭವೋ ಗಹಿತೋವ, ನನ್ದೀರಾಗೇನ ತಯೋ ಕಮ್ಮಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ಗಹಿತಾತಿ ಏವಂ ಯಸ್ಸ ತೀಸು ಭವೇಸು ತಯೋ ಸಙ್ಖಾರಾ ನತ್ಥಿ, ಸೋ ಗಮ್ಭೀರೇ ನ ಸೀದತೀತಿಪಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೯೭. ಛಟ್ಠಂ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಸುಬ್ರಹ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೮. ಸತ್ತಮೇ ಸುಬ್ರಹ್ಮಾತಿ ಸೋ ಕಿರ ದೇವಪುತ್ತೋ ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ನನ್ದನಕೀಳಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕಮೂಲೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ತಂ ಪಞ್ಚಸತಾ ದೇವಧೀತರೋ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ, ಪಞ್ಚಸತಾ ರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಳ್ಹಾ. ನನು ಚ ದೇವತಾನಂ ಚಿತ್ತವಸೇನ ಯೋಜನಸತಿಕೋಪಿ ರುಕ್ಖೋ ಓನಮಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಕಸ್ಮಾ ತಾ ಅಭಿರುಳ್ಹಾತಿ. ಖಿಡ್ಡಾಪಸುತತಾಯ. ಅಭಿರುಯ್ಹ ಪನ ಮಧುರಸ್ಸರೇನ ಗಾಯಿತ್ವಾ ಗಾಯಿತ್ವಾ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಾತೇನ್ತಿ, ತಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಇತರಾ ಏಕತೋವಣ್ಟಿಕಮಾಲಾದಿವಸೇನ ಗನ್ಥೇನ್ತಿ. ಅಥ ರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಳ್ಹಾ ಉಪಚ್ಛೇದಕಕಮ್ಮವಸೇನ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವನ್ತಿ.

ಅಥ ಕಾಲೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ದೇವಪುತ್ತೋ ‘‘ಇಮಾಸಂ ನೇವ ಸದ್ದೋ ಸುಯ್ಯತಿ, ನ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಾತೇನ್ತಿ. ಕಹಂ ನು ಖೋ ಗತಾ’’ತಿ? ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಿಯವತ್ಥುಕಸೋಕೇನ ರುಪ್ಪಮಾನೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏತಾ ತಾವ ಯಥಾಕಮ್ಮೇನ ಗತಾ, ಮಯ್ಹಂ ಆಯುಸಙ್ಖಾರೋ ಕಿತ್ತಕೋ’’ತಿ. ಸೋ – ‘‘ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಮಯಾಪಿ ಅವಸೇಸಾಹಿ ಪಞ್ಚಸತಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ದಿಸ್ವಾ ಬಲವತರೇನ ಸೋಕೇನ ರುಪ್ಪಿ. ಸೋ – ‘‘ಇಮಂ ಮಯ್ಹಂ ಸೋಕಂ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಞ್ಞತ್ರ ತಥಾಗತಾ ನಿದ್ಧಮಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಂ ಉತ್ರಸ್ತನ್ತಿ ಗಾಥಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಇದನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ದುತಿಯಪದಂ ಪುರಿಮಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಚ ಪದಸ್ಸ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಸೋಕುಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲತೋ ಪನ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಚ್ಚನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅನುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಕಿಚ್ಛೇಸೂತಿ ಇತೋ ಸತ್ತಾಹಚ್ಚಯೇನ ಯಾನಿ ದುಕ್ಖಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸು. ಅಥೋ ಉಪ್ಪತಿತೇಸು ಚಾತಿ ಯಾನಿ ಪಞ್ಚಸತಾನಂ ಅಚ್ಛರಾನಂ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ದಿಟ್ಠಾನಿ, ತೇಸು ಚಾತಿ ಏವಂ ಇಮೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನಾನುಪ್ಪನ್ನೇಸು ದುಕ್ಖೇಸು ನಿಚ್ಚಂ ಮಮ ಉತ್ರಸ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ, ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಡಯ್ಹಮಾನೋ ವಿಯ ಹೋಮಿ ಭಗವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ನಾಞ್ಞತ್ರ ಬೋಜ್ಝಾ ತಪಸಾತಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಭಾವನಞ್ಚ ತಪೋಗುಣಞ್ಚ ಅಞ್ಞತ್ರ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಸೋತ್ಥಿಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಬ್ಬನಿಸ್ಸಗ್ಗಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನತೋ. ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಭಾವನಾ ಪಠಮಂ ಗಹಿತಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ಪಚ್ಛಾ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋವ ಪಠಮಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇನ್ದಿಯಸಂವರೇ ಹಿ ಗಹಿತೇ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಭಿಕ್ಖು ನಿಸ್ಸಯಮುತ್ತಕೋ ಧುತಙ್ಗಸಙ್ಖಾತಂ ತಪೋಗುಣಂ ಸಮಾದಾಯ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇತಿ. ತಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಯಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋ ‘‘ಸಬ್ಬನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ’’ತಿ ಭಗವಾ ಚತುಸಚ್ಚವಸೇನ ದೇಸನಂ ವಿನಿವತ್ತೇಸಿ. ದೇವಪುತ್ತೋ ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹೀತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮-೧೦. ಕಕುಧಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೯೯. ಅಟ್ಠಮೇ ಕಕುಧೋ ದೇವಪುತ್ತೋತಿ ಅಯಂ ಕಿರ ಕೋಲನಗರೇ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕಪುತ್ತೋ ದಹರಕಾಲೇಯೇವ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸನ್ತೋ ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಕಾಲಙ್ಕತೋ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತತ್ರಾಪಿ ನಂ ಕಕುಧೋ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ವೇವ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ. ನನ್ದಸೀತಿ ತುಸ್ಸಸಿ. ಕಿಂ ಲದ್ಧಾತಿ ತುಟ್ಠಿ ನಾಮ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನಾಪಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಕಿಂ ಜೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಸ ಹಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನಾಪಂ ಚೀವರಾದಿವತ್ಥು ಜಿಣ್ಣಂ ಹೋತಿ, ಸೋ ಸೋಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಅರತೀ ನಾಭಿಕೀರತೀತಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಾ ನಾಭಿಭವತಿ. ಅಘಜಾತಸ್ಸಾತಿ ದುಕ್ಖಜಾತಸ್ಸ, ವಟ್ಟದುಕ್ಖೇ ಠಿತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನನ್ದೀಜಾತಸ್ಸಾತಿ ಜಾತತಣ್ಹಸ್ಸ. ಅಘನ್ತಿ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಹಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಆಗತಮೇವ ಹೋತಿ. ‘‘ದುಕ್ಖೀ ಸುಖಂ ಪತ್ಥಯತೀ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಇತಿ ಅಘಜಾತಸ್ಸ ನನ್ದೀ ಹೋತಿ, ಸುಖವಿಪರಿಣಾಮೇನ ದುಕ್ಖಂ ಆಗತಮೇವಾತಿ ನನ್ದೀಜಾತಸ್ಸ ಅಘಂ ಹೋತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೧೦೦. ನವಮಂ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ. ನವಮಂ.

೧೦೧. ದಸಮೇ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅನುಮಾನಬುದ್ಧಿಯಾ ಆನುಭಾವಪ್ಪಕಾಸನತ್ಥಂ ಅಞ್ಞತರೋತಿ ಆಹ. ದಸಮಂ.

ದುತಿಯೋ ವಗ್ಗೋ.

೩. ನಾನಾತಿತ್ಥಿಯವಗ್ಗೋ

೧-೨. ಸಿವಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೦೨. ತತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮಂ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ. ಪಠಮಂ.

೧೦೩. ದುತಿಯೇ ಪಟಿಕಚ್ಚೇವಾತಿ ಪಠಮಂಯೇವ. ಅಕ್ಖಚ್ಛಿನ್ನೋವಝಾಯತೀತಿ ಅಕ್ಖಚ್ಛಿನ್ನೋ ಅವಝಾಯತಿ, ಬಲವಚಿನ್ತನಂ ಚಿನ್ತೇತಿ. ದುತಿಯಗಾಥಾಯ ಅಕ್ಖಚ್ಛಿನ್ನೋವಾತಿ ಅಕ್ಖಚ್ಛಿನ್ನೋ ವಿಯ. ದುತಿಯಂ.

೩-೪. ಸೇರೀಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೦೪. ತತಿಯೇ ದಾಯಕೋತಿ ದಾನಸೀಲೋ. ದಾನಪತೀತಿ ಯಂ ದಾನಂ ದೇಮಿ, ತಸ್ಸ ಪತಿ ಹುತ್ವಾ ದೇಮಿ, ನ ದಾಸೋ ನ ಸಹಾಯೋ. ಯೋ ಹಿ ಅತ್ತನಾ ಮಧುರಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಪರೇಸಂ ಅಮಧುರಂ ದೇತಿ, ಸೋ ದಾನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ದಾಸೋ ಹುತ್ವಾ ದೇತಿ. ಯೋ ಯಂ ಅತ್ತನಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ತದೇವ ದೇತಿ, ಸೋ ಸಹಾಯೋ ಹುತ್ವಾ ದೇತಿ. ಯೋ ಪನ ಅತ್ತನಾ ಯೇನ ತೇನ ಯಾಪೇತಿ, ಪರೇಸಂ ಮಧುರಂ ದೇತಿ, ಸೋ ಪತಿ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಸಾಮಿ ಹುತ್ವಾ ದೇತಿ. ಅಹಂ ‘‘ತಾದಿಸೋ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ ವದತಿ.

ಚತೂಸು ದ್ವಾರೇಸುತಿ ತಸ್ಸ ಕಿರ ರಞ್ಞೋ ಸಿನ್ಧವರಟ್ಠಂ ಸೋಧಿವಾಕರಟ್ಠನ್ತಿ ದ್ವೇ ರಟ್ಠಾನಿ ಅಹೇಸುಂ, ನಗರಂ ರೋರುವಂ ನಾಮ. ತಸ್ಸ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ದ್ವಾರೇ ದೇವಸಿಕಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅನ್ತೋನಗರೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನೇ ಸತಸಹಸ್ಸಂ. ಸೋ ಬಹುಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ರಾಸಿಭೂತಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಚತೂಸು ದ್ವಾರೇಸು ದಾನಸಾಲಾಯೋ ಕಾರೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ದ್ವಾರೇ ಉಟ್ಠಿತಆಯೇನ ದಾನಂ ದೇಥಾತಿ ಅಮಚ್ಚೇ ಠಪೇಸಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಚತೂಸು ದ್ವಾರೇಸು ದಾನಂ ದೀಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ.

ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಪಣದ್ಧಿಕವನಿಬ್ಬಕಯಾಚಕಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಮಣಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗತಾ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಭೋವಾದಿನೋ. ಸಮಿತಪಾಪಬಾಹಿತಪಾಪೇ ಪನ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಏಸ ನಾಲತ್ಥ. ಕಪಣಾತಿ ದುಗ್ಗತಾ ದಲಿದ್ದಮನುಸ್ಸಾ ಕಾಣಕುಣಿಆದಯೋ. ಅದ್ಧಿಕಾತಿ ಪಥಾವಿನೋ. ವನಿಬ್ಬಕಾತಿ ಯೇ ‘‘ಇಟ್ಠಂ, ದಿನ್ನಂ, ಕನ್ತಂ, ಮನಾಪಂ, ಕಾಲೇನ, ಅನವಜ್ಜಂ ದಿನ್ನಂ, ದದಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇಯ್ಯ, ಗಚ್ಛತು ಭವಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ದಾನಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಥೋಮಯಮಾನಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ಯಾಚಕಾತಿ ಯೇ ‘‘ಪಸತಮತ್ತಂ ದೇಥ, ಸರಾವಮತ್ತಂ ದೇಥಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಚ ವತ್ವಾ ಯಾಚಮಾನಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ಇತ್ಥಾಗಾರಸ್ಸ ದಾನಂ ದೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಪಠಮದ್ವಾರಸ್ಸ ಲದ್ಧತ್ತಾ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸತಸಹಸ್ಸೇ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಧನಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಅಮಚ್ಚೇ ಹಾರೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಮಚ್ಚೇ ಠಪೇತ್ವಾ ರಞ್ಞಾ ದಿನ್ನದಾನತೋ ರಾಜಿತ್ಥಿಯೋ ಮಹನ್ತತರಂ ದಾನಂ ಅದಂಸು. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ. ಮಮ ದಾನಂ ಪಟಿಕ್ಕಮೀತಿ ಯಂ ಮಮ ದಾನಂ ತತ್ಥ ದೀಯಿತ್ಥ, ತಂ ಪಟಿನಿವತ್ತಿ. ಸೇಸದ್ವಾರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕೋಚೀತಿ ಕತ್ಥಚಿ. ದೀಘರತ್ತನ್ತಿ ಅಸೀತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ. ಏತ್ತಕಂ ಕಿರ ಕಾಲಂ ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ದಾನಂ ದೀಯಿತ್ಥ. ತತಿಯಂ.

೧೦೫. ಚತುತ್ಥಂ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಜನ್ತುಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಕೋಸಲೇಸು ವಿಹರನ್ತೀತಿ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ. ಉದ್ಧತಾತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯೇ ಕಪ್ಪಿಯಸಞ್ಞಿತಾಯ ಚ ಕಪ್ಪಿಯೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಸಞ್ಞಿತಾಯ ಚ ಅನವಜ್ಜೇ ಸಾವಜ್ಜಸಞ್ಞಿತಾಯ ಚ ಸಾವಜ್ಜೇ ಅನವಜ್ಜಸಞ್ಞಿತಾಯ ಚ ಉದ್ಧಚ್ಚಪಕತಿಕಾ ಹುತ್ವಾ. ಉನ್ನಳಾತಿ ಉಗ್ಗತನಳಾ, ಉಟ್ಠಿತತುಚ್ಛಮಾನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಚಪಲಾತಿ ಪತ್ತಚೀವರಮಣ್ಡನಾದಿನಾ ಚಾಪಲ್ಲೇನ ಯುತ್ತಾ. ಮುಖರಾತಿ ಮುಖಖರಾ, ಖರವಚನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವಿಕಿಣ್ಣವಾಚಾತಿ ಅಸಂಯತವಚನಾ, ದಿವಸಮ್ಪಿ ನಿರತ್ಥಕವಚನಪಲಾಪಿನೋ. ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿನೋತಿ ನಟ್ಠಸ್ಸತಿನೋ ಸತಿವಿರಹಿತಾ, ಇಧ ಕತಂ ಏತ್ಥ ಪಮುಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಸಮ್ಪಜಾನಾತಿ ನಿಪ್ಪಞ್ಞಾ. ಅಸಮಾಹಿತಾತಿ ಅಪ್ಪನಾಉಪಚಾರಸಮಾಧಿರಹಿತಾ, ಚಣ್ಡಸೋತೇ ಬದ್ಧನಾವಾಸದಿಸಾ. ವಿಬ್ಭನ್ತಚಿತ್ತಾತಿ ಅನವಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಾ, ಪನ್ಥಾರುಳ್ಹಬಾಲಮಿಗಸದಿಸಾ. ಪಾಕತಿನ್ದ್ರಿಯಾತಿ ಸಂವರಾಭಾವೇನ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ವಿಯ ವಿವಟಇನ್ದ್ರಿಯಾ.

ಜನ್ತೂತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ ದೇವಪುತ್ತೋ. ತದಹುಪೋಸಥೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅಹು ಉಪೋಸಥೇ, ಉಪೋಸಥದಿವಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪನ್ನರಸೇತಿ ಚಾತುದ್ದಸಿಕಾದಿಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಚೋದನತ್ಥಾಯ ಉಪಗತೋ. ಸೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ, ಇದಾನಿ ಪಮತ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ನ ಖೋ ಪನೇತೇ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಚೋದಿಯಮಾನಾ ಕಥಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಮಾಗಮನಕಾಲೇ ಚೋದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ತೇಸಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಗಾಥಾಹಿ ಅಜ್ಝಭಾಸೀತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಮಜ್ಝೇ ಠತ್ವಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಗುಣಕಥಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಗ್ಗುಣಸ್ಸ ಅಗುಣೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಗುಣಂ ತಾವ ಕಥೇನ್ತೋ ಸುಖಜೀವಿನೋ ಪುರೇ ಆಸುನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸುಖಜೀವಿನೋ ಪುರೇ ಆಸುನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸುಪ್ಪೋಸಾ ಸುಭರಾ ಅಹೇಸುಂ, ಉಚ್ಚನೀಚಕುಲೇಸು ಸಪದಾನಂ ಚರಿತ್ವಾ ಲದ್ಧೇನ ಮಿಸ್ಸಕಪಿಣ್ಡೇನ ಯಾಪೇಸುನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಏವಮಾಹ. ಅನಿಚ್ಛಾತಿ ನಿತ್ತಣ್ಹಾ ಹುತ್ವಾ.

ಏವಂ ಪೋರಾಣಕಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ಅವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ದುಪ್ಪೋಸನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಗಾಮೇ ಗಾಮಣಿಕಾ ವಿಯಾತಿ ಯಥಾ ಗಾಮೇ ಗಾಮಕುಟಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ಜನಂ ಪೀಳೇತ್ವಾ ಖೀರದಧಿತಣ್ಡುಲಾದೀನಿ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಏವಂ ತುಮ್ಹೇಪಿ ಅನೇಸನಾಯ ಠಿತಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಥಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವದತಿ. ನಿಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾಮನಸಿಕಾರೇಹಿ ಅನತ್ಥಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಸಯನಮ್ಹಿ ಹತ್ಥಪಾದೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಪರಾಗಾರೇಸೂತಿ ಪರಗೇಹೇಸು, ಕುಲಸುಣ್ಹಾದೀಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮುಚ್ಛಿತಾತಿ ಕಿಲೇಸಮುಚ್ಛಾಯ ಮುಚ್ಛಿತಾ.

ಏಕಚ್ಚೇತಿ ವತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕೇಯೇವ. ಅಪವಿದ್ಧಾತಿ ಛಡ್ಡಿತಕಾ. ಅನಾಥಾತಿ ಅಪತಿಟ್ಠಾ. ಪೇತಾತಿ ಸುಸಾನೇ ಛಡ್ಡಿತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಮನುಸ್ಸಾ. ಯಥಾ ಹಿ ಸುಸಾನೇ ಛಡ್ಡಿತಾ ನಾನಾಸಕುಣಾದೀಹಿ ಖಜ್ಜನ್ತಿ, ಞಾತಕಾಪಿ ನೇಸಂ ನಾಥಕಿಚ್ಚಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ನ ರಕ್ಖನ್ತಿ, ನ ಗೋಪಯನ್ತಿ, ಏವಮೇವಂ ಏವರೂಪಾಪಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾದೀನಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಂ ನ ಲಭನ್ತೀತಿ ಅಪವಿದ್ಧಾ ಅನಾಥಾ, ಯಥಾ ಪೇತಾ, ತಥೇವ ಹೋನ್ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ರೋಹಿತಸ್ಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೭. ಛಟ್ಠೇ ಯತ್ಥಾತಿ ಚಕ್ಕವಾಳಲೋಕಸ್ಸ ಏಕೋಕಾಸೇ ಭುಮ್ಮಂ. ನ ಚವತಿ ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಇದಂ ಅಪರಾಪರಂ ಚುತಿಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಗಹಿತಂ. ಗಮನೇನಾತಿ ಪದಗಮನೇನ. ನಾಹಂ ತಂ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತನ್ತಿ ಸತ್ಥಾ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಞಾತೇಯ್ಯನ್ತಿಆದೀಸು ಞಾತಬ್ಬಂ, ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಪತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇತಿ ದೇವಪುತ್ತೇನ ಚಕ್ಕವಾಳಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪುಚ್ಛಿತೋ, ಸತ್ಥಾರಾ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕಸ್ಸ ಕಥಿತೋ. ಸೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಹೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥು ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಸಮೇತೀತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಪಸಂಸನ್ತೋ ಅಚ್ಛರಿಯನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ದಳ್ಹಧಮ್ಮೋತಿ ದಳ್ಹಧನು, ಉತ್ತಮಪ್ಪಮಾಣೇನ ಧನುನಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಧನುಗ್ಗಹೋತಿ ಧನುಆಚರಿಯೋ. ಸುಸಿಕ್ಖಿತೋತಿ ದಸ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಧನುಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಿತೋ. ಕತಹತ್ಥೋತಿ ಉಸಭಪ್ಪಮಾಣೇಪಿ ವಾಲಗ್ಗಂ ವಿಜ್ಝಿತುಂ ಸಮತ್ಥಭಾವೇನ ಕತಹತ್ಥೋ. ಕತೂಪಾಸನೋತಿ ಕತಸರಕ್ಖೇಪೋ ದಸ್ಸಿತಸಿಪ್ಪೋ. ಅಸನೇನಾತಿ ಕಣ್ಡೇನ. ಅತಿಪಾತೇಯ್ಯಾತಿ ಅತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯ. ಯಾವತಾ ಸೋ ತಾಲಚ್ಛಾಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ತಾವತಾ ಕಾಲೇನ ಏಕಚಕ್ಕವಾಳಂ ಅತಿಕ್ಕಮಾಮೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಜವಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಪುರತ್ಥಿಮಾ ಸಮುದ್ದಾ ಪಚ್ಛಿಮೋತಿ ಯಥಾ ಪುರತ್ಥಿಮಸಮುದ್ದಾ ಪಚ್ಛಿಮಸಮುದ್ದೋ ದೂರೇ, ಏವಂ ಮೇ ದೂರೇ ಪದವೀತಿಹಾರೋ ಅಹೋಸೀತಿ ವದತಿ. ಸೋ ಕಿರ ಪಾಚೀನಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಠಿತೋ ಪಾದಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಅಕ್ಕಮತಿ, ಪುನ ದುತಿಯಂ ಪಾದಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಪರಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಅಕ್ಕಮತಿ. ಇಚ್ಛಾಗತನ್ತಿ ಇಚ್ಛಾ ಏವ. ಅಞ್ಞತ್ರೇವಾತಿ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಕಾಲೇ ಕಿರೇಸ ನಾಗಲತಾದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಅನೋತತ್ತೇ ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಕಾಲೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಉತ್ತರಕುರುಮ್ಹಿ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ, ತತ್ಥ ಮುಹುತ್ತಂ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಪುನ ಜವತಿ. ವಸ್ಸಸತಾಯುಕೋತಿ ತದಾ ದೀಘಾಯುಕಕಾಲೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಪನ ವಸ್ಸಸತಾವಸಿಟ್ಠೇ ಆಯುಮ್ಹಿ ಗಮನಂ ಆರಭಿ. ವಸ್ಸಸತಜೀವೀತಿ ತಂ ವಸ್ಸಸತಂ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಜೀವನ್ತೋ. ಅನ್ತರಾವ ಕಾಲಙ್ಕತೋತಿ ಚಕ್ಕವಾಳಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಅನ್ತರಾವ ಮತೋ. ಸೋ ಪನ ತತ್ಥ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಚಕ್ಕವಾಳೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಪ್ಪತ್ವಾತಿ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ. ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ. ಅನ್ತಕಿರಿಯನ್ತಿ ಪರಿಯನ್ತಕರಣಂ. ಕಳೇವರೇತಿ ಅತ್ತಭಾವೇ. ಸಸಞ್ಞಿಮ್ಹಿ ಸಮನಕೇತಿ ಸಸಞ್ಞೇ ಸಚಿತ್ತೇ. ಲೋಕನ್ತಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ. ಲೋಕಸಮುದಯನ್ತಿ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ. ಲೋಕನಿರೋಧನ್ತಿ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ. ಪಟಿಪದನ್ತಿ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ. ಇತಿ – ‘‘ನಾಹಂ, ಆವುಸೋ, ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ತಿಣಕಟ್ಠಾದೀಸು ಪಞ್ಞಪೇಮಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕೇ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ಪಞ್ಞಪೇಮೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಮಿತಾವೀತಿ ಸಮಿತಪಾಪೋ. ನಾಸೀಸತೀತಿ ನ ಪತ್ಥೇತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೧೦೮-೧೦೯. ಸತ್ತಮಟ್ಠಮಾನಿ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ. ಸತ್ತಮಂ, ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಸುಸಿಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೦. ನವಮೇ ತುಯ್ಹಮ್ಪಿ ನೋ, ಆನನ್ದ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ರುಚ್ಚತೀತಿ ಸತ್ಥಾ ಥೇರಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತುಕಾಮೋ, ವಣ್ಣೋ ಚ ನಾಮೇಸ ವಿಸಭಾಗಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಥೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಥಿತೋ ಹಿ ಮತ್ಥಕಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಸೋ ಹಿ ‘‘ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ. ‘‘ಕಿಂ ತಸ್ಸ ಸೀಲಂ? ಗೋರೂಪಸೀಲೋ ಸೋ. ಕಿಂ ತಯಾ ಅಞ್ಞೋ ಸೀಲವಾ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ ವಾ? ‘‘ಪಞ್ಞವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಕಿಂ ಪಞ್ಞೋ ಸೋ? ಕಿಂ ತಯಾ ಅಞ್ಞೋ ಪಞ್ಞವಾ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ? ವಾ, ಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ವಣ್ಣಕಥಾಯ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋತಿ. ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಪನ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಭಾಗೋ, ಪಣೀತಾನಿ ಲಭಿತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ದೇತಿ, ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾಕದಾರಕೇ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಜ್ಝಂ ಗಣ್ಹಾಪೇತಿ, ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಿ. ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋಪಿ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ತಥೇವ ಕರೋತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಗುಣೇಸು ಪಸೀದಿತ್ವಾ. ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಹಿ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕೋ ಏಕಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಸತಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಕಪ್ಪೇ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸೋಳಸವಿಧಂ ಪಞ್ಞಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನೇ ಠಿತೋ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣೇಸು ಪಸೀದಿತ್ವಾವ ಥೇರಂ ಮಮಾಯತಿ. ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋಪಿ – ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಮಯಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಮುಖೋದಕದಾನಾದಿಕಿಚ್ಚಂ ಸಬ್ಬಂ ಆನನ್ದೋ ಕರೋತಿ. ಆನನ್ದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಹಂ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ ಲಭಾಮೀ’’ತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಗುಣೇಸು ಪಸೀದಿತ್ವಾವ ತಂ ಮಮಾಯತಿ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತುಕಾಮೋ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಥೇತುಂ ಆರದ್ಧೋ.

ತತ್ಥ ತುಯ್ಹಮ್ಪೀತಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ ಪಿ-ಕಾರೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಆನನ್ದ, ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಆಚಾರೋ ಗೋಚರೋ ವಿಹಾರೋ ಅಭಿಕ್ಕಮೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ ಆಲೋಕಿತವಿಲೋಕಿತಂ ಸಮಿಞ್ಜಿತಪಸಾರಣಂ ಮಯ್ಹಂ ರುಚ್ಚತಿ, ಅಸೀತಿಮಹಾಥೇರಾನಂ ರುಚ್ಚತಿ, ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ರುಚ್ಚತಿ. ತುಯ್ಹಮ್ಪಿ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ?

ತತೋ ಥೇರೋ ಸಾಟಕನ್ತರೇ ಲದ್ಧೋಕಾಸೋ ಬಲವಮಲ್ಲೋ ವಿಯ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ಹುತ್ವಾ – ‘‘ಸತ್ಥಾ ಮಯ್ಹಂ ಪಿಯಸಹಾಯಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥಾಪೇತುಕಾಮೋ. ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ ನೋ ಅಜ್ಜ, ದೀಪಧಜಭೂತಂ ಮಹಾಜಮ್ಬುಂ ವಿಧುನನ್ತೋ ವಿಯ ವಲಾಹಕನ್ತರತೋ ಚನ್ದಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಿಯ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತು’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಠಮತರಂ ತಾವ ಚತೂಹಿ ಪದೇಹಿ ಪುಗ್ಗಲಪಲಾಪೇ ಹರನ್ತೋ ಕಸ್ಸ ಹಿ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಅಬಾಲಸ್ಸಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಬಾಲೋ ಹಿ ಬಾಲತಾಯ, ದುಟ್ಠೋ ದೋಸತಾಯ, ಮೂಳ್ಹೋ ಮೋಹೇನ, ವಿಪಲ್ಲತ್ಥಚಿತ್ತೋ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ಚಿತ್ತವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವಣ್ಣಂ ‘‘ವಣ್ಣೋ’’ತಿ ವಾ ಅವಣ್ಣಂ ‘‘ಅವಣ್ಣೇ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಬುದ್ಧೋ, ಅಯಂ ಸಾವಕೋ’’ತಿ ವಾ ನ ಜಾನಾತಿ. ಅಬಾಲಾದಯೋ ಪನ ಜಾನನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಬಾಲಸ್ಸಾತಿಆದಿಮಾಹ. ನ ರುಚ್ಚೇಯ್ಯಾತಿ ಬಾಲಾದೀನಂಯೇವ ಹಿ ಸೋ ನ ರುಚ್ಚೇಯ್ಯ, ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ನ ರುಚ್ಚೇಯ್ಯ.

ಏವಂ ಪುಗ್ಗಲಪಲಾಪೇ ಹರಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸೋಳಸಹಿ ಪದೇಹಿ ಯಥಾಭೂತಂ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಪಣ್ಡಿತೋ, ಭನ್ತೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಚತೂಸು ಕೋಸಲ್ಲೇಸು ಠಿತಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಧಾತುಕುಸಲೋ ಚ ಹೋತಿ ಆಯತನಕುಸಲೋ ಚ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಕುಸಲೋ ಚ ಠಾನಾಟ್ಠಾನಕುಸಲೋ ಚ, ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ‘ಪಣ್ಡಿತೋ ಭಿಕ್ಖೂ’ತಿ ಅಲಂ ವಚನಾಯಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೨೪). ಮಹಾಪಞ್ಞೋತಿಆದೀಸು ಮಹಾಪಞ್ಞಾದೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ರಿದಂ ಮಹಾಪಞ್ಞಾದೀನಂ ನಾನತ್ತಂ (ಪಟಿ. ಮ. ೩.೪) – ಕತಮಾ ಮಹಾಪಞ್ಞಾ? ಮಹನ್ತೇ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೇ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಮಹಾಪಞ್ಞಾ, ಮಹನ್ತೇ ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧೇ, ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೇ, ವಿಮುತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇ, ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕ್ಖನ್ಧೇ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಮಹಾಪಞ್ಞಾ. ಮಹನ್ತಾನಿ ಠಾನಾಟ್ಠಾನಾನಿ, ಮಹಾವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ, ಮಹನ್ತಾನಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ, ಮಹನ್ತೇ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ, ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇ, ಇದ್ಧಿಪಾದೇ, ಮಹನ್ತಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಬಲಾನಿ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಿ, ಮಹನ್ತೇ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ, ಮಹನ್ತಾನಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ, ಮಹಾಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ, ಮಹನ್ತಂ ಪರಮತ್ಥಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಮಹಾಪಞ್ಞಾ.

ಸಾ ಪನ ಥೇರಸ್ಸ ದೇವೋರೋಹನಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಕಸ್ಸನಗರದ್ವಾರೇ ಠಿತೇನ ಸತ್ಥಾರಾ ಪುಥುಜ್ಜನಪಞ್ಚಕೇ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿತೇ ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಕಟಾ ಜಾತಾ.

ಕತಮಾ ಪುಥುಪಞ್ಞಾ? ಪುಥು ನಾನಾಖನ್ಧೇಸು, (ಞಾಣಂ ಪವತ್ತತೀತಿ ಪುಥುಪಞ್ಞಾ.) ಪುಥು ನಾನಾಧಾತೂಸು, ಪುಥು ನಾನಾಆಯತನೇಸು, ಪುಥು ನಾನಾಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೇಸು, ಪುಥು ನಾನಾಸುಞ್ಞತಮನುಪಲಬ್ಭೇಸು, ಪುಥು ನಾನಾಅತ್ಥೇಸು, ಧಮ್ಮೇಸು ನಿರುತ್ತೀಸು ಪಟಿಭಾನೇಸು, ಪುಥು ನಾನಾಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೇಸು, ಪುಥು ನಾನಾಸಮಾಧಿ-ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿ-ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕ್ಖನ್ಧೇಸು, ಪುಥು ನಾನಾಠಾನಾಟ್ಠಾನೇಸು, ಪುಥು ನಾನಾವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತೀಸು, ಪುಥು ನಾನಾಅರಿಯಸಚ್ಚೇಸು, ಪುಥು ನಾನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು, ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇಸು, ಇದ್ಧಿಪಾದೇಸು, ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು, ಬಲೇಸು, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಸು, ಪುಥು ನಾನಾಅರಿಯಮಗ್ಗೇಸು, ಸಾಮಞ್ಞಫಲೇಸು, ಅಭಿಞ್ಞಾಸು, ಪುಥು ನಾನಾಜನಸಾಧಾರಣೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಪರಮತ್ಥೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಞಾಣಂ ಪವತ್ತತೀತಿ ಪುಥುಪಞ್ಞಾ.

ಕತಮಾ ಹಾಸಪಞ್ಞಾ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಹಾಸಬಹುಲೋ ವೇದಬಹುಲೋ ತುಟ್ಠಿಬಹುಲೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಬಹುಲೋ ಸೀಲಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ, ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಂ, ಜಾಗರಿಯಾನುಯೋಗಂ, ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಂ, ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧಂ, ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಂ, ವಿಮುತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಂ, ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕ್ಖನ್ಧಂ ಪರಿಪೂರೇತೀತಿ, ಹಾಸಪಞ್ಞಾ. ಹಾಸಬಹುಲೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಬಹುಲೋ ಠಾನಾಟ್ಠಾನಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀತಿ ಹಾಸಪಞ್ಞಾ. ಹಾಸಬಹುಲೋ ವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಪರಿಪೂರೇತೀತಿ ಹಾಸಪಞ್ಞಾ. ಹಾಸಬಹುಲೋ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ. ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ, ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇ, ಇದ್ಧಿಪಾದೇ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಬಲಾನಿ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಿ, ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತೀತಿ ಹಾಸಪಞ್ಞಾ. ಹಾಸಬಹುಲೋ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀತಿ ಹಾಸಪಞ್ಞಾ, ಹಾಸಬಹುಲೋ ವೇದತುಟ್ಠಿಪಾಮೋಜ್ಜಬಹುಲೋ ಪರಮತ್ಥಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೀತಿ ಹಾಸಪಞ್ಞಾ.

ಥೇರೋ ಚ ಸರದೋ ನಾಮ ತಾಪಸೋ ಹುತ್ವಾ ಅನೋಮದಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಾದಮೂಲೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಪತ್ಥನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ. ತಂಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಾಸಬಹುಲೋ ಸೀಲಪರಿಪೂರಣಾದೀನಿ ಅಕಾಸೀತಿ ಹಾಸಪಞ್ಞೋ.

ಕತಮಾ ಜವನಪಞ್ಞಾ? ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ…ಪೇ… ಯಂ ದೂರೇ ಸನ್ತಿಕೇ ವಾ, ಸಬ್ಬಂ ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಖಿಪ್ಪಂ ಜವತೀತಿ ಜವನಪಞ್ಞಾ. ದುಕ್ಖತೋ ಖಿಪ್ಪಂ, ಅನತ್ತತೋ ಖಿಪ್ಪಂ ಜವತೀತಿ ಜವನಪಞ್ಞಾ. ಯಾ ಕಾಚಿ ವೇದನಾ…ಪೇ… ಯಾ ಕಾಚಿ ಸಞ್ಞಾ… ಯೇ ಕೇಚಿ ಸಙ್ಖಾರಾ… ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ, ದುಕ್ಖತೋ, ಅನತ್ತತೋ ಖಿಪ್ಪಂ ಜವತೀತಿ ಜವನಪಞ್ಞಾ. ಚಕ್ಖು…ಪೇ… ಜರಾಮರಣಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ, ದುಕ್ಖತೋ, ಅನತ್ತತೋ ಖಿಪ್ಪಂ ಜವತೀತಿ ಜವನಪಞ್ಞಾ. ರೂಪಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ಖಯಟ್ಠೇನ, ದುಕ್ಖಂ ಭಯಟ್ಠೇನ, ಅನತ್ತಾ ಅಸಾರಕಟ್ಠೇನಾತಿ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ರೂಪನಿರೋಧೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಖಿಪ್ಪಂ ಜವತೀತಿ ಜವನಪಞ್ಞಾ. ವೇದನಾ… ಸಞ್ಞಾ… ಸಙ್ಖಾರಾ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಚಕ್ಖು…ಪೇ… ಜರಾಮರಣಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ಖಯಟ್ಠೇನ…ಪೇ… ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಖಿಪ್ಪಂ ಜವತೀತಿ ಜವನಪಞ್ಞಾ. ರೂಪಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಚಕ್ಖು…ಪೇ… ಜರಾಮರಣಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ಸಙ್ಖತಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ ಖಯಧಮ್ಮಂ ವಯಧಮ್ಮಂ ವಿರಾಗಧಮ್ಮಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಖಿಪ್ಪಂ ಜವತೀತಿ ಜವನಪಞ್ಞಾ.

ಕತಮಾ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞಾ? ಖಿಪ್ಪಂ ಕಿಲೇಸೇ ಛಿನ್ದತೀತಿ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞಾ. ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಂ… ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನೇ ಪಾಪಕೇ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ರಾಗಂ… ದೋಸಂ… ಮೋಹಂ… ಕೋಧಂ… ಉಪನಾಹಂ… ಮಕ್ಖಂ… ಪಳಾಸಂ… ಇಸ್ಸಂ… ಮಚ್ಛರಿಯಂ… ಮಾಯಂ… ಸಾಠೇಯ್ಯಂ… ಥಮ್ಭಂ… ಸಾರಮ್ಭಂ… ಮಾನಂ… ಅತಿಮಾನಂ… ಮದಂ… ಪಮಾದಂ… ಸಬ್ಬೇ ಕಿಲೇಸೇ… ಸಬ್ಬೇ ದುಚ್ಚರಿತೇ… ಸಬ್ಬೇ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೇ… ಸಬ್ಬೇ ಭವಗಾಮಿಕಮ್ಮೇ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ ಪಜಹತಿ ವಿನೋದೇತಿ, ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತಿ, ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತೀತಿ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞಾ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಆಸನೇ ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾ, ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ, ಚತಸ್ಸೋ ಚ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯೋ, ಛ ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಅಧಿಗತಾ ಹೋನ್ತಿ ಸಚ್ಛಿಕತಾ ಫಸ್ಸಿತಾ ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞಾ.

ಥೇರೋ ಚ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸ್ಸ ದೀಘನಖಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ವೇದನಾಪರಿಗ್ಗಹಸುತ್ತೇ ದೇಸಿಯಮಾನೇ ಠಿತಕೋವ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಾವಕಪಾರಮಿಞಾಣಂ ಪಟಿವಿದ್ಧಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೋ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ’’ತಿ.

ಕತಮಾ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞಾ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಉಬ್ಬೇಗಬಹುಲೋ ಹೋತಿ ಉತ್ತಾಸಬಹುಲೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠನಬಹುಲೋ ಅರತಿಬಹುಲೋ ಅನಭಿರತಿಬಹುಲೋ ಬಹಿಮುಖೋ ನ ರಮತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು, ಅನಿಬ್ಬಿದ್ಧಪುಬ್ಬಂ ಅಪ್ಪದಾಲಿತಪುಬ್ಬಂ ಲೋಭಕ್ಖನ್ಧಂ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝತಿ ಪದಾಲೇತೀತಿ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞಾ. ಅನಿಬ್ಬಿದ್ಧಪುಬ್ಬಂ ಅಪ್ಪದಾಲಿತಪುಬ್ಬಂ ದೋಸಕ್ಖನ್ಧಂ… ಮೋಹಕ್ಖನ್ಧಂ… ಕೋಧಂ… ಉಪನಾಹಂ…ಪೇ… ಸಬ್ಬೇ ಭವಗಾಮಿಕಮ್ಮೇ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝತಿ ಪದಾಲೇತೀತಿ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞಾ.

ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋತಿ ಸನ್ತಗುಣನಿಗುಹನತಾ, ಪಚ್ಚಯಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಚ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾ, ಏತಂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸನ್ತುಟ್ಠೋತಿ ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋತಿ, ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಸನ್ತೋಸೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಪವಿವಿತ್ತೋತಿ ಕಾಯವಿವೇಕೋ ಚ ವಿವೇಕಟ್ಠಕಾಯಾನಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಭಿರತಾನಂ, ಚಿತ್ತವಿವೇಕೋ ಚ ಪರಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತಾನಂ ಪರಮವೋದಾನಪ್ಪತ್ತಾನಂ, ಉಪಧಿವಿವೇಕೋ ಚ ನಿರುಪಧೀನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಿಸಙ್ಖಾರಗತಾನನ್ತಿ, ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ವಿವೇಕಾನಂ ಲಾಭೀ. ಅಸಂಸಟ್ಠೋತಿ ದಸ್ಸನಸಂಸಗ್ಗೋ ಸವನಸಂಸಗ್ಗೋ ಸಮುಲ್ಲಪನಸಂಸಗ್ಗೋ ಪರಿಭೋಗಸಂಸಗ್ಗೋ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೋತಿ, ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಂಸಗ್ಗೇಹಿ ವಿರಹಿತೋ. ಅಯಞ್ಚ ಪಞ್ಚವಿಧೋ ಸಂಸಗ್ಗೋ ರಾಜೂಹಿ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕೇಹಿ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಉಪಸಿಕಾಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹೀತಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಪುಗ್ಗಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಜಾಯತಿ, ಸೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ನತ್ಥೀತಿ ಅಸಂಸಟ್ಠೋ.

ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋತಿ ಪಗ್ಗಹಿತವೀರಿಯೋ ಪರಿಪುಣ್ಣವೀರಿಯೋ. ತತ್ಥ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಗಮನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಠಾನಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ನ ದೇತಿ, ಠಾನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ನಿಸಜ್ಜಂ, ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸೇಯ್ಯಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ನ ದೇತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಥೇರೋ ಪನ ಚತುಚತ್ತಾಲೀಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಮಞ್ಚೇ ಪಿಟ್ಠಿಂ ನ ಪಸಾರೇತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ’’ತಿ ಆಹ. ವತ್ತಾತಿ ಓಧುನನವತ್ತಾ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಜ್ಝಾಚಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸ್ವೇ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕಥಾವವತ್ಥಾನಂ ನ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಯೇವ ಠಾನೇ ಓವದತಿ ಅನುಸಾಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವಚನಕ್ಖಮೋತಿ ವಚನಂ ಖಮತಿ. ಏಕೋ ಹಿ ಪರಸ್ಸ ಓವಾದಂ ದೇತಿ, ಸಯಂ ಪನ ಅಞ್ಞೇನ ಓವದಿಯಮಾನೋ ಕುಜ್ಝತಿ. ಥೇರೋ ಪನ ಪರಸ್ಸಪಿ ಓವಾದಂ ದೇತಿ, ಸಯಂ ಓವದಿಯಮಾನೋಪಿ ಸಿರಸಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತಿ. ಏಕದಿವಸಂ ಕಿರ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಂ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕೋ ಸಾಮಣೇರೋ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ನಿವಾಸನಕಣ್ಣೋ ಓಲಮ್ಬತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾವ ಏಕಮನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಆಗಮ್ಮ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ವಟ್ಟತಿ ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

‘‘ತದಹು ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಸನ್ತೋ, ಜಾತಿಯಾ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕೋ;

ಸೋಪಿ ಮಂ ಅನುಸಾಸೇಯ್ಯ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಮಿ ಮತ್ಥಕೇ’’ತಿ. (ಮಿ. ಪ. ೬.೪.೮) –

ಆಹ.

ಚೋದಕೋತಿ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಓತಿಣ್ಣೇ ವಾ ಅನೋತಿಣ್ಣೇ ವಾ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಏವಂ ನಿವಾಸೇತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಪಾರುಪಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಠಾತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಖಾದಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ತನ್ತಿವಸೇನ ಅನುಸಿಟ್ಠಿಂ ದೇತಿ.

ಪಾಪಗರಹೀತಿ ಪಾಪಪುಗ್ಗಲೇ ನ ಪಸ್ಸೇ, ನ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುಣೇ, ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಚಕ್ಕವಾಳೇಪಿ ನ ವಸೇಯ್ಯಂ.

‘‘ಮಾ ಮೇ ಕದಾಚಿ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ, ಕುಸೀತೋ ಹೀನವೀರಿಯೋ;

ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ ಅನಾದರೋ, ಸಮೇತೋ ಅಹು ಕತ್ಥಚೀ’’ತಿ. –

ಏವಂ ಪಾಪಪುಗ್ಗಲೇಪಿ ಗರಹತಿ, ‘‘ಸಮಣೇನ ನಾಮ ರಾಗವಸಿಕೇನ ದೋಸಮೋಹವಸಿಕೇನ ನ ಹೋತಬ್ಬಂ, ಉಪ್ಪನ್ನೋ ರಾಗೋ ದೋಸೋ ಮೋಹೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪಾಪಧಮ್ಮೇಪಿ ಗರಹತೀತಿ ದ್ವೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ‘‘ಪಾಪಗರಹೀ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ’’ತಿ ವದತಿ.

ಏವಂ ಆಯಸ್ಮತಾ ಆನನ್ದೇನ ಸೋಳಸಹಿ ಪದೇಹಿ ಥೇರಸ್ಸ ಯಥಾಭೂತವಣ್ಣಪ್ಪಕಾಸನೇ ಕತೇ – ‘‘ಕಿಂ ಆನನ್ದೋ ಅತ್ತನೋ ಪಿಯಸಹಾಯಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತುಂ ನ ಲಭತಿ, ಕಥೇತು ಕಿಂ ಪನ ತೇನ ಕಥಿತಂ ತಥೇವ ಹೋತಿ, ಕಿಂ ಸೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ’’ತಿ? ಕೋಚಿ ಪಾಪಪುಗ್ಗಲೋ ವತ್ತುಂ ಮಾ ಲಭತೂತಿ ಸತ್ಥಾ ತಂ ವಣ್ಣಭಣನಂ ಅಕುಪ್ಪಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಭಾಸಿತಂ ಕರೋನ್ತೋ ಜಿನಮುದ್ದಿಕಾಯ ಲಞ್ಛನ್ತೋ ಏವಮೇತನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಏವಂ ತಥಾಗತೇನ ಚ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ಚ ಮಹಾಥೇರಸ್ಸ ವಣ್ಣೇ ಕಥಿಯಮಾನೇ ಭುಮಟ್ಠಕಾ ದೇವತಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಏತೇಹೇವ ಸೋಳಸಹಿ ಪದೇಹಿ ವಣ್ಣಂ ಕಥಯಿಂಸು. ತತೋ ಆಕಾಸಟ್ಠಕದೇವತಾ ಸೀತವಲಾಹಕಾ ಉಣ್ಹವಲಾಹಕಾ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾತಿ ಯಾವ ಅಕನಿಟ್ಠಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ದೇವತಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಏತೇಹೇವ ಸೋಳಸಹಿ ಪದೇಹಿ ವಣ್ಣಂ ಕಥಯಿಂಸು. ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಏಕಚಕ್ಕವಾಳಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ದಸಸು ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇಸು ದೇವತಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಕಥಯಿಂಸು. ಅಥಾಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಸುಸೀಮೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮಾ ದೇವತಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ನಕ್ಖತ್ತಕೀಳಂ ಪಹಾಯ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸೇವ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತಿ, ಗಚ್ಛಾಮಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ, ಗನ್ತ್ವಾ ಏತದೇವ ವಣ್ಣಭಣನಂ ದೇವತಾಭಾಸಿತಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ, ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಥ ಖೋ ಸುಸೀಮೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಉಚ್ಚಾವಚಾತಿ ಅಞ್ಞೇಸು ಠಾನೇಸು ಪಣೀತಂ ಉಚ್ಚಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಹೀನಂ ಅವಚಂ. ಇಧ ಪನ ಉಚ್ಚಾವಚಾತಿ ನಾನಾವಿಧಾ ವಣ್ಣನಿಭಾ. ತಸ್ಸಾ ಕಿರ ದೇವಪರಿಸಾಯ ನೀಲಟ್ಠಾನಂ ಅತಿನೀಲಂ, ಪೀತಕಟ್ಠಾನಂ ಅತಿಪೀತಕಂ, ಲೋಹಿತಟ್ಠಾನಂ ಅತಿಲೋಹಿತಂ, ಓದಾತಟ್ಠಾನಂ ಅಚ್ಚೋದಾತನ್ತಿ, ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ವಣ್ಣನಿಭಾ ಪಾತುಭವಿ. ತೇನೇವ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಉಪಮಾ ಆಗತಾ. ತತ್ಥ ಸುಭೋತಿ ಸುನ್ದರೋ. ಜಾತಿಮಾತಿ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತೋತಿ ಧೋವನಾದಿಪರಿಕಮ್ಮೇನ ಸುಟ್ಠು ಪರಿಕಮ್ಮಕತೋ. ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ರತ್ತಕಮ್ಬಲೇ ಠಪಿತೋ. ಏವಮೇವನ್ತಿ ರತ್ತಕಮ್ಬಲೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಮಣಿ ವಿಯ ಸಬ್ಬಾ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ವಿರೋಚಿತುಂ ಆರದ್ಧಾ. ನಿಕ್ಖನ್ತಿ ಅತಿರೇಕಪಞ್ಚಸುವಣ್ಣೇನ ಕತಪಿಳನ್ಧನಂ. ತಞ್ಹಿ ಘಟ್ಟನಮಜ್ಜನಕ್ಖಮಂ ಹೋತಿ. ಜಮ್ಬೋನದನ್ತಿ ಮಹಾಜಮ್ಬುಸಾಖಾಯ ಪವತ್ತನದಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ, ಮಹಾಜಮ್ಬುಫಲರಸೇ ವಾ ಪಥವಿಯಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ಸುವಣ್ಣಙ್ಕುರಾ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ, ತೇನ ಸುವಣ್ಣೇನ ಕತಪಿಳನ್ಧನನ್ತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ. ದಕ್ಖಕಮ್ಮಾರಪುತ್ತಉಕ್ಕಾಮುಖಸುಕುಸಲಸಮ್ಪಹಟ್ಠನ್ತಿ ಸುಕುಸಲೇನ ಕಮ್ಮಾರಪುತ್ತೇನ ಉಕ್ಕಾಮುಖೇ ಪಚಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಹಟ್ಠಂ. ಧಾತುವಿಭಙ್ಗೇ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೫೭ ಆದಯೋ) ಅಕತಭಣ್ಡಂ ಗಹಿತಂ, ಇಧ ಪನ ಕತಭಣ್ಡಂ.

ವಿದ್ಧೇತಿ ದೂರೀಭೂತೇ. ದೇವೇತಿ ಆಕಾಸೇ. ನಭಂ ಅಬ್ಭುಸ್ಸಕ್ಕಮಾನೋತಿ ಆಕಾಸಂ ಅಭಿಲಙ್ಘನ್ತೋ. ಇಮಿನಾ ತರುಣಸೂರಿಯಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಸೋರತೋತಿ ಸೋರಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ದನ್ತೋತಿ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನೋ. ಸತ್ಥುವಣ್ಣಾಭತೋತಿ ಸತ್ಥಾರಾ ಆಭತವಣ್ಣೋ. ಸತ್ಥಾ ಹಿ ಅಟ್ಠಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಸೇವಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೭೧) ನಯೇನ ಥೇರಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಆಹರೀತಿ ಥೇರೋ ಆಭತವಣ್ಣೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಕಾಲಂ ಕಙ್ಖತೀತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲಂ ಪತ್ಥೇತಿ. ಖೀಣಾಸವೋ ಹಿ ನೇವ ಮರಣಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ, ನ ಜೀವಿತಂ ಪತ್ಥೇತಿ, ದಿವಸಸಙ್ಖೇಪಂ ವೇತನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಕಾಲಂ ಪನ ಪತ್ಥೇತಿ, ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನೇವಾಹ –

‘‘ನಾಭಿನನ್ದಾಮಿ ಮರಣಂ, ನಾಭಿನನ್ದಾಮಿ ಜೀವಿತಂ;

ಕಾಲಞ್ಚ ಪಟಿಕಙ್ಖಾಮಿ, ನಿಬ್ಬಿಸಂ ಭತಕೋ ಯಥಾ’’ತಿ. (ಥೇರಗಾ. ೧೦೦೧-೧೦೦೨); ನವಮಂ;

೧೦. ನಾನಾತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೧. ದಸಮೇ ನಾನಾತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕಾತಿ ತೇ ಕಿರ ಕಮ್ಮವಾದಿನೋ ಅಹೇಸುಂ, ತಸ್ಮಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ತೇ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ಥರಿ ಪಸಾದೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಮ್ಹಾ’’ತಿ ಸಞ್ಞಿನೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಾಮ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥಾರಾನಂ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಗಾಥಾಹಿ ಕಥಯಿಂಸು. ತತ್ಥ ಛಿನ್ದಿತಮಾರಿತೇತಿ ಛಿನ್ದಿತೇ ಚ ಮಾರಿತೇ ಚ. ಹತಜಾನೀಸೂತಿ ಪೋಥನೇ ಚ ಧನಜಾನೀಸು ಚ. ಪುಞ್ಞಂ ವಾ ಪನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಪುಞ್ಞಮ್ಪಿ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಪುಞ್ಞಾಪುಞ್ಞಾನಂ ವಿಪಾಕೋ ನತ್ಥೀತಿ ವದತಿ. ಸ ವೇ ವಿಸ್ಸಾಸಮಾಚಿಕ್ಖೀತಿ ಸೋ – ‘‘ಏವಂ ಕತಪಾಪಾನಮ್ಪಿ ಕತಪುಞ್ಞಾನಮ್ಪಿ ವಿಪಾಕೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಅವಸ್ಸಯಂ ಪತಿಟ್ಠಂ ಆಚಿಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಾನನಂ ವನ್ದನಂ ಪೂಜನಂ ಅರಹತೀತಿ ವದತಿ.

ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾಯಾತಿ ಕಾಯಕಿಲಮಥತಪೇನ ಪಾಪಜಿಗುಚ್ಛನೇನ. ಸುಸಂವುತತ್ತೋತಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪಿಹಿತೋ ವಾ. ಜೇಗುಚ್ಛೀತಿ ತಪೇನ ಪಾಪಜಿಗುಚ್ಛಕೋ. ನಿಪಕೋತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ. ಚಾತುಯಾಮಸುಸಂವುತೋತಿ ಚಾತುಯಾಮೇನ ಸುಸಂವುತೋ. ಚಾತುಯಾಮೋ ನಾಮ ಸಬ್ಬವಾರಿವಾರಿತೋ ಚ ಹೋತಿ ಸಬ್ಬವಾರಿಯುತ್ತೋ ಚ ಸಬ್ಬವಾರಿಧುತೋ ಚ ಸಬ್ಬವಾರಿಫುಟೋ ಚಾತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬವಾರಿವಾರಿತೋತಿ ವಾರಿತಸಬ್ಬಉದಕೋ, ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಸಬ್ಬಸೀತೋದಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಕಿರ ಸೀತೋದಕೇ ಸತ್ತಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ನ ವಲಞ್ಜೇತಿ. ಸಬ್ಬವಾರಿಯುತ್ತೋತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಪಾಪವಾರಣೇನ ಯುತೋ. ಸಬ್ಬವಾರಿಧುತೋತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಪಾಪವಾರಣೇನ ಧುತಪಾಪೋ. ಸಬ್ಬವಾರಿಫುಟೋತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಪಾಪವಾರಣೇನ ಫುಟ್ಠೋ. ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಞ್ಚ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಂ ‘‘ದಿಟ್ಠಂ ಮೇ’’ತಿ ಸುತಂ ‘‘ಸುತಂ ಮೇ’’ತಿ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ, ನ ನಿಗುಹನ್ತೋ. ನ ಹಿ ನೂನ ಕಿಬ್ಬಿಸೀತಿ ಏವರೂಪೋ ಸತ್ಥಾ ಕಿಬ್ಬಿಸಕಾರಕೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ.

ನಾನಾತಿತ್ಥಿಯೇತಿ ಸೋ ಕಿರ ನಾನಾತಿತ್ಥಿಯಾನಂಯೇವ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಆರಬ್ಭ ವದತಿ. ಪಕುಧಕೋ ಕಾತಿಯಾನೋತಿ ಪಕುಧೋ ಕಚ್ಚಾಯನೋ. ನಿಗಣ್ಠೋತಿ ನಾಟಪುತ್ತೋ. ಮಕ್ಖಲಿಪೂರಣಾಸೇತಿ ಮಕ್ಖಲಿ ಚ ಪೂರಣೋ ಚ. ಸಾಮಞ್ಞಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಸಮಣಧಮ್ಮೇ ಕೋಟಿಪ್ಪತ್ತಾ. ನ ಹಿ ನೂನ ತೇತಿ ಸಪ್ಪುರಿಸೇಹಿ ನ ದೂರೇ, ತೇಯೇವ ಲೋಕೇ ಸಪ್ಪುರಿಸಾತಿ ವದತಿ. ಪಚ್ಚಭಾಸೀತಿ ‘‘ಅಯಂ ಆಕೋಟಕೋ ಇಮೇಸಂ ನಗ್ಗನಿಸ್ಸಿರಿಕಾನಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠತ್ವಾ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತೀತಿ ತೇಸಂ ಅವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪತಿಅಭಾಸೀತಿ.

ತತ್ಥ ಸಹಾಚರಿತೇನಾತಿ ಸಹ ಚರಿತಮತ್ತೇನ. ಛವೋ ಸಿಗಾಲೋತಿ ಲಾಮಕೋ ಕಾಲಸಿಗಾಲೋ. ಕೋತ್ಥುಕೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಸಙ್ಕಸ್ಸರಾಚಾರೋತಿ ಆಸಙ್ಕಿತಸಮಾಚಾರೋ. ನ ಸತಂ ಸರಿಕ್ಖೋತಿ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಸದಿಸೋ ನ ಹೋತಿ, ಕಿಂ ತ್ವಂ ಕಾಲಸಿಗಾಲಸದಿಸೇ ತಿತ್ಥಿಯೇ ಸೀಹೇ ಕರೋಸೀತಿ?

ಅನ್ವಾವಿಸಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಅಯಂ ಏವರೂಪಾನಂ ಸತ್ಥಾರಾನಂ ಅವಣ್ಣಂ ಕಥೇತಿ, ತೇನೇವ ನಂ ಮುಖೇನ ವಣ್ಣಂ ಕಥಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಅನುಆವಿಸಿ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿ, ಏವಂ ಅನ್ವಾವಿಸಿತ್ವಾ. ಆಯುತ್ತಾತಿ ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛನೇ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತಾ. ಪಾಲಯಂ ಪವಿವೇಕಿಯನ್ತಿ ಪವಿವೇಕಂ ಪಾಲಯನ್ತಾ. ತೇ ಕಿರ ‘‘ನ್ಹಾಪಿತಪವಿವೇಕಂ ಪಾಲೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಯಂ ಕೇಸೇ ಲುಞ್ಚನ್ತಿ. ‘‘ಚೀವರಪವಿವೇಕಂ ಪಾತೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಗ್ಗಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ‘‘ಪಿಣ್ಡಪಾತಪವಿವೇಕಂ ಪಾಲೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸುನಖಾ ವಿಯ ಭೂಮಿಯಂ ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ ಹತ್ಥೇಸು ವಾ. ‘‘ಸೇನಾಸನಪವಿವೇಕಂ ಪಾಲೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಕಣ್ಟಕಸೇಯ್ಯಾದೀನಿ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ. ರೂಪೇ ನಿವಿಟ್ಠಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀಹಿ ರೂಪೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ. ದೇವಲೋಕಾಭಿನನ್ದಿನೋತಿ ದೇವಲೋಕಪತ್ಥನಕಾಮಾ. ಮಾತಿಯಾತಿ ಮಚ್ಚಾ, ತೇ ವೇ ಮಚ್ಚಾ ಪರಲೋಕತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಮಾ ಅನುಸಾಸನ್ತೀತಿ ವದತಿ.

ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಅಯಂ ಪಠಮಂ ಏತೇಸಂ ಅವಣ್ಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತಿ, ಕೋ ನು ಖೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಜಾನಿತ್ವಾವ. ಯೇ ಚನ್ತಲಿಕ್ಖಸ್ಮಿಂ ಪಭಾಸವಣ್ಣಾತಿ ಯೇ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಚನ್ದೋಭಾಸಸೂರಿಯೋಭಾಸಸಞ್ಝಾರಾಗಇನ್ದಧನುತಾರಕರೂಪಾನಂ ಪಭಾಸವಣ್ಣಾ. ಸಬ್ಬೇವ ತೇ ತೇತಿ ಸಬ್ಬೇವ ತೇ ತಯಾ. ನಮುಚೀತಿ ಮಾರಂ ಆಲಪತಿ. ಆಮಿಸಂವ ಮಚ್ಛಾನಂ ವಧಾಯ ಖಿತ್ತಾತಿ ಯಥಾ ಮಚ್ಛಾನಂ ವಧತ್ಥಾಯ ಬಳಿಸಲಗ್ಗಂ ಆಮಿಸಂ ಖಿಪತಿ, ಏವಂ ತಯಾ ಪಸಂಸಮಾನೇನ ಏತೇ ರೂಪಾ ಸತ್ತಾನಂ ವಧಾಯ ಖಿತ್ತಾತಿ ವದತಿ.

ಮಾಣವಗಾಮಿಯೋತಿ ಅಯಂ ಕಿರ ದೇವಪುತ್ತೋ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾಕೋ. ರಾಜಗಹೀಯಾನನ್ತಿ ರಾಜಗಹಪಬ್ಬತಾನಂ. ಸೇತೋತಿ ಕೇಲಾಸೋ. ಅಘಗಾಮಿನನ್ತಿ ಆಕಾಸಗಾಮೀನಂ. ಉದಧಿನನ್ತಿ ಉದಕನಿಧಾನಾನಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ರಾಜಗಹೀಯಾನಂ ಪಬ್ಬತಾನಂ ವಿಪುಲೋ ಸೇಟ್ಠೋ, ಹಿಮವನ್ತಪಬ್ಬತಾನಂ ಕೇಲಾಸೋ, ಆಕಾಸಗಾಮೀನಂ ಆದಿಚ್ಚೋ, ಉದಕನಿಧಾನಾನಂ ಸಮುದ್ದೋ, ನಕ್ಖತ್ತಾನಂ ಚನ್ದೋ, ಏವಂ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧೋ ಸೇಟ್ಠೋತಿ. ದಸಮಂ.

ನಾನಾತಿತ್ಥಿಯವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

ಇತಿ ಸಾರತ್ಥಪ್ಪಕಾಸಿನಿಯಾ

ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ದೇವಪುತ್ತಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.