೪. ರಾಜವಗ್ಗೋ

೧. ಘಟಿಕಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೮೨. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಘಟಿಕಾರಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸೀತಿ ಮಹಾಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಮಯಾ ಚರಿಯಂ ಚರಮಾನೇನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿವುತ್ಥಪುಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಅದ್ದಸ – ‘‘ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವೇಗಳಿಙ್ಗಂ ನಾಮ ಗಾಮನಿಗಮೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಹಂ ತದಾ ಜೋತಿಪಾಲೋ ನಾಮ ಮಾಣವೋ ಅಹೋಸಿಂ, ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯೋ ಘಟಿಕಾರೋ ನಾಮ ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ಅಹೋಸಿ, ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಯಾ ಇಧ ಏಕಂ ಸುಕಾರಣಂ ಕತಂ, ತಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಪಾಕಟಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ, ಹನ್ದ ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಾಕಟಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಠಿತಕೋವ ಸಿತಪಾತುಕಮ್ಮಮಕಾಸಿ, ಅಗ್ಗಗ್ಗದನ್ತೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮನ್ದಹಸಿತಂ ಹಸಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಲೋಕಿಯಮನುಸ್ಸಾ ಉರಂ ಪಹರನ್ತಾ – ‘‘ಕುಹಂ ಕುಹ’’ನ್ತಿ ಹಸನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ಬುದ್ಧಾ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಹಸಿತಂ ಹಟ್ಠಪಹಟ್ಠಾಕಾರಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ.

ಹಸಿತಞ್ಚ ನಾಮೇತಂ ತೇರಸಹಿ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಚಿತ್ತೇಹಿ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನೋ ಅಕುಸಲತೋ ಚತೂಹಿ, ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲತೋ ಚತೂಹೀತಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ ಹಸತಿ, ಸೇಕ್ಖಾ ಅಕುಸಲತೋ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಿ ದ್ವೇ ಅಪನೇತ್ವಾ ಛಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ ಹಸನ್ತಿ, ಖೀಣಾಸವಾ ಚತೂಹಿ ಸಹೇತುಕಕಿರಿಯಚಿತ್ತೇಹಿ ಏಕೇನ ಅಹೇತುಕಕಿರಿಯಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ ಹಸನ್ತಿ. ತೇಸುಪಿ ಬಲವಾರಮ್ಮಣೇ ಆಪಾಥಗತೇ ದ್ವೀಹಿ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೇಹಿ ಹಸನ್ತಿ, ದುಬ್ಬಲಾರಮ್ಮಣೇ ದುಹೇತುಕಚಿತ್ತದ್ವಯೇನ ಚ ಅಹೇತುಕಚಿತ್ತೇನ ಚಾತಿ ತೀಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ ಹಸನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಕಿರಿಯಾಹೇತುಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಚಿತ್ತಂ ಭಗವತೋ ಹಟ್ಠಪಹಟ್ಠಾಕಾರಮತ್ತಂ ಹಸಿತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ.

ತಂ ಪನೇತಂ ಹಸಿತಂ ಏವಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ಪಾಕಟಂ ಅಹೋಸಿ. ಕಥಂ? ತಥಾರೂಪೇ ಹಿ ಕಾಲೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಚತೂಹಿ ದಾಠಾಹಿ ಚತುದ್ದೀಪಿಕಮಹಾಮೇಘಮುಖತೋ ಸತೇರತಾವಿಜ್ಜುಲತಾ ವಿಯ ವಿರೋಚಮಾನಾ ಮಹಾತಾಲಕ್ಖನ್ಧಪಮಾಣಾ ರಸ್ಮಿವಟ್ಟಿಯೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸೀಸವರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ದಾಠಗ್ಗೇಸುಯೇವ ಅನ್ತರಧಾಯನ್ತಿ. ತೇನ ಸಞ್ಞಾಣೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಗಚ್ಛಮಾನೋಪಿ ಸಿತಪಾತುಭಾವಂ ಜಾನಾತಿ.

ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚಾತಿ – ‘‘ಏತ್ಥ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಓವದಿ, ಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಕಾಸನಂ ಅಕಾಸಿ, ಭಗವತೋಪಿ ಏತ್ಥ ನಿಸೀದಿತುಂ ರುಚಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮಿ, ಏವಮಯಂ ಭೂಮಿಭಾಗೋ ದ್ವೀಹಿ ಬುದ್ಧೇಹಿ ಪರಿಭುತ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಹಾಜನೋ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಚೇತಿಯಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಚರನ್ತೋ ಸಗ್ಗಮಗ್ಗಪರಾಯಣೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏತಂ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ,’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ.

೨೮೩. ಮುಣ್ಡಕೇನ ಸಮಣಕೇನಾತಿ ಮುಣ್ಡಂ ಮುಣ್ಡೋತಿ, ಸಮಣಂ ವಾ ಸಮಣೋತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಅಯಂ ಪನ ಅಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ಉಗ್ಗಹಿತವೋಹಾರವಸೇನೇವ ಹೀಳೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಸೋತ್ತಿಸಿನಾನಿನ್ತಿ ಸಿನಾನತ್ಥಾಯ ಕತಸೋತ್ತಿಂ. ಸೋತ್ತಿ ನಾಮ ಕುರುವಿನ್ದಪಾಸಾಣಚುಣ್ಣಾನಿ ಲಾಖಾಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕತಗುಳಿಕಕಲಾಪಕಾ ವುಚ್ಚತಿ, ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ – ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಕುರುವಿನ್ದಕಸುತ್ತಿಯಾ ನಹಾಯನ್ತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೪೩) ವುತ್ತಂ. ತಂ ಉಭೋಸು ಅನ್ತೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಸರೀರಂ ಘಂಸನ್ತಿ. ಏವಂ ಸಮ್ಮಾತಿ ಯಥಾ ಏತರಹಿಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಚೇತಿಯವನ್ದನಾಯ ಗಚ್ಛಾಮ, ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಉಸ್ಸಾಹಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ‘‘ನಟಸಮಜ್ಜಾದಿದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಪನ ಏಕವಚನೇನೇವ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿ, ತಥೇವ ಸಿನ್ಹಾಯಿತುನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಏಕವಚನೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

೨೮೪. ಜೋತಿಪಾಲಂ ಮಾಣವಂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಏಕಪಸ್ಸೇ ಅರಿಯಪರಿಹಾರೇನ ಪಠಮತರಂ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚುತ್ತರಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತೇನ ಇಸ್ಸರಿಯಪರಿಹಾರೇನ ನ್ಹಾಯನ್ತಸ್ಸ ನ್ಹಾನಪರಿಯೋಸಾನಂ ಆಗಮೇತ್ವಾ ತಂ ನಿವತ್ಥನಿವಾಸನಂ ಕೇಸೇ ವೋದಕೇ ಕುರುಮಾನಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ. ಅಯನ್ತಿ ಆಸನ್ನತ್ತಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ. ಓವಟ್ಟಿಕಂ ವಿನಿವಟ್ಠೇತ್ವಾತಿ ನಾಗಬಲೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಅಪೇಹಿ ಸಮ್ಮಾ’’ತಿ ಈಸಕಂ ಪರಿವತ್ತಮಾನೋವ ತೇನ ಗಹಿತಗಹಣಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೇಸೇಸು ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಏತದವೋಚಾತಿ ಸೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಜೋತಿಪಾಲೋ ಪಞ್ಞವಾ, ಸಕಿಂ ದಸ್ಸನಂ ಲಭಮಾನೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ದಸ್ಸನೇಪಿ ಪಸೀದಿಸ್ಸತಿ, ಧಮ್ಮಕಥಾಯಪಿ ಪಸೀದಿಸ್ಸತಿ, ಪಸನ್ನೋ ಚ ಪಸನ್ನಾಕಾರಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಮಿತ್ತಾ ನಾಮ ಏತದತ್ಥಂ ಹೋನ್ತಿ, ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾ ಮಮ ಸಹಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ನಂ ಕೇಸೇಸು ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಏತದವೋಚ.

ಇತ್ತರಜಚ್ಚೋತಿ ಅಞ್ಞಜಾತಿಕೋ, ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಸಮಾನಜಾತಿಕೋ, ಲಾಮಕಜಾತಿಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ವತಿದನ್ತಿ ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗಮನಂ ನ ವತ ಓರಕಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ನ ಖುದ್ದಕಂ, ಮಹನ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ನ ಅತ್ತನೋ ಥಾಮೇನ ಗಣ್ಹಿ, ಸತ್ಥು ಥಾಮೇನ ಗಣ್ಹೀತಿ ಗಹಣಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಿಟ್ಠಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಯಾವತಾದೋಹಿಪೀತಿ ಏತ್ಥ ದೋಕಾರಹಿಕಾರಪಿಕಾರಾ ನಿಪಾತಾ, ಯಾವತುಪರಿಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ವಾಚಾಯ ಆಲಪನಂ ಓವಟ್ಟಿಕಾಯ ಗಹಣಞ್ಚ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾವ ಕೇಸಗ್ಗಹಣಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಗಮನತ್ಥಂ ಪಯೋಗೋ ಕತ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

೨೮೫. ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯಾತಿ ಇಧ ಸತಿಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ಧಮ್ಮೀ ಕಥಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಭಗವಾ, – ‘‘ಜೋತಿಪಾಲ, ತ್ವಂ ನ ಲಾಮಕಟ್ಠಾನಂ ಓತಿಣ್ಣಸತ್ತೋ, ಮಹಾಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಪನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಓತಿಣ್ಣೋಸಿ, ತಾದಿಸಸ್ಸ ನಾಮ ಪಮಾದವಿಹಾರೋ ನ ಯುತ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸತಿಪಟಿಲಾಭಾಯ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ. ಪರಸಮುದ್ದವಾಸೀಥೇರಾ ಪನ ವದನ್ತಿ – ‘‘ಜೋತಿಪಾಲ, ಯಥಾ ಅಹಂ ದಸಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ವೀಸತಿಸಹಸ್ಸಭಿಕ್ಖುಪರಿವಾರೋ ಲೋಕೇ ವಿಚರಾಮಿ, ಏವಮೇವಂ ತ್ವಮ್ಪಿ ದಸಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸಮಣಗಣಪರಿವಾರೋ ಲೋಕೇ ವಿಚರಿಸ್ಸಸಿ. ಏವರೂಪೇನ ನಾಮ ತಯಾ ಪಮಾದಂ ಆಪಜ್ಜಿತುಂ ನ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಯಥಾಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮತಿ, ಏವಂ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚ ಆನಿಸಂಸಂ ಕಥೇಸೀತಿ.

೨೮೬. ಅಲತ್ಥ ಖೋ, ಆನನ್ದ,…ಪೇ… ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅಲತ್ಥ ಉಪಸಮ್ಪದನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಿಮಕಾಸಿ? ಯಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ. ಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಹಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಮ್ಮುಖೇ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ. ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ಇತ್ತರಸತ್ತಾ ವಿಯ ಪತಿತಸಿಙ್ಗಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇ ಪನ ಸುಪತಿಟ್ಠಾಯ ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತೇರಸ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಾಯ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಗತಪಚ್ಚಾಗತವತ್ತಂ ಪೂರಯಮಾನಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಯಾವ ಅನುಲೋಮಞಾಣಂ ಆಹಚ್ಚ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಮಗ್ಗಫಲತ್ಥಂ ವಾಯಾಮಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ. ಜೋತಿಪಾಲೋಪಿ ತಥೇವ ಅಕಾಸಿ.

೨೮೭. ಅಡ್ಢಮಾಸುಪಸಮ್ಪನ್ನೇತಿ ಕುಲದಾರಕಞ್ಹಿ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಅಡ್ಢಮಾಸಮ್ಪಿ ಅವಸಿತ್ವಾ ಗತೇ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸೋಕೋ ನ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ಸೋಪಿ ಪತ್ತಚೀವರಗ್ಗಹಣಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ದಹರಭಿಕ್ಖುಸಾಮಣೇರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಥೇರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಿನೇಹೋ ನ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ಅನಭಿರತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಏತ್ತಕಂ ಪನ ಕಾಲಂ ನಿವಾಸೇ ಸತಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಲಭನ್ತಿ. ತೇನ ತೇಸಂ ಸೋಕೋ ತನುಭಾವಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಪತ್ತಚೀವರಗ್ಗಹಣಂ ಜಾನಾತಿ, ಸಾಮಣೇರದಹರಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ಜಾಯತಿ, ಥೇರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಿನೇಹೋ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ಅಭಿರಮತಿ, ನ ಉಕ್ಕಣ್ಠತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏತ್ತಕಂ ವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಪಣ್ಡುಪುಟಕಸ್ಸ ಸಾಲಿನೋತಿ ಪುಟಕೇ ಕತ್ವಾ ಸುಕ್ಖಾಪಿತಸ್ಸ ರತ್ತಸಾಲಿನೋ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಸಾಲಿನೋ ವಪ್ಪಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಯಂ ಪರಿಹಾರೋ – ಕೇದಾರಾ ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಬೀಜಾನಿ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ಸಿಞ್ಚಿಂಸು, ವಪ್ಪಕಾಲೇ ವಿತಾನಂ ವಿಯ ಉಪರಿ ವತ್ಥಕಿಲಞ್ಜಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪರಿಪಕ್ಕಕಾಲೇ ವೀಹಿಸೀಸಾನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮುಟ್ಠಿಮತ್ತೇ ಪುಟಕೇ ಕತ್ವಾ ಯೋತ್ತಬದ್ಧೇ ವೇಹಾಸಂಯೇವ ಸುಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಚುಣ್ಣಾನಿ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಕೋಟ್ಠಕೇಸು ಪೂರೇತ್ವಾ ತತಿಯೇ ವಸ್ಸೇ ವಿವರಿಂಸು. ಏವಂ ತಿವಸ್ಸಂ ಪರಿವುತ್ಥಸ್ಸ ಸುಗನ್ಧರತ್ತಸಾಲಿನೋ ಅಪಗತಕಾಳಕೇ ಸುಪರಿಸುದ್ಧೇ ತಣ್ಡುಲೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಜ್ಜಕವಿಕತಿಮ್ಪಿ ಭತ್ತಮ್ಪಿ ಪಟಿಯಾದಿಯಿಂಸು. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ಪಣೀತಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ…ಪೇ… ಕಾಲಂ ಆರೋಚಾಪೇಸೀತಿ.

೨೮೮. ಅಧಿವುಟ್ಠೋ ಮೇತಿ ಕಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ? ವೇಗಳಿಙ್ಗತೋ ನಿಕ್ಖಮನಕಾಲೇ ಘಟಿಕಾರೋ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸ್ಸಾವಾಸಂ ವಸನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಅಹುದೇವ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಅಹು ದೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ತೇಮಾಸಂ ದಾನಂ ದಾತುಂ, ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಸೋತುಂ, ಇಮಿನಾ ಚ ನಿಯಾಮೇನ ವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತುಂ ನಾಲತ್ಥನ್ತಿ ಅಲಾಭಂ ಆರಬ್ಭ ಚಿತ್ತಞ್ಞಥತ್ತಂ ಚಿತ್ತದೋಮನಸ್ಸಂ ಅಹೋಸಿ, ನ ತಥಾಗತಂ ಆರಬ್ಭ. ಕಸ್ಮಾ? ಸೋತಾಪನ್ನತ್ತಾ. ಸೋ ಕಿರ ಪುಬ್ಬೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ಕುಪಿತೇ ವೂಪಸಮನತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಉರಚ್ಛದಂ ನಾಮ ಧೀತರಮಾಹ – ‘‘ಅಮ್ಮ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇವೇ ಮಾ ಪಮಜ್ಜೀ’’ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತಂ ರಾಜಧೀತರಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿಸಞ್ಞಿನೋ ಅಹೇಸುಂ. ಕೇ ಇಮೇ ಚಾತಿ ವುತ್ತೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಭೂಮಿದೇವಾತಿ. ಭೂಮಿದೇವಾ ನಾಮ ಏವರೂಪಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ನಿಟ್ಠುಭಿತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹಿ. ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ವೀಥಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಠಿತಾ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಗ್ಗಸಾವಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದತ್ವಾ ಅನುಮೋದನಂ ಸುಣಮಾನಾಯೇವ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥಾ ವೀಸತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಇಸಿಪತನೇ ವಸತೀ’’ತಿ ಚ ಸುತ್ವಾ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ.

ರಾಜಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಆಗತೋ. ಅಥ ನಂ ಪಠಮತರಮೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಧೀತು ಅವಣ್ಣಂ ವತ್ವಾ ಪರಿಭಿನ್ದಿಂಸು. ರಾಜಾ ಪನ ಧೀತು ಜಾತಕಾಲೇಯೇವ ವರಂ ಅದಾಸಿ. ತಸ್ಸಾ ‘‘ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ರಜ್ಜಂ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವರಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಅಥಸ್ಸಾ ರಾಜಾ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ರಜ್ಜಂ ನಿಯ್ಯಾತೇಸಿ. ಸಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಭೋಜಯಮಾನಾ ರಾಜಾನಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಬಹಿಸಾಣಿಯಂ ನಿಸೀದಾಪೇಸಿ. ರಾಜಾ ಸತ್ಥು ಅನುಮೋದನಂ ಸುತ್ವಾವ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಜಾತೋ. ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ನಾಮ ತಥಾಗತಂ ಆರಬ್ಭ ಆಘಾತೋ ನತ್ಥಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ನ ತಥಾಗತಂ ಆರಬ್ಭಾ’’ತಿ.

ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ ತಂ ಹರತೂತಿ ಸೋ ಕಿರ ಭಾಜನಾನಿ ಪಚಿತ್ವಾ ಕಯವಿಕ್ಕಯಂ ನ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ಪನ ವತ್ವಾ ದಾರುತ್ಥಾಯ ವಾ ಮತ್ತಿಕತ್ಥಾಯ ವಾ ಪಲಾಲತ್ಥಾಯ ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಮಹಾಜನಾ ‘‘ಘಟಿಕಾರೇನ ಭಾಜನಾನಿ ಪಕ್ಕಾನೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಪರಿಸುದ್ಧತಣ್ಡುಲಲೋಣದಧಿತೇಲಫಾಣಿತಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಸಚೇ ಭಾಜನಂ ಮಹಗ್ಘಂ ಹೋತಿ, ಮೂಲಂ ಅಪ್ಪಂ, ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ದತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಮಾತಿ ತಂ ನ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಧಮ್ಮಿಕೋ ವಾಣಿಜೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಟಿಜಗ್ಗತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಉಪಟ್ಠಹತಿ, ಬಹು ನೋ ಅಕುಸಲಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ಮೂಲಂ ಆಹರನ್ತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಭಾಜನಂ ಅಪ್ಪಗ್ಘಂ ಹೋತಿ, ಆಭತಂ ಮೂಲಂ ಬಹು, ಧಮ್ಮಿಕೋ ವಾಣಿಜೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುಞ್ಞಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಯಥಾಭತಂ ಘರಸಾಮಿಕಾ ವಿಯ ಸಾಧುಕಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಏವಂಗುಣೋ ಪನ ಕಸ್ಮಾ ನ ಪಬ್ಬಜತೀತಿ. ರಞ್ಞೋ ವಚನಪಥಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಅನ್ಧೇ ಜಿಣ್ಣೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪೋಸೇತೀತಿ ಆಹ.

೨೮೯. ಕೋ ನು ಖೋತಿ ಕುಹಿಂ ನು ಖೋ. ಕುಮ್ಭಿಯಾತಿ ಉಕ್ಖಲಿತೋ. ಪರಿಯೋಗಾತಿ ಸೂಪಭಾಜನತೋ. ಪರಿಭುಞ್ಜಾತಿ ಭುಞ್ಜ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತೇ ಏವಂ ವದನ್ತಿ? ಘಟಿಕಾರೋ ಕಿರ ಭತ್ತಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಸೂಪಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ವಡ್ಢಮಾನಕಂ ಭತ್ತಸೂಪಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಆಧಾರಕಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವದನ್ತಿ. ಅಭಿವಿಸ್ಸತ್ಥೋತಿ ಅತಿವಿಸ್ಸತ್ಥೋ. ಪೀತಿಸುಖಂ ನ ವಿಜಹತೀತಿ ನ ನಿರನ್ತರಂ ವಿಜಹತಿ, ಅಥ ಖೋ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ವಾ ದಿವಸಭಾಗೇ ವಾ ಗಾಮೇ ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ – ‘‘ಸದೇವಕೇ ನಾಮ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೋ ಮಯ್ಹಂ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಹತ್ಥೇನ ಆಮಿಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಲಾಭಾ ವತ ಮೇ’’ತಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಂ ವುತ್ತಂ.

೨೯೦. ಕಳೋಪಿಯಾತಿ ಪಚ್ಛಿತೋ. ಕಿಂ ಪನ ಭಗವಾ ಏವಮಕಾಸೀತಿ. ಪಚ್ಚಯೋ ಧಮ್ಮಿಕೋ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪತ್ತೇ ಭತ್ತಸದಿಸೋ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಕಾಸಿ. ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಪಿ ಚ ಸಾವಕಾನಂಯೇವ ಹೋತಿ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದವೇಲಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಯಥಾ ಹಿ ರಞ್ಞೋ ಉಯ್ಯಾನೇ ಪುಪ್ಫಫಲಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ತಾನಿ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತಿ, ರಾಜಾ ಯಥಾರುಚಿಯಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮೇತಂ. ಪರಸಮುದ್ದವಾಸೀಥೇರಾ ಪನ ‘‘ದೇವತಾ ಕಿರ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅದಂಸೂ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

೨೯೧. ಹರಥ, ಭನ್ತೇ, ಹರಥ ಭದ್ರಮುಖಾತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತೋ ‘‘ಕುಹಿಂ ಗತೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ – ‘‘ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ವದತಿ, ಕುಹಿಂ ನು ಖೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಸತ್ಥು ವಸನಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಓವಸ್ಸಕಭಾವಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಪುತ್ತೇ ಅಪರಾಧಸಞ್ಞಿನೋ ಗಹಣೇ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ಏವಮಾಹಂಸು.

ತೇಮಾಸಂ ಆಕಾಸಚ್ಛದನಂ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಭಗವಾ ಕಿರ ಚತುನ್ನಂ ವಸ್ಸಿಕಾನಂ ಮಾಸಾನಂ ಏಕಂ ಮಾಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಿಣಂ ಆಹರಾಪೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಪದತ್ಥೋ – ಆಕಾಸಂ ಛದನಮಸ್ಸಾತಿ ಆಕಾಸಚ್ಛದನಂ. ನ ದೇವೋತಿವಸ್ಸೀತಿ ಕೇವಲಂ ನಾತಿವಸ್ಸಿ, ಯಥಾ ಪನೇತ್ಥ ಪಕತಿಯಾ ಚ ನಿಬ್ಬಕೋಸಸ್ಸ ಉದಕಪಾತಟ್ಠಾನಬ್ಭನ್ತರೇ ಏಕಮ್ಪಿ ಉದಕಬಿನ್ದು ನಾತಿವಸ್ಸಿ, ಏವಂ ಘನಛದನಗೇಹಬ್ಭನ್ತರೇ ವಿಯ ನ ವಾತಾತಪಾಪಿ ಆಬಾಧಂ ಅಕಂಸು, ಪಕತಿಯಾ ಉತುಫರಣಮೇವ ಅಹೋಸಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ತಸ್ಮಿಂ ನಿಗಮೇ ಛಡ್ಡಿತೇಪಿ ತಂ ಠಾನಂ ಅನೋವಸ್ಸಕಮೇವ ಅಹೋಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ತತ್ಥ ಸಾಟಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಯಾವ ಕಪ್ಪುಟ್ಠಾನಾ ತಂ ಠಾನಂ ತಾದಿಸಮೇವ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಪನ ನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಇದ್ಧಾನುಭಾವೇನ, ತೇಸಂಯೇವ ಪನ ಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ. ತೇಸಞ್ಹಿ – ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಕತ್ಥ ನ ಲಭೇಯ್ಯ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಾಮ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅನ್ಧಕಾನಂ ನಿವೇಸನಂ ಉತ್ತಿಣಂ ಕಾರೇಸೀ’’ತಿ ನ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಿವೇಸನಾ ತಿಣಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಛಾದಾಪೇಸೀ’’ತಿ ಪನ ತೇಸಂ ಅನಪ್ಪಕಂ ಬಲವಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉದಪಾದಿ. ಇತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಇದಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಜಾತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೨೯೨. ತಣ್ಡುಲವಾಹಸತಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೇ ಸಕಟಾನಿ ಏಕೋ ವಾಹೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತದುಪಿಯಞ್ಚ ಸೂಪೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸೂಪತ್ಥಾಯ ತದನುರೂಪಂ ತೇಲಫಾಣಿತಾದಿಂ. ವೀಸತಿಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ತೇಮಾಸತ್ಥಾಯ ಭತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಕಿರ ಸಞ್ಞಾಯ ರಾಜಾ ಏತ್ತಕಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಅಲಂ ಮೇ ರಞ್ಞೋವ ಹೋತೂತಿ ಕಸ್ಮಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ? ಅಧಿಗತಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ನಾಹಂ ರಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ಪೇಸೇಸೀ’’ತಿ. ತತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸತ್ಥಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗತೋ, ಅದ್ಧಾ ಸೋ ರಞ್ಞೋ ವಸ್ಸಾವಾಸಂ ಯಾಚಿಯಮಾನೋ ಮಯ್ಹಂ ಪಟಿಞ್ಞಾತಭಾವಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಮಮ ಗುಣಕಥಂ ಕಥೇಸಿ, ಗುಣಕಥಾಯ ಲದ್ಧಲಾಭೋ ಪನ ನಟೇನ ನಚ್ಚಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ ವಿಯ ಗಾಯಕೇನ ಗಾಯಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ ವಿಯ ಚ ಹೋತಿ. ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಇಮಿನಾ, ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಮಾತಾಪಿತೂನಮ್ಪಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸಪಿ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತು’’ನ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಘಟಿಕಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ರಟ್ಠಪಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೯೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ರಟ್ಠಪಾಲಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಥುಲ್ಲಕೋಟ್ಠಿಕನ್ತಿ ಥುಲ್ಲಕೋಟ್ಠಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಕೋಟ್ಠಾಗಾರಂ. ಸೋ ಕಿರ ಜನಪದೋ ನಿಚ್ಚಸಸ್ಸೋ ಸದಾ ಬೀಜಭಣ್ಡಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಖಲಭಣ್ಡಂ ಪವಿಸತಿ. ತೇನ ತಸ್ಮಿಂ ನಿಗಮೇ ಕೋಟ್ಠಾ ನಿಚ್ಚಪೂರಾವ ಹೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಥುಲ್ಲಕೋಟ್ಠಿಕನ್ತೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ.

೨೯೪. ರಟ್ಠಪಾಲೋತಿ ಕಸ್ಮಾ ರಟ್ಠಪಾಲೋ? ಭಿನ್ನಂ ರಟ್ಠಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಪಾಲೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ ರಟ್ಠಪಾಲೋ. ಕದಾ ಪನಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ. ಪದುಮುತ್ತರಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ. ಇತೋ ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಸತಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪಮತ್ಥಕೇ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾಯುಕೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಸತ್ಥಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರೋ ಲೋಕಹಿತಾಯ ಚಾರಿಕಂ ಚರಿ, ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ –

‘‘ನಗರಂ ಹಂಸವತೀ ನಾಮ, ಆನನ್ದೋ ನಾಮ ಖತ್ತಿಯೋ;

ಸುಜಾತಾ ನಾಮ ಜನಿಕಾ, ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ’’ತಿ. (ಬು. ವಂ. ೧೨.೧೯);

ಪದುಮುತ್ತರೇ ಪನ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಏವ ಹಂಸವತಿಯಾ ದ್ವೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಾ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ಕಪಣದ್ಧಿಕಯಾಚಕಾದೀನಂ ದಾನಂ ಪಟ್ಠಪಯಿಂಸು. ತದಾ ಪಬ್ಬತವಾಸಿನೋ ಪಞ್ಚಸತಾ ತಾಪಸಾ ಹಂಸವತಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ. ತೇ ದ್ವೇಪಿ ಜನಾ ತಾಪಸಗಣಂ ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಹಿಂಸು. ತಾಪಸಾ ಕಿಞ್ಚಿಕಾಲಂ ವಸಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಪಾದಮೇವ ಗತಾ. ದ್ವೇ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಾ ಓಹೀಯಿಂಸು. ತದಾ ತೇಸಂ ತೇ ಯಾವಜೀವಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಅಕಂಸು. ತಾಪಸೇಸು ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೇಸು ಏಕೋ ಸಕ್ಕಭವನಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸಿ, ಏಕೋ ಭೂಮಿನ್ಧರನಾಗರಾಜಭವನಸ್ಸ.

ಕುಟುಮ್ಬಿಕೇಸು ಏಕೋ ಸಕ್ಕಭವನಂ ಪತ್ಥನಂ ಕತ್ವಾ ಸಕ್ಕೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಏಕೋ ನಾಗಭವನೇ ಪಾಲಿತನಾಗರಾಜಾ ನಾಮ. ತಂ ಸಕ್ಕೋ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಂ ದಿಸ್ವಾ ನಾಗಯೋನಿಯಂ ಅಭಿರಮಸೀತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ನಾಭಿರಮಾಮೀತಿ ಆಹ. ತೇನ ಹಿ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪತ್ಥನಂ ಕರೋಹಿ, ಉಭೋ ಸುಖಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮಾತಿ. ನಾಗರಾಜಾ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾದಾನಂ ದದಮಾನೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪುತ್ತಂ ಉಪರೇವತಂ ನಾಮ ಸಾಮಣೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿಬ್ಬವತ್ಥಾನಿ ದತ್ವಾ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇಸಿ. ಭಗವಾ ಅನಾಗತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ – ‘‘ಅನಾಗತೇ ಗೋತಮಸ್ಸ ನಾಮ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ರಾಹುಲಕುಮಾರೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಮಿಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ತೇ ಪತ್ಥನಾ’’ತಿ ಕಥೇಸಿ. ನಾಗರಾಜಾ ತಮತ್ಥಂ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಕಥೇಸಿ. ಸಕ್ಕೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ತಥೇವ ಸತ್ತಾಹಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಭಿನ್ನಂ ರಟ್ಠಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಪಾಲೇತುಂ ಸಮತ್ಥಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತಂ ರಟ್ಠಪಾಲಂ ನಾಮ ಕುಲಪುತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಅನಾಗತೇ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ತುಮ್ಹಾದಿಸೇ ಬುದ್ಧೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಭಿನ್ನಂ ರಟ್ಠಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಪಾಲೇತುಂ ಸಮತ್ಥಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಯಂ ಕುಲಪುತ್ತೋ ವಿಯ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತೋ ರಟ್ಠಪಾಲೋ ನಾಮ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಮಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಸಮಿಜ್ಝನಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಸರಾಜಿಕಂ ಚಾತುವಣ್ಣಂ, ಪೋಸೇತುಂ ಯಂ ಪಹೋಸ್ಸತಿ;

ರಟ್ಠಪಾಲಕುಲಂ ನಾಮ, ತತ್ಥ ಜಾಯಿಸ್ಸತೇ ಅಯ’’ನ್ತಿ. –

ಏವಂ ಪದುಮುತ್ತರಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ತಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಏತದಹೋಸೀತಿ ಕಿಂ ಅಹೋಸಿ? ಯಥಾ ಯಥಾ ಖೋತಿಆದಿ. ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪಕಥಾ – ಅಹಂ ಖೋ ಯೇನ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಿತಂ ಆಜಾನಾಮಿ, ತೇನ ತೇನ ಮೇ ಉಪಪರಿಕ್ಖತೋ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಯದೇತಂ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಅಖಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ಚರಿಮಕಚಿತ್ತಂ ಪಾಪೇತಬ್ಬತಾಯ ಏಕನ್ತಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಚರಿತಬ್ಬಂ, ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಚ ಕಿಲೇಸಮಲೇನ ಅಮಲೀನಂ ಕತ್ವಾ ಚರಿಮಕಚಿತ್ತಂ ಪಾಪೇತಬ್ಬತಾಯ ಏಕನ್ತಪರಿಸುದ್ಧಂ, ಸಙ್ಖಲಿಖಿತಂ ವಿಲಿಖಿತಸಙ್ಖಸದಿಸಂ ಧೋತಸಙ್ಖಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ ಚರಿತಬ್ಬಂ, ನಯಿದಂ ಸುಕರಂ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಾ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಸನ್ತೇನ ಏಕನ್ತಪರಿಪುಣ್ಣಂ…ಪೇ… ಚರಿತುಂ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಕೇಸಞ್ಚ ಮಸ್ಸುಞ್ಚ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯರಸಪೀತತಾಯ ಕಾಸಾಯಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರನ್ತಾನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ.

ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೇಸು ಥುಲ್ಲಕೋಟ್ಠಿಕೇಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇಸು ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ರಟ್ಠಪಾಲೋ ಅನುಟ್ಠಿತೇಸು ತೇಸು ನ ಭಗವನ್ತಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತತ್ಥಸ್ಸ ಬಹೂ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತಾ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಾ ಸನ್ತಿ, ತೇ – ‘‘ತ್ವಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಏಕಪುತ್ತಕೋ, ನ ಲಬ್ಭಾ ತಯಾ ಪಬ್ಬಜಿತು’’ನ್ತಿ ಬಾಹಾಯಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢೇಯ್ಯುಂ, ತತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಅನ್ತರಾಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಹೇವ ಪರಿಸಾಯ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ಕೇನಚಿ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಲೇಸೇನ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮ್ಮ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ರಟ್ಠಪಾಲೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೇಸು ಥುಲ್ಲಕೋಟ್ಠಿಕೇಸು…ಪೇ… ಪಬ್ಬಾಜೇತು ಮಂ ಭಗವಾ’’ತಿ. ಭಗವಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ರಾಹುಲಕುಮಾರಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತತೋ ಪಭುತಿ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಅನನುಞ್ಞಾತಂ ಪುತ್ತಂ ನ ಪಬ್ಬಾಜೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಂ ಪುಚ್ಛಿ ಅನುಞ್ಞಾತೋಸಿ ಪನ ತ್ವಂ, ರಟ್ಠಪಾಲ, ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ…ಪೇ… ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯಾತಿ.

೨೯೫. ಅಮ್ಮತಾತಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಮ್ಮಾತಿ ಮಾತರಂ ಆಲಪತಿ, ತಾತಾತಿ ಪಿತರಂ. ಏಕಪುತ್ತಕೋತಿ ಏಕೋವ ಪುತ್ತಕೋ, ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಜೇಟ್ಠೋ ವಾ ಕನಿಟ್ಠೋ ವಾ ನತ್ಥಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಏಕಪುತ್ತೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಅನುಕಮ್ಪಾವಸೇನ ಏಕಪುತ್ತಕೋತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಿಯೋತಿ ಪೀತಿಜನಕೋ. ಮನಾಪೋತಿ ಮನವಡ್ಢನಕೋ. ಸುಖೇಧಿತೋತಿ ಸುಖೇನ ಏಧಿತೋ, ಸುಖಸಂವಡ್ಢಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಖಪರಿಭತೋತಿ ಸುಖೇನ ಪರಿಭತೋ, ಜಾತಕಾಲತೋ ಪಭುತಿ ಧಾತೀಹಿ ಅಙ್ಕತೋ ಅಙ್ಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಧಾರಿಯಮಾನೋ ಅಸ್ಸಕರಥಕಾದೀಹಿ ಬಾಲಕೀಳನಕೇಹಿ ಕೀಳಯಮಾನೋ ಸಾದುರಸಭೋಜನಂ ಭೋಜಯಮಾನೋ ಸುಖೇನ ಪರಿಹಟೋ. ನ ತ್ವಂ, ತಾತ ರಟ್ಠಪಾಲ, ಕಸ್ಸಚಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಜಾನಾಸೀತಿ ತ್ವಂ, ತಾತ ರಟ್ಠಪಾಲ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಕಲಭಾಗಂ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ನ ಜಾನಾಸಿ ನ ಸರಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮರಣೇನಪಿ ತೇ ಮಯಂ ಅಕಾಮಕಾ ವಿನಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಸಚೇಪಿ ತವ ಅಮ್ಹೇಸು ಜೀವಮಾನೇಸು ಮರಣಂ ಭವೇಯ್ಯ, ತೇನ ತೇ ಮರಣೇನಪಿ ಮಯಂ ಅಕಾಮಕಾ ಅನಿಚ್ಛಕಾ ನ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ವಿನಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ, ತಯಾ ವಿಯೋಗಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಂ ಪನ ಮಯಂ ತನ್ತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕಿಂ ಪನ ಕಿಂ ನಾಮ ತಂ ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ಮಯಂ ತಂ ಜೀವನ್ತಂ ಅನುಜಾನಿಸ್ಸಾಮ. ಅಥ ವಾ ಕಿಂ ಪನ ಮಯಂ ತನ್ತಿ ಕೇನ ಪನ ಕಾರಣೇನ ಮಯಂ ತಂ ಜೀವನ್ತಂ ಅನುಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

೨೯೬. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಯತ್ಥ ನಂ ಠಿತಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ನಾನುಜಾನಿಂಸು, ತತ್ಥೇವ ಠಾನೇ. ಅನನ್ತರಹಿತಾಯಾತಿ ಕೇನಚಿ ಅತ್ಥರಣೇನ ಅನತ್ಥತಾಯ. ಪರಿಚಾರೇಹೀತಿ ಗನ್ಧಬ್ಬನಟನಾಟಕಾದೀನಿ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಹಾಯಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯಥಾಸುಖಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಚಾರೇಹಿ ಸಞ್ಚಾರೇಹಿ, ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಉಪನೇಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಥ ವಾ ಪರಿಚಾರೇಹೀತಿ ಗನ್ಧಬ್ಬನಟನಾಟಕಾದೀನಿ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸಹಾಯಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಲಳ ಉಪಲಳ ರಮ, ಕೀಳಸ್ಸೂತಿಪಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತದಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭೋಗೇ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ. ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೋತಿ ಬುದ್ಧಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಸಙ್ಘಞ್ಚ ಆರಬ್ಭ ದಾನಪ್ಪದಾನಾದೀನಿ ಸುಗತಿಮಗ್ಗಸಂಸೋಧಕಾನಿ ಕುಸಲಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ. ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸೀತಿ ಕಥಾನುಪ್ಪಬನ್ಧವಿಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ ನಿರಾಲಾಪಸಲ್ಲಾಪೋ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವತ್ವಾ ಪಟಿವಚನಮ್ಪಿ ಅಲಭಮಾನಾ ಸಹಾಯಕೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಏಸ ವೋ ಸಹಾಯಕೋ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮೋ, ನಿವಾರೇಥ ನ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು. ತೇಪಿ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅವೋಚುಂ, ತೇಸಮ್ಪಿ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ಅಥ ಖೋ ರಟ್ಠಪಾಲಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಾ…ಪೇ… ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸೀತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಾನಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವತ್ವಾ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಸಚೇ ಅಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅಲಭಮಾನೋ ಮರಿಸ್ಸತಿ, ನ ಕೋಚಿ ಗುಣೋ ಲಬ್ಭತಿ. ಪಬ್ಬಜಿತಂ ಪನ ನಂ ಮಾತಾಪಿತರೋಪಿ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಯಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪಿ ಚ ನಾಮೇಸಾ ಭಾರಿಯಾ, ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತಬ್ಬಂ, ಏಕಸೇಯ್ಯಂ ಏಕಭತ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅತಿದುಕ್ಕರಂ, ಅಯಞ್ಚ ಸುಖುಮಾಲೋ ನಾಗರಿಕಜಾತಿಯೋ, ಸೋ ತಂ ಚರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಪುನ ಇಧೇವ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಹನ್ದಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅನುಜಾನಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ತೇ ತಥಾ ಅಕಂಸು. ಮಾತಾಪಿತರೋಪಿ ನಂ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ಚ ಪನ ತೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಉದ್ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಕತಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಅನುಜಾನಿಂಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ರಟ್ಠಪಾಲಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಾ ಯೇನ ರಟ್ಠಪಾಲಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ…ಪೇ… ಅನುಞ್ಞಾತೋಸಿ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ…ಪೇ… ಉದ್ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಉದ್ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾತಿ ಉದ್ಧಂ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ, ಯಥಾ ತಂ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ.

೨೯೯. ಬಲಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಸಪ್ಪಾಯಭೋಜನಾನಿ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಉಚ್ಛಾದನಾದೀಹಿ ಚ ಕಾಯಂ ಪರಿಹರನ್ತೋ ಕಾಯಬಲಂ ಜನೇತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸುಮುಖಂ ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟಂ ಪಹಾಯ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ…ಪೇ… ಪಬ್ಬಾಜೇತು ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾತಿ. ಭಗವಾ ಸಮೀಪೇ ಠಿತಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತೇನ ಹಿ ಭಿಕ್ಖು ರಟ್ಠಪಾಲಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಹಿ ಚೇವ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಹಿ ಚಾ’’ತಿ. ಸಾಧು, ಭನ್ತೇತಿ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವತೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ರಟ್ಠಪಾಲಂ ಕುಲಪುತ್ತಂ ಜಿನದತ್ತಿಯಂ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಂ ಲದ್ಧಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ ಚೇವ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಸಿ ಚ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಲತ್ಥ ಖೋ ರಟ್ಠಪಾಲೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ, ಅಲತ್ಥ ಉಪಸಮ್ಪದ’’ನ್ತಿ.

ಪಹಿತತ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋತಿ ದ್ವಾದಸ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ಏವಂ ವಿಹರನ್ತೋ. ನೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲೋ ಹಿ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ, ತಸ್ಮಾ ಪುಞ್ಞವಾ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನೋಪಿ ಸಮಾನೋ ‘‘ಅಜ್ಜ ಅಜ್ಜೇವ ಅರಹತ್ತ’’ನ್ತಿ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ದ್ವಾದಸಮೇ ವಸ್ಸೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಮಯ್ಹಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಮಾನಾ – ‘‘ತಯಾ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಸ್ಸನಂ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಜಾನಿಂಸು, ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾ ಖೋ ಪನ ಮಾತಾಪಿತರೋ, ಅಹಞ್ಚ ಯೇನಜ್ಝಾಸಯೇನ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಸೋ ಮೇ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೋ, ಇದಾನಿ ಭಗವನ್ತಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಪುಚ್ಛಿತುಕಾಮೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಮನಸಾಕಾಸೀತಿ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ರಟ್ಠಪಾಲೇ ಗತೇ ಕೋಚಿ ಉಪದ್ದವೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮನಸಿ ಅಕಾಸಿ. ತತೋ ‘‘ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ನು ಖೋ ರಟ್ಠಪಾಲೋ ತಂ ಮದ್ದಿತು’’ನ್ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ಯಥಾ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞಾಸಿ…ಪೇ… ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸೀತಿ.

ಮಿಗಚೀರೇತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಉಯ್ಯಾನೇ. ತಞ್ಹಿ ರಞ್ಞಾ – ‘‘ಅಕಾಲೇ ಸಮ್ಪತ್ತಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ದಿನ್ನಮೇವ ಇದಂ, ಯಥಾಸುಖಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೂ’’ತಿ ಏವಮನುಞ್ಞಾತಮೇವ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಥೇರೋ – ‘‘ಮಮ ಆಗತಭಾವಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮಿ, ತೇ ಮೇ ಪಾದಧೋವನಉಣ್ಹೋದಕಪಾದಮಕ್ಖನತೇಲಾದೀನಿ ಪೇಸಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಮೇವ ಪಾವಿಸಿ. ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸೀತಿ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಪಾವಿಸಿ.

ಮಜ್ಝಿಮಾಯಾತಿ ಸತ್ತದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸ್ಸ ಘರಸ್ಸ ಮಜ್ಝಿಮೇ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ. ಉಲ್ಲಿಖಾಪೇತೀತಿ ಕಪ್ಪಕೇನ ಕೇಸೇ ಪಹರಾಪೇತಿ. ಏತದವೋಚಾತಿ – ‘‘ಇಮೇ ಸಮಣಕಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿಯಪುತ್ತಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಚೋರಾನಂ ಹತ್ಥೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಿಯ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ನ ದಸ್ಸಾಪೇನ್ತಿ, ಏವಂ ಫರುಸಕಾರಕಾ ಏತೇ ಪುನ ಇಮಂ ಠಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ಏತ್ತೋವ ನಿಕಡ್ಢಿತಬ್ಬಾ ಏತೇ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏತಂ ‘‘ಇಮೇಹಿ ಮುಣ್ಡಕೇಹೀ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ. ಞಾತಿದಾಸೀತಿ ಞಾತಕಾನಂ ದಾಸೀ. ಆಭಿದೋಸಿಕನ್ತಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಂ ಏಕರತ್ತಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಪೂತಿಭೂತಂ. ತತ್ಥಾಯಂ ಪದತ್ಥೋ – ಪೂತಿಭಾವದೋಸೇನ ಅಭಿಭೂತೋತಿ ಅಭಿದೋಸೋ, ಅಭಿದೋಸೋವ ಆಭಿದೋಸಿಕೋ. ಏಕರತ್ತಾತಿಕ್ಕನ್ತಸ್ಸೇವ ನಾಮಸಞ್ಞಾ ಏಸಾ ಯದಿದಂ ಆಭಿದೋಸಿಕೋತಿ, ತಂ ಆಭಿದೋಸಿಕಂ. ಕುಮ್ಮಾಸನ್ತಿ ಯವಕುಮ್ಮಾಸಂ. ಛಡ್ಡೇತುಕಾಮಾ ಹೋತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅನ್ತಮಸೋ ದಾಸಕಮ್ಮಕಾರಾನಂ ಗೋರೂಪಾನಮ್ಪಿ ಅಪರಿಭೋಗಾರಹೋ, ತಸ್ಮಾ ನಂ ಕಚವರಂ ವಿಯ ಬಹಿ ಛಡ್ಡೇತುಕಾಮಾ ಹೋತಿ. ಸಚೇತನ್ತಿ ಸಚೇ ಏತಂ. ಭಗಿನೀತಿ ಅರಿಯವೋಹಾರೇನ ಅತ್ತನೋ ಧಾತಿಂ ಞಾತಿದಾಸಿಂ ಆಲಪತಿ. ಛಡ್ಡನೀಯಧಮ್ಮನ್ತಿ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬಸಭಾವಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಭಗಿನಿ ಏತಂ ಸಚೇ ಬಹಿ ಛಡ್ಡನೀಯಧಮ್ಮಂ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪರಿಗ್ಗಹಂ, ಇಧ ಮೇ ಪತ್ತೇ ಆಕಿರಾಹೀ’’ತಿ. ಕಿಂ ಪನ ಏವಂ ವತ್ತುಂ ಲಬ್ಭತಿ, ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ವಾ ಪಯುತ್ತವಾಚಾ ವಾ ನ ಹೋತೀತಿ. ನ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪರಿಗ್ಗಹತ್ತಾ. ಯಞ್ಹಿ ಛಡ್ಡನೀಯಧಮ್ಮಂ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಪರಿಗ್ಗಹಂ, ಯತ್ಥ ಸಾಮಿಕಾ ಅನಾಲಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ‘‘ದೇಥ ಆಹರಥ ಆಕಿರಥಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನೇವ ಹಿ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಅಗ್ಗಅರಿಯವಂಸಿಕೋ ಸಮಾನೋಪಿ ಏವಮಾಹ.

ಹತ್ಥಾನನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖಾಗಹಣತ್ಥಂ ಪತ್ತಂ ಉಪನಾಮಯತೋ ಮಣಿಬನ್ಧತೋ ಪಭುತಿ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಹತ್ಥಾನಂ. ಪಾದಾನನ್ತಿ ನಿವಾಸನನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಪಾದಾನಂ. ಸರಸ್ಸಾತಿ ಸಚೇ ತಂ ಭಗಿನೀತಿ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರಯತೋ ಸರಸ್ಸ ಚ. ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಗ್ಗಹೇಸೀತಿ ಹತ್ಥಪಿಟ್ಠಿಆದೀನಿ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ – ‘‘ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ರಟ್ಠಪಾಲಸ್ಸ ವಿಯ ಸುವಣ್ಣಕಚ್ಛಪಪಿಟ್ಠಿಸದಿಸಾ ಇಮಾ ಹತ್ಥಪಾದಪಿಟ್ಠಿಯೋ, ಹರಿತಾಲವಟ್ಟಿಯೋ ವಿಯ ಸುವಟ್ಟಿತಾ ಅಙ್ಗುಲಿಯೋ, ಮಧುರೋ ಸರೋ’’ತಿ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಪುಬ್ಬಂ ಆಕಾರಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ ಸಞ್ಜಾನಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಹಾಯಸ್ಮತೋ ದ್ವಾದಸವಸ್ಸಾನಿ ಅರಞ್ಞಾವಾಸಞ್ಚೇವ ಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪಭೋಜನಞ್ಚ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾದಿಸೋ ಸರೀರವಣ್ಣೋ ಅಹೋಸಿ, ತೇನ ನಂ ಸಾ ಞಾತಿದಾಸೀ ದಿಸ್ವಾವ ನ ಸಞ್ಜಾನಿ, ನಿಮಿತ್ತಂ ಪನ ಅಗ್ಗಹೇಸೀತಿ.

೩೦೦. ರಟ್ಠಪಾಲಸ್ಸ ಮಾತರಂ ಏತದವೋಚಾತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಿ ಸಣ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಥಞ್ಞಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಸಂವಡ್ಢಿತಧಾತೀಪಿ ಸಮಾನಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಮಹಾಖೀಣಾಸವಭಾವಪ್ಪತ್ತೇನ ಸಾಮಿಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ – ‘‘ತ್ವಂ ನು ಖೋ, ಮೇ ಭನ್ತೇ, ಪುತ್ತೋ ರಟ್ಠಪಾಲೋ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ವತ್ತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತೀ ವೇಗೇನ ಘರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ರಟ್ಠಪಾಲಸ್ಸ ಮಾತರಂ ಏತದವೋಚ. ಯಗ್ಘೇತಿ ಆರೋಚನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಸಚೇ ಜೇ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಜೇತಿ ಆಲಪನೇ ನಿಪಾತೋ. ಏವಞ್ಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ದಾಸಿಜನಂ ಆಲಪನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತ್ವಞ್ಹಿ, ಭೋತಿ ದಾಸಿ, ಸಚೇ ಸಚ್ಚಂ ಭಣಸೀ’’ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ? ಮಹಾಕುಲೇ ಇತ್ಥಿಯೋ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಾ ಗರಹಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಇದಞ್ಚ ಅಚ್ಚಾಯಿಕಕಿಚ್ಚಂ, ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ನಂ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿನ್ತೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಅಞ್ಞತರಂ ಕುಟ್ಟಮೂಲನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ದೇಸೇ ದಾನಪತೀನಂ ಘರೇಸು ಸಾಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ಆಸನಾನಿ ಚೇತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಉಪಟ್ಠಾಪಿತಂ ಉದಕಕಞ್ಜಿಯಂ. ತತ್ಥ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ಸಚೇ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ದಾನಪತೀನಮ್ಪಿ ಸನ್ತಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಈದಿಸಾಯ ಸಾಲಾಯ ಅಞ್ಞತರಂ ಕುಟ್ಟಮೂಲನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಕಪಣಮನುಸ್ಸಾ ವಿಯ ಅಸಾರುಪ್ಪೇ ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ.

ಅತ್ಥಿ ನಾಮ ತಾತಾತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ಥೇ, ನಾಮಾತಿ ಪುಚ್ಛನತ್ಥೇ ಮಞ್ಞನತ್ಥೇ ವಾ ನಿಪಾತೋ. ಇದಞ್ಹಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ, ತಾತ ರಟ್ಠಪಾಲ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧನಂ, ನನು ಮಯಂ ನಿದ್ಧನಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ಯೇಸಂ ನೋ ತ್ವಂ ಈದಿಸೇ ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಆಭಿದೋಸಿಕಂ ಕುಮ್ಮಾಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಸಿ. ತಥಾ ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ, ತಾತ ರಟ್ಠಪಾಲ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜೀವಿತಂ, ನನು ಮಯಂ ಮತಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ಯೇಸಂ ನೋ ತ್ವಂ ಈದಿಸೇ ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಆಭಿದೋಸಿಕಂ ಕುಮ್ಮಾಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಸಿ. ತಥಾ ಅತ್ಥಿ ಮಞ್ಞೇ, ತಾತ ರಟ್ಠಪಾಲ, ತವ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಸಾಸನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಟಿಲದ್ಧೋ ಸಮಣಗುಣೋ, ಯಂ ತ್ವಂ ಸುಭೋಜನರಸಸಂವಡ್ಢಿತೋಪಿ ಇಮಂ ಜಿಗುಚ್ಛನೇಯ್ಯಂ ಆಭಿದೋಸಿಕಂ ಕುಮ್ಮಾಸಂ ಅಮತಮಿವ ನಿಬ್ಬಿಕಾರೋ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಸೀತಿ. ಸೋ ಪನ ಗಹಪತಿ ದುಕ್ಖಾಭಿತುನ್ನತಾಯ ಏತಮತ್ಥಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾ ವತ್ತುಮಸಕ್ಕೋನ್ತೋ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ನಾಮ, ತಾತ ರಟ್ಠಪಾಲ, ಆಭಿದೋಸಿಕಂ ಕುಮ್ಮಾಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಅವಚ. ಅಕ್ಖರಚಿನ್ತಕಾ ಪನೇತ್ಥ ಇದಂ ಲಕ್ಖಣಂ ವದನ್ತಿ – ಅನೋಕಪ್ಪನಾಮರಿಸನತ್ಥವಸೇನೇತಂ ಅತ್ಥಿಸದ್ದೇ ಉಪಪದೇ ‘‘ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಅನಾಗತವಚನಂ ಕತಂ. ತಸ್ಸಾಯಮತ್ಥೋ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ನಾಮ…ಪೇ… ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಸಿ, ಇದಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಮ್ಪಿ ಅಹಂ ನ ಸದ್ದಹಾಮಿ ನ ಮರಿಸಯಾಮೀ’’ತಿ. ಇದಂ ಏತ್ತಕಂ ವಚನಂ ಗಹಪತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಕೋವ ಕಥೇಸಿ. ಥೇರೋಪಿ ಪಿತರಿ ಪತ್ತಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತೇಯೇವ ತಂ ಪೂತಿಕುಮ್ಮಾಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ ಸುನಖವನ್ತಸದಿಸಂ ಪೂತಿಕುಕ್ಕುಟಣ್ಡಮಿವ ಭಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಪೂತಿಕಂ ವಾಯನ್ತಂ. ಪುಥುಜ್ಜನೇನ ಕಿರ ತಥಾರೂಪಂ ಕುಮ್ಮಾಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ. ಥೇರೋ ಪನ ಅರಿಯಿದ್ಧಿಯಂ ಠತ್ವಾ ದಿಬ್ಬೋಜಂ ಅಮತರಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಮಾನೋ ವಿಯ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಧಮಕರಣೇನ ಉದಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪತ್ತಞ್ಚ ಮುಖಞ್ಚ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಚ ಧೋವಿತ್ವಾ ಕುತೋ ನೋ ಗಹಪತೀತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಕುತೋ ನೋತಿ ಕುತೋ ನು. ನೇವ ದಾನನ್ತಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮವಸೇನ ನೇವ ದಾನಂ ಅಲತ್ಥಮ್ಹ. ನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನನ್ತಿ ‘‘ಕಿಂ, ತಾತ ರಟ್ಠಪಾಲ, ಕಚ್ಚಿ ತೇ ಖಮನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿಸಿ ಅಪ್ಪಕಿಲಮಥೇನ ಆಗತೋ, ನ ತಾವ ತಾತ ಗೇಹೇ ಭತ್ತಂ ಸಮ್ಪಾದಿಯತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರವಸೇನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಮ್ಪಿ ನ ಅಲತ್ಥಮ್ಹ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಥೇರೋ ಏವಮಾಹ? ಪಿತು ಅನುಗ್ಗಹೇನ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಯಥಾ ಏಸ ಮಂ ವದತಿ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತೇ ಏವಂ ವದತಿ ಮಞ್ಞೇ. ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಚ ಪತ್ತನ್ತರೇ ಪದುಮಂ ವಿಯ ಭಸ್ಮಾಛನ್ನೋ ಅಗ್ಗಿ ವಿಯ ಫೇಗ್ಗುಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಚನ್ದನಸಾರೋ ವಿಯ ಸುತ್ತಿಕಾಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಮುತ್ತರತನಂ ವಿಯ ವಲಾಹಕಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಚನ್ದಿಮಾ ವಿಯ ಮಾದಿಸಾನಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಗುಣಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನ್ತೋ ನತ್ಥಿ, ತೇಸುಪಿ ನ ಏವರೂಪಂ ವಚನಂ ಪವತ್ತೇಸ್ಸತಿ, ಸಂವರೇ ಠಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅನುಗ್ಗಹೇನ ಏವಮಾಹ.

ಏಹಿ ತಾತಾತಿ ತಾತ ತುಯ್ಹಂ ಘರಂ ಮಾ ಹೋತು, ಏಹಿ ಘರಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ವದತಿ. ಅಲನ್ತಿ ಥೇರೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠಏಕಾಸನಿಕತಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಅಧಿವಾಸೇಸೀತಿ ಥೇರೋ ಪನ ಪಕತಿಯಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಸಪದಾನಚಾರಿಕೋ ಸ್ವಾತನಾಯಭಿಕ್ಖಂ ನಾಮ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ, ಮಾತು ಅನುಗ್ಗಹೇನ ಪನ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ. ಮಾತು ಕಿರಸ್ಸ ಥೇರಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಮಹಾಸೋಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ರೋದನೇನೇವ ಪಕ್ಕಕ್ಖಿ ವಿಯ ಜಾತಾ, ತಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ‘‘ಸಚಾಹಂ ತಂ ಅಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಹದಯಮ್ಪಿಸ್ಸಾ ಫಾಲೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅನುಗ್ಗಹೇನ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ. ಕಾರಾಪೇತ್ವಾತಿ ಏಕಂ ಹಿರಞ್ಞಸ್ಸ, ಏಕಂ ಸುವಣ್ಣಸ್ಸಾತಿ ದ್ವೇ ಪುಞ್ಜೇ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ. ಕೀವಮಹನ್ತಾ ಪನ ಪುಞ್ಜಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ. ಯಥಾ ಓರತೋ ಠಿತೋ ಪುರಿಸೋ ಪಾರತೋ ಠಿತಂ ಮಜ್ಝಿಮಪ್ಪಮಾಣಂ ಪುರಿಸಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಏವಂಮಹನ್ತಾ.

೩೦೧. ಇದಂ ತೇ ತಾತಾತಿ ಕಹಾಪಣಪುಞ್ಜಞ್ಚ ಸುವಣ್ಣಪುಞ್ಜಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ. ಮತ್ತಿಕನ್ತಿ ಮಾತಿತೋ ಆಗತಂ, ಇದಂ ತೇ ಮಾತಾಮಹಿಯಾ ಮಾತು ಇಮಂ ಗೇಹಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಂ ಧನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞಂ ಪೇತ್ತಿಕಂ ಅಞ್ಞಂ ಪಿತಾಮಹನ್ತಿ ಯಂ ಪನ ತೇ ಪಿತು ಚ ಪಿತಾಮಹಾನಞ್ಚ ಸನ್ತಕಂ, ತಂ ಅಞ್ಞಂಯೇವ, ನಿಹಿತಞ್ಚ ಪಯುತ್ತಞ್ಚ ಅತಿವಿಯ ಬಹು. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಪಿತಾಮಹ’’ನ್ತಿ ತದ್ಧಿತಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಪೇತಾಮಹ’’ನ್ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ಸಕ್ಕಾ ತತೋನಿದಾನನ್ತಿ ಧನಹೇತು ಧನಪಚ್ಚಯಾ. ತಂ ತಂ ಧನಂ ರಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಚ ರಾಜಾದೀನಂ ವಸೇನ ಧನಪರಿಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣನ್ತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಸೋಕಾದಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಮಾಹ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಸೇಟ್ಠಿ ಗಹಪತಿ – ‘‘ಅಹಂ ಇಮಂ ಉಪ್ಪಬ್ಬಾಜೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆನೇಸಿಂ, ಸೋ ದಾನಿ ಮೇ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಾತುಂ ಆರದ್ಧೋ, ಅಯಂ ನ ಮೇ ವಚನಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಸ್ಸ ಓರೋಧಾನಂ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ – ‘‘ಅಯಂ ವೋ ಸಾಮಿಕೋ, ಗಚ್ಛಥ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾ ನಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಾಯಮಥಾ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಸುವಯೇ ಠಿತಾ ನಾಟಕಿತ್ಥಿಯೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಥೇರಂ ಪರಿವಾರಯಿಂಸು, ತಾಸು ದ್ವೇ ಜೇಟ್ಠಕಿತ್ಥಿಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪಚ್ಚೇಕಂ ಪಾದೇಸು ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಏಕೇಕಮ್ಹಿ ಪಾದೇ ನಂ ಗಹೇತ್ವಾ.

ಕೀದಿಸಾ ನಾಮ ತಾ ಅಯ್ಯಪುತ್ತ ಅಚ್ಛರಾಯೋತಿ ಕಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹಂಸು? ತದಾ ಕಿರ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರೇಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಮಾರೇಪಿ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೇಪಿ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಗುಣಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಏತೇ ಪಬ್ಬಜನ್ತೀ’’ತಿ. ಅಥಞ್ಞೇ ವದನ್ತಿ ‘‘ದೇವಚ್ಛರಾದೇವನಾಟಕಾನಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ. ಸಾ ಕಥಾ ವಿತ್ಥಾರಿಕಾ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾ ಏವಮಾಹಂಸು. ಅಥ ಥೇರೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ನ ಖೋ ಮಯಂ ಭಗಿನೀತಿಆದಿಮಾಹ. ಸಮುದಾಚರತೀತಿ ವೋಹರತಿ ವದತಿ. ತತ್ಥೇವ ಮುಚ್ಛಿತಾ ಪಪತಿಂಸೂತಿ ತಂ ಭಗಿನಿವಾದೇನ ಸಮುದಾಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ಅಜ್ಜ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಅಜ್ಜ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಬಹಿ ನ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ, ಏತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನೋ ದಾರಕಾ ನ ಲದ್ಧಾ, ಯೇಸಂ ಆನುಭಾವೇನ ಜೀವೇಯ್ಯಾಮ, ಇತೋ ಚಮ್ಹಾ ಪರಿಹೀನಾ ಅಞ್ಞತೋ ಚ. ಅಯಂ ಲೋಕೋ ನಾಮ ಅತ್ತನೋವ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ತಾಪಿ ‘‘ಇದಾನಿ ಮಯಂ ಅನಾಥಾ ಜಾತಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋವ ಚಿನ್ತಯಮಾನಾ – ‘‘ಅನತ್ಥಿಕೋ ದಾನಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಅಯಂ, ಸೋ ಅಮ್ಹೇ ಪಜಾಪತಿಯೋ ಸಮಾನಾ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಾ ಸಯಿತದಾರಿಕಾ ವಿಯ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಬಲವಸೋಕಾ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪದೇಸೇ ಮುಚ್ಛಿತಾ ಪಪತಿಂಸು, ಪತಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಮಾ ನೋ ವಿಹೇಠೇಥಾತಿ ಮಾ ಅಮ್ಹೇ ಧನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮಾತುಗಾಮೇ ಚ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ವಿಹೇಠಯಿತ್ಥ, ವಿಹೇಸಾ ಹೇಸಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾನನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ? ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅನುಗ್ಗಹೇನ. ಸೋ ಕಿರ ಸೇಟ್ಠಿ – ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತಲಿಙ್ಗಂ ನಾಮ ಕಿಲಿಟ್ಠಂ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾವೇಸಂ ಹಾರೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ತಯೋ ಜನಾ ಏಕತೋ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಥೇರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಂ ನ ದೇತಿ. ಥೇರೋ – ‘‘ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಆಹಾರನ್ತರಾಯಂ ಕತ್ವಾ ಏತೇ ಬಹುಂ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ತೇಸಂ ಅನುಗ್ಗಹೇನ ಏವಮಾಹ.

೩೦೨. ಗಾಥಾ ಅಭಾಸೀತಿ ಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿ. ತತ್ಥ ಪಸ್ಸಾತಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತಜನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಚಿತ್ತವಿಚಿತ್ತಂ. ಬಿಮ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ತಭಾವಂ. ಅರುಕಾಯನ್ತಿ ನವನ್ನಂ ವಣಮುಖಾನಂ ವಸೇನ ವಣಕಾಯಂ. ಸಮುಸ್ಸಿತನ್ತಿ ತೀಣಿ ಅಟ್ಠಿಸತಾನಿ ನವಹಿ ನ್ಹಾರುಸತೇಹಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನವಹಿ ಮಂಸಪೇಸಿಸತೇಹಿ ಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಸಮನ್ತತೋ ಉಸ್ಸಿತಂ. ಆತುರನ್ತಿ ಜರಾತುರತಾಯ ರೋಗಾತುರತಾಯ ಕಿಲೇಸಾತುರತಾಯ ಚ ನಿಚ್ಚಾತುರಂ. ಬಹುಸಙ್ಕಪ್ಪನ್ತಿ ಪರೇಸಂ ಉಪ್ಪನ್ನಪತ್ಥನಾಸಙ್ಕಪ್ಪೇಹಿ ಬಹುಸಙ್ಕಪ್ಪಂ. ಇತ್ಥೀನಞ್ಹಿ ಕಾಯೇ ಪುರಿಸಾನಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಕಾಯೇ ಇತ್ಥೀನಂ. ಸುಸಾನೇ ಛಡ್ಡಿತಕಳೇವರಭೂತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಕಾಕಕುಲಲಾದಯೋ ಪತ್ಥಯನ್ತಿಯೇವಾತಿ ಬಹುಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಧುವಂ ಠಿತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಮಾಯಾಮರೀಚಿಫೇಣಪಿಣ್ಡ ಉದಕಪುಪ್ಫುಳಾದೀನಂ ವಿಯ ಏಕಂಸೇನೇವ ಠಿತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಭಿಜ್ಜನಧಮ್ಮತಾವ ನಿಯತಾ.

ತಚೇನ ಓನದ್ಧನ್ತಿ ಅಲ್ಲಮನುಸ್ಸಚಮ್ಮೇನ ಓನದ್ಧಂ. ಸಹ ವತ್ಥೇಭಿ ಸೋಭತೀತಿ ಗನ್ಧಾದೀಹಿ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲೇಹಿ ಚ ಚಿತ್ತಕತಮ್ಪಿ ರೂಪಂ ವತ್ಥೇಹಿ ಸಹೇವ ಸೋಭತಿ, ವಿನಾ ವತ್ಥೇಹಿ ಜೇಗುಚ್ಛಂ ಹೋತಿ ಅನೋಲೋಕನಕ್ಖಮಂ.

ಅಲತ್ತಕಕತಾತಿ ಅಲತ್ತಕೇನ ರಞ್ಜಿತಾ. ಚುಣ್ಣಕಮಕ್ಖಿತನ್ತಿ ಸಾಸಪಕಕ್ಕೇನ ಮುಖಪೀಳಕಾದೀನಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಲೋಣಮತ್ತಿಕಾಯ ದುಟ್ಠಲೋಹಿತಂ ವಿಲಿಯಾಪೇತ್ವಾ ತಿಲಪಿಟ್ಠೇನ ಲೋಹಿತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ಹಲಿದ್ದಿಯಾ ವಣ್ಣಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಚುಣ್ಣಕಗಣ್ಡಿಕಾಯ ಮುಖಂ ಪಹರನ್ತಿ, ತೇನೇಸ ಅತಿವಿಯ ವಿರೋಚತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ.

ಅಟ್ಠಾಪದಕತಾತಿ ರಸೋದಕೇನ ಮಕ್ಖಿತ್ವಾ ನಲಾಟಪರಿಯನ್ತೇ ಆವತ್ತನಪರಿವತ್ತೇ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠಪದಕರಚನಾಯ ರಚಿತಾ. ಅಞ್ಜನೀತಿ ಅಞ್ಜನನಾಳಿಕಾ.

ಓದಹೀತಿ ಠಪೇಸಿ. ಪಾಸನ್ತಿ ವಾಕರಾಜಾಲಂ. ನಾಸದಾತಿ ನ ಘಟ್ಟಯಿ. ನಿವಾಪನ್ತಿ ನಿವಾಪಸುತ್ತೇ ವುತ್ತನಿವಾಪತಿಣಸದಿಸಭೋಜನಂ. ಕನ್ದನ್ತೇತಿ ವಿರವಮಾನೇ ಪರಿದೇವಮಾನೇ. ಇಮಾಯ ಹಿ ಗಾಥಾಯ ಥೇರೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಮಿಗಲುದ್ದಕೇ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ, ಅವಸೇಸಞಾತಕೇ ಮಿಗಲುದ್ದಕಪರಿಸಂ ವಿಯ, ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ವಾಕರಾಜಾಲಂ ವಿಯ, ಅತ್ತನಾ ಭುತ್ತಭೋಜನಂ ನಿವಾಪತಿಣಂ ವಿಯ, ಅತ್ತಾನಂ ಮಹಾಮಿಗಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಮಹಾಮಿಗೋ ಯಾವದತ್ಥಂ ನಿವಾಪತಿಣಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಗೀವಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದಿಸಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ನಾಮ ಠಾನಂ ಗತಸ್ಸ ಸೋತ್ಥಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಿಗಲುದ್ದಕಾನಂ ಪರಿದೇವನ್ತಾನಂಯೇವ ವಾಕರಂ ಅಘಟ್ಟಯಮಾನೋವ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಘನಚ್ಛಾಯಸ್ಸ ಛತ್ತಸ್ಸ ವಿಯ ಗುಮ್ಬಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಮನ್ದಮನ್ದೇನ ವಾತೇನ ಬೀಜಯಮಾನೋ ಆಗತಮಗ್ಗಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಮೇವ ಥೇರೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಭಾಸಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಿಗಚೀರೇ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಸಿ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಥೇರೋ ಆಕಾಸೇನ ಗತೋತಿ. ಪಿತಾ ಕಿರಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿ ಸತ್ತಸು ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇಸು ಅಗ್ಗಳಂ ದಾಪೇತ್ವಾ ಮಲ್ಲೇ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಸಚೇ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಹತ್ಥಪಾದೇಸು ನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ಹರಿತ್ವಾ ಗಿಹಿವೇಸಂ ಗಣ್ಹಾಪೇಥಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಥೇರೋ – ‘‘ಏತೇ ಮಾದಿಸಂ ಮಹಾಖೀಣಾಸವಂ ಹತ್ಥೇ ವಾ ಪಾದೇ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವೇಯ್ಯುಂ, ತಂ ನೇಸಂ ಮಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನ ಅಗಮಾಸಿ. ಪರಸಮುದ್ದವಾಸಿತ್ಥೇರಾನಂ ಪನ – ‘‘ಠಿತಕೋವ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಭಾಸಿತ್ವಾ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಕೋರಬ್ಯಸ್ಸ ಮಿಗಚೀರೇ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ ಅಯಂ ವಾಚನಾಮಗ್ಗೋಯೇವ.

೩೦೩. ಮಿಗವೋತಿ ತಸ್ಸ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಸೋಧೇನ್ತೋತಿ ಉಯ್ಯಾನಮಗ್ಗಂ ಸಮಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಉಯ್ಯಾನೇ ತಚ್ಛಿತಬ್ಬಯುತ್ತಟ್ಠಾನಾನಿ ತಚ್ಛಾಪೇನ್ತೋ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತಬ್ಬಯುತ್ತಾನಿ ಠಾನಾನಿ ಸಮ್ಮಜ್ಜಾಪೇನ್ತೋ ವಾಲುಕಾಓಕಿರಣ-ಪುಪ್ಫವಿಕಿರಣ-ಪುಣ್ಣಘಟಟ್ಠಪನ-ಕದಲಿಕ್ಖನ್ಧಠಪನಾದೀನಿ ಚ ಕರೋನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೇನ ರಾಜಾ ಕೋರಬ್ಯೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾ ಸದಾ ಇಮಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸಿ, ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮೋ ಏತಂ, ಆಗತಭಾವಂ ಪನಸ್ಸ ನ ಜಾನಾತಿ, ಮಹಾ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರೋ, ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಯೇನ ರಾಜಾ ಕೋರಬ್ಯೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ.

ಕಿತ್ತಯಮಾನೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ರಾಜಾ ಥೇರಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಬಲಮಜ್ಝೇಪಿ ನಾಟಕಮಜ್ಝೇಪಿ – ‘‘ದುಕ್ಕರಂ ಕತಂ ಕುಲಪುತ್ತೇನ ತಾವ ಮಹನ್ತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪುನನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅನಪಲೋಕೇನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಗುಣಂ ಕಥೇಸಿ, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಯಂ ಏವಮಾಹ. ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಥಾತಿ ವತ್ವಾತಿ ಓರೋಧಮಹಾಮತ್ತಬಲಕಾಯಾದೀಸು ಯಸ್ಸ ಯಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ, ತಸ್ಸ ತಂ ದಾಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಸ್ಸಟಾಯ ಉಸ್ಸಟಾಯಾತಿ ಉಸ್ಸಿತಾಯ ಉಸ್ಸಿತಾಯ, ಮಹಾಮತ್ತಮಹಾರಟ್ಠಿಕಾದೀನಂ ವಸೇನ ಉಗ್ಗತುಗ್ಗತಮೇವ ಪರಿಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಧ ಭವಂ ರಟ್ಠಪಾಲೋ ಹತ್ಥತ್ಥರೇ ನಿಸೀದತೂತಿ ಹತ್ಥತ್ಥರೋ ತನುಕೋ ಬಹಲಪುಪ್ಫಾದಿಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ಥತೋ ಅಭಿಲಕ್ಖಿತೋ ಹೋತಿ, ತಾದಿಸೇ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತುಂ ನ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಏವಮಾಹ.

೩೦೪. ಪಾರಿಜುಞ್ಞಾನೀತಿ ಪಾರಿಜುಞ್ಞಭಾವಾ ಪರಿಕ್ಖಯಾ. ಜಿಣ್ಣೋತಿ ಜರಾಜಿಣ್ಣೋ. ವುಡ್ಢೋತಿ ವಯೋವುಡ್ಢೋ. ಮಹಲ್ಲಕೋತಿ ಜಾತಿಮಹಲ್ಲಕೋ. ಅದ್ಧಗತೋತಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ. ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಪಚ್ಛಿಮವಯಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ. ಪಬ್ಬಜತೀತಿ ಧುರವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಾ ದಹರಕಾಲೇ ಬಹುಂ ಕುಸಲಂ ಕತಂ, ಇದಾನಿ ಮಹಲ್ಲಕೋಮ್ಹಿ, ಮಹಲ್ಲಕಸ್ಸ ಚೇಸಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನಾಮ, ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಹರಿತಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಬ್ಬಾಜೇಥ ಮಂ, ಭನ್ತೇ,’’ತಿ ಕಾರುಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ ಯಾಚತಿ, ಥೇರಾ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ದುತಿಯವಾರೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಅಪ್ಪಾಬಾಧೋತಿ ಅರೋಗೋ. ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕೋತಿ ನಿದ್ದುಕ್ಖೋ. ಸಮವೇಪಾಕಿನಿಯಾತಿ ಸಮವಿಪಾಚನಿಯಾ. ಗಹಣಿಯಾತಿ ಕಮ್ಮಜತೇಜೋಧಾತುಯಾ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಭುತ್ತಭುತ್ತೋ ಆಹಾರೋ ಜೀರತಿ, ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಪುಟಭತ್ತಂ ವಿಯ ತಥೇವ ತಿಟ್ಠತಿ, ಉಭೋಪೇತೇ ನ ಸಮವೇಪಾಕಿನಿಯಾ ಗಹಣಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಭುತ್ತಕಾಲೇ ಭತ್ತಚ್ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೇವ, ಅಯಂ ಸಮವೇಪಾಕಿನಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ನಾತಿಸೀತಾಯ ನಚ್ಚುಣ್ಹಾಯಾತಿ ತೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ನಾತಿಸೀತಾಯ ನಚ್ಚುಣ್ಹಾಯ. ಅನುಪುಬ್ಬೇನಾತಿ ರಾಜಾನೋ ವಾ ಹರನ್ತೀತಿಆದಿನಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ. ದುತಿಯವಾರೇ ರಾಜಭಯಚೋರಭಯಛಾತಕಭಯಾದಿನಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ.

೩೦೫. ಧಮ್ಮುದ್ದೇಸಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ಧಮ್ಮನಿದ್ದೇಸಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ. ಉಪನಿಯ್ಯತೀತಿ ಜರಾಮರಣಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಆಯುಕ್ಖಯೇನ ವಾ ತತ್ಥ ನಿಯ್ಯತಿ. ಅದ್ಧುವೋತಿ ಧುವಟ್ಠಾನವಿರಹಿತೋ. ಅತಾಣೋತಿ ತಾಯಿತುಂ ಸಮತ್ಥೇನ ವಿರಹಿತೋ. ಅನಭಿಸ್ಸರೋತಿ ಅಸರಣೋ ಅಭಿಸರಿತ್ವಾ ಅಭಿಗನ್ತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾಸೇತುಂ ಸಮತ್ಥೇನ ವಿರಹಿತೋ. ಅಸ್ಸಕೋತಿ ನಿಸ್ಸಕೋ ಸಕಭಣ್ಡವಿರಹಿತೋ. ಸಬ್ಬಂ ಪಹಾಯ ಗಮನೀಯನ್ತಿ ಸಕಭಣ್ಡನ್ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಹಾಯ ಲೋಕೇನ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ತಣ್ಹಾದಾಸೋತಿ ತಣ್ಹಾಯ ದಾಸೋ.

೩೦೬. ಹತ್ಥಿಸ್ಮಿನ್ತಿ ಹತ್ಥಿಸಿಪ್ಪೇ. ಕತಾವೀತಿ ಕತಕರಣೀಯೋ, ಸಿಕ್ಖಿತಸಿಕ್ಖೋ ಪಗುಣಸಿಪ್ಪೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಊರುಬಲೀತಿ ಊರುಬಲಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ಫಲಕಞ್ಚ ಆವುಧಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಸೇನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಭಿನ್ನಂ ಭಿನ್ದತೋ ಭಿನ್ನಂ ಸನ್ಧಾರಯತೋ ಪರಹತ್ಥಗತಂ ರಜ್ಜಂ ಆಹರಿತುಂ ಊರುಬಲಂ ಅತ್ಥಿ, ಅಯಂ ಊರುಬಲೀ ನಾಮ. ಬಾಹುಬಲೀತಿ ಬಾಹುಬಲಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ. ಅಲಮತ್ತೋತಿ ಸಮತ್ಥಅತ್ತಭಾವೋ.

ಪರಿಯೋಧಾಯ ವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಉಪ್ಪದ್ದವಂ ಓಧಾಯ ಅವತ್ಥರಿತ್ವಾ ವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಗಹಿತಾ.

ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಖೋ, ಭೋ ರಟ್ಠಪಾಲ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ರಾಜಕುಲೇ ಪಹೂತಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣನ್ತಿ ಇದಂ ಸೋ ರಾಜಾ ಉಪರಿ ಧಮ್ಮುದ್ದೇಸಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಆಹರನ್ತೋ ಆಹ.

ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚಾತಿ ಏತಂ ‘‘ಪಸ್ಸಾಮಿ ಲೋಕೇ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಚತುನ್ನಂ ಧಮ್ಮುದ್ದೇಸಾನಂ ಅನುಗೀತಿಂ ಅವೋಚ.

೩೦೭. ತತ್ಥ ಭಿಯ್ಯೋವ ಕಾಮೇ ಅಭಿಪತ್ಥಯನ್ತೀತಿ ಏಕಂ ಲಭಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ಪತ್ಥಯನ್ತಿ, ದ್ವೇ ಲಭಿತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಏವಂ ಉತ್ತರುತ್ತರಿ ವತ್ಥುಕಾಮಕಿಲೇಸಕಾಮೇ ಪತ್ಥಯನ್ತಿಯೇವ.

ಪಸಯ್ಹಾತಿ ಸಪತ್ತಗಣಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ. ಸಸಾಗರನ್ತನ್ತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾಗರನ್ತೇನ. ಓರಂ ಸಮುದ್ದಸ್ಸಾತಿ ಯಂ ಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಓರತೋ ಸಕರಟ್ಠಂ, ತೇನ ಅತಿತ್ತರೂಪೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಹತ್ಥೀತಿ ನ ಹಿ ಅತ್ಥಿ.

ಅಹೋ ವತಾ ನೋತಿ ಅಹೋ ವತ ನು, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಅಮರಾತಿ ಚಾಹೂತಿ ಅಮರಂ ಇತಿ ಚ ಆಹು. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಂ ಮತಂ ಞಾತೀ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಕನ್ದನ್ತಿ, ತಂ – ‘‘ಅಹೋ ವತ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಾತಾ ಮತೋ, ಪುತ್ತೋ ಮತೋ’’ತಿಆದೀನಿಪಿ ವದನ್ತಿ.

ಫುಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸನ್ತಿ ಮರಣಫಸ್ಸಂ ಫುಸನ್ತಿ. ತಥೇವ ಫುಟ್ಠೋತಿ ಯಥಾ ಬಾಲೋ, ಧೀರೋಪಿ ತಥೇವ ಮರಣಫಸ್ಸೇನ ಫುಟ್ಠೋ, ಅಫುಟ್ಠೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ. ಬಾಲೋ ಚ ಬಾಲ್ಯಾ ವಧಿತೋವ ಸೇತೀತಿ ಬಾಲೋ ಬಾಲಭಾವೇನ ಮರಣಫಸ್ಸಂ ಆಗಮ್ಮ ವಧಿತೋವ ಸೇತಿ ಅಭಿಹತೋವ ಸಯತಿ. ಅಕತಂ ವತ ಮೇ ಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿಆದಿವಿಪ್ಪಟಿಸಾರವಸೇನ ಚಲತಿ ವೇಧತಿ ವಿಪ್ಫನ್ದತಿ. ಧೀರೋ ಚ ನ ವೇಧತೀತಿ ಧೀರೋ ಸುಗತಿನಿಮಿತ್ತಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ನ ವೇಧತಿ ನ ಚಲತಿ.

ಯಾಯ ವೋಸಾನಂ ಇಧಾಧಿಗಚ್ಛತೀತಿ ಯಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚವೋಸಾನಂ ಅರಹತ್ತಂ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ, ಸಾವ ಧನತೋ ಉತ್ತಮತರಾ. ಅಬ್ಯೋಸಿತತ್ತಾತಿ ಅಪರಿಯೋಸಿತತ್ತಾ, ಅರಹತ್ತಪತ್ತಿಯಾ, ಅಭಾವೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭವಾಭವೇಸೂತಿ ಹೀನಪ್ಪಣೀತೇಸು ಭವೇಸು.

ಉಪೇತಿ ಗಬ್ಭಞ್ಚ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕನ್ತಿ ತೇಸು ಪಾಪಂ ಕರೋನ್ತೇಸು ಯೋ ಕೋಚಿ ಸತ್ತೋ ಪರಮ್ಪರಾಯ ಸಂಸಾರಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಗಬ್ಭಞ್ಚ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಉಪೇತಿ. ತಸ್ಸಪ್ಪಪಞ್ಞೋತಿ ತಸ್ಸ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಅಪ್ಪಪಞ್ಞಸ್ಸ ಅಞ್ಞೋ ಅಪ್ಪಪಞ್ಞೋ ಅಭಿಸದ್ದಹನ್ತೋ.

ಸಕಮ್ಮುನಾ ಹಞ್ಞತೀತಿ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಮ್ಮವಸೇನ ‘‘ಕಸಾಹಿಪಿ ತಾಲೇತೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾಹಿ ಹಞ್ಞತಿ. ಪೇಚ್ಚ ಪರಮ್ಹಿ ಲೋಕೇತಿ ಇತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಮ್ಹಿ ಅಪಾಯಲೋಕೇ.

ವಿರೂಪರೂಪೇನಾತಿ ವಿವಿಧರೂಪೇನ, ನಾನಾಸಭಾವೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಮಗುಣೇಸೂತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕೇಸು ಸಬ್ಬಕಾಮಗುಣೇಸು ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ. ದಹರಾತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಕಲಲಮತ್ತಭಾವಂ ಉಪಾದಾಯ ತರುಣಾ. ವುಡ್ಢಾತಿ ವಸ್ಸಸತಾತಿಕ್ಕನ್ತಾ. ಅಪಣ್ಣಕಂ ಸಾಮಞ್ಞಮೇವ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಅವಿರುದ್ಧಂ ಅದ್ವಜ್ಝಗಾಮಿಂ ಏಕನ್ತನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ಸಾಮಞ್ಞಮೇವ ‘‘ಸೇಯ್ಯೋ, ಉತ್ತರಿತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚಾ’’ತಿ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋಸ್ಮಿ ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯಂ ತ್ವಂ ವದಸಿ – ‘‘ಕಿಂ ದಿಸ್ವಾ ವಾ ಸುತ್ವಾ ವಾ’’ತಿ, ಇದಂ ದಿಸ್ವಾ ಚ ಸುತ್ವಾ ಚ ಪಬ್ಬಜಿತೋಸ್ಮೀತಿ ಮಂ ಧಾರೇಹೀತಿ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸೀತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ರಟ್ಠಪಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಮಘದೇವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೦೮. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಮಘದೇವಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಮಘದೇವಅಮ್ಬವನೇತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಮಘದೇವೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ತಂ ಅಮ್ಬವನಂ ರೋಪೇಸಿ. ತೇಸು ರುಕ್ಖೇಸು ಪಲುಜ್ಜಮಾನೇಸು ಅಪರಭಾಗೇ ಅಞ್ಞೇಪಿ ರಾಜಾನೋ ರೋಪೇಸುಂಯೇವ. ತಂ ಪನ ಪಠಮವೋಹಾರವಸೇನ ಮಘದೇವಮ್ಬವನನ್ತೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ. ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸೀತಿ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ವಿಹಾರಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ರಮಣೀಯಂ ಭೂಮಿಭಾಗಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ವಸಿತಪುಬ್ಬಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ’’ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಅಹಂ ಮಘದೇವೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಅಮ್ಬವನಂ ರೋಪೇಸಿಂ, ಏತ್ಥೇವ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂ. ತಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ಕಾರಣಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಪಾಕಟಂ, ಪಾಕಟಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಗ್ಗಗ್ಗದನ್ತೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸಿತಂ ಪಾತು ಅಕಾಸಿ.

ಧಮ್ಮೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ. ಧಮ್ಮೇನ ರಾಜಾ ಜಾತೋತಿ ಧಮ್ಮರಾಜಾ. ಧಮ್ಮೇ ಠಿತೋತಿ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಧಮ್ಮೇ ಠಿತೋ. ಧಮ್ಮಂ ಚರತೀತಿ ಸಮಂ ಚರತಿ. ತತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇಸೂತಿ ಯೋಪಿ ಸೋ ಪುಬ್ಬರಾಜೂಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ದಿನ್ನಪರಿಹಾರೋ, ತಂ ಅಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಕತಿನಿಯಾಮೇನೇವ ಅದಾಸಿ, ತಥಾ ಗಹಪತಿಕಾನಂ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಪಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾಟಿಹಾರಿಕಪಕ್ಖೋಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತೋ. ಅಟ್ಠಮೀಉಪೋಸಥಸ್ಸ ಹಿ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಾನುಗ್ಗಮನವಸೇನ ಸತ್ತಮಿಯಞ್ಚ ನವಮಿಯಞ್ಚ, ಚಾತುದ್ದಸಪನ್ನರಸಾನಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಾನುಗ್ಗಮನವಸೇನ ತೇರಸಿಯಞ್ಚ ಪಾಟಿಪದೇ ಚಾತಿ ಇಮೇ ದಿವಸಾ ಪಾಟಿಹಾರಿಕಪಕ್ಖಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತೇಸುಪಿ ಉಪೋಸಥಂ ಉಪವಸಿ.

೩೦೯. ದೇವದೂತಾತಿ ದೇವೋತಿ ಮಚ್ಚು, ತಸ್ಸ ದೂತಾತಿ ದೇವದೂತಾ. ಸಿರಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪಲಿತೇಸು ಪಾತುಭೂತೇಸು ಮಚ್ಚುರಾಜಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಲಿತಾನಿ ಮಚ್ಚುದೇವಸ್ಸ ದೂತಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ದೇವಾ ವಿಯ ದೂತಾತಿಪಿ ದೇವದೂತಾ. ಯಥಾ ಹಿ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಾಯ ದೇವತಾಯ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕದಿವಸೇ ಮರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಂ ತಥೇವ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸಿರಸ್ಮಿಂ ಪಲಿತೇಸು ಪಾತುಭೂತೇಸು ದೇವತಾಬ್ಯಾಕರಣಸದಿಸಮೇವ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಪಲಿತಾನಿ ದೇವಸದಿಸಾ ದೂತಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ವಿಸುದ್ಧಿದೇವಾನಂ ದೂತಾತಿಪಿ ದೇವದೂತಾ. ಸಬ್ಬಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಹಿ ಜಿಣ್ಣಬ್ಯಾಧಿತಮತಪಬ್ಬಜಿತೇ ದಿಸ್ವಾವ ಸಂವೇಗಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಜಿಣ್ಣಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ದುಖಿತಞ್ಚ ಬ್ಯಾಧಿತಂ,

ಮತಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ಗತಮಾಯುಸಙ್ಖಯಂ;

ಕಾಸಾಯವತ್ಥಂ ಪಬ್ಬಜಿತಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ,

ತಸ್ಮಾ ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋಮ್ಹಿ ರಾಜಾ’’ತಿ.

ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಪಲಿತಾನಿ ವಿಸುದ್ಧಿದೇವಾನಂ ದೂತತ್ತಾ ದೇವದೂತಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

ಕಪ್ಪಕಸ್ಸ ಗಾಮವರಂ ದತ್ವಾತಿ ಸತಸಹಸ್ಸುಟ್ಠಾನಕಂ ಜೇಟ್ಠಕಗಾಮಂ ದತ್ವಾ. ಕಸ್ಮಾ ಅದಾಸಿ? ಸಂವಿಗ್ಗಮಾನಸತ್ತಾ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಅಞ್ಜಲಿಸ್ಮಿಂ ಠಪಿತಾನಿ ಪಲಿತಾನಿ ದಿಸ್ವಾವ ಸಂವೇಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಅಞ್ಞಾನಿ ಚತುರಾಸೀತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯು ಅತ್ಥಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಮಚ್ಚುರಾಜಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತಂ ವಿಯ ಅತ್ತಾನಂ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಸಂವಿಗ್ಗೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ರೋಚೇತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಸಿರೇ ದಿಸ್ವಾನ ಪಲಿತಂ, ಮಘದೇವೋ ದಿಸಮ್ಪತಿ;

ಸಂವೇಗಂ ಅಲಭೀ ಧೀರೋ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಸಮರೋಚಯೀ’’ತಿ.

ಅಪರಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಉತ್ತಮಙ್ಗರುಹಾ ಮಯ್ಹಂ, ಇಮೇ ಜಾತಾ ವಯೋಹರಾ;

ಪಾತುಭೂತಾ ದೇವದೂತಾ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸಮಯೋ ಮಮಾ’’ತಿ.

ಪುರಿಸಯುಗೇತಿ ವಂಸಸಮ್ಭವೇ ಪುರಿಸೇ. ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾತಿ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜನ್ತಾಪಿ ಹಿ ಪಠಮಂ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಡ್ಢಿತೇ ಕೇಸೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಜಟಾಕಲಾಪಧರಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿ. ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಪನ ಅನೇಸನಂ ಅನನುಯುಞ್ಜಿತ್ವಾ ರಾಜಗೇಹತೋ ಆಹಟಭಿಕ್ಖಾಯ ಯಾಪೇನ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಂ ಭಾವೇಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನಾತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಕುಮಾರಕೀಳಿತಂ ಕೀಳೀತಿ ಅಙ್ಕೇನ ಅಙ್ಕಂ ಪರಿಹರಿಯಮಾನೋ ಕೀಳಿ. ಮಾಲಾಕಲಾಪಂ ವಿಯ ಹಿ ನಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾವ ವಿಚರಿಂಸು. ರಞ್ಞೋ ಮಘದೇವಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ…ಪೇ… ಪಬ್ಬಜೀತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸೇ ಪಞ್ಚ ಮಙ್ಗಲಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಮಘದೇವರಞ್ಞೋ ಮತಕಭತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪಬ್ಬಜಿತಮಙ್ಗಲಂ, ತಸ್ಸ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಛತ್ತುಸ್ಸಾಪನಮಙ್ಗಲಂ, ತಸ್ಸ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಉಪರಜ್ಜಮಙ್ಗಲಂ, ತಸ್ಸ ಪುತ್ತಸ್ಸ ನಾಮಕರಣಮಙ್ಗಲನ್ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಮಯೇ ಪಞ್ಚ ಮಙ್ಗಲಾನಿ ಅಹೇಸುಂ, ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪತಲೇ ಉನ್ನಙ್ಗಲಮಹೋಸಿ.

೩೧೧. ಪುತ್ತಪಪುತ್ತಕಾತಿ ಪುತ್ತಾ ಚ ಪುತ್ತಪುತ್ತಾ ಚಾತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಪರಮ್ಪರಾ. ಪಚ್ಛಿಮಕೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪಚ್ಛಿಮಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಿರ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ – ‘‘ಪವತ್ತತಿ ನು ಖೋ ತಂ ಮಯಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ನಿಹತಂ ಕಲ್ಯಾಣವತ್ತ’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಅದ್ದಸ – ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಅದ್ಧಾನಂ ಪವತ್ತತಿ, ಇದಾನಿ ನ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ನ ಖೋ ಪನಾಹಂ ಮಯ್ಹಂ ಪವೇಣಿಯಾ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜಿತುಂ ದಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ತನೋ ವಂಸೇ ಜಾತರಞ್ಞೋಯೇವ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಂಸಸ್ಸ ನೇಮಿಂ ಘಟೇನ್ತೋ ವಿಯ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ತೇನೇವಸ್ಸ ನಿಮೀತಿ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಇತಿ ಸೋ ಪಬ್ಬಜಿತರಾಜೂನಂ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪಚ್ಛಿಮಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಗುಣೇಹಿ ಪನ ಅತಿರೇಕತರೋ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಸಬ್ಬರಾಜೂಹಿ ಅತಿರೇಕತರಾ ದ್ವೇ ಗುಣಾ ಅಹೇಸುಂ. ಚತೂಸು ದ್ವಾರೇಸು ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ದೇವಸಿಕಂ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ, ಅನುಪೋಸಥಿಕಸ್ಸ ಚ ದಸ್ಸನಂ ನಿವಾರೇಸಿ. ಅನುಪೋಸಥಿಕೇಸು ಹಿ ರಾಜಾನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಗತೇಸು ದೋವಾರಿಕೋ ಪುಚ್ಛತಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಉಪೋಸಥಿಕಾ ನೋ ವಾ’’ತಿ. ಯೇ ಅನುಪೋಸಥಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ನಿವಾರೇತಿ ‘‘ಅನುಪೋಸಥಿಕಾನಂ ರಾಜಾ ದಸ್ಸನಂ ನ ದೇತೀ’’ತಿ. ‘‘ಮಯಂ ಜನಪದವಾಸಿನೋ ಕಾಲೇ ಭೋಜನಂ ಕುಹಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿಪಿ ತತ್ಥ ವಚನೋಕಾಸೋ ನತ್ಥಿ. ಚತೂಸು ಹಿ ದ್ವಾರೇಸು ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಚ ಅನೇಕಾನಿ ಭತ್ತಚಾಟಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪಟಿಯತ್ತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಮಹಾಜನೋ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನೇ ಮಸ್ಸುಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ವತ್ಥಾನಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಯಥಾರುಚಿತಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ರಞ್ಞೋ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ. ದೋವಾರಿಕೇನ ‘‘ಉಪೋಸಥಿಕಾ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಪುಚ್ಛಿತಾ ‘‘ಆಮ ಆಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇನ ಹಿ ಆಗಚ್ಛಥಾತಿ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇತಿ ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಅತಿರೇಕತರೋ ಅಹೋಸಿ.

೩೧೨. ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನನ್ತಿ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತದೇವಾನಂ. ತೇ ಕಿರ ದೇವಾ ವಿದೇಹರಟ್ಠೇ ಮಿಥಿಲನಗರವಾಸಿನೋ ರಞ್ಞೋ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ರಞ್ಞೋ ಗುಣಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಿ. ತೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನ’’ನ್ತಿ.

ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಪಾಸಾದವರಸ್ಸ ಉಪರಿಗತೋ ದಾನಞ್ಚ ಸೀಲಞ್ಚ ಉಪಪರಿಕ್ಖಮಾನೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ದಾನಂ ನು ಖೋ ಮಹನ್ತಂ ಉದಾಹು ಸೀಲಂ, ಯದಿ ದಾನಂ ಮಹನ್ತಂ, ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ದಾನಮೇವ ದಸ್ಸಾಮಿ. ಅಥ ಸೀಲಂ, ಸೀಲಮೇವ ಪೂರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸ ‘‘ಇದಂ ಮಹನ್ತಂ ಇದಂ ಮಹನ್ತ’’ನ್ತಿ ನಿಚ್ಛಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸೇವ ಸಕ್ಕೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುರತೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಥ ಖೋ, ಆನನ್ದ,…ಪೇ… ಸಮ್ಮುಖೇ ಪಾತುರಹೋಸೀತಿ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ರಞ್ಞೋ ಕಙ್ಖಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತಸ್ಸ ಕಙ್ಖಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ ಪಞ್ಹಞ್ಚ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ, ಇಧಾಗಮನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಞ್ಚ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಮ್ಮುಖೇ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಭೀತೋ ಅಹೋಸಿ ಲೋಮಹಟ್ಠಜಾತೋ. ಅಥ ನಂ ಸಕ್ಕೋ – ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಸ್ಸತ್ಥೋ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛ, ಕಙ್ಖಂ ತೇ ಪಟಿವಿನೋದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ.

ರಾಜಾ –

‘‘ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬಭೂತಾನಮಿಸ್ಸರ;

ದಾನಂ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವಾ, ಕತಮಂ ಸು ಮಹಪ್ಫಲ’’ನ್ತಿ. –

ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಕ್ಕೋ – ‘‘ದಾನಂ ನಾಮ ಕಿಂ, ಸೀಲಮೇವ ಗುಣವಿಸಿಟ್ಠತಾಯ ಮಹನ್ತಂ. ಅಹಞ್ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ, ಮಹಾರಾಜ, ದಸವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ದಸನ್ನಂ ಜಟಿಲಸಹಸ್ಸಾನಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯತೋ ನ ಮುತ್ತೋ, ಸೀಲವನ್ತಾ ಪನ ಮಯ್ಹಂ ದಾನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

‘‘ಹೀನೇನ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ, ಖತ್ತಿಯೇ ಉಪಪಜ್ಜತಿ;

ಮಜ್ಝಿಮೇನ ಚ ದೇವತ್ತಂ, ಉತ್ತಮೇನ ವಿಸುಜ್ಝತಿ.

ನ ಹೇತೇ ಸುಲಭಾ ಕಾಯಾ, ಯಾಚಯೋಗೇನ ಕೇನಚಿ;

ಯೇ ಕಾಯೇ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅನಾಗಾರಾ ತಪಸ್ಸಿನೋ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೨.೪೨೯-೪೩೦);

ಏವಂ ರಞ್ಞೋ ಕಙ್ಖಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಗಮನಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾಗಹಣತ್ಥಂ ಲಾಭಾ ತೇ ಮಹಾರಾಜಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅವಿಕಮ್ಪಮಾನೋತಿ ಅಭಾಯಮಾನೋ. ಅಧಿವಾಸೇಸೀತಿ ಅಹಂ ಮಹಾಜನಂ ಕುಸಲಂ ಸಮಾದಪೇಮಿ, ಪುಞ್ಞವನ್ತಾನಂ ಪನ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಗತೇನ ಮನುಸ್ಸಪಥೇ ಸುಖಂ ಕಥೇತುಂ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ.

೩೧೩. ಏವಂ ಭದ್ದನ್ತವಾತಿ ಏವಂ ಹೋತು ಭದ್ದಕಂ ತವ ವಚನನ್ತಿ ವತ್ವಾ. ಯೋಜೇತ್ವಾತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಯುಗೇ ಸಹಸ್ಸಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ. ತೇಸಂ ಪನ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಯೋಜನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಮನಂ ಆಗಮ್ಮ ಯುತ್ತಾಯೇವ ಹೋನ್ತಿ. ಸೋ ಪನ ದಿಬ್ಬರಥೋ ದಿಯಡ್ಢಯೋಜನಸತಿಕೋ ಹೋತಿ, ನದ್ಧಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರಥಸೀಸಂ ಪಞ್ಞಾಸಯೋಜನಾನಿ, ಅಕ್ಖಬನ್ಧೋ ಪಣ್ಣಾಸಯೋಜನಾನಿ, ಅಕ್ಖಬನ್ಧತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಛಾಭಾಗೋ ಪಣ್ಣಾಸಯೋಜನಾನಿ, ಸಬ್ಬೋ ಸತ್ತವಣ್ಣರತನಮಯೋ. ದೇವಲೋಕೋ ನಾಮ ಉದ್ಧಂ, ಮನುಸ್ಸಲೋಕೋ ಅಧೋ, ತಸ್ಮಾ ಹೇಟ್ಠಾಮುಖಂ ರಥಂ ಪೇಸೇಸೀತಿ ನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಪನ ಪಕತಿಮಗ್ಗಂ ಪೇಸೇತಿ, ಏವಮೇವ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಾಯಮಾಸಭತ್ತೇ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಚನ್ದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಪೇಸೇಸಿ, ಯಮಕಚನ್ದಾ ಉಟ್ಠಿತಾ ವಿಯ ಅಹೇಸುಂ. ಮಹಾಜನೋ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಯಮಕಚನ್ದಾ ಉಗ್ಗತಾ’’ತಿ ಆಹ. ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ನ ಯಮಕಚನ್ದಾ, ಏಕಂ ವಿಮಾನಂ, ನ ವಿಮಾನಂ, ಏಕೋ ರಥೋತಿ. ರಥೋಪಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪಕತಿರಥಪ್ಪಮಾಣೋವ, ಅಸ್ಸಾಪಿ ಪಕತಿಅಸ್ಸಪ್ಪಮಾಣಾವ ಅಹೇಸುಂ. ಏವಂ ರಥಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಪಾಸಾದಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಾಚೀನಸೀಹಪಞ್ಜರಟ್ಠಾನೇ ರಥಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಆಗತಮಗ್ಗಾಭಿಮುಖಂ ಕತ್ವಾ ಸೀಹಪಞ್ಜರೇ ಠತ್ವಾವ ಆರೋಹನಸಜ್ಜಂ ಠಪೇಸಿ.

ಅಭಿರುಹ ಮಹಾರಾಜಾತಿ ರಾಜಾ – ‘‘ದಿಬ್ಬಯಾನಂ ಮೇ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ನ ತಾವದೇವ ಅಭಿರುಹಿ, ನಾಗರಾನಂ ಪನ ಓವಾದಂ ಅದಾಸಿ ‘‘ಪಸ್ಸಥ ತಾತಾ, ಯಂ ಮೇ ಸಕ್ಕೇನ ದೇವರಞ್ಞಾ ದಿಬ್ಬರಥೋ ಪೇಸಿತೋ, ಸೋ ಚ ಖೋ ನ ಜಾತಿಗೋತ್ತಂ ವಾ ಕುಲಪ್ಪದೇಸಂ ವಾ ಪಟಿಚ್ಚ ಪೇಸಿತೋ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಸೀಲಾಚಾರಗುಣೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಪೇಸಿತೋ. ಸಚೇ ತುಮ್ಹೇಪಿ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಥ, ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಪೇಸೇಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ಯುತ್ತಂ ನಾಮೇತಂ ಸೀಲಂ. ನಾಹಂ ದೇವಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚಿರಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ ಮಹಾಜನಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸು ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ರಥಂ ಅಭಿರುಹಿ. ತತೋ ಮಾತಲಿ ಸಙ್ಗಾಹಕೋ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಮಮಾನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಕಾಸಮ್ಹಿ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅಪಿಚ ಮಹಾರಾಜಾತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಕತಮೇನಾತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಮೇಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಏಕೋ ನಿರಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಏಕೋ ದೇವಲೋಕಂ, ತೇಸು ತಂ ಕತಮೇನ ನೇಮಿ. ಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಪಾಪಕಮ್ಮನ್ತಾ ಪಾಪಕಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಸಂವೇದಿಯನ್ತಿ, ತಂ ಠಾನಂ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಪಸ್ಸಿತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಜಾತಕೇಪಿ –

‘‘ಕೇನ ತಂ ನೇಮಿ ಮಗ್ಗೇನ, ರಾಜಸೇಟ್ಠ ದಿಸಮ್ಪತಿ;

ಯೇನ ವಾ ಪಾಪಕಮ್ಮನ್ತಾ, ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಾ ಚ ಯೇ ನರಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೨.೪೫೦) –

ಗಾಥಾಯ ಅಯಮೇವತ್ಥೋ. ತೇನೇವಾಹ –

‘‘ನಿರಯೇ ತಾವ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಆವಾಸೇ ಪಾಪಕಮ್ಮಿನಂ;

ಠಾನಾನಿ ಲುದ್ದಕಮ್ಮಾನಂ, ದುಸ್ಸೀಲಾನಞ್ಚ ಯಾ ಗತೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೨.೪೫೧);

ಉಭಯೇನೇವ ಮಂ ಮಾತಲಿ ನೇಹೀತಿ ಮಾತಲಿ ದ್ವೀಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಮಂ ನೇಹಿ, ಅಹಂ ನಿರಯಂ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮೋ ದೇವಲೋಕಮ್ಪೀತಿ. ಪಠಮಂ ಕತಮೇನ ನೇಮೀತಿ. ಪಠಮಂ ನಿರಯಮಗ್ಗೇನ ನೇಹೀತಿ. ತತೋ ಮಾತಲಿ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ರಾಜಾನಂ ಪಞ್ಚದಸ ಮಹಾನಿರಯೇ ದಸ್ಸೇಸಿ. ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ಪನೇತ್ಥ –

‘‘ದಸ್ಸೇಸಿ ಮಾತಲಿ ರಞ್ಞೋ, ದುಗ್ಗಂ ವೇತರಣಿಂ ನದಿಂ;

ಕುಥಿತಂ ಖಾರಸಂಯುತ್ತಂ, ತತ್ತಂ ಅಗ್ಗಿಸಿಖೂಪಮ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೨.೪೫೨) –

ಜಾತಕೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ನಿರಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ರಥಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಾಭಿಮುಖಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೀರಣೀದೇವಧೀತಾಯ ಸೋಣದಿನ್ನದೇವಪುತ್ತಸ್ಸ ಗಣದೇವಪುತ್ತಾನಞ್ಚ ವಿಮಾನಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ದೇವಲೋಕಂ ನೇಸಿ. ತತ್ರಾಪಿ ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ –

‘‘ಯದಿ ತೇ ಸುತಾ ಬೀರಣೀ ಜೀವಲೋಕೇ,

ಆಮಾಯದಾಸೀ ಅಹು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ;

ಸಾ ಪತ್ತಕಾಲೇ ಅತಿಥಿಂ ವಿದಿತ್ವಾ,

ಮಾತಾವ ಪುತ್ತಂ ಸಕಿಮಾಭಿನನ್ದೀ;

ಸಂಯಮಾ ಸಂವಿಭಾಗಾ ಚ,

ಸಾ ವಿಮಾನಸ್ಮಿ ಮೋದತೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೨.೫೦೭) –

ಜಾತಕೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಏವಂ ಗಚ್ಛತೋ ಪನ ತಸ್ಸ ರಥನೇಮಿ ವಟ್ಟಿಯಾ ಚಿತ್ತಕೂಟದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸ್ಸ ಉಮ್ಮಾರೇ ಪಹತಮತ್ತೇವ ದೇವನಗರೇ ಕೋಲಾಹಲಂ ಅಹೋಸಿ. ಸಕ್ಕಂ ದೇವರಾಜಾನಂ ಏಕಕಂಯೇವ ಓಹಾಯ ದೇವಸಙ್ಘೋ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಮಕಾಸಿ, ತಂ ದೇವತಾನಂ ಆದರಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಕ್ಕೋ ಚಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ – ‘‘ಅಭಿರಮ, ಮಹಾರಾಜ, ದೇವೇಸು ದೇವಾನುಭಾವೇನಾ’’ತಿ ಆಹ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಅಜ್ಜ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಏಕದಿವಸೇನೇವ ದೇವಗಣಂ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿಮುಖಮಕಾಸಿ. ಸಚೇ ಏಕಂ ದ್ವೇ ದಿವಸೇ ವಸಿಸ್ಸತಿ, ನ ಮಂ ದೇವಾ ಓಲೋಕೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಉಸೂಯಮಾನೋ, ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತುಯ್ಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ದೇವಲೋಕೇ ವಸಿತುಂ ಪುಞ್ಞಂ ನತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪುಞ್ಞೇನ ವಸಾಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಏವಮಾಹ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ – ‘‘ನಾಸಕ್ಖಿ ಜರಸಕ್ಕೋ ಮನಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ, ಪರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲದ್ಧಂ ಖೋ ಪನ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಭಣ್ಡಕಂ ವಿಯ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಅಲಂ ಮಾರಿಸಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಜಾತಕೇಪಿ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಯಥಾ ಯಾಚಿತಕಂ ಯಾನಂ, ಯಥಾ ಯಾಚಿತಕಂ ಧನಂ;

ಏವಂಸಮ್ಪದಮೇವೇ ತಂ, ಯಂ ಪರತೋ ದಾನಪಚ್ಚಯಾ;

ನ ಚಾಹಮೇತಮಿಚ್ಛಾಮಿ, ಯಂ ಪರತೋ ದಾನಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೨.೫೮೫-೫೮೬) –

ಸಬ್ಬಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ಮನುಸ್ಸತ್ತಭಾವೇನ ಕತಿವಾರೇ ದೇವಲೋಕಂ ಗತೋತಿ. ಚತ್ತಾರೋ – ಮನ್ಧಾತುರಾಜಕಾಲೇ ಸಾಧಿನರಾಜಕಾಲೇ ಗುತ್ತಿಲವೀಣಾವಾದಕಕಾಲೇ ನಿಮಿಮಹಾರಾಜಕಾಲೇತಿ. ಸೋ ಮನ್ಧಾತುಕಾಲೇ ದೇವಲೋಕೇ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಕಾಲಂ ವಸಿ, ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ವಸಮಾನೇಯೇವ ಛತ್ತಿಂಸ ಸಕ್ಕಾ ಚವಿಂಸು. ಸಾಧಿನರಾಜಕಾಲೇ ಸತ್ತಾಹಂ ವಸಿ, ಮನುಸ್ಸಗಣನಾಯ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಗುತ್ತಿಲವೀಣಾವಾದಕಕಾಲೇ ಚ ನಿಮಿರಾಜಕಾಲೇ ಚ ಮುಹುತ್ತಮತ್ತಂ ವಸಿ, ಮನುಸ್ಸಗಣನಾಯ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ಹೋನ್ತಿ.

೩೧೪. ತತ್ಥೇವ ಮಿಥಿಲಂ ಪಟಿನೇಸೀತಿ ಪಟಿನೇತ್ವಾ ಪಕತಿಸಿರಿಗಬ್ಭೇಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

೩೧೫. ಕಳಾರಜನಕೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಕಳಾರದನ್ತತಾಯ ಪನ ಕಳಾರಜನಕೋತಿ ವುತ್ತೋ. ನ ಸೋ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜೀತಿ ಏತ್ತಕಮತ್ತಮೇವ ನ ಅಕಾಸಿ, ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಾಕತಿಕಮೇವ ಅಹೋಸಿ.

೩೧೬. ಸಮುಚ್ಛೇದೋ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಲ್ಯಾಣವತ್ತಂ ಕೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ಕೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ, ಕೋ ಪವತ್ತೇತಿ, ಕೇನ ಪವತ್ತಿತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅಯಂ ವಿಭಾಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಸೀಲವಾ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಯಾ ಅರಹತ್ತಂ ಲದ್ಧು’’ನ್ತಿ ವೀರಿಯಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದತಿ. ದುಸ್ಸೀಲೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸತ್ತ ಸೇಖಾ ಪವತ್ತೇನ್ತಿ. ಖೀಣಾಸವೇನ ಪವತ್ತಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಮಘದೇವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಮಧುರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೧೭. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಮಧುರಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋತಿ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಉಜ್ಜೇನಿಕರಞ್ಞೋ ಪುರೋಹಿತಪುತ್ತೋ ಅಭಿರೂಪೋ ದಸ್ಸನೀಯೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಚ. ಮಧುರಾಯನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇ. ಗುನ್ದಾವನೇತಿ ಕಣ್ಹಕಗುನ್ದಾವನೇ. ಅವನ್ತಿಪುತ್ತೋತಿ ಅವನ್ತಿರಟ್ಠೇ ರಞ್ಞೋ ಧೀತಾಯ ಪುತ್ತೋ. ವುದ್ಧೋ ಚೇವ ಅರಹಾ ಚಾತಿ ದಹರಂ ಅರಹನ್ತಮ್ಪಿ ನ ತಥಾ ಸಮ್ಭಾವೇನ್ತಿ ಯಥಾ ಮಹಲ್ಲಕಂ, ಥೇರೋ ಪನ ವುದ್ಧೋ ಚೇವ ಅಹೋಸಿ ಅರಹಾ ಚ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಭೋ ಕಚ್ಚಾನಾತಿ ಸೋ ಕಿರ ರಾಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಲದ್ಧಿಕೋ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋವ ಸೇಟ್ಠೋ ವಣ್ಣೋತಿಆದೀಸು ಜಾತಿಗೋತ್ತಾದೀನಂ ಪಞ್ಞಾಪನಟ್ಠಾನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾವ ಸೇಟ್ಠಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಹೀನೋ ಅಞ್ಞೋ ವಣ್ಣೋತಿ ಇತರೇ ತಯೋ ವಣ್ಣಾ ಹೀನಾ ಲಾಮಕಾತಿ ವದತಿ. ಸುಕ್ಕೋತಿ ಪಣ್ಡರೋ. ಕಣ್ಹೋತಿ ಕಾಳಕೋ. ಸುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಜಾತಿಗೋತ್ತಾದಿಪಞ್ಞಾಪನಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಜ್ಝನ್ತಿ. ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಪುತ್ತಾತಿ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಪುತ್ತಾ. ಓರಸಾ ಮುಖತೋ ಜಾತಾತಿ ಉರೇ ವಸಿತ್ವಾ ಮುಖತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ, ಉರೇ ಕತ್ವಾ ಸಂವದ್ಧಿತಾತಿ ವಾ ಓರಸಾ. ಬ್ರಹ್ಮಜಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ. ಬ್ರಹ್ಮನಿಮ್ಮಿತಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ನಿಮ್ಮಿತಾ. ಬ್ರಹ್ಮದಾಯಾದಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ದಾಯಾದಾ. ಘೋಸೋಯೇವ ಖೋ ಏಸೋತಿ ವೋಹಾರಮತ್ತಮೇವೇತಂ.

೩೧೮. ಇಜ್ಝೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮಿಜ್ಝೇಯ್ಯ, ಯತ್ತಕಾನಿ ಧನಾದೀನಿ ಪತ್ಥೇಯ್ಯ, ತತ್ತಕೇಹಿಸ್ಸ ಮನೋರಥೋ ಪೂರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಖತ್ತಿಯೋಪಿಸ್ಸಾಸ್ಸಾತಿ ಖತ್ತಿಯೋಪಿ ಅಸ್ಸ ಇಸ್ಸರಿಯಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬುಟ್ಠಾಯೀ ಅಸ್ಸ. ನೇಸಂ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ನ ಏತೇಸಂ ಏತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿ.

೩೨೨. ಆಸನೇನ ವಾ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ನಿಸಿನ್ನಾಸನಂ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಇಧ ನಿಸೀದಾತಿ ವದೇಯ್ಯಾಮ. ಅಭಿನಿಮನ್ತೇಯ್ಯಾಮಪಿ ನನ್ತಿ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ತಂ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯಾಮ. ತತ್ಥ ದುವಿಧೋ ಅಭಿಹಾರೋ ವಾಚಾಯ ಚೇವ ಕಾಯೇನ ಚ. ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಮಮಂ ಚೀವರಾದೀಹಿ ವದೇಯ್ಯಾಥ ಯೇನತ್ಥೋ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಹಿ ವಾಚಾಯ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ನಿಮನ್ತೇತಿ ನಾಮ. ಚೀವರಾದಿವೇಕಲ್ಲಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ತಾನಿ ದೇನ್ತೋ ಪನ ಕಾಯೇನ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ನಿಮನ್ತೇತಿ ನಾಮ. ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅಭಿನಿಮನ್ತೇಯ್ಯಾಮಪಿ ನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿನ್ತಿ ರಕ್ಖಾಸಙ್ಖಾತಞ್ಚೇವ ಆವರಣಸಙ್ಖಾತಞ್ಚ ಗುತ್ತಿಂ. ಯಾ ಪನೇಸಾ ಆವುಧಹತ್ಥೇ ಪುರಿಸೇ ಠಪೇನ್ತೇನ ರಕ್ಖಾ, ಸಾ ಧಮ್ಮಿಕಾ ನಾಮ ಸಂವಿಹಿತಾ ನ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಪನ ಅವೇಲಾಯ ಕಟ್ಠಹಾರಿಕಾಪಣ್ಣಹಾರಿಕಾದಯೋ ವಿಹಾರಂ ನ ಪವಿಸನ್ತಿ, ಮಿಗಲುದ್ದಕಾದಯೋ ವಿಹಾರಸೀಮಾಯ ಮಿಗೇ ವಾ ಮಚ್ಛೇ ವಾ ನ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಏವಂ ಸಂವಿದಹನ್ತೇನ ಧಮ್ಮಿಕಾ ನಾಮ ಸಂವಿಹಿತಾ ಹೋತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಧಮ್ಮಿಕ’’ನ್ತಿ.

ಏವಂ ಸನ್ತೇತಿ ಏವಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ವಣ್ಣಾನಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಪಬ್ಬಜಿತಸಕ್ಕಾರೇನ ಸಮೇ ಸಮಾನೇ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಮಧುರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಬೋಧಿರಾಜಕುಮಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೨೪. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಬೋಧಿರಾಜಕುಮಾರಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಕೋಕನದೋತಿ ಕೋಕನದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪದುಮಂ. ಸೋ ಚ ಮಙ್ಗಲಪಾಸಾದೋ ಓಲೋಕನಕಪದುಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತೋ, ತಸ್ಮಾ ಕೋಕನದೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಲಭಿ.

೩೨೫. ಯಾವ ಪಚ್ಛಿಮಸೋಪಾನಕಳೇವರಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಚ್ಛಿಮಸೋಪಾನಕಳೇವರನ್ತಿ ಪಠಮಂ ಸೋಪಾನಫಲಕಂ ವುತ್ತಂ. ಅದ್ದಸಾ ಖೋತಿ ಓಲೋಕನತ್ಥಂಯೇವ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಠಿತೋ ಅದ್ದಸ. ಭಗವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸೀತಿ ‘‘ಕಿಸ್ಸ ನು ಖೋ ಅತ್ಥಾಯ ರಾಜಕುಮಾರೇನ ಅಯಂ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರೋ ಕತೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಪುತ್ತಪತ್ಥನಾಯ ಕತಭಾವಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಸೋ ಹಿ ರಾಜಕುಮಾರೋ ಅಪುತ್ತಕೋ, ಸುತಞ್ಚಾನೇನ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಬುದ್ಧಾನಂ ಕಿರ ಅಧಿಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಮನಸಾ ಇಚ್ಛಿತಂ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ. ಸೋ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ಪುತ್ತಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಮಮ ಚೇಲಪ್ಪಟಿಕಂ ಅಕ್ಕಮಿಸ್ಸತಿ. ನೋ ಚೇ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಅಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಕತ್ವಾ ಸನ್ಥರಾಪೇಸಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ‘‘ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತಿ ನು ಖೋ ಏತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅದ್ದಸ.

ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರ ಸೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ದೀಪೇ ವಸಮಾನೋ ಸಮಚ್ಛನ್ದೇನ ಸಕುಣಪೋತಕೇ ಖಾದಿ. ಸಚಸ್ಸ ಮಾತುಗಾಮೋ ಅಞ್ಞೋವ ಭವೇಯ್ಯ, ಪುತ್ತಂ ಲಭೇಯ್ಯ. ಉಭೋಹಿ ಪನ ಸಮಾನಚ್ಛನ್ದೇಹಿ ಹುತ್ವಾ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ತೇನಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ದುಸ್ಸೇ ಪನ ಅಕ್ಕನ್ತೇ – ‘‘ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಧಿಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಪತ್ಥಿತಪತ್ಥಿತಂ ಲಭನ್ತೀತಿ ಲೋಕೇ ಅನುಸ್ಸವೋ, ಮಯಾ ಚ ಮಹಾಅಭಿನೀಹಾರೋ ಕತೋ, ನ ಚ ಪುತ್ತಂ ಲಭಾಮಿ, ತುಚ್ಛಂ ಇದಂ ವಚನ’’ನ್ತಿ ಮಿಚ್ಛಾಗಹಣಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ. ತಿತ್ಥಿಯಾಪಿ – ‘‘ನತ್ಥಿ ಸಮಣಾನಂ ಅಕತ್ತಬ್ಬಂ ನಾಮ, ಚೇಲಪ್ಪಟಿಕಂ ಮದ್ದನ್ತಾ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತೀ’’ತಿ ಉಜ್ಝಾಯೇಯ್ಯುಂ. ಏತರಹಿ ಚ ಅಕ್ಕಮನ್ತೇಸು ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ಪರಚಿತ್ತವಿದುನೋ, ತೇ ಭಬ್ಬಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಅಕ್ಕಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಭಬ್ಬಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ನ ಅಕ್ಕಮಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅನಾಗತೇ ಪನ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಮನ್ದೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅನಾಗತಂ ನ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತೇಸು ಅಕ್ಕಮನ್ತೇಸು ಸಚೇ ಪತ್ಥಿತಂ ಇಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ, ಇಚ್ಚೇತಂ ಕುಸಲಂ. ನೋ ಚೇ ಇಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ, – ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಭಿನೀಹಾರಂ ಕತ್ವಾ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಂ ಲಭನ್ತಿ, ತಂ ಇದಾನಿ ನ ಲಭನ್ತಿ. ತೇಯೇವ ಮಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಟಿಪತ್ತಿಪೂರಕಾ ಅಹೇಸುಂ, ಇಮೇ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪೂರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀ’’ತಿ ಮನುಸ್ಸಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಇಮೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಭಗವಾ ಅಕ್ಕಮಿತುಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೇಲಪ್ಪಟಿಕಾ ಅಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೬೮). ಮಙ್ಗಲತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಅನಕ್ಕಮನ್ತೇಸು ಪನ ಅಕ್ಕಮನತ್ಥಾಯ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇಸಿ – ‘‘ಗಿಹೀ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಙ್ಗಲಿಕಾ, ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಗಿಹೀನಂ ಮಙ್ಗಲತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೬೮).

೩೨೬. ಪಚ್ಛಿಮಂ ಜನತಂ ತಥಾಗತೋ ಅನುಕಮ್ಪತೀತಿ ಇದಂ ಥೇರೋ ವುತ್ತೇಸು ಕಾರಣೇಸು ತತಿಯಂ ಕಾರಣಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ನ ಖೋ ಸುಖೇನ ಸುಖನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆಹ? ಕಾಮಸುಖಲ್ಲಿಕಾನುಯೋಗಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ನ ಅಕ್ಕಮಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಹಮ್ಪಿ ಸತ್ಥಾರಾ ಸಮಾನಚ್ಛನ್ದೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಏವಮಾಹ.

೩೨೭. ಸೋ ಖೋ ಅಹನ್ತಿಆದಿ ‘‘ಯಾವ ರತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಯಾಮೇ’’ತಿ ತಾವ ಮಹಾಸಚ್ಚಕೇ (ಮ. ನಿ. ೧.೩೬೪ ಆದಯೋ) ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತೋ ಪರಂ ಯಾವ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾನಂ ಆಸವಕ್ಖಯಾ ಪಾಸರಾಸಿಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೭೨ ಆದಯೋ) ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೩೪೩. ಅಙ್ಕುಸಗಯ್ಹೇ ಸಿಪ್ಪೇತಿ ಅಙ್ಕುಸಗಹಣಸಿಪ್ಪೇ. ಕುಸಲೋ ಅಹನ್ತಿ ಛೇಕೋ ಅಹಂ. ಕಸ್ಸ ಪನಾಯಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹೀತಿ? ಪಿತು ಸನ್ತಿಕೇ, ಪಿತಾಪಿಸ್ಸ ಪಿತು ಸನ್ತಿಕೇವ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿ. ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಕಿರ ಪರನ್ತಪರಾಜಾ ನಾಮ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ರಾಜಮಹೇಸೀ ಗರುಭಾರಾ ಆಕಾಸತಲೇ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಬಾಲಾತಪಂ ತಪ್ಪಮಾನಾ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ಹೋತಿ, ಏಕೋ ಹತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸಕುಣೋ ‘‘ಮಂಸಪೇಸೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿ. ಸಾ ‘‘ಛಡ್ಡೇಯ್ಯ ಮ’’ನ್ತಿ ಭಯೇನ ನಿಸ್ಸದ್ದಾ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ತಂ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ರುಕ್ಖವಿಟಪೇ ಠಪೇಸಿ. ಸಾ ಪಾಣಿಸ್ಸರಂ ಕರೋನ್ತೀ ಮಹಾಸದ್ದಮಕಾಸಿ. ಸಕುಣೋ ಪಲಾಯಿ, ತಸ್ಸಾ ತತ್ಥೇವ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಂ ಅಹೋಸಿ. ತಿಯಾಮರತ್ತಿಂ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಕಮ್ಬಲಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ತತೋ ಚ ಅವಿದೂರೇ ತಾಪಸೋ ವಸತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಸದ್ದೇನ ಅರುಣೇ ಉಗ್ಗತೇ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಆಗತೋ ಜಾತಿಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ನೇತ್ವಾ ಯಾಗುಂ ಪಾಯೇಸಿ. ದಾರಕಸ್ಸ ಮೇಘಉತುಞ್ಚ ಪಬ್ಬತಉತುಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಜಾತತ್ತಾ ಉದೇನೋತಿ ನಾಮಂ ಅಕಾಸಿ. ತಾಪಸೋ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ದ್ವೇಪಿ ಜನೇ ಪೋಸೇಸಿ.

ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ತಾಪಸಸ್ಸ ಆಗಮನವೇಲಾಯ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಕುತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಾಪಸಂ ಸೀಲಭೇದಂ ಆಪಾದೇಸಿ. ತೇಸಂ ಏಕತೋ ವಸನ್ತಾನಂ ಕಾಲೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಪರನ್ತಪರಾಜಾ ಕಾಲಂ ಅಕಾಸಿ. ತಾಪಸೋ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಮತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ – ‘‘ತುಯ್ಹಂ ರಾಜಾ ಮತೋ, ಪುತ್ತೋ ತೇ ಕಿಂ ಇಧ ವಸಿತುಂ ಇಚ್ಛತಿ, ಉದಾಹು ಪೇತ್ತಿಕೇ ರಜ್ಜೇ ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತು’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತುಕಾಮತಞ್ಚಸ್ಸ ಞತ್ವಾ ತಾಪಸಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ. ತಾಪಸೋ ಚ ಹತ್ಥಿಗನ್ಥಸಿಪ್ಪಂ ಜಾನಾತಿ, ಕುತೋನೇನ ಲದ್ಧಂ? ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ. ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರಸ್ಸ ಸಕ್ಕೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕೇನ ಕಿಲಮಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ‘‘ಹತ್ಥಿಪರಿಸ್ಸಯೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಆರೋಚೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಸಕ್ಕೋ ಹತ್ಥಿಗನ್ಥಞ್ಚೇವ ವೀಣಕಞ್ಚ ದತ್ವಾ ‘‘ಪಲಾಪೇತುಕಾಮತಾಯ ಸತಿ ಇಮಂ ತನ್ತಿಂ ವಾದೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಸಿಲೋಕಂ ವದೇಯ್ಯಾಥ, ಪಕ್ಕೋಸಿತುಕಾಮತಾಯ ಸತಿ ಇಮಂ ಸಿಲೋಕಂ ವದೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತಾಪಸೋ ತಂ ಸಿಪ್ಪಂ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಏಕಂ ವಟರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೀಸು ಆಗತೇಸು ತನ್ತಿಂ ವಾದೇತ್ವಾ ಸಿಲೋಕಂ ವದತಿ, ಹತ್ಥೀ ಭೀತಾ ಪಲಾಯಿಂಸು.