೩. ಸತ್ತಿವಗ್ಗೋ

೧. ಸತ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧. ಸತ್ತಿವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸತ್ತಿಯಾತಿ ದೇಸನಾಸೀಸಮೇತಂ. ಏಕತೋಖಾರಾದಿನಾ ಸತ್ಥೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಓಮಟ್ಠೋತಿ ಪಹತೋ. ಚತ್ತಾರೋ ಹಿ ಪಹಾರಾ ಓಮಟ್ಠೋ ಉಮ್ಮಟ್ಠೋ ಮಟ್ಠೋ ವಿಮಟ್ಠೋತಿ. ತತ್ಥ ಉಪರಿ ಠತ್ವಾ ಅಧೋಮುಖಂ ದಿನ್ನಪಹಾರೋ ಓಮಟ್ಠೋ ನಾಮ; ಹೇಟ್ಠಾ ಠತ್ವಾ ಉದ್ಧಂಮುಖಂ ದಿನ್ನೋ ಉಮ್ಮಟ್ಠೋ ನಾಮ; ಅಗ್ಗಳಸೂಚಿ ವಿಯ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗತೋ ಮಟ್ಠೋ ನಾಮ; ಸೇಸೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ವಿಮಟ್ಠೋ ನಾಮ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಓಮಟ್ಠೋ ಗಹಿತೋ. ಸೋ ಹಿ ಸಬ್ಬದಾರುಣೋ ದುರುದ್ಧರಸಲ್ಲೋ ದುತ್ತಿಕಿಚ್ಛೋ ಅನ್ತೋದೋಸೋ ಅನ್ತೋಪುಬ್ಬಲೋಹಿತೋವ ಹೋತಿ, ಪುಬ್ಬಲೋಹಿತಂ ಅನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವಣಮುಖಂ ಪರಿಯೋನನ್ಧಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ಪುಬ್ಬಲೋಹಿತಂ ನಿಹರಿತುಕಾಮೇಹಿ ಮಞ್ಚೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಅಧೋಸಿರೋ ಕಾತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ, ಮರಣಂ ವಾ ಮರಣಮತ್ತಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಪರಿಬ್ಬಜೇತಿ ವಿಹರೇಯ್ಯ.

ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಕಿಂ ಕಥೇತಿ? ಯಥಾ ಸತ್ತಿಯಾ ಓಮಟ್ಠೋ ಪುರಿಸೋ ಸಲ್ಲುಬ್ಬಹನ-ವಣತಿಕಿಚ್ಛನಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ವೀರಿಯಂ ಆರಭತಿ, ಪಯೋಗಂ ಕರೋತಿ ಪರಕ್ಕಮತಿ. ಯಥಾ ಚ ಡಯ್ಹಮಾನೋ ಮತ್ಥಕೇ ಆದಿತ್ತಸೀಸೋ ತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾಪನತ್ಥಾಯ ವೀರಿಯಂ ಆರಭತಿ, ಪಯೋಗಂ ಕರೋತಿ ಪರಕ್ಕಮತಿ, ಏವಮೇವ ಭಿಕ್ಖು ಕಾಮರಾಗಂ ಪಹಾನಾಯ ಸತೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರೇಯ್ಯ ಭಗವಾತಿ ಕಥೇಸಿ.

ಅಥ ಭಗವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ಇಮಾಯ ದೇವತಾಯ ಉಪಮಾ ತಾವ ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಆನೀತಾ, ಅತ್ಥಂ ಪನ ಪರಿತ್ತಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಾ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಥೇನ್ತೀಪಿ ಹೇಸಾ ಕಾಮರಾಗಸ್ಸ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಪಹಾನಮೇವ ಕಥೇಯ್ಯ. ಯಾವ ಚ ಕಾಮರಾಗೋ ಮಗ್ಗೇನ ನ ಸಮುಗ್ಘಾಟಿಯತಿ, ತಾವ ಅನುಬದ್ಧೋವ ಹೋತಿ. ಇತಿ ತಮೇವ ಓಪಮ್ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಠಮಮಗ್ಗವಸೇನ ದೇಸನಂ ವಿನಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ದೇಸೇನ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಪುರಿಮಾನುಸಾರೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಫುಸತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೨. ದುತಿಯೇ ನಾಫುಸನ್ತಂ ಫುಸತೀತಿ ಕಮ್ಮಂ ಅಫುಸನ್ತಂ ವಿಪಾಕೋ ನ ಫುಸತಿ, ಕಮ್ಮಮೇವ ವಾ ಅಫುಸನ್ತಂ ಕಮ್ಮಂ ನ ಫುಸತಿ. ಕಮ್ಮಞ್ಹಿ ನಾಕರೋತೋ ಕರಿಯತಿ. ಫುಸನ್ತಞ್ಚ ತತೋ ಫುಸೇತಿ ಕಮ್ಮಂ ಫುಸನ್ತಂ ವಿಪಾಕೋ ಫುಸತಿ, ಕಮ್ಮಮೇವ ವಾ ಫುಸತಿ. ಕಮ್ಮಞ್ಹಿ ಕರೋತೋ ಕರಿಯತಿ. ತಸ್ಮಾ ಫುಸನ್ತಂ ಫುಸತಿ, ಅಪ್ಪದುಟ್ಠಪದೋಸಿನನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ನ ಅಫುಸನ್ತಂ ಫುಸತಿ, ಫುಸನ್ತಞ್ಚ ಫುಸತಿ, ಅಯಂ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಾನಂ ಧಮ್ಮತಾ, ತಸ್ಮಾ ಯೋ ‘‘ಅಪ್ಪದುಟ್ಠಸ್ಸ ನರಸ್ಸ ದುಸ್ಸತಿ, ಸುದ್ಧಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ ಅನಙ್ಗಣಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೋ ಅಪ್ಪದುಟ್ಠಪದೋಸೀ ಪುಗ್ಗಲೋ, ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಕಮ್ಮಂ ಫುಸನ್ತಮೇವ ಕಮ್ಮಂ ಫುಸತಿ, ವಿಪಾಕೋ ವಾ ಫುಸತಿ. ಸೋ ಹಿ ಪರಸ್ಸ ಉಪಘಾತಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ ವಾ ಮಾ ವಾ, ಅತ್ತಾ ಪನಾನೇನ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಠಪಿತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ತಮೇವ ಬಾಲಂ ಪಚ್ಚೇತಿ ಪಾಪಂ, ಸುಖುಮೋ ರಜೋ ಪಟಿವಾತಂವ ಖಿತ್ತೋ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಜಟಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩. ತತಿಯೇ ಅನ್ತೋಜಟಾತಿ ಗಾಥಾಯಂ ಜಟಾತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಜಾಲಿನಿಯಾ ಅಧಿವಚನಂ. ಸಾ ಹಿ ರೂಪಾದೀಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಹೇಟ್ಠುಪರಿಯವಸೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಸಂಸಿಬ್ಬನಟ್ಠೇನ ವೇಳುಗುಮ್ಬಾದೀನಂ ಸಾಖಾಜಾಲಸಙ್ಖಾತಾ ಜಟಾ ವಿಯಾತಿ ಜಟಾ. ಸಾ ಪನೇಸಾ ಸಕಪರಿಕ್ಖಾರಪರಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು ಸಕಅತ್ತಭಾವ-ಪರಅತ್ತಭಾವೇಸು ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾಯತನ-ಬಾಹಿರಾಯತನೇಸು ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಅನ್ತೋಜಟಾ ಬಹಿಜಟಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಾಯ ಏವಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾಯ ಜಟಾಯ ಜಟಿತಾ ಪಜಾ. ಯಥಾ ನಾಮ ವೇಳುಜಟಾದೀಹಿ ವೇಳುಆದಯೋ, ಏವಂ ತಾಯ ತಣ್ಹಾಜಟಾಯ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಅಯಂ ಸತ್ತನಿಕಾಯಸಙ್ಖಾತಾ ಪಜಾ ಜಟಿತಾ ವಿನದ್ಧಾ, ಸಂಸಿಬ್ಬಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಏವಂ ಜಟಿತಾ, ತಂ ತಂ ಗೋತಮ ಪುಚ್ಛಾಮೀತಿ ತಸ್ಮಾ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ. ಗೋತಮಾತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಗೋತ್ತೇನ ಆಲಪತಿ. ಕೋ ಇಮಂ ವಿಜಟಯೇ ಜಟನ್ತಿ ಇಮಂ ಏವಂ ತೇಧಾತುಕಂ ಜಟೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ಜಟಂ ಕೋ ವಿಜಟೇಯ್ಯ, ವಿಜಟೇತುಂ ಕೋ ಸಮತ್ಥೋತಿ ಪುಚ್ಛತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ತಮತ್ಥಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯಾತಿ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇ ಠತ್ವಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಭಗವಾ ಜಟಾವಿಜಟನಂ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಸೀಲಂ ಆರಭನ್ತೋ ನ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಪುಟ್ಠೋ ಅಞ್ಞಂ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಜಟಾವಿಜಟಕಸ್ಸ ಹಿ ಪತಿಟ್ಠಾದಸ್ಸನತ್ಥಮೇತ್ಥ ಸೀಲಂ ಕಥಿತಂ.

ನರೋತಿ ಸತ್ತೋ. ಸಪಞ್ಞೋತಿ ಕಮ್ಮಜತಿಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಪಞ್ಞಾಯ ಪಞ್ಞವಾ. ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಞಞ್ಚ ಭಾವಯನ್ತಿ ಸಮಾಧಿಞ್ಚೇವ ವಿಪಸ್ಸನಞ್ಚ ಭಾವಯಮಾನೋ. ಚಿತ್ತಸೀಸೇನ ಹೇತ್ಥ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಕಥಿತಾ, ಪಞ್ಞಾನಾಮೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾ. ಆತಾಪೀತಿ ವೀರಿಯವಾ. ವೀರಿಯಞ್ಹಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಆತಾಪನಪರಿತಾಪನಟ್ಠೇನ ‘‘ಆತಾಪೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತದಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಆತಾಪೀ. ನಿಪಕೋತಿ ನೇಪಕ್ಕಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಞಾ, ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ಪಾರಿಹಾರಿಯಪಞ್ಞಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಾರಿಹಾರಿಯಪಞ್ಞಾ ನಾಮ ‘‘ಅಯಂ ಕಾಲೋ ಉದ್ದೇಸಸ್ಸ, ಅಯಂ ಕಾಲೋ ಪರಿಪುಚ್ಛಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕಾರಾಪಿತಾ ಪರಿಹರಿತಬ್ಬಪಞ್ಞಾ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪಞ್ಹಾಬ್ಯಾಕರಣೇ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಞ್ಞಾ ಆಗತಾ. ತತ್ಥ ಪಠಮಾ ಜಾತಿಪಞ್ಞಾ, ದುತಿಯಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾ, ತತಿಯಾ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಪರಿಣಾಯಿಕಾ ಪಾರಿಹಾರಿಯಪಞ್ಞಾ.

ಸೋ ಇಮಂ ವಿಜಟಯೇ ಜಟನ್ತಿ ಸೋ ಇಮೇಹಿ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು. ಯಥಾ ನಾಮ ಪುರಿಸೋ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸುನಿಸಿತಂ ಸತ್ಥಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ವೇಳುಗುಮ್ಬಂ ವಿಜಟೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವಂ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸಮಾಧಿಸಿಲಾಯಂ ಸುನಿಸಿತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಸತ್ಥಂ ವೀರಿಯಬಲಪಗ್ಗಹಿತೇನ ಪಾರಿಹಾರಿಯಪಞ್ಞಾಹತ್ಥೇನ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಪತಿತಂ ತಣ್ಹಾಜಟಂ ವಿಜಟೇಯ್ಯ ಸಞ್ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪದಾಲೇಯ್ಯಾತಿ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಸೇಖಭೂಮಿಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಜಟಂ ವಿಜಟೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ಮಹಾಖೀಣಾಸವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಯೇಸನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಏವಂ ಜಟಂ ವಿಜಟೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ಖೀಣಾಸವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಜಟಾಯ ವಿಜಟನೋಕಾಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಯತ್ಥ ನಾಮಞ್ಚಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ನಾಮನ್ತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಅರೂಪಿನೋ ಖನ್ಧಾ. ಪಟಿಘಂ ರೂಪಸಞ್ಞಾ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾವಸೇನ ಕಾಮಭವೋ ಗಹಿತೋ, ರೂಪಸಞ್ಞಾವಸೇನ ರೂಪಭವೋ. ತೇಸು ದ್ವೀಸು ಗಹಿತೇಸು ಅರೂಪಭವೋ ಗಹಿತೋವ ಹೋತಿ ಭವಸಙ್ಖೇಪೇನಾತಿ. ಏತ್ಥೇಸಾ ಛಿಜ್ಜತೇ ಜಟಾತಿ ಏತ್ಥ ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟಸ್ಸ ಪರಿಯಾದಿಯನಟ್ಠಾನೇ ಏಸಾ ಜಟಾ ಛಿಜ್ಜತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆಗಮ್ಮ ಛಿಜ್ಜತಿ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಮನೋನಿವಾರಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪. ಚತುತ್ಥೇ ಯತೋ ಯತೋತಿ ಪಾಪತೋ ವಾ ಕಲ್ಯಾಣತೋ ವಾ. ಅಯಂ ಕಿರ ದೇವತಾ ‘‘ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕುಸಲಾದಿಭೇದಂ ಲೋಕಿಯಂ ವಾ ಲೋಕುತ್ತರಂ ವಾ ಮನೋ, ತಂ ನಿವಾರೇತಬ್ಬಮೇವ, ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏವಂಲದ್ಧಿಕಾ. ಸ ಸಬ್ಬತೋತಿ ಸೋ ಸಬ್ಬತೋ. ಅಥ ಭಗವಾ – ‘‘ಅಯಂ ದೇವತಾ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಕಥಂ ಕಥೇತಿ, ಮನೋ ನಾಮ ನಿವಾರೇತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ ಭಾವೇತಬ್ಬಮ್ಪಿ, ವಿಭಜಿತ್ವಾ ನಮಸ್ಸಾ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ದುತಿಯಗಾಥಂ ಆಹ. ತತ್ಥ ನ ಮನೋ ಸಂಯತತ್ತಮಾಗತನ್ತಿ, ಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ಸಬ್ಬತೋ ಮನೋ ನಿವಾರಯೇ’’ತಿ, ಕತರಂ ತಂ ಮನೋ, ಯಂ ತಂ ಸಬ್ಬತೋ ನ ನಿವಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಚೇ. ಮನೋ ಸಂಯತತ್ತಂ ಆಗತಂ, ಯಂ ಮನೋ ಯತ್ಥ ಸಂಯತಭಾವಂ ಆಗತಂ, ‘‘ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಏತಂ ಮನೋ ನ ನಿವಾರೇತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಬ್ರೂಹೇತಬ್ಬಂ ವಡ್ಢೇತಬ್ಬಂ. ಯತೋ ಯತೋ ಚ ಪಾಪಕನ್ತಿ ಯತೋ ಯತೋ ಅಕುಸಲಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತೋ ತತೋ ಚ ತಂ ನಿವಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಅರಹನ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಕತಾವೀತಿ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಕತಕಿಚ್ಚೋ. ಅಹಂ ವದಾಮೀತಿ ಅಯಂ ದೇವತಾ ವನಸಣ್ಡವಾಸಿನೀ, ಸಾ ಆರಞ್ಞಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ‘‘ಅಹಂ ಭುಞ್ಜಾಮಿ, ಅಹಂ ನಿಸೀದಾಮಿ, ಮಮ ಪತ್ತೋ, ಮಮ ಚೀವರ’’ನ್ತಿಆದಿಕಥಾವೋಹಾರಂ ಸುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ‘ಖೀಣಾಸವಾ’ತಿ ಮಞ್ಞಾಮಿ, ಖೀಣಾಸವಾನಞ್ಚ ನಾಮ ಏವರೂಪಾ ಅತ್ತುಪಲದ್ಧಿನಿಸ್ಸಿತಕಥಾ ಹೋತಿ, ನ ಹೋತಿ ನು ಖೋ’’ತಿ ಜಾನನತ್ಥಂ ಏವಂ ಪುಚ್ಛತಿ.

ಸಾಮಞ್ಞನ್ತಿ ಲೋಕನಿರುತ್ತಿಂ ಲೋಕವೋಹಾರಂ. ಕುಸಲೋತಿ ಖನ್ಧಾದೀಸು ಕುಸಲೋ. ವೋಹಾರಮತ್ತೇನಾತಿ ಉಪಲದ್ಧಿನಿಸ್ಸಿತಕಥಂ ಹಿತ್ವಾ ವೋಹಾರಭೇದಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಅಹಂ, ಮಮಾ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ. ‘‘ಖನ್ಧಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಖನ್ಧಾ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಖನ್ಧಾನಂ ಪತ್ತೋ, ಖನ್ಧಾನಂ ಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತೇ ವೋಹಾರಭೇದೋ ಹೋತಿ, ನ ಕೋಚಿ ಜಾನಾತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಅವತ್ವಾ ಲೋಕವೋಹಾರೇನ ವೋಹರತೀತಿ.

ಅಥ ದೇವತಾ – ‘‘ಯದಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಸೇನ ನ ವದತಿ, ಮಾನವಸೇನ ನು ಖೋ ವದತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನ ಯೋ ಹೋತೀತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತತ್ಥ ಮಾನಂ ನು ಖೋತಿ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಮಾನಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಮಾನವಸೇನ ವದೇಯ್ಯ ನು ಖೋತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ – ‘‘ಅಯಂ ದೇವತಾ ಖೀಣಾಸವಂ ಸಮಾನಂ ವಿಯ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ನವವಿಧೋಪಿ ಮಾನೋ ಪಹೀನೋ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪಟಿಗಾಥಂ ಆಹ. ತತ್ಥ ವಿಧೂಪಿತಾತಿ ವಿಧಮಿತಾ. ಮಾನಗನ್ಥಸ್ಸಾತಿ ಮಾನಾ ಚ ಗನ್ಥಾ ಚ ಅಸ್ಸ. ಮಞ್ಞತನ್ತಿ ಮಞ್ಞನಂ. ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ತಣ್ಹಾ-ದಿಟ್ಠಿ-ಮಾನ-ಮಞ್ಞನಂ ಸೋ ವೀತಿವತ್ತೋ, ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಪಜ್ಜೋತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೬. ಛಟ್ಠೇ ಪುಟ್ಠುನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತುಂ. ಕಥಂ ಜಾನೇಮೂತಿ ಕಥಂ ಜಾನೇಯ್ಯಾಮ. ದಿವಾರತ್ತಿನ್ತಿ ದಿವಾ ಚ ರತ್ತಿಞ್ಚ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥೇವ ಪಜ್ಜಲಿತೋ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ. ಏಸಾ ಆಭಾತಿ ಏಸಾ ಬುದ್ಧಾಭಾ. ಕತಮಾ ಪನ ಸಾತಿ? ಞಾಣಾಲೋಕೋ ವಾ ಹೋತು ಪೀತಿಆಲೋಕೋ ವಾ ಪಸಾದಾಲೋಕೋ ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಾಆಲೋಕೋ ವಾ, ಸಬ್ಬೋಪಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಪಾತುಭಾವಾ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಆಲೋಕೋ ಬುದ್ಧಾಭಾ ನಾಮ. ಅಯಂ ಅನುತ್ತರಾ ಸಬ್ಬಸೇಟ್ಠಾ ಅಸದಿಸಾತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಸರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೭. ಸತ್ತಮೇ ಕುತೋ ಸರಾ ನಿವತ್ತನ್ತೀತಿ ಇಮೇ ಸಂಸಾರಸರಾ ಕುತೋ ನಿವತ್ತನ್ತಿ, ಕಿಂ ಆಗಮ್ಮ ನಪ್ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಗಾಧತೀತಿ ನ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ. ಅತೋತಿ ಅತೋ ನಿಬ್ಬಾನತೋ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಮಹದ್ಧನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೮. ಅಟ್ಠಮೇ ನಿಧಾನಗತಂ ಮುತ್ತಸಾರಾದಿ ಮಹನ್ತಂ ಧನಮೇತೇಸನ್ತಿ ಮಹದ್ಧನಾ. ಸುವಣ್ಣರಜತಭಾಜನಾದಿ ಮಹಾಭೋಗೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಮಹಾಭೋಗಾ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಾಭಿಗಿಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಭಿಗಿಜ್ಝನ್ತಿ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ ಪಿಹೇನ್ತಿ. ಅನಲಙ್ಕತಾತಿ ಅತಿತ್ತಾ ಅಪರಿಯತ್ತಜಾತಾ. ಉಸ್ಸುಕ್ಕಜಾತೇಸೂತಿ ನಾನಾಕಿಚ್ಚಜಾತೇಸು ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ರೂಪಾದೀನಂ ಉಪ್ಪಾದನತ್ಥಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಅನುಭವನತ್ಥಾಯ ಉಸ್ಸುಕ್ಕೇಸು. ಭವಸೋತಾನುಸಾರೀಸೂತಿ ವಟ್ಟಸೋತಂ ಅನುಸರನ್ತೇಸು. ಅನುಸ್ಸುಕಾತಿ ಅವಾವಟಾ. ಅಗಾರನ್ತಿ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗೇಹಂ. ವಿರಾಜಿಯಾತಿ ವಿರಾಜೇತ್ವಾ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಚತುಚಕ್ಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೯. ನವಮೇ ಚತುಚಕ್ಕನ್ತಿ ಚತುಇರಿಯಾಪಥಂ. ಇರಿಯಾಪಥೋ ಹಿ ಇಧ ಚಕ್ಕನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ನವದ್ವಾರನ್ತಿ ನವಹಿ ವಣಮುಖೇಹಿ ನವದ್ವಾರಂ. ಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಅಸುಚಿಪೂರಂ. ಲೋಭೇನ ಸಂಯುತನ್ತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಸಂಯುತ್ತಂ. ಕಥಂ ಯಾತ್ರಾ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏತಸ್ಸ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಸರೀರಸ್ಸ ಕಥಂ ನಿಗ್ಗಮನಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕಥಂ ಮುತ್ತಿ ಪರಿಮುತ್ತಿ ಸಮತಿಕ್ಕಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ನದ್ಧಿನ್ತಿ ಉಪನಾಹಂ, ಪುಬ್ಬಕಾಲೇ ಕೋಧೋ, ಅಪರಕಾಲೇ ಉಪನಾಹೋತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಂ ಬಲವಕೋಧನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವರತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಛೇತ್ವಾ ನದ್ಧಿ ವರತ್ತಞ್ಚ, ಸನ್ದಾನಂ ಸಹನುಕ್ಕಮ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಾಯ (ಧ. ಪ. ೩೯೮; ಸು. ನಿ. ೬೨೭) ತಣ್ಹಾ ವರತ್ತಾ, ದಿಟ್ಠಿ ಸನ್ದಾನಂ ನಾಮ ಜಾತಂ. ಇಧ ಪನ ಪಾಳಿನಿದ್ದಿಟ್ಠೇ ಕಿಲೇಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ‘‘ವರತ್ತಾ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಇತಿ ಕಿಲೇಸವರತ್ತಞ್ಚ ಛೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಚ್ಛಾ ಲೋಭನ್ತಿ ಏಕೋಯೇವ ಧಮ್ಮೋ ಇಚ್ಛನಟ್ಠೇನ ಇಚ್ಛಾ, ಲುಬ್ಭನಟ್ಠೇನ ಲೋಭೋತಿ ವುತ್ತೋ. ಪಠಮುಪ್ಪತ್ತಿಕಾ ವಾ ದುಬ್ಬಲಾ ಇಚ್ಛಾ, ಅಪರಾಪರುಪ್ಪತ್ತಿಕೋ ಬಲವಾ ಲೋಭೋ. ಅಲದ್ಧಪತ್ಥನಾ ವಾ ಇಚ್ಛಾ, ಪಟಿಲದ್ಧವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಲೋಭೋ. ಸಮೂಲಂ ತಣ್ಹನ್ತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಮೂಲೇನ ಸಮೂಲಕಂ ತಣ್ಹಂ. ಅಬ್ಬುಯ್ಹಾತಿ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಏಣಿಜಙ್ಘಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೦. ದಸಮೇ ಏಣಿಜಙ್ಘನ್ತಿ ಏಣಿಮಿಗಸ್ಸ ವಿಯ ಸುವಟ್ಟಿತಜಙ್ಘಂ. ಕಿಸನ್ತಿ ಅಥೂಲಂ ಸಮಸರೀರಂ. ಅಥ ವಾ ಆತಪೇನ ಮಿಲಾತಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನೇಹಿ ಅನುಪಬ್ರೂಹಿತಸರೀರನ್ತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ. ವೀರನ್ತಿ ವೀರಿಯವನ್ತಂ. ಅಪ್ಪಾಹಾರನ್ತಿ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾಯ ಮಿತಾಹಾರಂ, ವಿಕಾಲಭೋಜನಪಟಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ವಾ ಪರಿತ್ತಾಹಾರಂ. ಅಲೋಲುಪನ್ತಿ ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಲೋಲುಪ್ಪವಿರಹಿತಂ. ರಸತಣ್ಹಾಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ವಾ ಏಸ. ಸೀಹಂವೇಕಚರಂ ನಾಗನ್ತಿ ಏಕಚರಂ ಸೀಹಂ ವಿಯ, ಏಕಚರಂ ನಾಗಂ ವಿಯ. ಗಣವಾಸಿನೋ ಹಿ ಪಮತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏಕಚರಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಏಕಚರಾವ ಗಹಿತಾತಿ. ಪವೇದಿತಾತಿ ಪಕಾಸಿತಾ ಕಥಿತಾ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ನಾಮರೂಪೇ. ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣವಸೇನ ಹಿ ರೂಪಂ ಗಹಿತಂ, ಮನೇನ ನಾಮಂ, ಉಭಯೇಹಿ ಪನ ಅವಿನಿಭುತ್ತಧಮ್ಮೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾದಿವಸೇನಪೇತ್ಥ ಭುಮ್ಮಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ. ದಸಮಂ.

ಸತ್ತಿವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.