೩. ಮಘದೇವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೦೮. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಮಘದೇವಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಮಘದೇವಅಮ್ಬವನೇತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಮಘದೇವೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ತಂ ಅಮ್ಬವನಂ ರೋಪೇಸಿ. ತೇಸು ರುಕ್ಖೇಸು ಪಲುಜ್ಜಮಾನೇಸು ಅಪರಭಾಗೇ ಅಞ್ಞೇಪಿ ರಾಜಾನೋ ರೋಪೇಸುಂಯೇವ. ತಂ ಪನ ಪಠಮವೋಹಾರವಸೇನ ಮಘದೇವಮ್ಬವನನ್ತೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ. ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸೀತಿ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ವಿಹಾರಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ರಮಣೀಯಂ ಭೂಮಿಭಾಗಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ವಸಿತಪುಬ್ಬಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ’’ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಅಹಂ ಮಘದೇವೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಅಮ್ಬವನಂ ರೋಪೇಸಿಂ, ಏತ್ಥೇವ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂ. ತಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ಕಾರಣಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಪಾಕಟಂ, ಪಾಕಟಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಗ್ಗಗ್ಗದನ್ತೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸಿತಂ ಪಾತು ಅಕಾಸಿ.

ಧಮ್ಮೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ. ಧಮ್ಮೇನ ರಾಜಾ ಜಾತೋತಿ ಧಮ್ಮರಾಜಾ. ಧಮ್ಮೇ ಠಿತೋತಿ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಧಮ್ಮೇ ಠಿತೋ. ಧಮ್ಮಂ ಚರತೀತಿ ಸಮಂ ಚರತಿ. ತತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇಸೂತಿ ಯೋಪಿ ಸೋ ಪುಬ್ಬರಾಜೂಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ದಿನ್ನಪರಿಹಾರೋ, ತಂ ಅಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಕತಿನಿಯಾಮೇನೇವ ಅದಾಸಿ, ತಥಾ ಗಹಪತಿಕಾನಂ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಪಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಟಿಹಾರಿಕಪಕ್ಖೋಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತೋ. ಅಟ್ಠಮೀಉಪೋಸಥಸ್ಸ ಹಿ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಾನುಗ್ಗಮನವಸೇನ ಸತ್ತಮಿಯಞ್ಚ ನವಮಿಯಞ್ಚ, ಚಾತುದ್ದಸಪನ್ನರಸಾನಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಾನುಗ್ಗಮನವಸೇನ ತೇರಸಿಯಞ್ಚ ಪಾಟಿಪದೇ ಚಾತಿ ಇಮೇ ದಿವಸಾ ಪಾಟಿಹಾರಿಕಪಕ್ಖಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತೇಸುಪಿ ಉಪೋಸಥಂ ಉಪವಸಿ.

೩೦೯. ದೇವದೂತಾತಿ ದೇವೋತಿ ಮಚ್ಚು, ತಸ್ಸ ದೂತಾತಿ ದೇವದೂತಾ. ಸಿರಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪಲಿತೇಸು ಪಾತುಭೂತೇಸು ಮಚ್ಚುರಾಜಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಲಿತಾನಿ ಮಚ್ಚುದೇವಸ್ಸ ದೂತಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ದೇವಾ ವಿಯ ದೂತಾತಿಪಿ ದೇವದೂತಾ. ಯಥಾ ಹಿ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಾಯ ದೇವತಾಯ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕದಿವಸೇ ಮರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಂ ತಥೇವ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸಿರಸ್ಮಿಂ ಪಲಿತೇಸು ಪಾತುಭೂತೇಸು ದೇವತಾಬ್ಯಾಕರಣಸದಿಸಮೇವ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಪಲಿತಾನಿ ದೇವಸದಿಸಾ ದೂತಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ವಿಸುದ್ಧಿದೇವಾನಂ ದೂತಾತಿಪಿ ದೇವದೂತಾ. ಸಬ್ಬಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಹಿ ಜಿಣ್ಣಬ್ಯಾಧಿತಮತಪಬ್ಬಜಿತೇ ದಿಸ್ವಾವ ಸಂವೇಗಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಜಿಣ್ಣಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ದುಖಿತಞ್ಚ ಬ್ಯಾಧಿತಂ,

ಮತಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ಗತಮಾಯುಸಙ್ಖಯಂ;

ಕಾಸಾಯವತ್ಥಂ ಪಬ್ಬಜಿತಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ,

ತಸ್ಮಾ ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋಮ್ಹಿ ರಾಜಾ’’ತಿ.

ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಪಲಿತಾನಿ ವಿಸುದ್ಧಿದೇವಾನಂ ದೂತತ್ತಾ ದೇವದೂತಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

ಕಪ್ಪಕಸ್ಸ ಗಾಮವರಂ ದತ್ವಾತಿ ಸತಸಹಸ್ಸುಟ್ಠಾನಕಂ ಜೇಟ್ಠಕಗಾಮಂ ದತ್ವಾ. ಕಸ್ಮಾ ಅದಾಸಿ? ಸಂವಿಗ್ಗಮಾನಸತ್ತಾ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಅಞ್ಜಲಿಸ್ಮಿಂ ಠಪಿತಾನಿ ಪಲಿತಾನಿ ದಿಸ್ವಾವ ಸಂವೇಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಅಞ್ಞಾನಿ ಚತುರಾಸೀತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯು ಅತ್ಥಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಮಚ್ಚುರಾಜಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತಂ ವಿಯ ಅತ್ತಾನಂ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಸಂವಿಗ್ಗೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ರೋಚೇತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಸಿರೇ ದಿಸ್ವಾನ ಪಲಿತಂ, ಮಘದೇವೋ ದಿಸಮ್ಪತಿ;

ಸಂವೇಗಂ ಅಲಭೀ ಧೀರೋ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಸಮರೋಚಯೀ’’ತಿ.

ಅಪರಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಉತ್ತಮಙ್ಗರುಹಾ ಮಯ್ಹಂ, ಇಮೇ ಜಾತಾ ವಯೋಹರಾ;

ಪಾತುಭೂತಾ ದೇವದೂತಾ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸಮಯೋ ಮಮಾ’’ತಿ.

ಪುರಿಸಯುಗೇತಿ ವಂಸಸಮ್ಭವೇ ಪುರಿಸೇ. ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾತಿ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜನ್ತಾಪಿ ಹಿ ಪಠಮಂ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಡ್ಢಿತೇ ಕೇಸೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಜಟಾಕಲಾಪಧರಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿ. ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಪನ ಅನೇಸನಂ ಅನನುಯುಞ್ಜಿತ್ವಾ ರಾಜಗೇಹತೋ ಆಹಟಭಿಕ್ಖಾಯ ಯಾಪೇನ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಂ ಭಾವೇಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಕುಮಾರಕೀಳಿತಂ ಕೀಳೀತಿ ಅಙ್ಕೇನ ಅಙ್ಕಂ ಪರಿಹರಿಯಮಾನೋ ಕೀಳಿ. ಮಾಲಾಕಲಾಪಂ ವಿಯ ಹಿ ನಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾವ ವಿಚರಿಂಸು. ರಞ್ಞೋ ಮಘದೇವಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ…ಪೇ… ಪಬ್ಬಜೀತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸೇ ಪಞ್ಚ ಮಙ್ಗಲಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಮಘದೇವರಞ್ಞೋ ಮತಕಭತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪಬ್ಬಜಿತಮಙ್ಗಲಂ, ತಸ್ಸ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಛತ್ತುಸ್ಸಾಪನಮಙ್ಗಲಂ, ತಸ್ಸ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಉಪರಜ್ಜಮಙ್ಗಲಂ, ತಸ್ಸ ಪುತ್ತಸ್ಸ ನಾಮಕರಣಮಙ್ಗಲನ್ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಮಯೇ ಪಞ್ಚ ಮಙ್ಗಲಾನಿ ಅಹೇಸುಂ, ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪತಲೇ ಉನ್ನಙ್ಗಲಮಹೋಸಿ.

೩೧೧. ಪುತ್ತಪಪುತ್ತಕಾತಿ ಪುತ್ತಾ ಚ ಪುತ್ತಪುತ್ತಾ ಚಾತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಪರಮ್ಪರಾ. ಪಚ್ಛಿಮಕೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪಚ್ಛಿಮಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಿರ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ – ‘‘ಪವತ್ತತಿ ನು ಖೋ ತಂ ಮಯಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ನಿಹತಂ ಕಲ್ಯಾಣವತ್ತ’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಅದ್ದಸ – ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಅದ್ಧಾನಂ ಪವತ್ತತಿ, ಇದಾನಿ ನ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ನ ಖೋ ಪನಾಹಂ ಮಯ್ಹಂ ಪವೇಣಿಯಾ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜಿತುಂ ದಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ತನೋ ವಂಸೇ ಜಾತರಞ್ಞೋಯೇವ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಂಸಸ್ಸ ನೇಮಿಂ ಘಟೇನ್ತೋ ವಿಯ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ತೇನೇವಸ್ಸ ನಿಮೀತಿ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಇತಿ ಸೋ ಪಬ್ಬಜಿತರಾಜೂನಂ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪಚ್ಛಿಮಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಗುಣೇಹಿ ಪನ ಅತಿರೇಕತರೋ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಸಬ್ಬರಾಜೂಹಿ ಅತಿರೇಕತರಾ ದ್ವೇ ಗುಣಾ ಅಹೇಸುಂ. ಚತೂಸು ದ್ವಾರೇಸು ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ದೇವಸಿಕಂ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ, ಅನುಪೋಸಥಿಕಸ್ಸ ಚ ದಸ್ಸನಂ ನಿವಾರೇಸಿ. ಅನುಪೋಸಥಿಕೇಸು ಹಿ ರಾಜಾನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಗತೇಸು ದೋವಾರಿಕೋ ಪುಚ್ಛತಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಉಪೋಸಥಿಕಾ ನೋ ವಾ’’ತಿ. ಯೇ ಅನುಪೋಸಥಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ನಿವಾರೇತಿ ‘‘ಅನುಪೋಸಥಿಕಾನಂ ರಾಜಾ ದಸ್ಸನಂ ನ ದೇತೀ’’ತಿ. ‘‘ಮಯಂ ಜನಪದವಾಸಿನೋ ಕಾಲೇ ಭೋಜನಂ ಕುಹಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿಪಿ ತತ್ಥ ವಚನೋಕಾಸೋ ನತ್ಥಿ. ಚತೂಸು ಹಿ ದ್ವಾರೇಸು ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಚ ಅನೇಕಾನಿ ಭತ್ತಚಾಟಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪಟಿಯತ್ತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಮಹಾಜನೋ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನೇ ಮಸ್ಸುಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ವತ್ಥಾನಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಯಥಾರುಚಿತಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ರಞ್ಞೋ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ. ದೋವಾರಿಕೇನ ‘‘ಉಪೋಸಥಿಕಾ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಪುಚ್ಛಿತಾ ‘‘ಆಮ ಆಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇನ ಹಿ ಆಗಚ್ಛಥಾತಿ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇತಿ ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಅತಿರೇಕತರೋ ಅಹೋಸಿ.

೩೧೨. ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನನ್ತಿ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತದೇವಾನಂ. ತೇ ಕಿರ ದೇವಾ ವಿದೇಹರಟ್ಠೇ ಮಿಥಿಲನಗರವಾಸಿನೋ ರಞ್ಞೋ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ರಞ್ಞೋ ಗುಣಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಿ. ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನ’’ನ್ತಿ.

ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಪಾಸಾದವರಸ್ಸ ಉಪರಿಗತೋ ದಾನಞ್ಚ ಸೀಲಞ್ಚ ಉಪಪರಿಕ್ಖಮಾನೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ದಾನಂ ನು ಖೋ ಮಹನ್ತಂ ಉದಾಹು ಸೀಲಂ, ಯದಿ ದಾನಂ ಮಹನ್ತಂ, ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ದಾನಮೇವ ದಸ್ಸಾಮಿ. ಅಥ ಸೀಲಂ, ಸೀಲಮೇವ ಪೂರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸ ‘‘ಇದಂ ಮಹನ್ತಂ ಇದಂ ಮಹನ್ತ’’ನ್ತಿ ನಿಚ್ಛಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸೇವ ಸಕ್ಕೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುರತೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಥ ಖೋ, ಆನನ್ದ,…ಪೇ… ಸಮ್ಮುಖೇ ಪಾತುರಹೋಸೀತಿ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ರಞ್ಞೋ ಕಙ್ಖಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತಸ್ಸ ಕಙ್ಖಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ ಪಞ್ಹಞ್ಚ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ, ಇಧಾಗಮನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಞ್ಚ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಮ್ಮುಖೇ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಭೀತೋ ಅಹೋಸಿ ಲೋಮಹಟ್ಠಜಾತೋ. ಅಥ ನಂ ಸಕ್ಕೋ – ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಸ್ಸತ್ಥೋ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛ, ಕಙ್ಖಂ ತೇ ಪಟಿವಿನೋದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ.

ರಾಜಾ –

‘‘ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬಭೂತಾನಮಿಸ್ಸರ;

ದಾನಂ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವಾ, ಕತಮಂ ಸು ಮಹಪ್ಫಲ’’ನ್ತಿ. –

ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಕ್ಕೋ – ‘‘ದಾನಂ ನಾಮ ಕಿಂ, ಸೀಲಮೇವ ಗುಣವಿಸಿಟ್ಠತಾಯ ಮಹನ್ತಂ. ಅಹಞ್ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ, ಮಹಾರಾಜ, ದಸವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ದಸನ್ನಂ ಜಟಿಲಸಹಸ್ಸಾನಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯತೋ ನ ಮುತ್ತೋ, ಸೀಲವನ್ತಾ ಪನ ಮಯ್ಹಂ ದಾನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

‘‘ಹೀನೇನ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ, ಖತ್ತಿಯೇ ಉಪಪಜ್ಜತಿ;

ಮಜ್ಝಿಮೇನ ಚ ದೇವತ್ತಂ, ಉತ್ತಮೇನ ವಿಸುಜ್ಝತಿ.

ನ ಹೇತೇ ಸುಲಭಾ ಕಾಯಾ, ಯಾಚಯೋಗೇನ ಕೇನಚಿ;

ಯೇ ಕಾಯೇ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅನಾಗಾರಾ ತಪಸ್ಸಿನೋ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೨.೪೨೯-೪೩೦);

ಏವಂ ರಞ್ಞೋ ಕಙ್ಖಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಗಮನಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾಗಹಣತ್ಥಂ ಲಾಭಾ ತೇ ಮಹಾರಾಜಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅವಿಕಮ್ಪಮಾನೋತಿ ಅಭಾಯಮಾನೋ. ಅಧಿವಾಸೇಸೀತಿ ಅಹಂ ಮಹಾಜನಂ ಕುಸಲಂ ಸಮಾದಪೇಮಿ, ಪುಞ್ಞವನ್ತಾನಂ ಪನ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಗತೇನ ಮನುಸ್ಸಪಥೇ ಸುಖಂ ಕಥೇತುಂ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ.

೩೧೩. ಏವಂ ಭದ್ದನ್ತವಾತಿ ಏವಂ ಹೋತು ಭದ್ದಕಂ ತವ ವಚನನ್ತಿ ವತ್ವಾ. ಯೋಜೇತ್ವಾತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಯುಗೇ ಸಹಸ್ಸಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ. ತೇಸಂ ಪನ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಯೋಜನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಮನಂ ಆಗಮ್ಮ ಯುತ್ತಾಯೇವ ಹೋನ್ತಿ. ಸೋ ಪನ ದಿಬ್ಬರಥೋ ದಿಯಡ್ಢಯೋಜನಸತಿಕೋ ಹೋತಿ, ನದ್ಧಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರಥಸೀಸಂ ಪಞ್ಞಾಸಯೋಜನಾನಿ, ಅಕ್ಖಬನ್ಧೋ ಪಣ್ಣಾಸಯೋಜನಾನಿ, ಅಕ್ಖಬನ್ಧತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಛಾಭಾಗೋ ಪಣ್ಣಾಸಯೋಜನಾನಿ, ಸಬ್ಬೋ ಸತ್ತವಣ್ಣರತನಮಯೋ. ದೇವಲೋಕೋ ನಾಮ ಉದ್ಧಂ, ಮನುಸ್ಸಲೋಕೋ ಅಧೋ, ತಸ್ಮಾ ಹೇಟ್ಠಾಮುಖಂ ರಥಂ ಪೇಸೇಸೀತಿ ನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಪನ ಪಕತಿಮಗ್ಗಂ ಪೇಸೇತಿ, ಏವಮೇವ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಾಯಮಾಸಭತ್ತೇ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಚನ್ದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಪೇಸೇಸಿ, ಯಮಕಚನ್ದಾ ಉಟ್ಠಿತಾ ವಿಯ ಅಹೇಸುಂ. ಮಹಾಜನೋ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಯಮಕಚನ್ದಾ ಉಗ್ಗತಾ’’ತಿ ಆಹ. ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ನ ಯಮಕಚನ್ದಾ, ಏಕಂ ವಿಮಾನಂ, ನ ವಿಮಾನಂ, ಏಕೋ ರಥೋತಿ. ರಥೋಪಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪಕತಿರಥಪ್ಪಮಾಣೋವ, ಅಸ್ಸಾಪಿ ಪಕತಿಅಸ್ಸಪ್ಪಮಾಣಾವ ಅಹೇಸುಂ. ಏವಂ ರಥಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಪಾಸಾದಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಾಚೀನಸೀಹಪಞ್ಜರಟ್ಠಾನೇ ರಥಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಆಗತಮಗ್ಗಾಭಿಮುಖಂ ಕತ್ವಾ ಸೀಹಪಞ್ಜರೇ ಠತ್ವಾವ ಆರೋಹನಸಜ್ಜಂ ಠಪೇಸಿ.

ಅಭಿರುಹ ಮಹಾರಾಜಾತಿ ರಾಜಾ – ‘‘ದಿಬ್ಬಯಾನಂ ಮೇ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ನ ತಾವದೇವ ಅಭಿರುಹಿ, ನಾಗರಾನಂ ಪನ ಓವಾದಂ ಅದಾಸಿ ‘‘ಪಸ್ಸಥ ತಾತಾ, ಯಂ ಮೇ ಸಕ್ಕೇನ ದೇವರಞ್ಞಾ ದಿಬ್ಬರಥೋ ಪೇಸಿತೋ, ಸೋ ಚ ಖೋ ನ ಜಾತಿಗೋತ್ತಂ ವಾ ಕುಲಪ್ಪದೇಸಂ ವಾ ಪಟಿಚ್ಚ ಪೇಸಿತೋ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಸೀಲಾಚಾರಗುಣೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಪೇಸಿತೋ. ಸಚೇ ತುಮ್ಹೇಪಿ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಥ, ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಪೇಸೇಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ಯುತ್ತಂ ನಾಮೇತಂ ಸೀಲಂ. ನಾಹಂ ದೇವಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚಿರಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ ಮಹಾಜನಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ರಥಂ ಅಭಿರುಹಿ. ತತೋ ಮಾತಲಿ ಸಙ್ಗಾಹಕೋ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಮಮಾನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಕಾಸಮ್ಹಿ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅಪಿಚ ಮಹಾರಾಜಾತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಕತಮೇನಾತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಮೇಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಏಕೋ ನಿರಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಏಕೋ ದೇವಲೋಕಂ, ತೇಸು ತಂ ಕತಮೇನ ನೇಮಿ. ಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಪಾಪಕಮ್ಮನ್ತಾ ಪಾಪಕಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಸಂವೇದಿಯನ್ತಿ, ತಂ ಠಾನಂ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಪಸ್ಸಿತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಜಾತಕೇಪಿ –

‘‘ಕೇನ ತಂ ನೇಮಿ ಮಗ್ಗೇನ, ರಾಜಸೇಟ್ಠ ದಿಸಮ್ಪತಿ;

ಯೇನ ವಾ ಪಾಪಕಮ್ಮನ್ತಾ, ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಾ ಚ ಯೇ ನರಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೨.೪೫೦) –

ಗಾಥಾಯ ಅಯಮೇವತ್ಥೋ. ತೇನೇವಾಹ –

‘‘ನಿರಯೇ ತಾವ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಆವಾಸೇ ಪಾಪಕಮ್ಮಿನಂ;

ಠಾನಾನಿ ಲುದ್ದಕಮ್ಮಾನಂ, ದುಸ್ಸೀಲಾನಞ್ಚ ಯಾ ಗತೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೨.೪೫೧);

ಉಭಯೇನೇವ ಮಂ ಮಾತಲಿ ನೇಹೀತಿ ಮಾತಲಿ ದ್ವೀಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಮಂ ನೇಹಿ, ಅಹಂ ನಿರಯಂ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮೋ ದೇವಲೋಕಮ್ಪೀತಿ. ಪಠಮಂ ಕತಮೇನ ನೇಮೀತಿ. ಪಠಮಂ ನಿರಯಮಗ್ಗೇನ ನೇಹೀತಿ. ತತೋ ಮಾತಲಿ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ರಾಜಾನಂ ಪಞ್ಚದಸ ಮಹಾನಿರಯೇ ದಸ್ಸೇಸಿ. ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ಪನೇತ್ಥ –

‘‘ದಸ್ಸೇಸಿ ಮಾತಲಿ ರಞ್ಞೋ, ದುಗ್ಗಂ ವೇತರಣಿಂ ನದಿಂ;

ಕುಥಿತಂ ಖಾರಸಂಯುತ್ತಂ, ತತ್ತಂ ಅಗ್ಗಿಸಿಖೂಪಮ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೨.೪೫೨) –

ಜಾತಕೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ನಿರಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ರಥಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಾಭಿಮುಖಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೀರಣೀದೇವಧೀತಾಯ ಸೋಣದಿನ್ನದೇವಪುತ್ತಸ್ಸ ಗಣದೇವಪುತ್ತಾನಞ್ಚ ವಿಮಾನಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ದೇವಲೋಕಂ ನೇಸಿ. ತತ್ರಾಪಿ ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ –

‘‘ಯದಿ ತೇ ಸುತಾ ಬೀರಣೀ ಜೀವಲೋಕೇ,

ಆಮಾಯದಾಸೀ ಅಹು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ;

ಸಾ ಪತ್ತಕಾಲೇ ಅತಿಥಿಂ ವಿದಿತ್ವಾ,

ಮಾತಾವ ಪುತ್ತಂ ಸಕಿಮಾಭಿನನ್ದೀ;

ಸಂಯಮಾ ಸಂವಿಭಾಗಾ ಚ,

ಸಾ ವಿಮಾನಸ್ಮಿ ಮೋದತೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೨.೫೦೭) –

ಜಾತಕೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಏವಂ ಗಚ್ಛತೋ ಪನ ತಸ್ಸ ರಥನೇಮಿ ವಟ್ಟಿಯಾ ಚಿತ್ತಕೂಟದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸ್ಸ ಉಮ್ಮಾರೇ ಪಹತಮತ್ತೇವ ದೇವನಗರೇ ಕೋಲಾಹಲಂ ಅಹೋಸಿ. ಸಕ್ಕಂ ದೇವರಾಜಾನಂ ಏಕಕಂಯೇವ ಓಹಾಯ ದೇವಸಙ್ಘೋ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಮಕಾಸಿ, ತಂ ದೇವತಾನಂ ಆದರಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಕ್ಕೋ ಚಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ – ‘‘ಅಭಿರಮ, ಮಹಾರಾಜ, ದೇವೇಸು ದೇವಾನುಭಾವೇನಾ’’ತಿ ಆಹ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಅಜ್ಜ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಏಕದಿವಸೇನೇವ ದೇವಗಣಂ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿಮುಖಮಕಾಸಿ. ಸಚೇ ಏಕಂ ದ್ವೇ ದಿವಸೇ ವಸಿಸ್ಸತಿ, ನ ಮಂ ದೇವಾ ಓಲೋಕೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಉಸೂಯಮಾನೋ, ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತುಯ್ಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ದೇವಲೋಕೇ ವಸಿತುಂ ಪುಞ್ಞಂ ನತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪುಞ್ಞೇನ ವಸಾಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಏವಮಾಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ – ‘‘ನಾಸಕ್ಖಿ ಜರಸಕ್ಕೋ ಮನಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ, ಪರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲದ್ಧಂ ಖೋ ಪನ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಭಣ್ಡಕಂ ವಿಯ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಅಲಂ ಮಾರಿಸಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಜಾತಕೇಪಿ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಯಥಾ ಯಾಚಿತಕಂ ಯಾನಂ, ಯಥಾ ಯಾಚಿತಕಂ ಧನಂ;

ಏವಂಸಮ್ಪದಮೇವೇ ತಂ, ಯಂ ಪರತೋ ದಾನಪಚ್ಚಯಾ;

ನ ಚಾಹಮೇತಮಿಚ್ಛಾಮಿ, ಯಂ ಪರತೋ ದಾನಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೨.೫೮೫-೫೮೬) –

ಸಬ್ಬಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ಮನುಸ್ಸತ್ತಭಾವೇನ ಕತಿವಾರೇ ದೇವಲೋಕಂ ಗತೋತಿ. ಚತ್ತಾರೋ – ಮನ್ಧಾತುರಾಜಕಾಲೇ ಸಾಧಿನರಾಜಕಾಲೇ ಗುತ್ತಿಲವೀಣಾವಾದಕಕಾಲೇ ನಿಮಿಮಹಾರಾಜಕಾಲೇತಿ. ಸೋ ಮನ್ಧಾತುಕಾಲೇ ದೇವಲೋಕೇ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಕಾಲಂ ವಸಿ, ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ವಸಮಾನೇಯೇವ ಛತ್ತಿಂಸ ಸಕ್ಕಾ ಚವಿಂಸು. ಸಾಧಿನರಾಜಕಾಲೇ ಸತ್ತಾಹಂ ವಸಿ, ಮನುಸ್ಸಗಣನಾಯ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಗುತ್ತಿಲವೀಣಾವಾದಕಕಾಲೇ ಚ ನಿಮಿರಾಜಕಾಲೇ ಚ ಮುಹುತ್ತಮತ್ತಂ ವಸಿ, ಮನುಸ್ಸಗಣನಾಯ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ಹೋನ್ತಿ.

೩೧೪. ತತ್ಥೇವ ಮಿಥಿಲಂ ಪಟಿನೇಸೀತಿ ಪಟಿನೇತ್ವಾ ಪಕತಿಸಿರಿಗಬ್ಭೇಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

೩೧೫. ಕಳಾರಜನಕೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಕಳಾರದನ್ತತಾಯ ಪನ ಕಳಾರಜನಕೋತಿ ವುತ್ತೋ. ನ ಸೋ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜೀತಿ ಏತ್ತಕಮತ್ತಮೇವ ನ ಅಕಾಸಿ, ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಾಕತಿಕಮೇವ ಅಹೋಸಿ.

೩೧೬. ಸಮುಚ್ಛೇದೋ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಲ್ಯಾಣವತ್ತಂ ಕೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ಕೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ, ಕೋ ಪವತ್ತೇತಿ, ಕೇನ ಪವತ್ತಿತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅಯಂ ವಿಭಾಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಸೀಲವಾ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಯಾ ಅರಹತ್ತಂ ಲದ್ಧು’’ನ್ತಿ ವೀರಿಯಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದತಿ. ದುಸ್ಸೀಲೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸತ್ತ ಸೇಖಾ ಪವತ್ತೇನ್ತಿ. ಖೀಣಾಸವೇನ ಪವತ್ತಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಮಘದೇವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.