೩. ಸೂಚಿಲೋಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩೭. ತತಿಯೇ ಗಯಾಯನ್ತಿ ಗಯಾಗಾಮೇ, ಗಯಾಯ ಅವಿದೂರೇ ನಿವಿಟ್ಠಗಾಮಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಟಙ್ಕಿತಮಞ್ಚೇತಿ ದೀಘಮಞ್ಚೇ ಪಾದಮಜ್ಝೇ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಟನಿಯೋ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಕತಮಞ್ಚೇ. ತಸ್ಸ ‘‘ಇದಂ ಉಪರಿ, ಇದಂ ಹೇಟ್ಠಾ’’ತಿ ನತ್ಥಿ, ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅತ್ಥತೋಪಿ ತಾದಿಸೋವ ಹೋತಿ, ತಂ ದೇವಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಿ. ಚತುನ್ನಂ ಪಾಸಾಣಾನಂ ಉಪರಿ ಪಾಸಾಣಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಕತಗೇಹಮ್ಪಿ ‘‘ಟಙ್ಕಿತಮಞ್ಚೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸೂಚಿಲೋಮಸ್ಸಾತಿ ಕಥಿನಸೂಚಿಸದಿಸಲೋಮಸ್ಸ. ಸೋ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ದೂರಟ್ಠಾನತೋ ಆಗತೋ ಸೇದಮಲಗ್ಗಹಿತೇನ ಗತ್ತೇನ ಸುಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸಙ್ಘಿಕಮಞ್ಚಂ ಅನಾದರೇನ ಅಪಚ್ಚತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ, ತಸ್ಸ ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಸ್ಸ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಸುದ್ಧವತ್ಥೇ ಕಾಳಕಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಕಾಲಂಕತ್ವಾ ಗಯಾಗಾಮದ್ವಾರೇ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನೇ ಯಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ನಿಬ್ಬತ್ತಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಚಸ್ಸ ಸಕಲಸರೀರಂ ಕಥಿನಸೂಚೀಹಿ ಗವಿಚ್ಛಿವಿಜ್ಝಿತಂ ವಿಯ ಜಾತಂ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಗವಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ಯಕ್ಖಂ ಪಠಮಾವಜ್ಜನಸ್ಸೇವ ಆಪಾಥಂ ಆಗತಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಅಯಂ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವಿ. ಕಿಂ ನು ಖ್ವಾಸ್ಸ ಮಂ ಆಗಮ್ಮ ಸೋತ್ಥಿಕಾರಣಂ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಪಠಮಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ಅದ್ದಸ. ಅಥಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ಸುರತ್ತದುಪಟ್ಟಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಸುಗತಮಹಾಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ದೇವವಿಮಾನಕಪ್ಪಂ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪಹಾಯ ಹತ್ಥಿಗವಾಸ್ಸಮನುಸ್ಸಕುಕ್ಕುರಾದಿಕುಣಪದುಗ್ಗನ್ಧಂ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಮಹಾಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ವಿಯ ನಿಸೀದಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೂಚಿಲೋಮಸ್ಸ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಭವನೇ’’ತಿ.

ಖರೋತಿ ಸುಂಸುಮಾರಪಿಟ್ಠಿ ವಿಯ ಛದನಿಟ್ಠಕಾಹಿ ವಿಸಮಚ್ಛದನಪಿಟ್ಠಿ ವಿಯ ಚ ಖರಸರೀರೋ. ಸೋ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಉಪಾಸಕೋ ಏಕದಿವಸೇ ವಿಹಾರೇ ಚಿತ್ತತ್ಥರಣಾದೀಹಿ ಅತ್ಥತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಸಙ್ಘಿಕೇ ಅತ್ಥರಣೇ ಅತ್ತನೋ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಅಪಚ್ಚತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಸಙ್ಘಿಕಂ ತೇಲಂ ಅಭಾಜೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಅಪಚ್ಚತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಸಙ್ಘಿಕಂ ತೇಲಂ ಅಭಾಜೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥೇಹಿ ಸರೀರಂ ಮಕ್ಖೇಸೀತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಸೋ ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತಸ್ಸೇವ ಗಾಮಸ್ಸ ದ್ವಾರೇ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನೇ ಯಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ನಿಬ್ಬತ್ತಮತ್ತಸ್ಸ ಚಸ್ಸ ಸಕಲಸರೀರಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಅಹೋಸಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಸಹಾಯಾ ಜಾತಾ. ಇತಿ ಖರಸ್ಸ ಖರಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅವಿದೂರೇ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಗೋಚರಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಾ ಸಮಾಗಮಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಆಸನ್ನೇ ಠಾನೇ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇಸು ಸೂಚಿಲೋಮೋ ಸತ್ಥಾರಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಖರಲೋಮೋ ಪಠಮತರಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೂಚಿಲೋಮಂ ಯಕ್ಖಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಏಸೋ ಸಮಣೋ’’ತಿ, ಸಮ್ಮ, ಏಸ ತವ ಭವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಏಕೋ ಸಮಣೋತಿ. ನೇಸೋ ಸಮಣೋ, ಸಮಣಕೋ ಏಸೋತಿ ಸೋ ಕಿರ ಯೋ ಮಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಭೀತೋ ಪಲಾಯತಿ, ತಂ ಸಮಣಕೋತಿ ವದತಿ. ಯೋ ನ ಭಾಯತಿ, ತಂ ಸಮಣೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಭೀತೋ ಪಲಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಏವಮಾಹ.

ಕಾಯಂ ಉಪನಾಮೇಸೀತಿ ಭೇರವರೂಪಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಮಹಾಮುಖಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಸಕಲಸರೀರೇ ಲೋಮಾನಿ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಕಾಯಂ ಉಪನಾಮೇಸಿ. ಅಪನಾಮೇಸೀತಿ ರತನಸತಿಕಂ ಸುವಣ್ಣಗ್ಘನಿಕಂ ವಿಯ ಥೋಕಂ ಅಪನಾಮೇಸಿ. ಪಾಪಕೋತಿ ಲಾಮಕೋ ಅಮನುಞ್ಞೋ. ಸೋ ಗೂಥಂ ವಿಯ ಅಗ್ಗಿ ವಿಯ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೋ ವಿಯ ಚ ಪರಿವಜ್ಜೇತಬ್ಬೋ, ನ ಇಮಿನಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೇನ ಸರೀರೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಪನ ಸೂಚಿಲೋಮೋ ‘‘ಪಾಪಕೋ ಕಿರ ಮೇ ಸಮ್ಫಸ್ಸೋ’’ತಿ ಕುದ್ಧೋ ಪಞ್ಹಂ ತಂ, ಸಮಣಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಚಿತ್ತಂ ವಾ ತೇ ಖಿಪಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಯೇಸಞ್ಹಿ ಅಮನುಸ್ಸಾ ಚಿತ್ತಂ ಖಿಪಿತುಕಾಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಸೇತಮುಖಂ ನೀಲೋದರಂ ಸುರತ್ತಹತ್ಥಪಾದಂ ಮಹಾಸೀಸಂ ಪಜ್ಜಲಿತನೇತ್ತಂ ಭೇರವಂ ವಾ ಅತ್ತಭಾವಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ, ಭೇರವಂ ವಾ ಸದ್ದಂ ಸಾವೇನ್ತಿ, ಕಥೇನ್ತಾನಂಯೇವ ವಾ ಮುಖೇ ಹತ್ಥಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಹದಯಂ ಮದ್ದನ್ತಿ, ತೇನ ತೇ ಸತ್ತಾ ಉಮ್ಮತ್ತಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತಾ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ. ಪಾರಗಙ್ಗಾಯಾತಿ ದ್ವೀಸು ಪಾದೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಆವಿಞ್ಛೇತ್ವಾ ಯಥಾ ನ ಪುನಾಗಚ್ಛಸಿ, ಏವಂ ಪಾರಂ ವಾ ಗಙ್ಗಾಯ ಖಿಪಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವದತಿ. ಸದೇವಕೇತಿಆದಿ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ. ಪುಚ್ಛ ಯದಾಕಙ್ಖಸೀತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಆಕಙ್ಖಸಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪುಚ್ಛ, ಅಸೇಸಂ ತೇ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪವಾರಣಂ ಪವಾರೇತಿ.

ಕುತೋನಿದಾನಾತಿ ಕಿಂನಿದಾನಾ, ಕಿಂಪಚ್ಚಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ? ಕುಮಾರಕಾ ಧಙ್ಕಮಿವೋಸ್ಸಜನ್ತೀತಿ ಯಥಾ ಕುಮಾರಕಾ ಕಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಓಸ್ಸಜನ್ತಿ ಖಿಪನ್ತಿ, ಏವಂ ಪಾಪವಿತಕ್ಕಾ ಕುತೋ ಸಮುಟ್ಠಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಓಸ್ಸಜನ್ತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ?

ಇತೋನಿದಾನಾತಿ ಅಯಂ ಅತ್ತಭಾವೋ ನಿದಾನಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಇತೋ ನಿದಾನಾ. ಇತೋಜಾತಿ ಇತೋ ಅತ್ತಭಾವತೋ ಜಾತಾ. ಇತೋ ಸಮುಟ್ಠಾಯ ಮನೋವಿತಕ್ಕಾತಿ ಯಥಾ ದೀಘಸುತ್ತಕೇನ ಪಾದೇ ಬದ್ಧಂ ಕಾಕಂ ಕುಮಾರಕಾ ತಸ್ಸ ಸುತ್ತಪರಿಯನ್ತಂ ಅಙ್ಗುಲಿಯಂ ವೇಠೇತ್ವಾ ಓಸ್ಸಜನ್ತಿ, ಸೋ ದೂರಂ ಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಪುನ ತೇಸಂ ಪಾದಮೂಲೇಯೇವ ಪತತಿ, ಏವಮೇವ ಇತೋ ಅತ್ತಭಾವತೋ ಸಮುಟ್ಠಾಯ ಪಾಪವಿತಕ್ಕಾ ಚಿತ್ತಂ ಓಸ್ಸಜನ್ತಿ.

ಸ್ನೇಹಜಾತಿ ತಣ್ಹಾಸಿನೇಹತೋ ಜಾತಾ. ಅತ್ತಸಮ್ಭೂತಾತಿ ಅತ್ತನಿ ಸಮ್ಭೂತಾ. ನಿಗ್ರೋಧಸ್ಸೇವ ಖನ್ಧಜಾತಿ ನಿಗ್ರೋಧಖನ್ಧೇ ಜಾತಾ ಪಾರೋಹಾ ವಿಯ. ಪುಥೂತಿ ಬಹೂ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಾ ಪಾಪವಿತಕ್ಕಾ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಿಲೇಸಾ ಚ. ವಿಸತ್ತಾತಿ ಲಗ್ಗಾ ಲಗ್ಗಿತಾ. ಕಾಮೇಸೂತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು. ಮಾಲುವಾವ ವಿತತಾ ವನೇತಿ ಯಥಾ ವನೇ ಮಾಲುವಾ ಲತಾ ಯಂ ರುಕ್ಖಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜಾಯತಿ, ತಂ ಮೂಲತೋ ಯಾವ ಅಗ್ಗಾ, ಅಗ್ಗತೋ ಯಾವ ಮೂಲಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಂಸಿಬ್ಬಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಓತತವಿತತಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ಏವಂ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಪುಥೂ ಕಿಲೇಸಕಾಮಾ ವಿಸತ್ತಾ, ಪುಥೂ ವಾ ಸತ್ತಾ ತೇಹಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇಹಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ವಿಸತ್ತಾ. ಯೇ ನಂ ಪಜಾನನ್ತೀತಿ ಯೇ ‘‘ಅತ್ತಸಮ್ಭೂತಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಜಾನನ್ತಿ.

ಯತೋನಿದಾನನ್ತಿ ಯಂ ನಿದಾನಮಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ತಞ್ಚ ಜಾನನ್ತಿ. ತೇ ನಂ ವಿನೋದೇನ್ತೀತಿ ತೇ ಏವಂ ಅತ್ತಭಾವಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಸ್ಸ ನಿದಾನಭೂತಂ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚೇನ ವಿನೋದೇನ್ತಿ. ತೇ ದುತ್ತರನ್ತಿ ತೇ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ನೀಹರನ್ತಾ ಇದಂ ದುತ್ತರಂ ಕಿಲೇಸೋಘಂ ತರನ್ತಿ. ಅತಿಣ್ಣಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರೇ ಸುಪಿನನ್ತೇಪಿ ನ ತಿಣ್ಣಪುಬ್ಬಂ. ಅಪುನಬ್ಭವಾಯಾತಿ ಅಪುನಬ್ಭವಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಸ್ಸತ್ಥಾಯ. ಇತಿ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇಸಿ. ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸೂಚಿಲೋಮೋ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪದೇಸೇ ಠಿತೋ ದೇಸನಾನುಸಾರೇನ ಞಾಣಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ. ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಚ ನಾಮ ನ ಕಿಲಿಟ್ಠತ್ತಭಾವೇ ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ಸಹ ಫಲಪಟಿಲಾಭೇನಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಸೇತಕಣ್ಡುಪೀಳಕಸೂಚಿಯೋ ಸಬ್ಬಾ ಪತಿತಾ. ಸೋ ದಿಬ್ಬವತ್ಥನಿವತ್ಥೋ ದಿಬ್ಬವರದುಕೂಲುತ್ತರಾಸಙ್ಗೋ ದಿಬ್ಬವೇಠನವೇಠಿತೋ ದಿಬ್ಬಾಭರಣಗನ್ಧಮಾಲಧರೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಹುತ್ವಾ ಭುಮ್ಮದೇವತಾಪರಿಹಾರಂ ಪಟಿಲಭೀತಿ. ತತಿಯಂ.