೧. ಘಟಿಕಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೮೨. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಘಟಿಕಾರಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸೀತಿ ಮಹಾಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಮಯಾ ಚರಿಯಂ ಚರಮಾನೇನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿವುತ್ಥಪುಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಅದ್ದಸ – ‘‘ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವೇಗಳಿಙ್ಗಂ ನಾಮ ಗಾಮನಿಗಮೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಹಂ ತದಾ ಜೋತಿಪಾಲೋ ನಾಮ ಮಾಣವೋ ಅಹೋಸಿಂ, ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯೋ ಘಟಿಕಾರೋ ನಾಮ ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ಅಹೋಸಿ, ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಯಾ ಇಧ ಏಕಂ ಸುಕಾರಣಂ ಕತಂ, ತಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಪಾಕಟಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ, ಹನ್ದ ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಾಕಟಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಠಿತಕೋವ ಸಿತಪಾತುಕಮ್ಮಮಕಾಸಿ, ಅಗ್ಗಗ್ಗದನ್ತೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮನ್ದಹಸಿತಂ ಹಸಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಲೋಕಿಯಮನುಸ್ಸಾ ಉರಂ ಪಹರನ್ತಾ – ‘‘ಕುಹಂ ಕುಹ’’ನ್ತಿ ಹಸನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ಬುದ್ಧಾ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಹಸಿತಂ ಹಟ್ಠಪಹಟ್ಠಾಕಾರಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ.

ಹಸಿತಞ್ಚ ನಾಮೇತಂ ತೇರಸಹಿ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಚಿತ್ತೇಹಿ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನೋ ಅಕುಸಲತೋ ಚತೂಹಿ, ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲತೋ ಚತೂಹೀತಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ ಹಸತಿ, ಸೇಕ್ಖಾ ಅಕುಸಲತೋ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಿ ದ್ವೇ ಅಪನೇತ್ವಾ ಛಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ ಹಸನ್ತಿ, ಖೀಣಾಸವಾ ಚತೂಹಿ ಸಹೇತುಕಕಿರಿಯಚಿತ್ತೇಹಿ ಏಕೇನ ಅಹೇತುಕಕಿರಿಯಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ ಹಸನ್ತಿ. ತೇಸುಪಿ ಬಲವಾರಮ್ಮಣೇ ಆಪಾಥಗತೇ ದ್ವೀಹಿ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೇಹಿ ಹಸನ್ತಿ, ದುಬ್ಬಲಾರಮ್ಮಣೇ ದುಹೇತುಕಚಿತ್ತದ್ವಯೇನ ಚ ಅಹೇತುಕಚಿತ್ತೇನ ಚಾತಿ ತೀಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ ಹಸನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಕಿರಿಯಾಹೇತುಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಚಿತ್ತಂ ಭಗವತೋ ಹಟ್ಠಪಹಟ್ಠಾಕಾರಮತ್ತಂ ಹಸಿತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ.

ತಂ ಪನೇತಂ ಹಸಿತಂ ಏವಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ಪಾಕಟಂ ಅಹೋಸಿ. ಕಥಂ? ತಥಾರೂಪೇ ಹಿ ಕಾಲೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಚತೂಹಿ ದಾಠಾಹಿ ಚತುದ್ದೀಪಿಕಮಹಾಮೇಘಮುಖತೋ ಸತೇರತಾವಿಜ್ಜುಲತಾ ವಿಯ ವಿರೋಚಮಾನಾ ಮಹಾತಾಲಕ್ಖನ್ಧಪಮಾಣಾ ರಸ್ಮಿವಟ್ಟಿಯೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸೀಸವರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ದಾಠಗ್ಗೇಸುಯೇವ ಅನ್ತರಧಾಯನ್ತಿ. ತೇನ ಸಞ್ಞಾಣೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಗಚ್ಛಮಾನೋಪಿ ಸಿತಪಾತುಭಾವಂ ಜಾನಾತಿ.

ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚಾತಿ – ‘‘ಏತ್ಥ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಓವದಿ, ಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಕಾಸನಂ ಅಕಾಸಿ, ಭಗವತೋಪಿ ಏತ್ಥ ನಿಸೀದಿತುಂ ರುಚಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮಿ, ಏವಮಯಂ ಭೂಮಿಭಾಗೋ ದ್ವೀಹಿ ಬುದ್ಧೇಹಿ ಪರಿಭುತ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಹಾಜನೋ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಚೇತಿಯಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಚರನ್ತೋ ಸಗ್ಗಮಗ್ಗಪರಾಯಣೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏತಂ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ,’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ.

೨೮೩. ಮುಣ್ಡಕೇನ ಸಮಣಕೇನಾತಿ ಮುಣ್ಡಂ ಮುಣ್ಡೋತಿ, ಸಮಣಂ ವಾ ಸಮಣೋತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಅಯಂ ಪನ ಅಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ಉಗ್ಗಹಿತವೋಹಾರವಸೇನೇವ ಹೀಳೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಸೋತ್ತಿಸಿನಾನಿನ್ತಿ ಸಿನಾನತ್ಥಾಯ ಕತಸೋತ್ತಿಂ. ಸೋತ್ತಿ ನಾಮ ಕುರುವಿನ್ದಪಾಸಾಣಚುಣ್ಣಾನಿ ಲಾಖಾಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕತಗುಳಿಕಕಲಾಪಕಾ ವುಚ್ಚತಿ, ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ – ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಕುರುವಿನ್ದಕಸುತ್ತಿಯಾ ನಹಾಯನ್ತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೪೩) ವುತ್ತಂ. ತಂ ಉಭೋಸು ಅನ್ತೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಸರೀರಂ ಘಂಸನ್ತಿ. ಏವಂ ಸಮ್ಮಾತಿ ಯಥಾ ಏತರಹಿಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಚೇತಿಯವನ್ದನಾಯ ಗಚ್ಛಾಮ, ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಉಸ್ಸಾಹಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ‘‘ನಟಸಮಜ್ಜಾದಿದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಪನ ಏಕವಚನೇನೇವ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿ, ತಥೇವ ಸಿನ್ಹಾಯಿತುನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಏಕವಚನೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

೨೮೪. ಜೋತಿಪಾಲಂ ಮಾಣವಂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಏಕಪಸ್ಸೇ ಅರಿಯಪರಿಹಾರೇನ ಪಠಮತರಂ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚುತ್ತರಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತೇನ ಇಸ್ಸರಿಯಪರಿಹಾರೇನ ನ್ಹಾಯನ್ತಸ್ಸ ನ್ಹಾನಪರಿಯೋಸಾನಂ ಆಗಮೇತ್ವಾ ತಂ ನಿವತ್ಥನಿವಾಸನಂ ಕೇಸೇ ವೋದಕೇ ಕುರುಮಾನಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ. ಅಯನ್ತಿ ಆಸನ್ನತ್ತಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ. ಓವಟ್ಟಿಕಂ ವಿನಿವಟ್ಠೇತ್ವಾತಿ ನಾಗಬಲೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಅಪೇಹಿ ಸಮ್ಮಾ’’ತಿ ಈಸಕಂ ಪರಿವತ್ತಮಾನೋವ ತೇನ ಗಹಿತಗಹಣಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೇಸೇಸು ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಏತದವೋಚಾತಿ ಸೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಜೋತಿಪಾಲೋ ಪಞ್ಞವಾ, ಸಕಿಂ ದಸ್ಸನಂ ಲಭಮಾನೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ದಸ್ಸನೇಪಿ ಪಸೀದಿಸ್ಸತಿ, ಧಮ್ಮಕಥಾಯಪಿ ಪಸೀದಿಸ್ಸತಿ, ಪಸನ್ನೋ ಚ ಪಸನ್ನಾಕಾರಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಮಿತ್ತಾ ನಾಮ ಏತದತ್ಥಂ ಹೋನ್ತಿ, ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾ ಮಮ ಸಹಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ನಂ ಕೇಸೇಸು ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಏತದವೋಚ.

ಇತ್ತರಜಚ್ಚೋತಿ ಅಞ್ಞಜಾತಿಕೋ, ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಸಮಾನಜಾತಿಕೋ, ಲಾಮಕಜಾತಿಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ವತಿದನ್ತಿ ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗಮನಂ ನ ವತ ಓರಕಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ನ ಖುದ್ದಕಂ, ಮಹನ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ನ ಅತ್ತನೋ ಥಾಮೇನ ಗಣ್ಹಿ, ಸತ್ಥು ಥಾಮೇನ ಗಣ್ಹೀತಿ ಗಹಣಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಿಟ್ಠಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಯಾವತಾದೋಹಿಪೀತಿ ಏತ್ಥ ದೋಕಾರಹಿಕಾರಪಿಕಾರಾ ನಿಪಾತಾ, ಯಾವತುಪರಿಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ವಾಚಾಯ ಆಲಪನಂ ಓವಟ್ಟಿಕಾಯ ಗಹಣಞ್ಚ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾವ ಕೇಸಗ್ಗಹಣಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಗಮನತ್ಥಂ ಪಯೋಗೋ ಕತ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

೨೮೫. ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯಾತಿ ಇಧ ಸತಿಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ಧಮ್ಮೀ ಕಥಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಭಗವಾ, – ‘‘ಜೋತಿಪಾಲ, ತ್ವಂ ನ ಲಾಮಕಟ್ಠಾನಂ ಓತಿಣ್ಣಸತ್ತೋ, ಮಹಾಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಪನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಓತಿಣ್ಣೋಸಿ, ತಾದಿಸಸ್ಸ ನಾಮ ಪಮಾದವಿಹಾರೋ ನ ಯುತ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸತಿಪಟಿಲಾಭಾಯ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ. ಪರಸಮುದ್ದವಾಸೀಥೇರಾ ಪನ ವದನ್ತಿ – ‘‘ಜೋತಿಪಾಲ, ಯಥಾ ಅಹಂ ದಸಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ವೀಸತಿಸಹಸ್ಸಭಿಕ್ಖುಪರಿವಾರೋ ಲೋಕೇ ವಿಚರಾಮಿ, ಏವಮೇವಂ ತ್ವಮ್ಪಿ ದಸಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸಮಣಗಣಪರಿವಾರೋ ಲೋಕೇ ವಿಚರಿಸ್ಸಸಿ. ಏವರೂಪೇನ ನಾಮ ತಯಾ ಪಮಾದಂ ಆಪಜ್ಜಿತುಂ ನ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಯಥಾಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮತಿ, ಏವಂ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚ ಆನಿಸಂಸಂ ಕಥೇಸೀತಿ.

೨೮೬. ಅಲತ್ಥ ಖೋ, ಆನನ್ದ,…ಪೇ… ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅಲತ್ಥ ಉಪಸಮ್ಪದನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಿಮಕಾಸಿ? ಯಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ. ಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಹಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಮ್ಮುಖೇ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ. ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ಇತ್ತರಸತ್ತಾ ವಿಯ ಪತಿತಸಿಙ್ಗಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇ ಪನ ಸುಪತಿಟ್ಠಾಯ ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತೇರಸ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಾಯ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಗತಪಚ್ಚಾಗತವತ್ತಂ ಪೂರಯಮಾನಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಯಾವ ಅನುಲೋಮಞಾಣಂ ಆಹಚ್ಚ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಮಗ್ಗಫಲತ್ಥಂ ವಾಯಾಮಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ. ಜೋತಿಪಾಲೋಪಿ ತಥೇವ ಅಕಾಸಿ.

೨೮೭. ಅಡ್ಢಮಾಸುಪಸಮ್ಪನ್ನೇತಿ ಕುಲದಾರಕಞ್ಹಿ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಅಡ್ಢಮಾಸಮ್ಪಿ ಅವಸಿತ್ವಾ ಗತೇ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸೋಕೋ ನ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ಸೋಪಿ ಪತ್ತಚೀವರಗ್ಗಹಣಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ದಹರಭಿಕ್ಖುಸಾಮಣೇರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಥೇರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಿನೇಹೋ ನ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ಅನಭಿರತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಏತ್ತಕಂ ಪನ ಕಾಲಂ ನಿವಾಸೇ ಸತಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಲಭನ್ತಿ. ತೇನ ತೇಸಂ ಸೋಕೋ ತನುಭಾವಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಪತ್ತಚೀವರಗ್ಗಹಣಂ ಜಾನಾತಿ, ಸಾಮಣೇರದಹರಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ಜಾಯತಿ, ಥೇರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಿನೇಹೋ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ಅಭಿರಮತಿ, ನ ಉಕ್ಕಣ್ಠತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏತ್ತಕಂ ವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಪಣ್ಡುಪುಟಕಸ್ಸ ಸಾಲಿನೋತಿ ಪುಟಕೇ ಕತ್ವಾ ಸುಕ್ಖಾಪಿತಸ್ಸ ರತ್ತಸಾಲಿನೋ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಸಾಲಿನೋ ವಪ್ಪಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಯಂ ಪರಿಹಾರೋ – ಕೇದಾರಾ ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಬೀಜಾನಿ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ಸಿಞ್ಚಿಂಸು, ವಪ್ಪಕಾಲೇ ವಿತಾನಂ ವಿಯ ಉಪರಿ ವತ್ಥಕಿಲಞ್ಜಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪರಿಪಕ್ಕಕಾಲೇ ವೀಹಿಸೀಸಾನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮುಟ್ಠಿಮತ್ತೇ ಪುಟಕೇ ಕತ್ವಾ ಯೋತ್ತಬದ್ಧೇ ವೇಹಾಸಂಯೇವ ಸುಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಚುಣ್ಣಾನಿ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಕೋಟ್ಠಕೇಸು ಪೂರೇತ್ವಾ ತತಿಯೇ ವಸ್ಸೇ ವಿವರಿಂಸು. ಏವಂ ತಿವಸ್ಸಂ ಪರಿವುತ್ಥಸ್ಸ ಸುಗನ್ಧರತ್ತಸಾಲಿನೋ ಅಪಗತಕಾಳಕೇ ಸುಪರಿಸುದ್ಧೇ ತಣ್ಡುಲೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಜ್ಜಕವಿಕತಿಮ್ಪಿ ಭತ್ತಮ್ಪಿ ಪಟಿಯಾದಿಯಿಂಸು. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ಪಣೀತಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ…ಪೇ… ಕಾಲಂ ಆರೋಚಾಪೇಸೀತಿ.

೨೮೮. ಅಧಿವುಟ್ಠೋ ಮೇತಿ ಕಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ? ವೇಗಳಿಙ್ಗತೋ ನಿಕ್ಖಮನಕಾಲೇ ಘಟಿಕಾರೋ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸ್ಸಾವಾಸಂ ವಸನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಅಹುದೇವ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಅಹು ದೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ತೇಮಾಸಂ ದಾನಂ ದಾತುಂ, ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಸೋತುಂ, ಇಮಿನಾ ಚ ನಿಯಾಮೇನ ವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತುಂ ನಾಲತ್ಥನ್ತಿ ಅಲಾಭಂ ಆರಬ್ಭ ಚಿತ್ತಞ್ಞಥತ್ತಂ ಚಿತ್ತದೋಮನಸ್ಸಂ ಅಹೋಸಿ, ನ ತಥಾಗತಂ ಆರಬ್ಭ. ಕಸ್ಮಾ? ಸೋತಾಪನ್ನತ್ತಾ. ಸೋ ಕಿರ ಪುಬ್ಬೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ಕುಪಿತೇ ವೂಪಸಮನತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಉರಚ್ಛದಂ ನಾಮ ಧೀತರಮಾಹ – ‘‘ಅಮ್ಮ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇವೇ ಮಾ ಪಮಜ್ಜೀ’’ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತಂ ರಾಜಧೀತರಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿಸಞ್ಞಿನೋ ಅಹೇಸುಂ. ಕೇ ಇಮೇ ಚಾತಿ ವುತ್ತೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಭೂಮಿದೇವಾತಿ. ಭೂಮಿದೇವಾ ನಾಮ ಏವರೂಪಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ನಿಟ್ಠುಭಿತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹಿ. ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ವೀಥಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಠಿತಾ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಗ್ಗಸಾವಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದತ್ವಾ ಅನುಮೋದನಂ ಸುಣಮಾನಾಯೇವ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥಾ ವೀಸತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಇಸಿಪತನೇ ವಸತೀ’’ತಿ ಚ ಸುತ್ವಾ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ.

ರಾಜಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಆಗತೋ. ಅಥ ನಂ ಪಠಮತರಮೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಧೀತು ಅವಣ್ಣಂ ವತ್ವಾ ಪರಿಭಿನ್ದಿಂಸು. ರಾಜಾ ಪನ ಧೀತು ಜಾತಕಾಲೇಯೇವ ವರಂ ಅದಾಸಿ. ತಸ್ಸಾ ‘‘ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ರಜ್ಜಂ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವರಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಅಥಸ್ಸಾ ರಾಜಾ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ರಜ್ಜಂ ನಿಯ್ಯಾತೇಸಿ. ಸಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಭೋಜಯಮಾನಾ ರಾಜಾನಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಬಹಿಸಾಣಿಯಂ ನಿಸೀದಾಪೇಸಿ. ರಾಜಾ ಸತ್ಥು ಅನುಮೋದನಂ ಸುತ್ವಾವ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಜಾತೋ. ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ನಾಮ ತಥಾಗತಂ ಆರಬ್ಭ ಆಘಾತೋ ನತ್ಥಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ನ ತಥಾಗತಂ ಆರಬ್ಭಾ’’ತಿ.

ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ ತಂ ಹರತೂತಿ ಸೋ ಕಿರ ಭಾಜನಾನಿ ಪಚಿತ್ವಾ ಕಯವಿಕ್ಕಯಂ ನ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ಪನ ವತ್ವಾ ದಾರುತ್ಥಾಯ ವಾ ಮತ್ತಿಕತ್ಥಾಯ ವಾ ಪಲಾಲತ್ಥಾಯ ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಮಹಾಜನಾ ‘‘ಘಟಿಕಾರೇನ ಭಾಜನಾನಿ ಪಕ್ಕಾನೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಪರಿಸುದ್ಧತಣ್ಡುಲಲೋಣದಧಿತೇಲಫಾಣಿತಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಸಚೇ ಭಾಜನಂ ಮಹಗ್ಘಂ ಹೋತಿ, ಮೂಲಂ ಅಪ್ಪಂ, ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ದತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಮಾತಿ ತಂ ನ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಧಮ್ಮಿಕೋ ವಾಣಿಜೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಟಿಜಗ್ಗತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಉಪಟ್ಠಹತಿ, ಬಹು ನೋ ಅಕುಸಲಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ಮೂಲಂ ಆಹರನ್ತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಭಾಜನಂ ಅಪ್ಪಗ್ಘಂ ಹೋತಿ, ಆಭತಂ ಮೂಲಂ ಬಹು, ಧಮ್ಮಿಕೋ ವಾಣಿಜೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುಞ್ಞಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಯಥಾಭತಂ ಘರಸಾಮಿಕಾ ವಿಯ ಸಾಧುಕಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಏವಂಗುಣೋ ಪನ ಕಸ್ಮಾ ನ ಪಬ್ಬಜತೀತಿ. ರಞ್ಞೋ ವಚನಪಥಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಅನ್ಧೇ ಜಿಣ್ಣೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪೋಸೇತೀತಿ ಆಹ.

೨೮೯. ಕೋ ನು ಖೋತಿ ಕುಹಿಂ ನು ಖೋ. ಕುಮ್ಭಿಯಾತಿ ಉಕ್ಖಲಿತೋ. ಪರಿಯೋಗಾತಿ ಸೂಪಭಾಜನತೋ. ಪರಿಭುಞ್ಜಾತಿ ಭುಞ್ಜ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತೇ ಏವಂ ವದನ್ತಿ? ಘಟಿಕಾರೋ ಕಿರ ಭತ್ತಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಸೂಪಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ವಡ್ಢಮಾನಕಂ ಭತ್ತಸೂಪಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಆಧಾರಕಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವದನ್ತಿ. ಅಭಿವಿಸ್ಸತ್ಥೋತಿ ಅತಿವಿಸ್ಸತ್ಥೋ. ಪೀತಿಸುಖಂ ನ ವಿಜಹತೀತಿ ನ ನಿರನ್ತರಂ ವಿಜಹತಿ, ಅಥ ಖೋ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ವಾ ದಿವಸಭಾಗೇ ವಾ ಗಾಮೇ ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ – ‘‘ಸದೇವಕೇ ನಾಮ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೋ ಮಯ್ಹಂ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಹತ್ಥೇನ ಆಮಿಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಲಾಭಾ ವತ ಮೇ’’ತಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಂ ವುತ್ತಂ.

೨೯೦. ಕಳೋಪಿಯಾತಿ ಪಚ್ಛಿತೋ. ಕಿಂ ಪನ ಭಗವಾ ಏವಮಕಾಸೀತಿ. ಪಚ್ಚಯೋ ಧಮ್ಮಿಕೋ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪತ್ತೇ ಭತ್ತಸದಿಸೋ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಕಾಸಿ. ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಪಿ ಚ ಸಾವಕಾನಂಯೇವ ಹೋತಿ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದವೇಲಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಯಥಾ ಹಿ ರಞ್ಞೋ ಉಯ್ಯಾನೇ ಪುಪ್ಫಫಲಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ತಾನಿ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತಿ, ರಾಜಾ ಯಥಾರುಚಿಯಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮೇತಂ. ಪರಸಮುದ್ದವಾಸೀಥೇರಾ ಪನ ‘‘ದೇವತಾ ಕಿರ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅದಂಸೂ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

೨೯೧. ಹರಥ, ಭನ್ತೇ, ಹರಥ ಭದ್ರಮುಖಾತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತೋ ‘‘ಕುಹಿಂ ಗತೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ – ‘‘ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ವದತಿ, ಕುಹಿಂ ನು ಖೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಸತ್ಥು ವಸನಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಓವಸ್ಸಕಭಾವಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಪುತ್ತೇ ಅಪರಾಧಸಞ್ಞಿನೋ ಗಹಣೇ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ಏವಮಾಹಂಸು.

ತೇಮಾಸಂ ಆಕಾಸಚ್ಛದನಂ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಭಗವಾ ಕಿರ ಚತುನ್ನಂ ವಸ್ಸಿಕಾನಂ ಮಾಸಾನಂ ಏಕಂ ಮಾಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಿಣಂ ಆಹರಾಪೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಪದತ್ಥೋ – ಆಕಾಸಂ ಛದನಮಸ್ಸಾತಿ ಆಕಾಸಚ್ಛದನಂ. ನ ದೇವೋತಿವಸ್ಸೀತಿ ಕೇವಲಂ ನಾತಿವಸ್ಸಿ, ಯಥಾ ಪನೇತ್ಥ ಪಕತಿಯಾ ಚ ನಿಬ್ಬಕೋಸಸ್ಸ ಉದಕಪಾತಟ್ಠಾನಬ್ಭನ್ತರೇ ಏಕಮ್ಪಿ ಉದಕಬಿನ್ದು ನಾತಿವಸ್ಸಿ, ಏವಂ ಘನಛದನಗೇಹಬ್ಭನ್ತರೇ ವಿಯ ನ ವಾತಾತಪಾಪಿ ಆಬಾಧಂ ಅಕಂಸು, ಪಕತಿಯಾ ಉತುಫರಣಮೇವ ಅಹೋಸಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ತಸ್ಮಿಂ ನಿಗಮೇ ಛಡ್ಡಿತೇಪಿ ತಂ ಠಾನಂ ಅನೋವಸ್ಸಕಮೇವ ಅಹೋಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ತತ್ಥ ಸಾಟಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಯಾವ ಕಪ್ಪುಟ್ಠಾನಾ ತಂ ಠಾನಂ ತಾದಿಸಮೇವ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಪನ ನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಇದ್ಧಾನುಭಾವೇನ, ತೇಸಂಯೇವ ಪನ ಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ. ತೇಸಞ್ಹಿ – ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಕತ್ಥ ನ ಲಭೇಯ್ಯ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಾಮ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅನ್ಧಕಾನಂ ನಿವೇಸನಂ ಉತ್ತಿಣಂ ಕಾರೇಸೀ’’ತಿ ನ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಿವೇಸನಾ ತಿಣಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಛಾದಾಪೇಸೀ’’ತಿ ಪನ ತೇಸಂ ಅನಪ್ಪಕಂ ಬಲವಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉದಪಾದಿ. ಇತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಇದಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಜಾತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೨೯೨. ತಣ್ಡುಲವಾಹಸತಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೇ ಸಕಟಾನಿ ಏಕೋ ವಾಹೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತದುಪಿಯಞ್ಚ ಸೂಪೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸೂಪತ್ಥಾಯ ತದನುರೂಪಂ ತೇಲಫಾಣಿತಾದಿಂ. ವೀಸತಿಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ತೇಮಾಸತ್ಥಾಯ ಭತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಕಿರ ಸಞ್ಞಾಯ ರಾಜಾ ಏತ್ತಕಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಅಲಂ ಮೇ ರಞ್ಞೋವ ಹೋತೂತಿ ಕಸ್ಮಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ? ಅಧಿಗತಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ನಾಹಂ ರಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ಪೇಸೇಸೀ’’ತಿ. ತತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸತ್ಥಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗತೋ, ಅದ್ಧಾ ಸೋ ರಞ್ಞೋ ವಸ್ಸಾವಾಸಂ ಯಾಚಿಯಮಾನೋ ಮಯ್ಹಂ ಪಟಿಞ್ಞಾತಭಾವಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಮಮ ಗುಣಕಥಂ ಕಥೇಸಿ, ಗುಣಕಥಾಯ ಲದ್ಧಲಾಭೋ ಪನ ನಟೇನ ನಚ್ಚಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ ವಿಯ ಗಾಯಕೇನ ಗಾಯಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ ವಿಯ ಚ ಹೋತಿ. ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಇಮಿನಾ, ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಮಾತಾಪಿತೂನಮ್ಪಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸಪಿ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತು’’ನ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಘಟಿಕಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.