೧೦. ಸಙ್ಗಾರವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೭೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಸಙ್ಗಾರವಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಚಞ್ಚಲಿಕಪ್ಪೇತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಗಾಮೇ. ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನಾತಿ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದವಸೇನ ಪಸನ್ನಾ. ಸಾ ಕಿರ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅರಿಯಸಾವಿಕಾ ಭಾರದ್ವಾಜಗೋತ್ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಭರಿಯಾ. ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪುಬ್ಬೇ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋತಿ. ಇಮಂ ಪನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಘರಂ ಆನೇತ್ವಾ ಅಭಿರೂಪಾಯ ಮಹಾಕುಲಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಚಿತ್ತಂ ಕೋಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಅಥ ನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನೇ – ‘‘ನಯಿದಾನಿ ತ್ವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಲದ್ಧಿಕೋ, ಏಕಾಹಮ್ಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ನ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ನಿಪ್ಪೀಳೇನ್ತಿ. ಸೋ ಘರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ – ‘‘ಸಚೇ, ಭೋತಿ ಏಕದಿವಸಂ ಮುಖಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಏಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖಂ ದದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತುಯ್ಹಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ರುಚ್ಚನಕಟ್ಠಾನೇ ದೇಹಿ, ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಏತ್ಥಾತಿ. ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪೋದಕಂ ಪಾಯಾಸಂ ಪಚಾಪೇತ್ವಾ ಘರಞ್ಚ ಸುಜ್ಝಾಪೇತ್ವಾ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ನಿಸೀದಾಪೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಮಹಾಸಾಟಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕಟಚ್ಛುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿವಿಸನ್ತೀ ದುಸ್ಸಕಣ್ಣಕೇ ಪಕ್ಖಲಿತ್ವಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪರಿವಿಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅಕತ್ವಾ ಆಸೇವನವಸೇನ ಸಹಸಾ ಸತ್ಥಾರಮೇವ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಉದಾನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಉಭತೋಪಕ್ಖಿಕೋ ಏಸ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಹಾಯೋ, ನಾಸ್ಸ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಕುಪಿತಾ ಭೋಜನಾನಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ – ‘‘ನನು ಪಠಮಂಯೇವ ತಂ ಅವಚಂ ‘ಅಜ್ಜೇಕದಿವಸಂ ಮುಖಂ ರಕ್ಖೇಯ್ಯಾಸೀ’ತಿ, ಏತ್ತಕಂ ತೇ ಖೀರಞ್ಚ ತಣ್ಡುಲಾದೀನಿ ಚ ನಾಸಿತಾನೀ’’ತಿ ಅತಿವಿಯ ಕೋಪವಸಂ ಉಪಗತೋ – ‘‘ಏವಮೇವ ಪನಾಯಂ ವಸಲೀ ಯಸ್ಮಿಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ತಸ್ಸ ಮುಣ್ಡಕಸ್ಸ ಸಮಣಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ, ಇದಾನಿ ತ್ಯಾಹಂ ವಸಲಿ ತಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ ವಾದಂ ಆರೋಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ‘‘ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಜಾನಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ನ ಖ್ವಾಹಂ ತಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪಸ್ಸಾಮಿ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ…ಪೇ… ವಾದಂ ಆರೋಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ –

‘‘ಕಿಂಸು ಛೇತ್ವಾ ಸುಖಂ ಸೇತಿ, ಕಿಂಸು ಛೇತ್ವಾ ನ ಸೋಚತಿ;

ಕಿಸ್ಸಸ್ಸು ಏಕಧಮ್ಮಸ್ಸ, ವಧಂ ರೋಚೇಸಿ ಗೋತಮಾ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೮೭) –

ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಹ –

‘‘ಕೋಧಂ ಛೇತ್ವಾ ಸುಖಂ ಸೇತಿ, ಕೋಧಂ ಛೇತ್ವಾ ನ ಸೋಚತಿ;

ಕೋಧಸ್ಸ ವಿಸಮೂಲಸ್ಸ, ಮಧುರಗ್ಗಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ;

ವಧಂ ಅರಿಯಾ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ತಞ್ಹಿ ಛೇತ್ವಾ ನ ಸೋಚತೀ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೮೭) –

ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ. ತಸ್ಸೇವ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ಅಕ್ಕೋಸಕಭಾರದ್ವಾಜೋ ನಾಮ ‘‘ಭಾತಾ ಮೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ವಿನೀತೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ. ಅಪರೋ ತಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠೋ ಸುನ್ದರಿಕಭಾರದ್ವಾಜೋ ನಾಮ. ಸೋಪಿ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ. ಅಪರೋ ತಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠೋ ಪಿಙ್ಗಲಭಾರದ್ವಾಜೋ ನಾಮ. ಸೋ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ. ಸಙ್ಗಾರವೋ ಮಾಣವೋತಿ ಅಯಂ ತೇಸಂ ಸಬ್ಬಕನಿಟ್ಠೋ ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಭತ್ತಗ್ಗೇ ನಿಸಿನ್ನೋ. ಅವಭೂತಾವಾತಿ ಅವಡ್ಢಿಭೂತಾ ಅವಮಙ್ಗಲಭೂತಾಯೇವ. ಪರಭೂತಾವಾತಿ ವಿನಾಸಂ ಪತ್ತಾಯೇವ. ವಿಜ್ಜಮಾನಾನನ್ತಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸು. ಸೀಲಪಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಸೀಲಞ್ಚ ಞಾಣಞ್ಚ ನ ಜಾನಾಸಿ.

೪೭೪. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಾಭಿಞ್ಞಾವೋಸಾನಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಞ್ಞಾತೇ ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಅಭಿಜಾನಿತ್ವಾ ವೋಸಿತವೋಸಾನಾ ಹುತ್ವಾ ಪಾರಮೀಸಙ್ಖಾತಂ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಪಾರಭೂತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ತಾ ಮಯನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಆದಿಭೂತಾ ಉಪ್ಪಾದಕಾ ಜನಕಾತಿ ಏವಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಕ್ಕೀತಿ ತಕ್ಕಗಾಹೀ. ವೀಮಂಸೀತಿ ವೀಮಂಸಕೋ, ಪಞ್ಞಾಚಾರಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ಏವಂವಾದೀ. ತೇಸಾಹಮಸ್ಮೀತಿ ತೇಸಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಹಮಸ್ಮಿ ಅಞ್ಞತರೋ.

೪೮೫. ಅಟ್ಠಿತವತನ್ತಿ ಅಟ್ಠಿತತಪಂ, ಅಸ್ಸ ಪಧಾನಪದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ತಥಾ ಸಪ್ಪುರಿಸಪದಸ್ಸ. ಇದಞ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ಅಟ್ಠಿತಪಧಾನವತಂ ಅಹೋಸಿ, ಸಪ್ಪುರಿಸಪಧಾನವತಂ ಅಹೋಸೀತಿ. ಅತ್ಥಿ ದೇವಾತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋತಿ ಇದಂ ಮಾಣವೋ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅಜಾನನ್ತೋವ ಪಕಾಸೇಸೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಆಹ. ಏವಂ ಸನ್ತೇತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಜಾನನಭಾವೇ ಸನ್ತೇ. ತುಚ್ಛಂ ಮುಸಾ ಹೋತೀತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಥಾ ಅಫಲಾ ನಿಪ್ಫಲಾ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಮಾಣವೋ ಭಗವನ್ತಂ ಮುಸಾವಾದೇನ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ನಾಮ. ವಿಞ್ಞುನಾ ಪುರಿಸೇನಾತಿ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಮನುಸ್ಸೇನ. ತ್ವಂ ಪನ ಅವಿಞ್ಞುತಾಯ ಮಯಾ ಬ್ಯಾಕತಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾಸೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಉಚ್ಚೇನ ಸಮ್ಮತನ್ತಿ ಉಚ್ಚೇನ ಸದ್ದೇನ ಸಮ್ಮತಂ ಪಾಕಟಂ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಅಧಿದೇವಾತಿ ಸುಸುದಾರಕಾಪಿ ಹಿ ದೇವಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ದೇವಿಯೋ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ ದೇವಾ ಪನ ಅಧಿದೇವಾ ನಾಮ, ಲೋಕೇ ದೇವೋ ದೇವೀತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅಧಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸಙ್ಗಾರವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಞ್ಚಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.