೩. ಪರಿಬ್ಬಾಜಕವಗ್ಗೋ

೧. ತೇವಿಜ್ಜವಚ್ಛಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೫. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ತೇವಿಜ್ಜವಚ್ಛಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಏಕಪುಣ್ಡರೀಕೇತಿ ಪುಣ್ಡರೀಕೋ ವುಚ್ಚತಿ ಸೇತಮ್ಬರುಕ್ಖೋ, ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಆರಾಮೇ ಏಕೋ ಪುಣ್ಡರೀಕೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಏಕಪುಣ್ಡರೀಕೋ. ಏತದಹೋಸೀತಿ ತತ್ಥ ಪವಿಸಿತುಕಾಮತಾಯ ಅಹೋಸಿ. ಚಿರಸ್ಸಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇತಿ ಪಕತಿಯಾ ಆಗತಪುಬ್ಬತಂ ಉಪಾದಾಯ. ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚಾನುಧಮ್ಮನ್ತಿ ಇಧ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ, ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅನುಧಮ್ಮೋ ನಾಮ. ಸೇಸಂ ಜೀವಕಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೨.೫೧ ಆದಯೋ) ವುತ್ತನಯಮೇವ. ನ ಮೇ ತೇತಿ ಅನನುಞ್ಞಾಯ ಠತ್ವಾ ಅನುಞ್ಞಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಸಬ್ಬದಸ್ಸಾವೀ ಅಪರಿಸೇಸಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಟಿಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಹಿ ಇದಂ ಅನುಜಾನಿತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, – ‘‘ಚರತೋ ಚ ಮೇ…ಪೇ… ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ನಾನುಜಾನಿತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಹಿ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಜಾನಾತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅನನುಞ್ಞಾಯ ಠತ್ವಾ ಅನುಞ್ಞಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

೧೮೬. ಆಸವಾನಂ ಖಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಕಿಂ ಖೀಣಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಪುನ ಖೇಪೇತಬ್ಬಾಭಾವಾ ಯಾವದೇವಾತಿ ನ ವುತ್ತಂ. ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇನ ಚೇತ್ಥ ಭಗವಾ ಅತೀತಜಾನನಗುಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣೇನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಜಾನನಗುಣಂ, ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣೇನ ಲೋಕುತ್ತರಗುಣನ್ತಿ. ಇತಿ ಇಮಾಹಿ ತೀಹಿ ವಿಜ್ಜಾಹಿ ಸಕಲಬುದ್ಧಗುಣೇ ಸಂಖಿಪಿತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ.

ಗಿಹಿಸಂಯೋಜನನ್ತಿ ಗಿಹಿಬನ್ಧನಂ ಗಿಹಿಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು ನಿಕನ್ತಿಂ. ನತ್ಥಿ ಖೋ ವಚ್ಛಾತಿ ಗಿಹಿಸಂಯೋಜನಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಯೇಪಿ ಹಿ ಸನ್ತತಿಮಹಾಮತ್ತೋ ಉಗ್ಗಸೇನೋ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ವೀತಸೋಕದಾರಕೋತಿ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗೇ ಠಿತಾವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ, ತೇಪಿ ಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ನಿಕನ್ತಿಂ ಸುಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಪತ್ತಾ. ತಂ ಪತ್ವಾ ಪನ ನ ತೇನ ಲಿಙ್ಗೇನ ಅಟ್ಠಂಸು, ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಂ ನಾಮೇತಂ ಹೀನಂ, ಉತ್ತಮಗುಣಂ ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಠಿತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ತಂದಿವಸಮೇವ ಪಬ್ಬಜತಿ ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾತಿ ವಾ. ಭೂಮದೇವತಾ ಪನ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ನಿಲೀಯನೋಕಾಸಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಯ. ಸೇಸಕಾಮಭವೇ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ ತಯೋ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಕಾಮಾವಚರದೇವೇಸು ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ ಚ, ಅನಾಗಾಮಿಖೀಣಾಸವಾ ಪನೇತ್ಥ ನ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತಞ್ಹಿ ಠಾನಂ ಲಳಿತಜನಸ್ಸ ಆವಾಸೋ, ನತ್ಥಿ ತತ್ಥ ತೇಸಂ ಪವಿವೇಕಾರಹಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನಞ್ಚ. ಇತಿ ತತ್ಥ ಖೀಣಾಸವೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾತಿ, ಅನಾಗಾಮೀ ಚವಿತ್ವಾ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ಕಾಮಾವಚರದೇವತೋ ಉಪರಿ ಪನ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಅರಿಯಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ.

ಸೋಪಾಸಿ ಕಮ್ಮವಾದೀತಿ ಸೋಪಿ ಕಮ್ಮವಾದೀ ಅಹೋಸಿ, ಕಿರಿಯಮ್ಪಿ ನ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ಥ. ತಞ್ಹಿ ಏಕನವುತಿಕಪ್ಪಮತ್ಥಕೇ ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ. ತದಾ ಕಿರ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪಾಸಣ್ಡಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ತಸ್ಸಪಿ ಪಾಸಣ್ಡಸ್ಸ ನಿಪ್ಫಲಭಾವಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ವೀರಿಯಂ ನ ಹಾಪೇಸಿ, ಕಿರಿಯವಾದೀ ಹುತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ತೇವಿಜ್ಜವಚ್ಛಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಅಗ್ಗಿವಚ್ಛಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೭. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿವಚ್ಛಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ನ ಖೋ ಅಹನ್ತಿ ಪಠಮವಾರೇ ನಾಹಂ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಕೋತಿ ವದತಿ, ದುತಿಯೇ ನಾಹಂ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಕೋತಿ. ಏವಂ ಅನ್ತಾನನ್ತಿಕಾದಿವಸೇನ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಹೋತಿ ಚ ನ ಚ ಹೋತೀತಿ ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತವಾದೋ. ನೇವ ಹೋತಿ ನ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಯಂ ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೧೮೯. ಸದುಕ್ಖನ್ತಿ ಕಿಲೇಸದುಕ್ಖೇನ ಚೇವ ವಿಪಾಕದುಕ್ಖೇನ ಚ ಸದುಕ್ಖಂ. ಸವಿಘಾತನ್ತಿ ತೇಸಂಯೇವ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸೇನ ಸಉಪಘಾತಕಂ. ಸಉಪಾಯಾಸನ್ತಿ ತೇಸಂಯೇವ ವಸೇನ ಸಉಪಾಯಾಸಂ. ಸಪರಿಳಾಹನ್ತಿ ತೇಸಂಯೇವ ವಸೇನ ಸಪರಿಳಾಹಂ.

ಕಿಞ್ಚಿ ದಿಟ್ಠಿಗತನ್ತಿ ಕಾಚಿ ಏಕಾ ದಿಟ್ಠಿಪಿ ರುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ಗಹಿತಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಅಪನೀತನ್ತಿ ನೀಹಟಂ ಅಪವಿದ್ಧಂ. ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಟ್ಠಂ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಉದಯವಯಂ ಅದ್ದಸ, ತಸ್ಮಾ. ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಿತಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಮಾನಮಞ್ಞಿತಾನಂ. ಮಥಿತಾನನ್ತಿ ತೇಸಂಯೇವ ವೇವಚನಂ. ಇದಾನಿ ತಾನಿ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸಬ್ಬಅಹಂಕಾರ-ಮಮಂಕಾರ-ಮಾನಾನುಸಯಾನನ್ತಿ ಆಹ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಅಹಂಕಾರೋ ದಿಟ್ಠಿ, ಮಮಂಕಾರೋ ತಣ್ಹಾ, ಮಾನಾನುಸಯೋ ಮಾನೋ. ಅನುಪಾದಾ ವಿಮುತ್ತೋತಿ ಚತೂಹಿ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅನುಪಾದಿಯಿತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತೋ.

೧೯೦. ನ ಉಪೇತೀತಿ ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಅನುಜಾನಿತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಸೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಉಚ್ಛೇದಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಪನ ಸಸ್ಸತಮೇವ, ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಚ ನ ಚ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತಂ, ನೇವ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ನ ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪಂ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ – ‘‘ಅಯಂ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠೋ ಅನಾಲಮ್ಬೋ ಹೋತು, ಸುಖಪವೇಸನಟ್ಠಾನಂ ಮಾ ಲಭತೂ’’ತಿ ಅನನುಞ್ಞಾಯ ಠತ್ವಾ ಅನುಞ್ಞಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ಅಲನ್ತಿ ಸಮತ್ಥಂ ಪರಿಯತ್ತಂ. ಧಮ್ಮೋತಿ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಧಮ್ಮೋ. ಅಞ್ಞತ್ರಯೋಗೇನಾತಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪಯೋಗೇನ. ಅಞ್ಞತ್ರಾಚರಿಯಕೇನಾತಿ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಂ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸನ್ತೇನ.

೧೯೧. ತೇನ ಹಿ ವಚ್ಛಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಸಮ್ಮೋಹಮಾಪಾದಿನ್ತಿ ವದಸಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂಯೇವೇತ್ಥ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ. ಅನಾಹಾರೋ ನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ನಿಬ್ಬುತೋ.

೧೯೨. ಯೇನ ರೂಪೇನಾತಿ ಯೇನ ರೂಪೇನ ಸತ್ತಸಙ್ಖಾತಂ ತಥಾಗತಂ ರೂಪೀತಿ ಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯ. ಗಮ್ಭೀರೋತಿ ಗುಣಗಮ್ಭೀರೋ. ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋತಿ ಪಮಾಣಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ. ದುಪ್ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹೋತಿ ದುಓಗಾಹೋ ದುಜ್ಜಾನೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋತಿ ಯಥಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ದುಜ್ಜಾನೋ, ಏವಮೇವ ಖೀಣಾಸವೋಪಿ. ತಂ ಆರಬ್ಭ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ಕಥಂ? ಯಥಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಆರಬ್ಭ ಪುರತ್ಥಿಮಂ ದಿಸಂ ಗತೋತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ, ಏವಂ.

ಅನಿಚ್ಚತಾತಿ ಅನಿಚ್ಚತಾಯ. ಸಾರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಸಾರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಅಗ್ಗಿವಚ್ಛಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಮಹಾವಚ್ಛಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಮಹಾವಚ್ಛಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಹಕಥೀತಿ ಸದ್ಧಿಂವಾದೋ, ಬಹುಂ ಮಯಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಿತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಕಥಂ ಸಾರೇತಿ ಮೇತ್ತಿಂ ಘಟೇತಿ. ಪುರಿಮಾನಿ ಹಿ ದ್ವೇ ಸುತ್ತಾನಿ ಏತಸ್ಸೇವ ಕಥಿತಾನಿ, ಸಂಯುತ್ತಕೇ ಅಬ್ಯಾಕತಸಂಯುತ್ತಂ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೪೧೬ ಆದಯೋ) ನಾಮ ಏತಸ್ಸೇವ ಕಥಿತಂ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞನ್ತಿ ಅಬ್ಯಾಕತಮೇತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಏಕುತ್ತರನಿಕಾಯೇಪಿ ಇಮಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಿತಂ ಅತ್ಥಿಯೇವ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋಪಿ ತಸ್ಸ ಆಗತಾಗತಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಂ ಕತ್ವಾ ಓಕಾಸಮಕಾಸಿಯೇವ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಯಞ್ಹಿ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಕೋ, ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಕಾ ಚ ಸೀಘಂ ಲದ್ಧಿಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಿ, ವಸಾತೇಲಮಕ್ಖಿತಪಿಲೋತಿಕಾ ವಿಯ ಚಿರೇನ ಸುಜ್ಝನ್ತಿ. ಪಸ್ಸತಿ ಚ ಭಗವಾ – ‘‘ಅಯಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಕಾಲೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಲದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾತಸಾವಕೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಆಗತಾಗತಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಂ ಕತ್ವಾ ಓಕಾಸಮಕಾಸಿಯೇವ. ಇದಂ ಪನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಗಮನಂ. ಸೋ ಹಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ತರಣಂ ವಾ ಹೋತು ಅತರಣಂ ವಾ, ಯಟ್ಠಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಉದಕೇ ಪತಮಾನೋ ವಿಯ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ಆಗತೋ. ತಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಯಾಚನ್ತೋ ಸಾಧು ಮೇ ಭವಂ ಗೋತಮೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸ ಭಗವಾ ಮೂಲವಸೇನ ಸಂಖಿತ್ತದೇಸನಂ, ಕಮ್ಮಪಥವಸೇನ ವಿತ್ಥಾರದೇಸನಂ ದೇಸೇಸಿ. ಮೂಲವಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಅತಿಸಂಖಿತ್ತಾ ದೇಸನಾ, ಕಮ್ಮಪಥವಸೇನ ಸಂಖಿತ್ತಾ ವಿತ್ಥಾರಸದಿಸಾ. ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ವಿತ್ಥಾರದೇಸನಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಚತುವೀಸತಿಸಮನ್ತಪಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಹಿ ಸತ್ತಪಕರಣೇ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕೇ ಚ ಸಬ್ಬಂ ಸಂಖಿತ್ತಮೇವ. ತಸ್ಮಾ ಮೂಲವಸೇನಾಪಿ ಕಮ್ಮಪಥವಸೇನಾಪಿ ಸಂಖಿತ್ತಮೇವ ದೇಸೇಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೧೯೪. ತತ್ಥ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣೀ ಕುಸಲನ್ತಿಆದೀಸು ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸತ್ತಧಮ್ಮಾ ಕಾಮಾವಚರಾ, ಅನಭಿಜ್ಝಾದಯೋ ತಯೋ ಚತುಭೂಮಿಕಾಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ.

ಯತೋ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ಯಥಾ ಪನ ಜೀವಕಸುತ್ತೇ ಚ ಚಙ್ಕೀಸುತ್ತೇ ಚ, ಏವಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಚ ಅತ್ತಾನಮೇವ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ಭಗವತಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೧೯೫. ಅತ್ಥಿ ಪನಾತಿ ಕಿಂ ಪುಚ್ಛಾಮೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ? ಅಯಂ ಕಿರಸ್ಸ ಲದ್ಧಿ – ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಸತ್ಥಾವ ಅರಹಾ ಹೋತಿ, ಸಾವಕೋ ಪನ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ. ಸಮಣೋ ಚ ಗೋತಮೋ ‘ಯತೋ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ಭಿಕ್ಖುನೋ’ತಿ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಕಥೇನ್ತೋ ವಿಯ ಕಥೇತಿ, ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕೋ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ. ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ತತ್ಥ ತಿಟ್ಠತೂತಿ ಭವಂ ತಾವ ಗೋತಮೋ ತಿಟ್ಠತು, ಭವಞ್ಹಿ ಲೋಕೇ ಪಾಕಟೋ ಅರಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಬ್ಯಾಕತೇ ಉತ್ತರಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಆದೀನಂ ವಸೇನ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ, ಭಗವಾಪಿಸ್ಸ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ.

೧೯೬. ಆರಾಧಕೋತಿ ಸಮ್ಪಾದಕೋ ಪರಿಪೂರಕೋ.

೧೯೭. ಸೇಖಾಯ ವಿಜ್ಜಾಯ ಪತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಫಲತ್ತಯಂ ಪತ್ತಬ್ಬಂ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಮಯಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತನ್ತಿ ವದತಿ. ವಿತಣ್ಡವಾದೀ ಪನಾಹ – ‘‘ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸೇಕ್ಖಾ? ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಾನಿ ಚ ತೀಣಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನೀ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೦೨೩) ವಚನತೋ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋಪಿ ಅನೇನ ಪತ್ತೋಯೇವ. ಫಲಂ ಪನ ಅಪತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ ಉತ್ತರಿ ಯೋಗಂ ಕಥಾಪೇತೀತಿ. ಸೋ ಏವಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ –

‘‘ಯೋ ವೇ ಕಿಲೇಸಾನಿ ಪಹಾಯ ಪಞ್ಚ,

ಪರಿಪುಣ್ಣಸೇಖೋ ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ;

ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ಸಮಾಹಿತಿನ್ದ್ರಿಯೋ,

ಸ ವೇ ಠಿತತ್ತೋತಿ ನರೋ ಪವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. (ಅ. ನಿ. ೪.೫);

ಅನಾಗಾಮಿಪುಗ್ಗಲೋ ಹಿ ಏಕನ್ತಪರಿಪುಣ್ಣಸೇಖೋ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸೇಖಾಯ ವಿಜ್ಜಾಯ ಪತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪನ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕತ್ತಾ ತತ್ಥ ಠಿತಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಇಮಿನಾ ಸುತ್ತೇನ ಮಗ್ಗೋಪಿ ಬಹುಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕೋ ಹೋತೂತಿ ಚೇ. ಏತಂ ನ ಬುದ್ಧವಚನಂ, ವುತ್ತಗಾಥಾಯ ಚ ಅತ್ಥೋ ವಿರುಜ್ಝತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಠತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಕಥಾಪೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನಸ್ಸ ನ ಕೇವಲಂ ಸುದ್ಧಅರಹತ್ತಸ್ಸೇವ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ, ಛನ್ನಮ್ಪಿ ಅಭಿಞ್ಞಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ – ‘‘ಏವಮಯಂ ಸಮಥೇ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸತಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ. ಏವಂ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಮಹಾಸಾವಕೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಮತ್ತಂ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಆಚಿಕ್ಖಿ.

೧೯೮. ಸತಿ ಸತಿಆಯತನೇತಿ ಸತಿ ಸತಿಕಾರಣೇ. ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ ಕಾರಣಂ? ಅಭಿಞ್ಞಾ ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಜ್ಝಾನಂ ವಾ ಅವಸಾನೇ ಪನ ಅರಹತ್ತಂ ವಾ ಕಾರಣಂ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾ ವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೨೦೦. ಪರಿಚಿಣ್ಣೋ ಮೇ ಭಗವಾತಿ ಸತ್ತ ಹಿ ಸೇಖಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪರಿಚರನ್ತಿ ನಾಮ, ಖೀಣಾಸವೇನ ಭಗವಾ ಪರಿಚಿಣ್ಣೋ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ಥೇರೋ ಏವಮಾಹ. ತೇ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂ ತಮತ್ಥಂ ನ ಜಾನಿಂಸು, ಅಜಾನನ್ತಾವ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ. ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ದೇವತಾತಿ ತೇಸಂ ಗುಣಾನಂ ಲಾಭೀ ದೇವತಾ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಮಹಾವಚ್ಛಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ದೀಘನಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ದೀಘನಖಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸೂಕರಖತಾಯನ್ತಿ ಸೂಕರಖತಾತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಲೇಣೇ. ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕಿರ ತಂ ಲೇಣಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧನ್ತರೇ ಪಥವಿಯಾ ವಡ್ಢಮಾನಾಯ ಅನ್ತೋಭೂಮಿಗತಂ ಜಾತಂ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಏಕೋ ಸೂಕರೋ ತಸ್ಸ ಛದನಪರಿಯನ್ತಸಮೀಪೇ ಪಂಸುಂ ಖಣಿ. ದೇವೇ ವುಟ್ಟೇ ಪಂಸುಧೋತೋ ಛದನಪರಿಯನ್ತೋ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ. ಏಕೋ ವನಚರಕೋ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಸೀಲವನ್ತೇಹಿ ಪರಿಭುತ್ತಲೇಣೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಪಂಸುಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಲೇಣಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಕುಟ್ಟಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ಕತ್ವಾ ದ್ವಾರವಾತಪಾನಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸುಪರಿನಿಟ್ಠಿತ-ಸುಧಾಕಮ್ಮಚಿತ್ತಕಮ್ಮರಜತಪಟ್ಟಸದಿಸಾಯ ವಾಲುಕಾಯ ಸನ್ಥತಪರಿವೇಣಂ ಲೇಣಂ ಕತ್ವಾ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ವಸನತ್ಥಾಯ ಅದಾಸಿ. ಲೇಣಂ ಗಮ್ಭೀರಂ ಅಹೋಸಿ ಓತರಿತ್ವಾ ಅಭಿರುಹಿತಬ್ಬಂ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ.

ದೀಘನಖೋತಿ ತಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ? ಸೋ ಕಿರ ಥೇರೇ ಅಡ್ಢಮಾಸಪಬ್ಬಜಿತೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಮಾತುಲೋ ಅಞ್ಞಂ ಪಾಸಣ್ಡಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನ ಚಿರಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಇದಾನಿ ಪನಸ್ಸ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗತಸ್ಸ ಅಡ್ಢಮಾಸೋ ಜಾತೋ. ಪವತ್ತಿಮ್ಪಿಸ್ಸ ನ ಸುಣಾಮಿ, ಓಜವನ್ತಂ ನು ಖೋ ಸಾಸನಂ, ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಜಾತೋ. ತಸ್ಮಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಸಮಯೇ ಥೇರೋ ಭಗವನ್ತಂ ಬೀಜಯಮಾನೋ ಠಿತೋ ಹೋತಿ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಮಾತುಲೇ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪೇನ ಠಿತಕೋವ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ’’ತಿ.

ಸಬ್ಬಂ ಮೇ ನಕ್ಖಮತೀತಿ ಸಬ್ಬಾ ಮೇ ಉಪಪತ್ತಿಯೋ ನಕ್ಖಮನ್ತಿ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ ನಕ್ಖಮನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವದತಿ. ಏತ್ತಾವತಾನೇನ ‘‘ಉಚ್ಛೇದವಾದೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ. ಭಗವಾ ಪನಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಕ್ಖರೇ ತಾವ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಯಾಪಿ ಖೋ ತೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಏಸಾಪಿ ತೇ ದಿಟ್ಠಿ ನಕ್ಖಮತೀತಿ ಏಸಾಪಿ ತೇ ಪಠಮಂ ರುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ಗಹಿತದಿಟ್ಠಿ ನಕ್ಖಮತೀತಿ. ಏಸಾ ಚೇ ಮೇ, ಭೋ ಗೋತಮ, ದಿಟ್ಠಿ ಖಮೇಯ್ಯಾತಿ ಮಯ್ಹಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬಂ ನಕ್ಖಮತೀತಿ ದಿಟ್ಠಿ, ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ಯಾ ಏಸಾ ಸಬ್ಬಂ ಮೇ ನಕ್ಖಮತೀತಿ ದಿಟ್ಠಿ, ಏಸಾ ಮೇ ಖಮೇಯ್ಯ. ಯಂ ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಮೇ ನಕ್ಖಮತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿಸ್ಸ ತಾದಿಸಮೇವ. ಯಥಾ ಸಬ್ಬಗಹಣೇನ ಗಹಿತಾಪಿ ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿ ಖಮತಿ, ಏವಮೇವಂ ತಮ್ಪಿ ಖಮೇಯ್ಯ. ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ವಾದೇ ಆರೋಪಿತಂ ದೋಸಂ ಞತ್ವಾ ತಂ ಪರಿಹರಾಮೀತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ವದತಿ, ಅತ್ಥತೋ ಪನಸ್ಸ ‘‘ಏಸಾ ದಿಟ್ಠಿ ನ ಮೇ ಖಮತೀ’’ತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಯಸ್ಸ ಪನೇಸಾ ನ ಖಮತಿ ನ ರುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಸಾಯಂ ತಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಬ್ಬಂ ಮೇ ನ ಖಮತೀತಿ ದಿಟ್ಠಿ ರುಚಿತಂ. ತೇನ ಹಿ ದಿಟ್ಠಿಅಕ್ಖಮೇನ ಅರುಚಿತೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಖಮತೀತಿ ರುಚ್ಚತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ. ನ ಪನೇಸ ತಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತಿ, ಕೇವಲಂ ತಸ್ಸಾಪಿ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಯಾ ಉಚ್ಛೇದಮೇವ ಗಣ್ಹಾತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ಅತೋ ಖೋ ತೇ, ಅಗ್ಗಿವೇಸ್ಸನ,…ಪೇ… ಅಞ್ಞಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಂ ಉಪಾದಿಯನ್ತೀತಿ. ತತ್ಥ ಅತೋತಿ ಪಜಹನಕೇಸು ನಿಸ್ಸಕ್ಕಂ, ಯೇ ಪಜಹನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಯೇ ನಪ್ಪಜಹನ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚಿಯನ್ತಿ, ತೇವ ಬಹುತರಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬಹೂ ಹಿ ಬಹುತರಾತಿ ಏತ್ಥ ಹಿಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಬಹೂ ಬಹುತರಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರತೋ ತನೂ ಹಿ ತನುತರಾತಿ ಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯೇ ಏವಮಾಹಂಸೂತಿ ಯೇ ಏವಂ ವದನ್ತಿ. ತಞ್ಚೇವ ದಿಟ್ಠಿಂ ನಪ್ಪಜಹನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಂ ಉಪಾದಿಯನ್ತೀತಿ ಮೂಲದಸ್ಸನಂ ನಪ್ಪಜಹನ್ತಿ, ಅಪರದಸ್ಸನಂ ಉಪಾದಿಯನ್ತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಸಸ್ಸತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಹಾಯ ಉಚ್ಛೇದಂ ವಾ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತಂ ವಾ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಉಚ್ಛೇದಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ಸಸ್ಸತಂ ವಾ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತಂ ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಗಹೇತುಂ, ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ಸಸ್ಸತಂ ವಾ ಉಚ್ಛೇದಂ ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಗಹೇತುಂ. ಮೂಲಸಸ್ಸತಂ ಪನ ಅಪ್ಪಹಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಸಸ್ಸತಮೇವ ಸಕ್ಕಾ ಗಹೇತುಂ. ಕಥಂ? ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ‘‘ರೂಪಂ ಸಸ್ಸತ’’ನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪರಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ‘‘ನ ಸುದ್ಧರೂಪಮೇವ ಸಸ್ಸತಂ, ವೇದನಾಪಿ ಸಸ್ಸತಾ, ವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ಸಸ್ಸತ’’ನ್ತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಉಚ್ಛೇದೇಪಿ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯಥಾ ಚ ಖನ್ಧೇಸು, ಏವಂ ಆಯತನೇಸುಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತಞ್ಚೇವ ದಿಟ್ಠಿಂ ನಪ್ಪಜಹನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಂ ಉಪಾದಿಯನ್ತೀ’’ತಿ.

ದುತಿಯವಾರೇ ಅತೋತಿ ಅಪ್ಪಜಹನಕೇಸು ನಿಸ್ಸಕ್ಕಂ, ಯೇ ನಪ್ಪಜಹನ್ತಿ, ತೇಹಿ, ಯೇ ಪಜಹನ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚಿಯನ್ತಿ, ತೇವ ತನುತರಾ ಅಪ್ಪತರಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಞ್ಚೇವ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಜಹನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಂ ನ ಉಪಾದಿಯನ್ತೀತಿ ತಞ್ಚ ಮೂಲದಸ್ಸನಂ ಪಜಹನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಞ್ಚ ದಸ್ಸನಂ ನ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಕಥಂ? ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ‘‘ರೂಪಂ ಸಸ್ಸತ’’ನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪರಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ತತ್ಥ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಓಳಾರಿಕಮೇತಂ ಮಯ್ಹಂ ದಸ್ಸನ’’ನ್ತಿ ಪಜಹತಿ ‘‘ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ರೂಪಂ ಸಸ್ಸತನ್ತಿ ದಸ್ಸನಮೇವ ಓಳಾರಿಕಂ, ವೇದನಾಪಿ ಸಸ್ಸತಾ…ಪೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ಸಸ್ಸತನ್ತಿ ದಸ್ಸನಂ ಓಳಾರಿಕಮೇವಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ. ಉಚ್ಛೇದೇಪಿ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯಥಾ ಚ ಖನ್ಧೇಸು, ಏವಂ ಆಯತನೇಸುಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ತಞ್ಚ ಮೂಲದಸ್ಸನಂ ಪಜಹನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಞ್ಚ ದಸ್ಸನಂ ನ ಗಣ್ಹನ್ತಿ.

ಸನ್ತಗ್ಗಿವೇಸ್ಸನಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆರಭಿ? ಅಯಂ ಉಚ್ಛೇದಲದ್ಧಿಕೋ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಂ ನಿಗೂಹತಿ, ತಸ್ಸಾ ಪನ ಲದ್ಧಿಯಾ ವಣ್ಣೇ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಂ ಪಾತುಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಲದ್ಧಿಯೋ ಏಕತೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವಿಭಜಿತುಂ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ.

ಸಾರಾಗಾಯ ಸನ್ತಿಕೇತಿಆದೀಸು ರಾಗವಸೇನ ವಟ್ಟೇ ರಜ್ಜನಸ್ಸ ಆಸನ್ನಾ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಸಂಯೋಜನೇನ ವಟ್ಟಸಂಯೋಜನಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ. ಅಭಿನನ್ದನಾಯಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನೇವ ಗಿಲಿತ್ವಾ ಪರಿಯಾದಿಯನಸ್ಸ ಗಹಣಸ್ಸ ಚ ಆಸನ್ನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸಾರಾಗಾಯ ಸನ್ತಿಕೇತಿಆದೀಸು ವಟ್ಟೇ ಅರಜ್ಜನಸ್ಸ ಆಸನ್ನಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಏತ್ಥ ಚ ಸಸ್ಸತದಸ್ಸನಂ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜಂ ದನ್ಧವಿರಾಗಂ, ಉಚ್ಛೇದದಸ್ಸನಂ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ ಖಿಪ್ಪವಿರಾಗಂ. ಕಥಂ? ಸಸ್ಸತವಾದೀ ಹಿ ಇಧಲೋಕಂ ಪರಲೋಕಞ್ಚ ಅತ್ಥೀತಿ ಜಾನಾತಿ, ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನಂ ಫಲಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಜಾನಾತಿ, ಕುಸಲಂ ಕರೋತಿ, ಅಕುಸಲಂ ಕರೋನ್ತೋ ಭಾಯತಿ, ವಟ್ಟಂ ಅಸ್ಸಾದೇತಿ, ಅಭಿನನ್ದತಿ. ಬುದ್ಧಾನಂ ವಾ ಬುದ್ಧಸಾವಕಾನಂ ವಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೋ ಸೀಘಂ ಲದ್ಧಿಂ ಜಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ಸಸ್ಸತದಸ್ಸನಂ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜಂ ದನ್ಧವಿರಾಗನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಉಚ್ಛೇದವಾದೀ ಪನ ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಜಾನಾತಿ, ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನಂ ಫಲಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಜಾನಾತಿ, ಕುಸಲಂ ನ ಕರೋತಿ, ಅಕುಸಲಂ ಕರೋನ್ತೋ ನ ಭಾಯತಿ, ವಟ್ಟಂ ನ ಅಸ್ಸಾದೇತಿ, ನಾಭಿನನ್ದತಿ, ಬುದ್ಧಾನಂ ವಾ ಬುದ್ಧಸಾವಕಾನಂ ವಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವೇ ಸೀಘಂ ದಸ್ಸನಂ ಪಜಹತಿ. ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ, ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅಭಿನೀಹಾರಂ ಕತ್ವಾ ಸಾವಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ. ತಸ್ಮಾ ಉಚ್ಛೇದದಸ್ಸನಂ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ ಖಿಪ್ಪವಿರಾಗನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

೨೦೨. ಸೋ ಪನ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ದಸ್ಸನಂ ಸಂವಣ್ಣೇತಿ ಪಸಂಸತಿ, ಅದ್ಧಾ ಮೇ ಸುನ್ದರಂ ದಸ್ಸನ’’ನ್ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಉಕ್ಕಂಸೇತಿ ಮೇ ಭವನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಕಞ್ಜಿಯೇನೇವ ತಿತ್ತಕಾಲಾಬು, ಉಚ್ಛೇದದಸ್ಸನೇನೇವ ಪೂರಿತೋ, ಸೋ ಯಥಾ ಕಞ್ಜಿಯಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ನ ಸಕ್ಕಾ ಲಾಬುಮ್ಹಿ ತೇಲಫಾಣಿತಾದೀನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತುಂ, ಪಕ್ಖಿತ್ತಾನಿಪಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏವಮೇವಂ ತಂ ಲದ್ಧಿಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ಅಭಬ್ಬೋ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಲಾಭಾಯ, ತಸ್ಮಾ ಲದ್ಧಿಂ ಜಹಾಪನತ್ಥಂ ತತ್ರಗ್ಗಿವೇಸ್ಸನಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ವಿಗ್ಗಹೋತಿ ಕಲಹೋ. ಏವಮೇತಾಸಂ ದಿಟ್ಠೀನಂ ಪಹಾನಂ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ವಿಗ್ಗಹಾದಿಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ತಾಸಂ ದಿಟ್ಠೀನಂ ಪಹಾನಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ಹಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಇಮಿನಾ ವಿಗ್ಗಹಾದಿನಾ’’ತಿ ತಂ ಉಚ್ಛೇದದಸ್ಸನಂ ಪಜಹತಿ.

೨೦೫. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ವಮಿತಕಞ್ಜಿಯೇ ಲಾಬುಮ್ಹಿ ಸಪ್ಪಿಫಾಣಿತಾದೀನಿ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ವಿಯ ಹದಯೇ ಅಮತೋಸಧಂ ಪೂರೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಅಯಂ ಖೋ ಪನ, ಅಗ್ಗಿವೇಸ್ಸನ, ಕಾಯೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ವಮ್ಮಿಕಸುತ್ತೇ ವುತ್ತೋ. ಅನಿಚ್ಚತೋತಿಆದೀನಿಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನೇವ. ಯೋ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಯಛನ್ದೋತಿ ಯಾ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ತಣ್ಹಾ. ಸ್ನೇಹೋತಿ ತಣ್ಹಾಸ್ನೇಹೋವ. ಕಾಯನ್ವಯತಾತಿ ಕಾಯಾನುಗಮನಭಾವೋ, ಕಾಯಂ ಅನುಗಚ್ಛನಕಕಿಲೇಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತಿಸ್ಸೋ ಖೋತಿಆದಿಮಾಹ. ಪುನ ತಾಸಂಯೇವ ವೇದನಾನಂ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಯಸ್ಮಿಂ, ಅಗ್ಗಿವೇಸ್ಸನ, ಸಮಯೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸುಖಾದೀಸು ಏಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಯತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅಞ್ಞಾ ವೇದನಾ ಅತ್ತನೋ ವಾರಂ ವಾ ಓಕಾಸಂ ವಾ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಥ ಖೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾವ ಹೋನ್ತಿ ಭಿನ್ನಉದಕಪುಪ್ಫುಳಾ ವಿಯ ಚ ಅನ್ತರಹಿತಾ ವಾ. ಸುಖಾಪಿ ಖೋತಿಆದಿ ತಾಸಂ ವೇದನಾನಂ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ.

ನ ಕೇನಚಿ ಸಂವದತೀತಿ ತಸ್ಸತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಸಸ್ಸತವಾದೀ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಉಚ್ಛೇದವಾದಿನಾಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಸಂವದತಿ, ತಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಸಸ್ಸತವಾದೀ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತವಾದಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ನ ವಿವದತಿ. ಏವಂ ತಯೋಪಿ ವಾದಾ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ. ಯಞ್ಚ ಲೋಕೇ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯಂ ಲೋಕೇ ಕಥಿತಂ ವೋಹರಿತಂ, ತೇನ ವೋಹರತಿ ಅಪರಾಮಸನ್ತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಪರಾಮಾಸಗ್ಗಾಹೇನ ಅಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಯೋ ಹೋತಿ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹಂ ಕತಾವೀ,

ಖೀಣಾಸವೋ ಅನ್ತಿಮದೇಹಧಾರೀ;

ಅಹಂ ವದಾಮೀತಿಪಿ ಸೋ ವದೇಯ್ಯ,

ಮಮಂ ವದನ್ತೀತಿಪಿ ಸೋ ವದೇಯ್ಯ;

ಲೋಕೇ ಸಮಞ್ಞಂ ಕುಸಲೋ ವಿದಿತ್ವಾ,

ವೋಹಾರಮತ್ತೇನ ಸೋ ವೋಹರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೫);

ಅಪರಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಇಮಾ ಖೋ ಚಿತ್ತ ಲೋಕಸಮಞ್ಞಾ ಲೋಕನಿರುತ್ತಿಯೋ ಲೋಕವೋಹಾರಾ ಲೋಕಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ, ಯಾಹಿ ತಥಾಗತೋ ವೋಹರತಿ ಅಪರಾಮಸ’’ನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೪೪೦).

೨೦೬. ಅಭಿಞ್ಞಾಪಹಾನಮಾಹಾತಿ ಸಸ್ಸತಾದೀಸು ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಸ್ಸತಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಜಾನಿತ್ವಾ ಸಸ್ಸತಸ್ಸ ಪಹಾನಮಾಹ, ಉಚ್ಛೇದಂ, ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ವದತಿ. ರೂಪಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ರೂಪಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ವದತೀತಿಆದಿನಾ ನಯೇನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತೋತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ. ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚೀತಿ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧೇನ ನಿರುದ್ಧೇಹಿ ಆಸವೇಹಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾವ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಚೇಸ ಪರಸ್ಸ ವಡ್ಢಿತಂ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಖುದಂ ವಿನೋದೇನ್ತೋ ವಿಯ ಪರಸ್ಸ ಆರದ್ಧಾಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಞಾಣಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಞ್ಚೇವ ಪತ್ತೋ, ಸಾವಕಪಾರಮೀಞಾಣಸ್ಸ ಚ ಮತ್ಥಕಂ, ಸೋಳಸ ಚ ಪಞ್ಞಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಠಿತೋ. ದೀಘನಖೋ ಪನ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ಸರಣೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತೋ.

ಭಗವಾ ಪನ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಸೂರಿಯೇ ಧರಮಾನೇಯೇವ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಾ ಓರುಯ್ಹ ವೇಳುವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಾವಕಸನ್ನಿಪಾತಮಕಾಸಿ, ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ. ತತ್ರಿಮಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ – ಮಾಘನಕ್ಖತ್ತೇನ ಯುತ್ತೋ ಪುಣ್ಣಮಉಪೋಸಥದಿವಸೋ, ಕೇನಚಿ ಅನಾಮನ್ತಿತಾನಿ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋಯೇವ ಧಮ್ಮತಾಯ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಿ ಅಡ್ಢತೇಲಸಾನಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ, ತೇಸು ಏಕೋಪಿ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ವಾ ಸೋತಾಪನ್ನ-ಸಕದಾಗಾಮಿ-ಅನಾಗಾಮಿ-ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕ-ಅರಹನ್ತೇಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರೋ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇ ಛಳಭಿಞ್ಞಾವ, ಏಕೋಪಿ ಚೇತ್ಥ ಸತ್ಥಕೇನ ಕೇಸೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುನೋಯೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ದೀಘನಖಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦೭. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಗ್ಯಾಗಾರೇತಿ ಅಗ್ಗಿಹೋಮಸಾಲಯಂ. ತಿಣಸನ್ಥಾರಕೇತಿ ದ್ವೇ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ ಮಾತುಲೋ ಚ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಚ. ತೇಸು ಮಾತುಲೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ, ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋಪಿ ಸಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ರಮಣೀಯಂ ದೇವಗಬ್ಭಸದಿಸಂ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪಹಾಯ ತತ್ಥ ಛಾರಿಕತಿಣಕಚವರಾದೀಹಿ ಉಕ್ಲಾಪೇ ಅಗ್ಯಾಗಾರೇ ತಿಣಸನ್ಥಾರಕಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಪರಸಙ್ಗಹಕರಣತ್ಥಂ ಕತಿಪಾಹಂ ವಸಿತ್ಥ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ತಂದಿವಸಮೇವ, ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತಂ ಅಗ್ಯಾಗಾರಂ ಗಾಮೂಪಚಾರೇ ದಾರಕದಾರಿಕಾಹಿ ಓಕಿಣ್ಣಂ ಅವಿವಿತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ನಿಚ್ಚಕಾಲಮ್ಪಿ ದಿವಸಭಾಗಂ ತಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಸಾಯಂ ವಾಸತ್ಥಾಯ ತತ್ಥ ಉಪಗಚ್ಛತಿ.

ಅದ್ದಸಾ ಖೋ…ಪೇ… ತಿಣಸನ್ಥಾರಕಂ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞೇಸು ದಿವಸೇಸು ತಿಣಸನ್ಥಾರಕಂ ಸಙ್ಘರಿತ್ವಾ ಸಞ್ಞಾಣಂ ಕತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ತಂದಿವಸಂ ಪನ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾವ ಅಗಮಾಸಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತದಾ ಹಿ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾವ ಅದ್ದಸ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಾಗಣ್ಡಿಯೋ ಇಧಾಗನ್ತ್ವಾ ಇಮಂ ತಿಣಸನ್ಥಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಾರದ್ವಾಜೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತಿಣಸನ್ಥಾರಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಅಥಾಹಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ. ಪರೇಸಂ ಸಙ್ಗಹಕರಣತ್ಥಮೇವ ಹಿ ಮಯಾ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರಿತಾ’’ತಿ ತಿಣಸನ್ಥಾರಕಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾವ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸಮಣಸೇಯ್ಯಾನುರೂಪಂ ಮಞ್ಞೇತಿ ಇಮಂ ತಿಣಸನ್ಥಾರಕಂ ‘‘ಸಮಣಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಮಞ್ಞಾಮಿ. ನ ಚ ಅಸಞ್ಞತಸಮಣಸ್ಸ ನಿವುತ್ಥಟ್ಠಾನಮೇತಂ. ತಥಾಹೇತ್ಥ ಹತ್ಥೇನ ಆಕಡ್ಢಿತಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಪಾದೇನ ಆಕಡ್ಢಿತಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಸೀಸೇನ ಪಹಟಟ್ಠಾನಂ ವಾ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಅನಾಕುಲೋ ಅನಾಕಿಣ್ಣೋ ಅಭಿನ್ನೋ ಛೇಕೇನ ಚಿತ್ತಕಾರೇನ ತೂಲಿಕಾಯ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೋ ವಿಯ. ಸಞ್ಞತಸಮಣಸ್ಸ ವಸಿತಟ್ಠಾನಂ, ಕಸ್ಸ ಭೋ ವಸಿತಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಭೂನಹುನೋತಿ ಹತವಡ್ಢಿನೋ ಮರಿಯಾದಕಾರಕಸ್ಸ. ಕಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ? ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ವಡ್ಢಿಪಞ್ಞಾಪನಲದ್ಧಿಕತ್ತಾ. ಅಯಞ್ಹಿ ತಸ್ಸ ಲದ್ಧಿ – ಚಕ್ಖು ಬ್ರೂಹೇತಬ್ಬಂ ವಡ್ಢೇತಬ್ಬಂ, ಅದಿಟ್ಠಂ ದಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ದಿಟ್ಠಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ. ಸೋತಂ ಬ್ರೂಹೇತಬ್ಬಂ ವಡ್ಢೇತಬ್ಬಂ, ಅಸುತಂ ಸೋತಬ್ಬಂ, ಸುತಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ. ಘಾನಂ ಬ್ರೂಹೇತಬ್ಬಂ ವಡ್ಢೇತಬ್ಬಂ, ಅಘಾಯಿತಂ ಘಾಯಿತಬ್ಬಂ, ಘಾಯಿತಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ. ಜಿವ್ಹಾ ಬ್ರೂಹೇತಬ್ಬಾ ವಡ್ಢೇತಬ್ಬಾ, ಅಸ್ಸಾಯಿತಂ ಸಾಯಿತಬ್ಬಂ, ಸಾಯಿತಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ. ಕಾಯೋ ಬ್ರೂಹೇತಬ್ಬೋ ವಡ್ಢೇತಬ್ಬೋ, ಅಫುಟ್ಠಂ ಫುಸಿತಬ್ಬಂ, ಫುಟ್ಠಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ. ಮನೋ ಬ್ರೂಹೇತಬ್ಬೋ ವಡ್ಢೇತಬ್ಬೋ, ಅವಿಞ್ಞಾತಂ ವಿಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ವಿಞ್ಞಾತಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಸೋ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ವಡ್ಢಿಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ. ಭಗವಾ ಪನ –

‘‘ಚಕ್ಖುನಾ ಸಂವರೋ ಸಾಧು, ಸಾಧು ಸೋತೇನ ಸಂವರೋ;

ಘಾನೇನ ಸಂವರೋ ಸಾಧು, ಸಾಧು ಜಿವ್ಹಾಯ ಸಂವರೋ.

ಕಾಯೇನ ಸಂವರೋ ಸಾಧು, ಸಾಧು ವಾಚಾಯ ಸಂವರೋ;

ಮನಸಾ ಸಂವರೋ ಸಾಧು, ಸಾಧು ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಂವರೋ;

ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಂವುತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೩೬೦-೩೬೧) –

ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಸಂವರಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ‘‘ವಡ್ಢಿಹತೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಮರಿಯಾದಕಾರಕೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ‘‘ಭೂನಹುನೋ’’ತಿ ಆಹ.

ಅರಿಯೇ ಞಾಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಕುಸಲೇತಿ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಕಾರಣಧಮ್ಮೇ ಅನವಜ್ಜೇ. ಇಮಿನಾ ಕಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ? ಏವರೂಪಸ್ಸ ನಾಮ ಉಗ್ಗತಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾತಸ್ಸ ಯಸಸ್ಸಿನೋ ಉಪರಿ ವಾಚಂ ಭಾಸಮಾನೇನ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ಮುಖೇ ಆರಕ್ಖಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಭಾಸಿತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಮಾ ಸಹಸಾ ಅಭಾಸಿ, ಮುಖೇ ಆರಕ್ಖಂ ಠಪೇಹೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ನೋ ಸುತ್ತೇ ಓಚರತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸುತ್ತೇ ಏವಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ನ ಮಯಂ ಮುಖಾರುಳ್ಹಿಚ್ಛಾಮತ್ತಂ ವದಾಮ, ಸುತ್ತೇ ಚ ನಾಮ ಆಗತಂ ವದಮಾನಾ ಕಸ್ಸ ಭಾಯೇಯ್ಯಾಮ, ತಸ್ಮಾ ಸಮ್ಮುಖಾಪಿ ನಂ ವದೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋತಿ ಮಮ ರಕ್ಖನತ್ಥಾಯ ಅನುಸ್ಸುಕ್ಕೋ ಅವಾವಟೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವುತ್ತೋವ ನಂ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಮಯಾ ವುತ್ತೋವ ಹುತ್ವಾ ಅಪುಚ್ಛಿತೋವ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಅಮ್ಬಜಮ್ಬೂಆದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಯ ಅಪೂರಯಮಾನೋ ಮಯಾ ಕಥಿತನಿಯಾಮೇನ ಭವಂ ಭಾರದ್ವಾಜೋ ವದೇಯ್ಯ, ವದಸ್ಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ.

೨೦೮. ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋತಿ ಸತ್ಥಾ ಆಲೋಕಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಂ ತತ್ಥ ಆಗತಂ ಅದ್ದಸ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಜನಾನಂ ಭಾಸಮಾನಾನಂ ದಿಬ್ಬಸೋತೇನ ಸದ್ದಮ್ಪಿ ಅಸ್ಸೋಸಿ. ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವುಟ್ಠಿತೋ. ಸಂವಿಗ್ಗೋತಿ ಪೀತಿಸಂವೇಗೇನ ಸಂವಿಗ್ಗೋ ಚಲಿತೋ ಕಮ್ಪಿತೋ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ನೇವ ಮಾಗಣ್ಡಿಯೇನ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಆರೋಚಿತಂ, ನ ಮಯಾ. ಅಮ್ಹೇ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೋ ಏತ್ಥ ತತಿಯೋಪಿ ನತ್ಥಿ, ಸುತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸದ್ದೋ ತಿಖಿಣಸೋತೇನ ಪುರಿಸೇನಾ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನವನವುತಿಲೋಮಕೂಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಉದ್ಧಗ್ಗಾನಿ ಅಕಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಂವಿಗ್ಗೋ ಲೋಮಹಟ್ಠಜಾತೋ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಮಾಗಣ್ಡಿಯೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋತಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ಪಭಿನ್ನಮುಖಂ ವಿಯ ಬೀಜಂ ಪರಿಪಾಕಗತಂ ಞಾಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಸನ್ನಿಸೀದಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಆಹಿಣ್ಡಮಾನೋ ಪುನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಮಾಗಣ್ಡಿಯೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

೨೦೯. ಸತ್ಥಾ – ‘‘ಏವಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಮಾಗಣ್ಡಿಯ, ಮಂ ಅವಚಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾವ ಚಕ್ಖುಂ ಖೋ, ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾತಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ತತ್ಥ ವಸನಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ರೂಪಂ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಆರಾಮೋತಿ ಚಕ್ಖು ರೂಪಾರಾಮಂ. ರೂಪೇ ರತನ್ತಿ ರೂಪರತಂ. ರೂಪೇನ ಚಕ್ಖು ಆಮೋದಿತಂ ಪಮೋದಿತನ್ತಿ ರೂಪಸಮುದಿತಂ. ದನ್ತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಂ. ಗುತ್ತನ್ತಿ ಗೋಪಿತಂ. ರಕ್ಖಿತನ್ತಿ ಠಪಿತರಕ್ಖಂ. ಸಂವುತನ್ತಿ ಪಿಹಿತಂ. ಸಂವರಾಯಾತಿ ಪಿಧಾನತ್ಥಾಯ.

೨೧೦. ಪರಿಚಾರಿತಪುಬ್ಬೋತಿ ಅಭಿರಮಿತಪುಬ್ಬೋ. ರೂಪಪರಿಳಾಹನ್ತಿ ರೂಪಂ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಪರಿಳಾಹಂ. ಇಮಸ್ಸ ಪನ ತೇ, ಮಾಗಣ್ಡಿಯ, ಕಿಮಸ್ಸ ವಚನೀಯನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ರೂಪಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ತಯಾ ಕಿಂ ವಚನಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅಸ್ಸ, ವುಡ್ಢಿಹತೋ ಮರಿಯಾದಕಾರಕೋತಿ ಇದಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ನ ಕಿಞ್ಚಿ, ಭೋ ಗೋತಮಾತಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ. ಸೇಸದ್ವಾರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೨೧೧. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ತಯಾ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ, ಅಹಞ್ಚ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಹಮ್ಪಿ ತೇ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಹಂ ಖೋ ಪನಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾತಿ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ. ತತ್ಥ ವಸ್ಸಿಕೋತಿಆದೀಸು ಯತ್ಥ ಸುಖಂ ಹೋತಿ ವಸ್ಸಕಾಲೇ ವಸಿತುಂ, ಅಯಂ ವಸ್ಸಿಕೋ. ಇತರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಚನತ್ಥೋ – ವಸ್ಸಂ ವಾಸೋ ವಸ್ಸಂ, ವಸ್ಸಂ ಅರಹತೀತಿ ವಸ್ಸಿಕೋ. ಇತರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ತತ್ಥ ವಸ್ಸಿಕೋ ಪಾಸಾದೋ ನಾತಿಉಚ್ಚೋ ಹೋತಿ ನಾತಿನೀಚೋ, ದ್ವಾರವಾತಪಾನಾನಿಪಿಸ್ಸ ನಾತಿತನೂನಿ ನಾತಿಬಹೂನಿ, ಭೂಮತ್ಥರಣಪಚ್ಚತ್ಥರಣಖಜ್ಜಭೋಜ್ಜಾನಿಪೇತ್ಥ ಮಿಸ್ಸಕಾನೇವ ವಟ್ಟನ್ತಿ. ಹೇಮನ್ತಿಕೇ ಥಮ್ಭಾಪಿ ಭಿತ್ತಿಯೋಪಿ ನೀಚಾ ಹೋನ್ತಿ, ದ್ವಾರವಾತಪಾನಾನಿ ತನುಕಾನಿ ಸುಖುಮಚ್ಛಿದ್ದಾನಿ. ಉಣ್ಹಪವೇಸನತ್ಥಾಯ ಭಿತ್ತಿನಿಯೂಹಾನಿ ನೀಹರೀಯನ್ತಿ. ಭೂಮತ್ಥರಣಪಚ್ಚತ್ಥರಣನಿವಾಸನಪಾರುಪನಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಉಣ್ಹವೀರಿಯಾನಿ ಕಮ್ಬಲಾದೀನಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ. ಖಜ್ಜಭೋಜ್ಜಂ ಸಿನಿದ್ಧಂ ಕಟುಕಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಞ್ಚ. ಗಿಮ್ಹಿಕೇ ಥಮ್ಭಾಪಿ ಭಿತ್ತಿಯೋಪಿ ಉಚ್ಚಾ ಹೋನ್ತಿ. ದ್ವಾರವಾತಪಾನಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಬಹೂನಿ ವಿಪುಲಜಾಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ. ಭೂಮತ್ಥರಣಾದೀನಿ ದುಕೂಲಮಯಾನಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ಖಜ್ಜಭೋಜ್ಜಾನಿ ಮಧುರರಸಸೀತವೀರಿಯಾನಿ. ವಾತಪಾನಸಮೀಪೇಸು ಚೇತ್ಥ ನವ ಚಾಟಿಯೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಉದಕಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ನೀಲುಪ್ಪಲಾದೀಹಿ ಸಞ್ಛಾದೇನ್ತಿ. ತೇಸು ತೇಸು ಪದೇಸೇಸು ಉದಕಯನ್ತಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ, ಯೇಹಿ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ವಿಯ ಉದಕಧಾರಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಅಟ್ಠಸತಸುವಣ್ಣಘಟೇ ಚ ರಜತಘಟೇ ಚ ಗನ್ಧೋದಕಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ನೀಲುಪ್ಪಲಗಚ್ಛಕೇ ಕತ್ವಾ ಸಯನಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಪಯಿಂಸು. ಮಹನ್ತೇಸು ಲೋಹಕಟಾಹೇಸು ಗನ್ಧಕಲಲಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ನೀಲುಪ್ಪಲಪದುಮಪುಣ್ಡರೀಕಾನಿ ರೋಪೇತ್ವಾ ಉತುಗ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಠಪೇಸುಂ. ಸೂರಿಯರಸ್ಮೀಹಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪುಪ್ಫನ್ತಿ. ನಾನಾವಿಧಾ ಭಮರಗಣಾ ಪಾಸಾದಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪುಪ್ಫೇಸು ರಸಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ಪಾಸಾದೋ ಅತಿಸುಗನ್ಧೋ ಹೋತಿ. ಯಮಕಭಿತ್ತಿಯಾ ಅನ್ತರೇ ಲೋಹನಾಳಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನವಭೂಮಿಕಪಾಸಾದಸ್ಸ ಉಪರಿ ಆಕಾಸಙ್ಗಣೇ ರತನಮಣ್ಡಪಮತ್ಥಕೇ ಸುಖುಮಚ್ಛಿದ್ದಕಂ ಜಾಲಂ ಬದ್ಧಂ ಅಹೋಸಿ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸುಕ್ಖಮಹಿಂಸಚಮ್ಮಂ ಪಸಾರೇತಿ. ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಉದಕಕೀಳನವೇಲಾಯ ಮಹಿಂಸಚಮ್ಮೇ ಪಾಸಾಣಗುಳೇ ಖಿಪನ್ತಿ, ಮೇಘಥನಿತಸದ್ದೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಹೇಟ್ಠಾ ಯನ್ತಂ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತಿ, ಉದಕಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಜಾಲಮತ್ಥಕೇ ಪತತಿ, ವಸ್ಸಪತನಸಲಿಲಂ ವಿಯ ಹೋತಿ. ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ನೀಲಪಟಂ ನಿವಾಸೇತಿ, ನೀಲಪಟಂ ಪಾರುಪತಿ, ನೀಲಪಸಾಧನಂ ಪಸಾಧೇತಿ. ಪರಿವಾರಾಪಿಸ್ಸ ಚತ್ತಾಲೀಸನಾಟಕಸಹಸ್ಸಾನಿ ನೀಲವತ್ಥಾಭರಣಾನೇವ ನೀಲವಿಲೇಪನಾನಿ ಹುತ್ವಾ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ರತನಮಣ್ಡಪಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ದಿವಸಭಾಗಂ ಉದಕಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತೋ ಸೀತಲಂ ಉತುಸುಖಂ ಅನುಭೋತಿ.

ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಚತ್ತಾರೋ ಸರಾ ಹೋನ್ತಿ. ದಿವಾಕಾಲೇ ನಾನಾವಣ್ಣಸಕುಣಗಣಾ ಪಾಚೀನಸರತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ವಿರವಮಾನಾ ಪಾಸಾದಮತ್ಥಕೇನ ಪಚ್ಛಿಮಸರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಪಚ್ಛಿಮಸರತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಪಾಚೀನಸರಂ, ಉತ್ತರಸರತೋ ದಕ್ಖಿಣಸರಂ, ದಕ್ಖಿಣಸರತೋ ಉತ್ತರಸರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅನ್ತರವಸ್ಸಸಮಯೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಹೇಮನ್ತಿಕಪಾಸಾದೋ ಪನ ಪಞ್ಚಭೂಮಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ವಸ್ಸಿಕಪಾಸಾದೋ ಸತ್ತಭೂಮಿಕೋ.

ನಿಪ್ಪುರಿಸೇಹೀತಿ ಪುರಿಸವಿರಹಿತೇಹಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚೇತ್ಥ ತೂರಿಯಾನೇವ ನಿಪ್ಪುರಿಸಾನಿ, ಸಬ್ಬಟ್ಠಾನಾನಿಪಿ ನಿಪ್ಪುರಿಸಾನೇವ. ದೋವಾರಿಕಾಪಿ ಇತ್ಥಿಯೋವ, ನ್ಹಾಪನಾದಿಪರಿಕಮ್ಮಕರಾಪಿ ಇತ್ಥಿಯೋವ. ರಾಜಾ ಕಿರ – ‘‘ತಥಾರೂಪಂ ಇಸ್ಸರಿಯಸುಖಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಮಾನಸ್ಸ ಪುರಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಪರಿಸಙ್ಕಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಾ ಮೇ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇಸು ಇತ್ಥಿಯೋವ ಠಪೇಸಿ. ತಾಯ ರತಿಯಾ ರಮಮಾನೋತಿ ಇದಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಿಕಫಲಸಮಾಪತ್ತಿರತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

೨೧೨. ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಖತ್ತಿಯಾನಂ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪತ್ಥನಾ ಹೋತಿ, ಮಹಾ ಚ ನೇಸಂ ಪಪಞ್ಚೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಮನ್ತೇಹಿ ಅತಿತ್ತಾ ಮನ್ತೇ ಗವೇಸನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ, ಗಹಪತಿನೋ ಪನ ಮುದ್ದಾಗಣನಮತ್ತಂ ಉಗ್ಗಹಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂಯೇವ ಅನುಭವನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಖತ್ತಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಆವಟ್ಟೇಯ್ಯಾತಿ ಮಾನುಸಕಕಾಮಹೇತು ಆವಟ್ಟೋ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಾತಿ ವಿಸಿಟ್ಠತರಾ. ಪಣೀತತರಾತಿ ಅತಪ್ಪಕತರಾ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಕುಸಗ್ಗೇನುದಕಮಾದಾಯ, ಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಂ ಮಿನೇ;

ಏವಂ ಮಾನುಸಕಾ ಕಾಮಾ, ದಿಬ್ಬಕಾಮಾನ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೧.೩೮೯) –

ಸಮಧಿಗಯ್ಹ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ದಿಬ್ಬಸುಖಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತತೋ ವಿಸಿಟ್ಠತರಾ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ.

ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ ಪನೇತ್ಥ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತಕಾಲೋ ವಿಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ತೀಸು ಪಾಸಾದೇಸು ಚತ್ತಾಲೀಸಸಹಸ್ಸಇತ್ಥಿಮಜ್ಝೇ ಮೋದನಕಾಲೋ, ತಸ್ಸ ಸುಚರಿತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಕಾಲೋ ವಿಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ಕತ್ವಾ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಟಿವಿದ್ಧಕಾಲೋ, ತಸ್ಸ ನನ್ದನವನೇ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನಕಾಲೋ ವಿಯ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಿಕಫಲಸಮಾಪತ್ತಿರತಿಯಾ ವೀತಿವತ್ತನಕಾಲೋ, ತಸ್ಸ ಮಾನುಸಕಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಕಾಮಗುಣಾನಂ ಅಪತ್ಥನಕಾಲೋ ವಿಯ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಿಕಫಲಸಮಾಪತ್ತಿರತಿಯಾ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ಹೀನಜನಸುಖಸ್ಸ ಅಪತ್ಥನಕಾಲೋತಿ.

೨೧೩. ಸುಖೀತಿ ಪಠಮಂ ದುಕ್ಖಿತೋ ಪಚ್ಛಾ ಸುಖಿತೋ ಅಸ್ಸ. ಸೇರೀತಿ ಪಠಮಂ ವೇಜ್ಜದುತಿಯಕೋ ಪಚ್ಛಾ ಸೇರೀ ಏಕಕೋ ಭವೇಯ್ಯ. ಸಯಂವಸೀತಿ ಪಠಮಂ ವೇಜ್ಜಸ್ಸ ವಸೇ ವತ್ತಮಾನೋ ವೇಜ್ಜೇನ ನಿಸೀದಾತಿ ವುತ್ತೇ ನಿಸೀದಿ, ನಿಪಜ್ಜಾತಿ ವುತ್ತೇ ನಿಪಜ್ಜಿ, ಭುಞ್ಜಾತಿ ವುತ್ತೇ ಭುಞ್ಜಿ, ಪಿವಾತಿ ವುತ್ತೇ ಪಿವಿ, ಪಚ್ಛಾ ಸಯಂವಸೀ ಜಾತೋ. ಯೇನ ಕಾಮಂ ಗಮೋತಿ ಪಠಮಂ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತುಂ ನಾಲತ್ಥ, ಪಚ್ಛಾ ರೋಗೇ ವೂಪಸನ್ತೇ ವನದಸ್ಸನ-ಗಿರಿದಸ್ಸನ-ಪಬ್ಬತದಸ್ಸನಾದೀಸುಪಿ ಯೇನಕಾಮಂ ಗಮೋ ಜಾತೋ, ಯತ್ಥ ಯತ್ಥೇವ ಗನ್ತುಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ.

ಏತ್ಥಾಪಿ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ಪುರಿಸಸ್ಸ ಕುಟ್ಠಿಕಾಲೋ ವಿಯ ಹಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಸನಕಾಲೋ, ಅಙ್ಗಾರಕಪಲ್ಲಂ ವಿಯ ಏಕಂ ಕಾಮವತ್ಥು, ದ್ವೇ ಕಪಲ್ಲಾನಿ ವಿಯ ದ್ವೇ ವತ್ಥೂನಿ, ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಪನ ದೇವರಞ್ಞೋ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಕೋಟಿಯಾನಿ ಅಙ್ಗಾರಕಪಲ್ಲಾನಿ ವಿಯ ಅಡ್ಢತಿಯನಾಟಕಕೋಟಿಯೋ, ನಖೇಹಿ ವಣಮುಖಾನಿ ತಚ್ಛೇತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರಕಪಲ್ಲೇ ಪರಿತಾಪನಂ ವಿಯ ವತ್ಥುಪಟಿಸೇವನಂ, ಭೇಸಜ್ಜಂ ಆಗಮ್ಮ ಅರೋಗಕಾಲೋ ವಿಯ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚ ಆನಿಸಂಸಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಬುದ್ಧಭೂತಕಾಲೇ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಿಕಫಲಸಮಾಪತ್ತಿರತಿಯಾ ವೀತಿವತ್ತನಕಾಲೋ, ಅಞ್ಞಂ ಕುಟ್ಠಿಪುರಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಪತ್ಥನಕಾಲೋ ವಿಯ ತಾಯ ರತಿಯಾ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ಹೀನಜನರತಿಯಾ ಅಪತ್ಥನಕಾಲೋತಿ.

೨೧೪. ಉಪಹತಿನ್ದ್ರಿಯೋತಿ ಕಿಮಿರಕುಟ್ಠೇನ ನಾಮ ಉಪಹತಕಾಯಪ್ಪಸಾದೋ. ಉಪಹತಿನ್ದ್ರಿಯಾತಿ ಉಪಹತಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಾ. ತೇ ಯಥಾ ಸೋ ಉಪಹತಕಾಯಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಕುಟ್ಠೀ ದುಕ್ಖಸಮ್ಫಸ್ಸಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅಗ್ಗಿಸ್ಮಿಂ ಸುಖಮಿತಿ ವಿಪರೀತಸಞ್ಞಂ ಪಚ್ಚಲತ್ಥ, ಏವಂ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಉಪಹತತ್ತಾ ದುಕ್ಖಸಮ್ಫಸ್ಸೇಸ್ವೇವ ಕಾಮೇಸು ಸುಖಮಿತಿ ವಿಪರೀತಸಞ್ಞಂ ಪಚ್ಚಲತ್ಥುಂ.

೨೧೫. ಅಸುಚಿತರಾನಿ ಚೇವಾತಿಆದೀಸು ಪಕತಿಯಾವ ತಾನಿ ಅಸುಚೀನಿ ಚ ದುಗ್ಗನ್ಧಾನಿ ಚ ಪೂತೀನಿ ಚ, ಇದಾನಿ ಪನ ಅಸುಚಿತರಾನಿ ಚೇವ ದುಗ್ಗನ್ಧತರಾನಿ ಚ ಪೂತಿತರಾನಿ ಚ ಹೋನ್ತಿ. ಕಾಚೀತಿ ತಸ್ಸ ಹಿ ಪರಿತಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಚ ಕಣ್ಡೂವನ್ತಸ್ಸ ಚ ಪಾಣಕಾ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸನ್ತಿ, ದುಟ್ಠಲೋಹಿತದುಟ್ಠಪುಬ್ಬಾ ಪಗ್ಘರನ್ತಿ. ಏವಮಸ್ಸ ಕಾಚಿ ಅಸ್ಸಾದಮತ್ತಾ ಹೋತಿ.

ಆರೋಗ್ಯಪರಮಾತಿ ಗಾಥಾಯ ಯೇ ಕೇಚಿ ಧನಲಾಭಾ ವಾ ಯಸಲಾಭಾ ವಾ ಪುತ್ತಲಾಭಾ ವಾ ಅತ್ಥಿ, ಆರೋಗ್ಯಂ ತೇಸಂ ಪರಮಂ ಉತ್ತಮಂ, ನತ್ಥಿ ತತೋ ಉತ್ತರಿತರೋ ಲಾಭೋತಿ, ಆರೋಗ್ಯಪರಮಾ ಲಾಭಾ. ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಝಾನಸುಖಂ ವಾ ಮಗ್ಗಸುಖಂ ವಾ ಫಲಸುಖಂ ವಾ ಅತ್ಥಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ತತ್ಥ ಪರಮಂ, ನತ್ಥಿ ತತೋ ಉತ್ತರಿತರಂ ಸುಖನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಮಂ ಸುಖಂ. ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗಾನನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಮಗ್ಗಾನಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಗಮನೇನೇವ ಅಮತಗಾಮೀನಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಖೇಮೋ, ನತ್ಥಿ ತತೋ ಖೇಮತರೋ ಅಞ್ಞೋ ಮಗ್ಗೋ. ಅಥ ವಾ ಖೇಮಂ ಅಮತಗಾಮಿನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಖೇಮನ್ತಿಪಿ ಅಮತನ್ತಿಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ. ಯಾವತಾ ಪುಥುಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪರಪ್ಪವಾದಾ ಖೇಮಗಾಮಿನೋ ಚ ಅಮತಗಾಮಿನೋ ಚಾತಿ ಲದ್ಧಿವಸೇನ ಗಹಿತಾ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ತೇಸಂ ಖೇಮಅಮತಗಾಮೀನಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಪರಮೋ ಉತ್ತಮೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ.

೨೧೬. ಆಚರಿಯಪಾಚರಿಯಾನನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾನಞ್ಚೇವ ಆಚರಿಯಾಚರಿಯಾನಞ್ಚ. ಸಮೇತೀತಿ ಏಕನಾಳಿಯಾ ಮಿತಂ ವಿಯ ಏಕತುಲಾಯ ತುಲಿತಂ ವಿಯ ಸದಿಸಂ ಹೋತಿ ನಿನ್ನಾನಾಕರಣಂ. ಅನೋಮಜ್ಜತೀತಿ ಪಾಣಿಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಓತಾರೇನ್ತೋ ಮಜ್ಜತಿ – ‘‘ಇದಂ ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಆರೋಗ್ಯಂ, ಇದಂ ತಂ ನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ ಕಾಲೇನ ಸೀಸಂ ಕಾಲೇನ ಉರಂ ಪರಿಮಜ್ಜನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

೨೧೭. ಛೇಕನ್ತಿ ಸಮ್ಪನ್ನಂ. ಸಾಹುಳಿಚೀರೇನಾತಿ ಕಾಳಕೇಹಿ ಏಳಕಲೋಮೇಹಿ ಕತಥೂಲಚೀರೇನ. ಸಙ್ಕಾರಚೋಳಕೇನಾತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಕಾಲೇನ ದಸಾಯ ಕಾಲೇನ ಅನ್ತೇ ಕಾಲೇನ ಮಜ್ಝೇ ಪರಿಮಜ್ಜನ್ತೋ ನಿಚ್ಛಾರೇಯ್ಯ, ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಬ್ಬಕೇಹೇಸಾತಿ ಪುಬ್ಬಕೇಹಿ ಏಸಾ. ವಿಪಸ್ಸೀಪಿ ಹಿ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಕಸ್ಸಪೋಪಿ ಭಗವಾ ಚತುಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ, ‘‘ಅತ್ಥನಿಸ್ಸಿತಗಾಥಾ’’ತಿ ಮಹಾಜನೋ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿ. ಸತ್ಥರಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಅಪರಭಾಗೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ ಅನ್ತರಂ ಪವಿಟ್ಠಾ. ತೇ ಪೋತ್ಥಕಗತಂ ಕತ್ವಾ ಪದದ್ವಯಮೇವ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಂಸು. ತೇನಾಹ – ಸಾ ಏತರಹಿ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಪುಥುಜ್ಜನಗಾಥಾತಿ.

೨೧೮. ರೋಗೋವ ಭೂತೋತಿ ರೋಗಭೂತೋ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅರಿಯಂ ಚಕ್ಖುನ್ತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಞ್ಚೇವ ಮಗ್ಗಞಾಣಞ್ಚ. ಪಹೋತೀತಿ ಸಮತ್ಥೋ. ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಉದ್ಧಂವಿರೇಚನಂ ಅಧೋವಿರೇಚನಂ ಅಞ್ಜನಞ್ಚಾತಿ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕರೇಯ್ಯ.

೨೧೯. ನ ಚಕ್ಖೂನಿ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯಾತಿ ಯಸ್ಸ ಹಿ ಅನ್ತರಾ ಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹಾದಿಪಲಿವೇಠೇನ ಚಕ್ಖುಪಸಾದೋ ಉಪಹತೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಛೇಕಂ ವೇಜ್ಜಂ ಆಗಮ್ಮ ಸಪ್ಪಾಯಭೇಸಜ್ಜಂ ಸೇವನ್ತೋ ಚಕ್ಖೂನಿ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ ನಾಮ. ಜಚ್ಚನ್ಧಸ್ಸ ಪನ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂಯೇವ ವಿನಟ್ಠಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ನ ಲಭತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ಚಕ್ಖೂನಿ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

೨೨೦. ದುತಿಯವಾರೇ ಜಚ್ಚನ್ಧೋತಿ ಜಾತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಿತ್ತಾದಿಪಲಿವೇಠೇನ ಅನ್ಧೋ. ಅಮುಸ್ಮಿನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತೇ. ಅಮಿತ್ತತೋಪಿ ದಹೇಯ್ಯಾತಿ ಅಮಿತ್ತೋ ಮೇ ಅಯನ್ತಿ ಏವಂ ಅಮಿತ್ತತೋ ಠಪೇಯ್ಯ. ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇಮಿನಾ ಚಿತ್ತೇನಾತಿ ವಟ್ಟೇ ಅನುಗತಚಿತ್ತೇನ. ತಸ್ಸ ಮೇ ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾತಿ ಏಕಸನ್ಧಿ ದ್ವಿಸಙ್ಖೇಪೋ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೋ ಕಥಿತೋ, ವಟ್ಟಂ ವಿಭಾವಿತಂ.

೨೨೧. ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಧಮ್ಮಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಪಟಿಪದಂ. ಇಮೇ ರೋಗಾ ಗಣ್ಡಾ ಸಲ್ಲಾತಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉಪಾದಾನನಿರೋಧಾತಿ ವಿವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಸನ್ದಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೨೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಸನ್ದಕಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪಿಲಕ್ಖಗುಹಾಯನ್ತಿ ತಸ್ಸಾ ಗುಹಾಯ ದ್ವಾರೇ ಪಿಲಕ್ಖರುಕ್ಖೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಿಲಕ್ಖಗುಹಾತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತಾ. ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋತಿ ವಿವೇಕತೋ ವುಟ್ಠಿತೋ. ದೇವಕತಸೋಬ್ಭೋತಿ ವಸ್ಸೋದಕೇನೇವ ತಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಜಾತೋ ಮಹಾಉದಕರಹದೋ. ಗುಹಾದಸ್ಸನಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಗುಹಾತಿ ಪಂಸುಗುಹಾ. ಸಾ ಉನ್ನಮೇ ಉದಕಮುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಅಹೋಸಿ, ಏಕತೋ ಉಮಙ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಖಾಣುಕೇ ಚ ಪಂಸುಞ್ಚ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಥಮ್ಭೇ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಮತ್ಥಕೇ ಪದರಚ್ಛನ್ನಗೇಹಸಙ್ಖೇಪೇನ ಕತಾ, ತತ್ಥ ತೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ವಸನ್ತಿ. ಸಾ ವಸ್ಸಾನೇ ಉದಕಪುಣ್ಣಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ನಿದಾಘೇ ತತ್ಥ ವಸನ್ತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಗುಹಾದಸ್ಸನಾಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ವಿಹಾರದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಹಿ ಅನಮತಗ್ಗಿಯಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಮುದ್ದಪಬ್ಬತದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವಾಪಿ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ.

ಉನ್ನಾದಿನಿಯಾತಿ ಉಚ್ಚಂ ನದಮಾನಾಯ. ಏವಂ ನದಮಾನಾಯ ಚಸ್ಸಾ ಉದ್ಧಙ್ಗಮನವಸೇನ ಉಚ್ಚೋ, ದಿಸಾಸು ಪತ್ಥಟವಸೇನ ಮಹಾಸದ್ದೋತಿ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಹಾಸದ್ದೋ, ತಾಯ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಹಾಸದ್ದಾಯ. ತೇಸಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಾಯ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ನಾಮ ಚೇತಿಯವತ್ತಂ ವಾ ಬೋಧಿವತ್ತಂ ವಾ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಂ ವಾ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ ವಾ ನತ್ಥಿ. ತೇನ ತೇ ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಾಯ ಬಾಲಾತಪೇ ನಿಸಿನ್ನಾ, ಸಾಯಂ ವಾ ಕಥಾಯ ಫಾಸುಕತ್ಥಾಯ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಹತ್ಥೋ ಸೋಭಣೋ ಇಮಸ್ಸ ಪಾದೋ’’ತಿ ಏವಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾದಾದೀನಿ ವಾ ಆರಬ್ಭ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸದಾರಕದಾರಿಕಾವಣ್ಣೇ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಕಾಮಸ್ಸಾದಭವಸ್ಸಾದಾದಿವತ್ಥುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ರಾಜಕಥಾದಿಅನೇಕವಿಧಂ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಿ. ಸಾ ಹಿ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕತ್ತಾ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗಾನಂ ತಿರಚ್ಛಾನಭೂತಾ ಕಥಾತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ. ತತ್ಥ ರಾಜಾನಂ ಆರಬ್ಭ ‘‘ಮಹಾಸಮ್ಮತೋ ಮನ್ಧಾತಾ ಧಮ್ಮಾಸೋಕೋ ಏವಂಮಹಾನುಭಾವೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪವತ್ತಾ ಕಥಾ ರಾಜಕಥಾ. ಏಸ ನಯೋ ಚೋರಕಥಾದೀಸು.

ತೇಸು ‘‘ಅಸುಕೋ ರಾಜಾ ಅಭಿರೂಪೋ ದಸ್ಸನೀಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಗೇಹಸ್ಸಿತಕಥಾವ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ ಹೋತಿ. ‘‘ಸೋಪಿ ನಾಮ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಖಯಂ ಗತೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ಪನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವೇ ತಿಟ್ಠತಿ. ಚೋರೇಸುಪಿ ‘‘ಮೂಲದೇವೋ ಏವಂಮಹಾನುಭಾವೋ, ಮೇಘಮಾಲೋ ಏವಂಮಹಾನುಭಾವೋ’’ತಿ ತೇಸಂ ಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಹೋ ಸೂರಾತಿ ಗೇಹಸ್ಸಿತಕಥಾವ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ. ಯುದ್ಧೇಪಿ ಭಾರತಯುದ್ಧಾದೀಸು ‘‘ಅಸುಕೇನ ಅಸುಕೋ ಏವಂ ಮಾರಿತೋ ಏವಂ ವಿದ್ಧೋ’’ತಿ ಕಾಮಸ್ಸಾದವಸೇನೇವ ಕಥಾ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ. ‘‘ತೇಪಿ ನಾಮ ಖಯಂ ಗತಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕಥಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮೇವ ಹೋತಿ. ಅಪಿಚ ಅನ್ನಾದೀಸು ‘‘ಏವಂ ವಣ್ಣವನ್ತಂ ಗನ್ಧವನ್ತಂ ರಸವನ್ತಂ ಫಸ್ಸಸಮ್ಪನ್ನಂ ಖಾದಿಮ್ಹ ಭುಞ್ಜಿಮ್ಹ ಪಿವಿಮ್ಹ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಕಾಮಸ್ಸಾದವಸೇನ ಕಥೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸಾತ್ಥಕಂ ಪನ ಕತ್ವಾ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಏವಂ ವಣ್ಣಾದಿಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅನ್ನಂ ಪಾನಂ ವತ್ಥಂ ಸಯನಂ ಮಾಲಂ ಗನ್ಧಂ ಸೀಲವನ್ತಾನಂ ಅದಮ್ಹ, ಚೇತಿಯೇ ಪೂಜಂ ಅಕರಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಞಾತಿಕಥಾದೀಸುಪಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಕಾ ಸೂರಾ ಸಮತ್ಥಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಮಯಂ ಏವಂ ವಿಚಿತ್ರೇಹಿ ಯಾನೇಹಿ ಚರಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ವಾ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸಾತ್ಥಕಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ‘‘ತೇಪಿ ನೋ ಞಾತಕಾ ಖಯಂ ಗತಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಮಯಂ ಏವರೂಪಾ ಉಪಾಹನಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅದಮ್ಹಾ’’ತಿ ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಾ. ಗಾಮಕಥಾಪಿ ಸುನಿವಿಟ್ಠದುನ್ನಿವಿಟ್ಠಸುಭಿಕ್ಖದುಬ್ಭಿಕ್ಖಾದಿವಸೇನ ವಾ ‘‘ಅಸುಕಗಾಮವಾಸಿನೋ ಸೂರಾ ಸಮತ್ಥಾ’’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸಾತ್ಥಕಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾತಿ ವಾ ಖಯವಯಂ ಗತಾತಿ ವಾ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ನಿಗಮನಗರಜನಪದಕಥಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇತ್ಥಿಕಥಾಪಿ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ಖಯಂ ಗತಾತಿ ಏವಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಸೂರಕಥಾಪಿ ನನ್ದಿಮಿತ್ತೋ ನಾಮ ಯೋಧೋ ಸೂರೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನೇವ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸದ್ಧೋ ಪಸನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ ಖಯಂ ಗತೋತಿ ಏವಮೇವ ವಟ್ಟತಿ. ವಿಸಿಖಾಕಥಾಪಿ ಅಸುಕಾ ವಿಸಿಖಾ ಸುನಿವಿಟ್ಠಾ ದುನ್ನಿವಿಟ್ಠಾ ಸೂರಾ ಸಮತ್ಥಾತಿ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನೇವ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ಖಯಂ ಗತಾ ಇಚ್ಚೇವಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಕುಮ್ಭಟ್ಠಾನಕಥಾತಿ ಕುಮ್ಭಟ್ಠಾನಉದಕತಿತ್ಥಕಥಾ ವಾ ವುಚ್ಚತಿ ಕುಮ್ಭದಾಸಿಕಥಾ ವಾ. ಸಾಪಿ ‘‘ಪಾಸಾದಿಕಾ ನಚ್ಚಿತುಂ ಗಾಯಿತುಂ ಛೇಕಾ’’ತಿ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನೇವ ವಟ್ಟತಿ. ಪುಬ್ಬಪೇತಕಥಾತಿ ಅತೀತಞಾತಿಕಥಾ. ತತ್ಥ ವತ್ತಮಾನಞಾತಿಕಥಾಸದಿಸೋವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ.

ನಾನತ್ತಕಥಾತಿ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮಕಥಾವಿಮುತ್ತಾ ಅವಸೇಸಾ ನಾನಾಸಭಾವಾ ನಿರತ್ಥಕಕಥಾ. ಲೋಕಕ್ಖಾಯಿಕಾತಿ ಅಯಂ ಲೋಕೋ ಕೇನ ನಿಮ್ಮಿತೋ, ಅಸುಕೇನ ನಾಮ ನಿಮ್ಮಿತೋ, ಕಾಕಾ ಸೇತಾ ಅಟ್ಠೀನಂ ಸೇತತ್ತಾ, ಬಕಾ ರತ್ತಾ ಲೋಹಿತಸ್ಸ ರತ್ತತ್ತಾತಿ ಏವಮಾದಿಕಾ ಲೋಕಾಯತವಿತಣ್ಡಸಲ್ಲಾಪಕಥಾ.

ಸಮುದ್ದಕ್ಖಾಯಿಕಾ ನಾಮ ಕಸ್ಮಾ ಸಮುದ್ದೋ ಸಾಗರೋ, ಸಾಗರದೇವೇನ ಖಣಿತತ್ತಾ ಸಾಗರೋ, ಖತೋ ಮೇತಿ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯ ನಿವೇದಿತತ್ತಾ ಸಮುದ್ದೋತಿ ಏವಮಾದಿಕಾ ನಿರತ್ಥಕಾ ಸಮುದ್ದಕ್ಖಾಯಿಕಕಥಾ. ಇತಿ ಭವೋ, ಇತಿ ಅಭವೋತಿ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ನಿರತ್ಥಕಕಾರಣಂ ವತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತಕಥಾ ಇತಿಭವಾಭವಕಥಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಭವೋತಿ ಸಸ್ಸತಂ, ಅಭವೋತಿ ಉಚ್ಛೇದಂ. ಭವೋತಿ ವಡ್ಢಿ, ಅಭವೋತಿ ಹಾನಿ. ಭವೋತಿ ಕಾಮಸುಖಂ, ಅಭವೋತಿ ಅತ್ತಕಿಲಮಥೋ. ಇತಿ ಇಮಾಯ ಛಬ್ಬಿಧಾಯ ಇತಿಭವಾಭವಕಥಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಬಾತ್ತಿಂಸತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಏವರೂಪಿಂ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಿಯಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ.

ತತೋ ಸನ್ದಕೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ತೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ – ‘‘ಇಮೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಅತಿವಿಯ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಗಾರವಾ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸಾ, ಮಯಞ್ಚ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನೇ ಖಜ್ಜೋಪನಕೂಪಮಾ ಜಾತಾ, ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋಪಿ ನೋ ಪರಿಹೀನೋ. ಸಚೇ ಪನ ಇಮಂ ಠಾನಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಗೋತಮಸಾವಕೋ ವಾ ಗಿಹಿಉಪಟ್ಠಾಕೋಪಿ ವಾಸ್ಸ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಅತಿವಿಯ ಲಜ್ಜನೀಯಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಪರಿಸದೋಸೋ ಖೋ ಪನ ಪರಿಸಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸೇವ ಉಪರಿ ಆರೋಹತೀ’’ತಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಲೋಕೇನ್ತೋ ಥೇರಂ ಅದ್ದಸ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಸನ್ದಕೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ…ಪೇ… ತುಣ್ಹೀ ಅಹೇಸುನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಣ್ಠಪೇಸೀತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಸಿ, ವಜ್ಜಮಸ್ಸಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಸಿ. ಯಥಾ ಸುಟ್ಠಪಿತಾ ಹೋತಿ, ತಥಾ ನಂ ಠಪೇಸಿ. ಯಥಾ ನಾಮ ಪರಿಸಮಜ್ಝಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಂ ನಿವಾಸನಂ ಸಣ್ಠಪೇತಿ, ಪಾರುಪನಂ ಸಣ್ಠಪೇತಿ, ರಜೋಕಿಣ್ಣಟ್ಠಾನಂ ಪುಞ್ಛತಿ, ಏವಮಸ್ಸಾ ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಂ ‘‘ಅಪ್ಪಸದ್ದಾ ಭೋನ್ತೋ’’ತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತೋ ಯಥಾ ಸುಟ್ಠಪಿತಾ ಹೋತಿ, ತಥಾ ನಂ ಠಪೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪ್ಪಸದ್ದಕಾಮಾತಿ ಅಪ್ಪಸದ್ದಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ಏಕಕಾ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ಏಕಕಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ನ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ಯಾಪೇನ್ತಿ. ಅಪ್ಪಸದ್ದವಿನೀತಾತಿ ಅಪ್ಪಸದ್ದೇನ ನಿರವೇನ ಬುದ್ಧೇನ ವಿನೀತಾ. ಅಪ್ಪಸದ್ದಸ್ಸ ವಣ್ಣವಾದಿನೋತಿ ಯಂ ಠಾನಂ ಅಪ್ಪಸದ್ದಂ ನಿಸ್ಸದ್ದಂ. ತಸ್ಸ ವಣ್ಣವಾದಿನೋ. ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ ಇಧಾಗನ್ತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನೇಸ ಥೇರಸ್ಸ ಉಪಸಙ್ಕಮನಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತೀತಿ. ಅತ್ತನೋ ವುದ್ಧಿಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ. ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಕಿರ ಬುದ್ಧೇಸು ವಾ ಬುದ್ಧಸಾವಕೇಸು ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತೇಸು – ‘‘ಅಜ್ಜ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಆಗತೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಆಗತೋ, ನ ಖೋ ಪನೇತೇ ಯಸ್ಸ ವಾ ತಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಪಸ್ಸಥ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉತ್ತಮಭಾವ’’ನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಅತ್ತಾನಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ಉಚ್ಚೇ ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಿ. ಭಗವತೋಪಿ ಉಪಟ್ಠಾಕೇ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಾಯಮನ್ತಿ. ತೇ ಕಿರ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೇ ದಿಸ್ವಾ ಏವಂ ವದನ್ತಿ – ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸತ್ಥಾ ಭವಂ ಗೋತಮೋಪಿ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕಾಪಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಮಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮಗ್ಗಾ. ತುಮ್ಹೇ ಪನ ಅಮ್ಹೇ ಅಕ್ಖೀಹಿ ಪಸ್ಸಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛಥ, ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋಥ, ಕಿಂ ವೋ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಅಪರದ್ಧ’’ನ್ತಿ. ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಮನುಸ್ಸಾ – ‘‘ಬುದ್ಧಾಪಿ ಏತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಕಿಂ ಅಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ನಪ್ಪಮಜ್ಜನ್ತಿ. ತುಣ್ಹೀ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಸನ್ದಕಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸ್ಸದ್ದಾ ನಿಸೀದಿಂಸು.

೨೨೪. ಸ್ವಾಗತಂ ಭೋತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸಾತಿ ಸುಆಗಮನಂ ಭೋತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ. ಭವನ್ತೇ ಹಿ ನೋ ಆಗತೇ ಆನನ್ದೋ ಹೋತಿ, ಗತೇ ಸೋಕೋತಿ ದೀಪೇತಿ. ಚಿರಸ್ಸಂ ಖೋತಿ ಪಿಯಸಮುದಾಚಾರವಚನಮೇತಂ. ಥೇರೋ ಪನ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮಂ ಚಾರಿಕತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪುರಿಮಗಮನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ. ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ನ ಮಾನತ್ಥದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ತಂ ಆಸನಂ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ಆಸನೇನ ನಿಮನ್ತೇನ್ತೋ ನಿಸೀದತು ಭವಂ ಆನನ್ದೋ, ಇದಮಾಸನಂ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಆಹ.

ಅನ್ತರಾಕಥಾ ವಿಪ್ಪಕತಾತಿ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ವೋ ಆರಮ್ಭತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಮಮಾಗಮನಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ಕಾ ನಾಮ ಕಥಾ ವಿಪ್ಪಕತಾ, ಮಮಾಗಮನಪಚ್ಚಯಾ ಕತಮಾ ಕಥಾ ಪರಿಯನ್ತಂ ನ ಗತಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ.

ಅಥ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ‘‘ನಿರತ್ಥಕಕಥಾವ ಏಸಾ ನಿಸ್ಸಾರಾ ವಟ್ಟಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾ, ನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪುರತೋ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತೀ’’ತಿ ದೀಪೇನ್ತೋ ತಿಟ್ಠತೇಸಾ, ಭೋತಿಆದಿಮಾಹ. ನೇಸಾ ಭೋತೋತಿ ಸಚೇ ಭವಂ ಸೋತುಕಾಮೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪಚ್ಛಾಪೇಸಾ ಕಥಾ ನ ದುಲ್ಲಭಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನಿಮಾಯ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ. ಭೋತೋ ಪನ ಆಗಮನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞದೇವ ಸುಕಾರಣಂ ಕಥಂ ಸೋತುಕಾಮಮ್ಹಾತಿ ದೀಪೇತಿ. ತತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಯಾಚನ್ತೋ ಸಾಧು ವತ ಭವನ್ತಂ ಯೇ ವಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಆಚರಿಯಕೇತಿ ಆಚರಿಯಸಮಯೇ. ಅನಸ್ಸಾಸಿಕಾನೀತಿ ಅಸ್ಸಾಸವಿರಹಿತಾನಿ. ಸಸಕ್ಕನ್ತಿ ಏಕಂಸತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ಏಕಂಸೇನೇವ ನ ವಸೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಸನ್ತೋ ಚ ನಾರಾಧೇಯ್ಯಾತಿ ನ ಸಮ್ಪಾದೇಯ್ಯ, ನ ಪರಿಪೂರೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಞಾಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ಕಾರಣಭೂತಂ ಅನವಜ್ಜಟ್ಠೇನ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ.

೨೨೫. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ. ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನನ್ತಿಆದೀನಿ ಸಾಲೇಯ್ಯಕಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೪೦) ವುತ್ತಾನಿ. ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕೋತಿ ಚತುಮಹಾಭೂತಮಯೋ. ಪಥವೀ ಪಥವೀಕಾಯನ್ತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಪಥವೀಧಾತು ಬಾಹಿರಪಥವೀಧಾತುಂ. ಅನುಪೇತೀತಿ ಅನುಯಾತಿ. ಅನುಪಗಚ್ಛತೀತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ, ಅನುಗಚ್ಛತೀತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ, ಉಭಯೇನಾಪಿ ಉಪೇತಿ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಆಪಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇನ್ದ್ರಿಯಾನೀತಿ ಮನಚ್ಛಟ್ಠಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದನ್ತಿ. ಆಸನ್ದಿಪಞ್ಚಮಾತಿ ನಿಪನ್ನಮಞ್ಚೇನ ಪಞ್ಚಮಾ, ಮಞ್ಚೋ ಚೇವ, ಚತ್ತಾರೋ ಮಞ್ಚಪಾದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪುರಿಸಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಾವಾಳಾಹನಾತಿ ಯಾವ ಸುಸಾನಾ. ಪದಾನೀತಿ ಅಯಂ ಏವಂ ಸೀಲವಾ ಅಹೋಸಿ, ಏವಂ ದುಸ್ಸೀಲೋತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪವತ್ತಾನಿ ಗುಣಪದಾನಿ. ಸರೀರಮೇವ ವಾ ಏತ್ಥ ಪದಾನೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಕಾಪೋತಕಾನೀತಿ ಕಪೋತಕವಣ್ಣಾನಿ, ಪಾರಾವತಪಕ್ಖವಣ್ಣಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಭಸ್ಸನ್ತಾತಿ ಭಸ್ಮನ್ತಾ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಳಿ. ಆಹುತಿಯೋತಿ ಯಂ ಪಹೇಣಕಸಕ್ಕಾರಾದಿಭೇದಂ ದಿನ್ನದಾನಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಛಾರಿಕಾವಸಾನಮೇವ ಹೋತಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ ಫಲದಾಯಕಂ ಹುತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದತ್ತುಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ದತ್ತೂಹಿ ಬಾಲಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಪಞ್ಞತ್ತಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಬಾಲೇಹಿ ಅಬುದ್ಧೀಹಿ ಪಞ್ಞತ್ತಮಿದಂ ದಾನಂ, ನ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ. ಬಾಲಾ ದೇನ್ತಿ, ಪಣ್ಡಿತಾ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅತ್ಥಿಕವಾದನ್ತಿ ಅತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ ದಿನ್ನಫಲನ್ತಿ ಇಮಂ ಅತ್ಥಿಕವಾದಂಯೇವ ವದನ್ತಿ ತೇಸಂ ತುಚ್ಛಂ ವಚನಂ ಮುಸಾವಿಲಾಪೋ. ಬಾಲೇ ಚ ಪಣ್ಡಿತೇ ಚಾತಿ ಬಾಲಾ ಚ ಪಣ್ಡಿತಾ ಚ.

ಅಕತೇನ ಮೇ ಏತ್ಥ ಕತನ್ತಿ ಮಯ್ಹಂ ಅಕತೇನೇವ ಸಮಣಕಮ್ಮೇನ ಏತ್ಥ ಏತಸ್ಸ ಸಮಯೇ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಅವುಸಿತೇನೇವ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ ವುಸಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸಮಣಧಮ್ಮೇ. ಸಮಸಮಾತಿ ಅತಿವಿಯ ಸಮಾ, ಸಮೇನ ವಾ ಗುಣೇನ ಸಮಾ. ಸಾಮಞ್ಞಂ ಪತ್ತಾತಿ ಸಮಾನಭಾವಂ ಪತ್ತಾ.

೨೨೬. ಕರತೋತಿಆದೀನಿ ಅಪಣ್ಣಕಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಾನಿ. ತಥಾ ನತ್ಥಿ ಹೇತೂತಿಆದೀನಿ.

೨೨೮. ಚತುತ್ಥಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೇ ಅಕಟಾತಿ ಅಕತಾ. ಅಕಟವಿಧಾತಿ ಅಕತವಿಧಾನಾ, ಏವಂ ಕರೋಹೀತಿ ಕೇನಚಿ ಕಾರಾಪಿತಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನಿಮ್ಮಿತಾತಿ ಇದ್ಧಿಯಾಪಿ ನ ನಿಮ್ಮಿತಾ. ಅನಿಮ್ಮಾತಾತಿ ಅನಿಮ್ಮಾಪಿತಾ. ಕೇಚಿ ಅನಿಮ್ಮಿತಬ್ಬಾತಿ ಪದಂ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನೇವ ಪಾಳಿಯಂ, ನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ. ವಞ್ಝಾತಿ ವಞ್ಝಪಸುವಞ್ಝತಾಲಾದಯೋ ವಿಯ ಅಫಲಾ, ಕಸ್ಸಚಿ ಅಜನಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತೇನ ಪಥವೀಕಾಯಾದೀನಂ ರೂಪಾದಿಜನಕಭಾವಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಪಬ್ಬತಕೂಟಾ ವಿಯ ಠಿತಾತಿ ಕೂಟಟ್ಠಾ. ಈಸಿಕಟ್ಠಾಯಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಮುಞ್ಜೇ ಈಸಿಕಾ ವಿಯ ಠಿತಾ. ತತ್ರಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಮಿದಂ ಜಾಯತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಮುಞ್ಜತೋ ಈಸಿಕಾ ವಿಯ ವಿಜ್ಜಮಾನಮೇವ ನಿಕ್ಖಮತೀತಿ. ‘‘ಏಸಿಕಟ್ಠಾಯಿಟ್ಠಿತಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸುನಿಖಾತೋ ಏಸಿಕತ್ಥಮ್ಭೋ ನಿಚ್ಚಲೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಂ ಠಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಭಯೇನಪಿ ತೇಸಂ ವಿನಾಸಾಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ. ನ ಇಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಏಸಿಕತ್ಥಮ್ಭೋ ವಿಯ ಠಿತತ್ತಾ ನ ಚಲನ್ತಿ. ನ ವಿಪರಿಣಾಮೇನ್ತೀತಿ ಪಕತಿಂ ನ ಜಹನ್ತಿ. ನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಬಾಧೇನ್ತೀತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನ ಉಪಹನನ್ತಿ. ನಾಲನ್ತಿ ನ ಸಮತ್ಥಾ.

ಪಥವೀಕಾಯೋತಿಆದೀಸು ಪಥವೀಯೇವ ಪಥವೀಕಾಯೋ, ಪಥವೀಸಮೂಹೋ ವಾ. ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಜೀವಸತ್ತಮೇಸು ಕಾಯೇಸು. ನತ್ಥಿ ಹನ್ತಾ ವಾತಿ ಹನ್ತುಂ ವಾ ಘಾತೇತುಂ ವಾ ಸೋತುಂ ವಾ ಸಾವೇತುಂ ವಾ ಜಾನಿತುಂ ವಾ ಜಾನಾಪೇತುಂ ವಾ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಸತ್ತನ್ನಂತ್ವೇವ ಕಾಯಾನನ್ತಿ ಯಥಾ ಮುಗ್ಗರಾಸಿಆದೀಸು ಪಹಟಂ ಸತ್ಥಂ ಮುಗ್ಗರಾಸಿಆದೀನಂ ಅನ್ತರೇನ ಪವಿಸತಿ, ಏವಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಕಾಯಾನಂ ಅನ್ತರೇನ ಛಿದ್ದೇನ ವಿವರೇನ ಸತ್ಥಂ ಪವಿಸತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಅಹಂ ಇಮಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಮೀ’’ತಿ ಕೇವಲಂ ಸಞ್ಞಾಮತ್ತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯೋನಿಪಮುಖಸತಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಪಮುಖಯೋನೀನಂ ಉತ್ತಮಯೋನೀನಂ ಚುದ್ದಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ಸಟ್ಠಿಸತಾನಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ಛಸತಾನಿ. ಪಞ್ಚ ಚ ಕಮ್ಮುನೋ ಸತಾನೀತಿ ಪಞ್ಚ ಕಮ್ಮಸತಾನಿ ಚ, ಕೇವಲಂ ತಕ್ಕಮತ್ತಕೇನ ನಿರತ್ಥಕಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ದೀಪೇತಿ. ಪಞ್ಚ ಚ ಕಮ್ಮಾನಿ ತೀಣಿ ಚ ಕಮ್ಮಾನೀತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕೇಚಿ ಪನಾಹು ಪಞ್ಚ ಕಮ್ಮಾನೀತಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯವಸೇನ ಭಣತಿ. ತೀಣೀತಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನಾತಿ. ಕಮ್ಮೇ ಚ ಅಡ್ಢಕಮ್ಮೇ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಞ್ಚ ವಚೀಕಮ್ಮಞ್ಚ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಲದ್ಧಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಂ ಉಪಡ್ಢಕಮ್ಮನ್ತಿ. ದ್ವಟ್ಠಿಪಟಿಪದಾತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ಪಟಿಪದಾತಿ ವದತಿ. ದ್ವಟ್ಠನ್ತರಕಪ್ಪಾತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಚತುಸಟ್ಠಿ ಅನ್ತರಕಪ್ಪಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಅಯಂ ಪನ ಅಞ್ಞೇ ದ್ವೇ ಅಜಾನನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಛಳಾಭಿಜಾತಿಯೋ ಅಪಣ್ಣಕಸುತ್ತೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾ.

ಅಟ್ಠ ಪುರಿಸಭೂಮಿಯೋತಿ ಮನ್ದಭೂಮಿ ಖಿಡ್ಡಾಭೂಮಿ ವೀಮಂಸಕಭೂಮಿ ಉಜುಗತಭೂಮಿ ಸೇಕ್ಖಭೂಮಿ ಸಮಣಭೂಮಿ ಜಿನಭೂಮಿ ಪನ್ನಭೂಮೀತಿ ಇಮಾ ಅಟ್ಠ ಪುರಿಸಭೂಮಿಯೋತಿ ವದತಿ. ತತ್ಥ ಜಾತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತದಿವಸೇ ಸಮ್ಬಾಧಟ್ಠಾನತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತತ್ತಾ ಸತ್ತಾ ಮನ್ದಾ ಹೋನ್ತಿ ಮೋಮೂಹಾ. ಅಯಂ ಮನ್ದಭೂಮೀತಿ ವದತಿ. ಯೇ ಪನ ದುಗ್ಗತಿತೋ ಆಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಅಭಿಣ್ಹಂ ರೋದನ್ತಿ ಚೇವ ವಿರವನ್ತಿ ಚ. ಸುಗತಿತೋ ಆಗತಾ ತಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಹಸನ್ತಿ. ಅಯಂ ಖಿಡ್ಡಾಭೂಮಿ ನಾಮ. ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಹತ್ಥಂ ವಾ ಪಾದಂ ವಾ ಮಞ್ಚಂ ವಾ ಪೀಠಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪದನಿಕ್ಖಿಪನಂ ವೀಮಂಸಕಭೂಮಿ ನಾಮ. ಪದಸಾವ ಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥಕಾಲೋ ಉಜುಗತಭೂಮಿ ನಾಮ. ಸಿಪ್ಪಾನಂ ಸಿಕ್ಖನಕಾಲೋ ಸೇಕ್ಖಭೂಮಿ ನಾಮ. ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪಬ್ಬಜನಕಾಲೋ ಸಮಣಭೂಮಿ ನಾಮ. ಆಚರಿಯಂ ಸೇವಿತ್ವಾ ಜಾನನಕಾಲೋ ಜಿನಭೂಮಿ ನಾಮ. ಭಿಕ್ಖು ಚ ಪನ್ನಕೋ ಜಿನೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಹಾತಿ ಏವಂ ಅಲಾಭಿಂ ಸಮಣಂ ಪನ್ನಭೂಮೀತಿ ವದತಿ.

ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸ ಆಜೀವಸತೇತಿ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸ ಆಜೀವವುತ್ತಿಸತಾನಿ. ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸತೇತಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಪಬ್ಬಜ್ಜಸತಾನಿ. ನಾಗಾವಾಸಸತೇತಿ ನಾಗಮಣ್ಡಲಸತಾನಿ. ವೀಸೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಸತೇತಿ ವೀಸ ಇನ್ದ್ರಿಯಸತಾನಿ. ತಿಂಸೇ ನಿರಯಸತೇತಿ ತಿಂಸ ನಿರಯಸತಾನಿ. ರಜೋಧಾತುಯೋತಿ ರಜಓಕಿರಣಟ್ಠಾನಾನಿ. ಹತ್ಥಪಿಟ್ಠಿಪಾದಪಿಟ್ಠಾದೀನಿ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಸತ್ತ ಸಞ್ಞೀಗಬ್ಭಾತಿ ಓಟ್ಠಗೋಣಗದ್ರಭಅಜಪಸುಮಿಗಮಹಿಂಸೇ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಅಸಞ್ಞೀಗಬ್ಭಾತಿ ಸಾಲಿಯವಗೋಧುಮಮುಗ್ಗಕಙ್ಗುವರಕಕುದ್ರೂಸಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ನಿಗಣ್ಠಿಗಬ್ಭಾತಿ ನಿಗಣ್ಠಿಮ್ಹಿ ಜಾತಗಬ್ಭಾ, ಉಚ್ಛುವೇಳುನಳಾದಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಸತ್ತ ದೇವಾತಿ ಬಹೂ ದೇವಾ, ಸೋ ಪನ ಸತ್ತಾತಿ ವದತಿ. ಮಾನುಸಾಪಿ ಅನನ್ತಾ, ಸೋ ಸತ್ತಾತಿ ವದತಿ. ಸತ್ತ ಪಿಸಾಚಾತಿ ಪಿಸಾಚಾ ಮಹನ್ತಾ, ಸತ್ತಾತಿ ವದತಿ.

ಸರಾತಿ ಮಹಾಸರಾ. ಕಣ್ಣಮುಣ್ಡ-ರಥಕಾರ-ಅನೋತತ್ತ-ಸೀಹಪಪಾತಕುಳಿರ-ಮುಚಲಿನ್ದ-ಕುಣಾಲದಹೇ ಗಹೇತ್ವಾ ವದತಿ. ಪವುಟಾತಿ ಗಣ್ಠಿಕಾ. ಪಪಾತಾತಿ ಮಹಾಪಪಾತಾ. ಪಪಾತಸತಾನೀತಿ ಖುದ್ದಕಪಪಾತಸತಾನಿ. ಸುಪಿನಾತಿ ಮಹಾಸುಪಿನಾ. ಸುಪಿನಸತಾನೀತಿ ಖುದ್ದಕಸುಪಿನಸತಾನಿ. ಮಹಾಕಪ್ಪಿನೋತಿ ಮಹಾಕಪ್ಪಾನಂ. ಏತ್ಥ ಏಕಮ್ಹಾ ಸರಾ ವಸ್ಸಸತೇ ವಸ್ಸಸತೇ ಕುಸಗ್ಗೇನ ಏಕಂ ಉದಕಬಿನ್ದುಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ತಮ್ಹಿ ಸರೇ ನಿರುದಕೇ ಕತೇ ಏಕೋ ಮಹಾಕಪ್ಪೋತಿ ವದತಿ. ಏವರೂಪಾನಂ ಮಹಾಕಪ್ಪಾನಂ ಚತುರಾಸೀತಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಬಾಲಾ ಚ ಪಣ್ಡಿತಾ ಚ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅಯಮಸ್ಸ ಲದ್ಧಿ. ಪಣ್ಡಿತೋಪಿ ಕಿರ ಅನ್ತರಾ ಸುಜ್ಝಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಬಾಲೋಪಿ ತತೋ ಉದ್ಧಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ.

ಸೀಲೇನಾತಿ ಅಚೇಲಕಸೀಲೇನ ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ. ವತೇನಾತಿ ತಾದಿಸೇನ ವತೇನ. ತಪೇನಾತಿ ತಪೋಕಮ್ಮೇನ. ಅಪರಿಪಕ್ಕಂ ಪರಿಪಾಚೇತಿ ನಾಮ ಯೋ ‘‘ಅಹಂ ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ ಅನ್ತರಾ ವಿಸುಜ್ಝತಿ. ಪರಿಪಕ್ಕಂ ಫುಸ್ಸ ಫುಸ್ಸ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ ಯೋ ‘‘ಅಹಂ ಬಾಲೋ’’ತಿ ವುತ್ತಪರಿಮಾಣಂ ಕಾಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾತಿ. ಹೇವಂ ನತ್ಥೀತಿ ಏವಂ ನತ್ಥಿ. ತಞ್ಹಿ ಉಭಯಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ. ದೋಣಮಿತೇತಿ ದೋಣೇನ ಮಿತಂ ವಿಯ. ಸುಖದುಕ್ಖೇತಿ ಸುಖದುಕ್ಖಂ. ಪರಿಯನ್ತಕತೇತಿ ವುತ್ತಪರಿಮಾಣೇನ ಕಾಲೇನ ಕತಪರಿಯನ್ತೋ. ನತ್ಥಿ ಹಾಯನವಡ್ಢನೇತಿ ನತ್ಥಿ ಹಾಯನವಡ್ಢನಾನಿ. ನ ಸಂಸಾರೋ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಹಾಯತಿ, ನ ಬಾಲಸ್ಸ ವಡ್ಢತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಕ್ಕಂಸಾವಕಂಸೇತಿ ಉಕ್ಕಂಸಾವಕಂಸಾ, ಹಾಪನವಡ್ಢನಾನಮೇವೇತಂ ವೇವಚನಂ. ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ಸಾಧೇನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸುತ್ತಗುಳೇತಿ ವೇಠೇತ್ವಾ ಕತಸುತ್ತಗುಳಂ. ನಿಬ್ಬೇಠಿಯಮಾನಮೇವ ಪಲೇತೀತಿ ಪಬ್ಬತೇ ವಾ ರುಕ್ಖಗ್ಗೇ ವಾ ಠತ್ವಾ ಖಿತ್ತಂ ಸುತ್ತಪಮಾಣೇನ ನಿಬ್ಬೇಠಿಯಮಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಸುತ್ತೇ ಖೀಣೇ ತತ್ಥ ತಿಟ್ಠತಿ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಮೇವಂ ವುತ್ತಕಾಲತೋ ಉದ್ಧಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೨೨೯. ಕಿಮಿದನ್ತಿ ಕಿಮಿದಂ ತವ ಅಞ್ಞಾಣಂ, ಕಿಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞು ನಾಮ ತ್ವನ್ತಿ ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ನಿಯತಿವಾದೇ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಸುಞ್ಞಂ ಮೇ ಅಗಾರನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

೨೩೦. ಅನುಸ್ಸವಿಕೋ ಹೋತೀತಿ ಅನುಸ್ಸವನಿಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ. ಅನುಸ್ಸವಸಚ್ಚೋತಿ ಸವನಂ ಸಚ್ಚತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾಯಾತಿ ವಗ್ಗಪಣ್ಣಾಸಕಾಯ ಪಿಟಕಗನ್ಥಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ.

೨೩೨. ಮನ್ದೋತಿ ಮನ್ದಪಞ್ಞೋ. ಮೋಮೂಹೋತಿ ಅತಿಮೂಳ್ಹೋ. ವಾಚಾವಿಕ್ಖೇಪಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ವಾಚಾಯ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಕೀದಿಸಂ? ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪಂ, ಅಪರಿಯನ್ತವಿಕ್ಖೇಪನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಅಮರಾ ನಾಮ ಮಚ್ಛಜಾತಿ. ಸಾ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನನಿಮ್ಮುಜ್ಜನಾದಿವಸೇನ ಉದಕೇ ಸನ್ಧಾವಮಾನಾ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಏವಮೇವ ಅಯಮ್ಪಿ ವಾದೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಸನ್ಧಾವತಿ, ಗಾಹಂ ನ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಂ ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪಂ.

ಏವನ್ತಿಪಿ ಮೇ ನೋತಿಆದೀಸು ಇದಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಏವನ್ತಿಪಿ ಮೇ ನೋ’’ತಿ ವದತಿ, ತತೋ ಕಿಂ ಅಕುಸಲನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತಥಾತಿಪಿ ಮೇ ನೋ’’ತಿ ವದತಿ, ಕಿಂ ಉಭಯತೋ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಞ್ಞಥಾತಿಪಿ ಮೇ ನೋ’’ತಿ ವದತಿ, ತತೋ ತಿವಿಧೇನಾಪಿ ನ ಹೋತೀತಿ ತೇ ಲದ್ಧೀತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನೋತಿಪಿ ಮೇ ನೋ’’ತಿ ವದತಿ, ತತೋ ಕಿಂ ನೋ ನೋತಿ ತೇ ಲದ್ಧೀತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನೋ ನೋತಿಪಿ ಮೇ ನೋ’’ತಿ ವಿಕ್ಖೇಪಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಪಕ್ಖೇ ನ ತಿಟ್ಠತಿ. ನಿಬ್ಬಿಜ್ಜ ಪಕ್ಕಮತೀತಿ ಅತ್ತನೋಪಿ ಏಸ ಸತ್ಥಾ ಅವಸ್ಸಯೋ ಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಮಯ್ಹಂ ಕಿಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀತಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮತಿ. ಪುರಿಮೇಸುಪಿ ಅನಸ್ಸಾಸಿಕೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋ.

೨೩೪. ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಂ ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುನ್ತಿ ಯಥಾ ಪುಬ್ಬೇ ಗಿಹಿಭೂತೋ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಕತ್ವಾ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಏವಂ ತಿಲತಣ್ಡುಲಸಪ್ಪಿನವನೀತಾದೀನಿ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅಭಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ನನು ಚ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ತಿಲತಣ್ಡುಲಾದಯೋ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೀತಿ. ನೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ನ ಪನೇಸ ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಠಪೇತಿ, ಅಫಾಸುಕಪಬ್ಬಜಿತಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಠಪೇತಿ. ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸ ಕಥನ್ತಿ. ತಸ್ಸಾಪಿ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ ಸಬ್ಬಸೋವ ಪಹೀನಾ, ಧಮ್ಮೇನ ಪನ ಲದ್ಧಂ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ.

೨೩೬. ಪುತ್ತಮತಾಯ ಪುತ್ತಾತಿ ಸೋ ಕಿರ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಆಜೀವಕಾ ಮತಾ ನಾಮಾತಿ ಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಏವಮಾಹ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಆಜೀವಕಾ ಮತಾ ನಾಮ, ತೇಸಂ ಮಾತಾ ಪುತ್ತಮತಾ ಹೋತಿ, ಇತಿ ಆಜೀವಕಾ ಪುತ್ತಮತಾಯ ಪುತ್ತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಸಮಣೇ ಗೋತಮೇತಿ ಸಮಣೇ ಗೋತಮೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ ಅತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ನತ್ಥೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸನ್ದಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಮಹಾಸಕುಲುದಾಯಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩೭. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಮಹಾಸಕುಲುದಾಯಿಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಮೋರನಿವಾಪೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಮೋರಾನಂ ಅಭಯಂ ಘೋಸೇತ್ವಾ ಭೋಜನಂ ಅದಂಸು. ತಸ್ಮಾ ತಂ ಠಾನಂ ಮೋರನಿವಾಪೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ. ಅನ್ನಭಾರೋತಿ ಏಕಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ನಾಮಂ. ತಥಾ ವರಧರೋತಿ. ಅಞ್ಞೇ ಚಾತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಇಮೇ ತಯೋ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ ಬಹೂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ. ಅಪ್ಪಸದ್ದಸ್ಸ ವಣ್ಣವಾದೀತಿ ಇಧ ಅಪ್ಪಸದ್ದವಿನೀತೋತಿ ಅವತ್ವಾವ ಇದಂ ವುತ್ತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ನ ಹಿ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಿನೀತೋತಿ.

೨೩೮. ಪುರಿಮಾನೀತಿ ಹಿಯ್ಯೋದಿವಸಂ ಉಪಾದಾಯ ಪುರಿಮಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತತೋ ಪರಂ ಪುರಿಮತರಾನಿ. ಕುತೂಹಲಸಾಲಾಯನ್ತಿ ಕುತೂಹಲಸಾಲಾ ನಾಮ ಪಚ್ಚೇಕಸಾಲಾ ನತ್ಥಿ, ಯತ್ಥ ಪನ ನಾನಾತಿತ್ಥಿಯಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಾನಾವಿಧಂ ಕಥಂ ಪವತ್ತೇನ್ತಿ, ಸಾ ಬಹೂನಂ – ‘‘ಅಯಂ ಕಿಂ ವದತಿ, ಅಯಂ ಕಿಂ ವದತೀ’’ತಿ ಕುತೂಹಲುಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನತೋ ‘‘ಕುತೂಹಲಸಾಲಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ಕೋತೂಹಲಸಾಲಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಲಾಭಾತಿ ಯೇ ಏವರೂಪೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ದಟ್ಠುಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ವಾ ನೇಸಂ ಸೋತುಂ ಲಭನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಅಙ್ಗಮಗಧಾನಂ ಇಮೇ ಲಾಭಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಙ್ಘಿನೋತಿಆದೀಸು ಪಬ್ಬಜಿತಸಮೂಹಸಙ್ಖಾತೋ ಸಙ್ಘೋ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಙ್ಘಿನೋ. ಸ್ವೇವ ಗಣೋ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಗಣಿನೋ. ಆಚಾರಸಿಕ್ಖಾಪನವಸೇನ ತಸ್ಸ ಗಣಸ್ಸ ಆಚರಿಯಾತಿ ಗಣಾಚರಿಯಾ. ಞಾತಾತಿ ಪಞ್ಞಾತಾ ಪಾಕಟಾ. ಯಥಾಭುಚ್ಚಗುಣೇಹಿ ಚೇವ ಅಯಥಾಭೂತಗುಣೇಹಿ ಚ ಸಮುಗ್ಗತೋ ಯಸೋ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಯಸಸ್ಸಿನೋ. ಪೂರಣಾದೀನಞ್ಹಿ ‘‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ವತ್ಥಮ್ಪಿ ನ ನಿವಾಸೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಯಸೋ ಸಮುಗ್ಗತೋ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ‘‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ಯಥಾಭೂತಗುಣೇಹಿ. ತಿತ್ಥಕರಾತಿ ಲದ್ಧಿಕರಾ. ಸಾಧುಸಮ್ಮತಾತಿ ಇಮೇ ಸಾಧೂ ಸುನ್ದರಾ ಸಪ್ಪುರಿಸಾತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಮತಾ. ಬಹುಜನಸ್ಸಾತಿ ಅಸ್ಸುತವತೋ ಚೇವ ಅನ್ಧಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ವಿಭಾವಿನೋ ಚ ಪಣ್ಡಿತಜನಸ್ಸ. ತತ್ಥ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಬಾಲಜನಸ್ಸ ಏವಂ ಸಮ್ಮತಾ, ತಥಾಗತೋ ಪಣ್ಡಿತಜನಸ್ಸ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಪೂರಣೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಸಙ್ಘೀತಿಆದೀಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಭಗವಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠತಿಂಸ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ವಿಭಜನ್ತೋ ಬಹೂನಿ ನಿಬ್ಬಾನಓತರಣತಿತ್ಥಾನಿ ಅಕಾಸಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತಿತ್ಥಕರೋ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತತ್ಥ ಓಸಟಾತಿ? ಉಪಟ್ಠಾಕರಕ್ಖಣತ್ಥಞ್ಚೇವ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರತ್ಥಞ್ಚ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ತೇ ಚ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮ. ಸಮಣಸ್ಸ ಚ ಗೋತಮಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕೇ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಭಗವಾ ಓಸರತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೇ ಓಸರನ್ತಿ.

೨೩೯. ವಾದಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾತಿ ವಾದೇ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ. ಅಪಕ್ಕನ್ತಾತಿ, ಅಪಗತಾ, ಕೇಚಿ ದಿಸಂ ಪಕ್ಕನ್ತಾ, ಕೇಚಿ ಗಿಹಿಭಾವಂ ಪತ್ತಾ, ಕೇಚಿ ಇಮಂ ಸಾಸನಂ ಆಗತಾ. ಸಹಿತಂ ಮೇತಿ ಮಯ್ಹಂ ವಚನಂ ಸಹಿತಂ ಸಿಲಿಟ್ಠಂ, ಅತ್ಥಯುತ್ತಂ ಕಾರಣಯುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸಹಿತಂ ತೇತಿ ತುಯ್ಹಂ ವಚನಂ ಅಸಹಿತಂ. ಅಧಿಚಿಣ್ಣಂ ತೇ ವಿಪರಾವತ್ತನ್ತಿ ಯಂ ತುಯ್ಹಂ ದೀಘರತ್ತಾಚಿಣ್ಣವಸೇನ ಸುಪ್ಪಗುಣಂ, ತಂ ಮಯ್ಹಂ ಏಕವಚನೇನೇವ ವಿಪರಾವತ್ತಂ ವಿಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಠಿತಂ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಜಾತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆರೋಪಿತೋ ತೇ ವಾದೋತಿ ಮಯಾ ತವ ವಾದೇ ದೋಸೋ ಆರೋಪಿತೋ. ಚರ ವಾದಪ್ಪಮೋಕ್ಖಾಯಾತಿ ದೋಸಮೋಚನತ್ಥಂ ಚರ ವಿಚರ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಬ್ಬೇಠೇಹಿ ವಾ ಸಚೇ ಪಹೋಸೀತಿ ಅಥ ಸಯಂ ಪಹೋಸಿ, ಇದಾನೇವ ನಿಬ್ಬೇಠೇಹಿ. ಧಮ್ಮಕ್ಕೋಸೇನಾತಿ ಸಭಾವಕ್ಕೋಸೇನ.

೨೪೦. ತಂ ನೋ ಸೋಸ್ಸಾಮಾತಿ ತಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇಸಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮ. ಖುದ್ದಮಧುನ್ತಿ ಖುದ್ದಕಮಕ್ಖಿಕಾಹಿ ಕತಂ ದಣ್ಡಕಮಧುಂ. ಅನೇಲಕನ್ತಿ ನಿದ್ದೋಸಂ ಅಪಗತಮಚ್ಛಿಕಣ್ಡಕಂ. ಪೀಳೇಯ್ಯಾತಿ ದದೇಯ್ಯ. ಪಚ್ಚಾಸೀಸಮಾನರೂಪೋತಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ನು ಖೋ ನೋ ಭೋಜನಂ ದಸ್ಸತೀತಿ ಭಾಜನಹತ್ಥೋ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಮಾನೋ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ ಅಸ್ಸ. ಸಮ್ಪಯೋಜೇತ್ವಾತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ವಿವಾದಂ ಕತ್ವಾ.

೨೪೧. ಇತರೀತರೇನಾತಿ ಲಾಮಕಲಾಮಕೇನ. ಪವಿವಿತ್ತೋತಿ ಇದಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಕಾಯವಿವೇಕಮತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ, ಭಗವಾ ಪನ ತೀಹಿ ವಿವೇಕೇಹಿ ವಿವಿತ್ತೋವ.

೨೪೨. ಕೋಸಕಾಹಾರಾಪೀತಿ ದಾನಪತೀನಂ ಘರೇ ಅಗ್ಗಭಿಕ್ಖಾಠಪನತ್ಥಂ ಖುದ್ದಕಸರಾವಾ ಹೋನ್ತಿ, ದಾನಪತಿನೋ ಅಗ್ಗಭತ್ತಂ ವಾ ತತ್ಥ ಠಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಪಬ್ಬಜಿತೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ತಂ ಭತ್ತಂ ತಸ್ಸ ದೇನ್ತಿ. ತಂ ಸರಾವಕಂ ಕೋಸಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯೇ ಚ ಏಕೇನೇವ ಭತ್ತಕೋಸಕೇನ ಯಾಪೇನ್ತಿ, ತೇ ಕೋಸಕಾಹಾರಾತಿ. ಬೇಲುವಾಹಾರಾತಿ ಬೇಲುವಮತ್ತಭತ್ತಾಹಾರಾ. ಸಮತಿತ್ತಿಕನ್ತಿ ಓಟ್ಠವಟ್ಟಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಲೇಖಾಸಮಂ. ಇಮಿನಾ ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಪ್ಪಾಹಾರತಾಧಮ್ಮೇನ. ಏತ್ಥ ಪನ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನೇವ ಭಗವಾ ಅನಪ್ಪಾಹಾರೋತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಪಧಾನಭೂಮಿಯಂ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಅಪ್ಪಾಹಾರೋವ ಅಹೋಸಿ, ವೇರಞ್ಜಾಯಂ ತಯೋ ಮಾಸೇ ಪತ್ಥೋದನೇನೇವ ಯಾಪೇಸಿ ಪಾಲಿಲೇಯ್ಯಕವನಸಣ್ಡೇ ತಯೋ ಮಾಸೇ ಭಿಸಮುಳಾಲೇಹೇವ ಯಾಪೇಸಿ. ಇಧ ಪನ ಏತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ – ‘‘ಅಹಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅಪ್ಪಾಹಾರೋ ಅಹೋಸಿಂ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಸಾವಕಾ ಧುತಙ್ಗಸಮಾದಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವಜೀವಂ ಧುತಙ್ಗಂ ನ ಭಿನ್ದನ್ತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯದಿ ತೇ ಇಮಿನಾ ಧಮ್ಮೇನ ಸಕ್ಕರೇಯ್ಯುಂ, ಮಯಾ ಹಿ ತೇ ವಿಸೇಸತರಾ. ಅಞ್ಞೋ ಚೇವ ಪನ ಧಮ್ಮೋ ಅತ್ಥಿ, ಯೇನ ಮಂ ತೇ ಸಕ್ಕರೋನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಪಂಸುಕೂಲಿಕಾತಿ ಸಮಾದಿನ್ನಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಾ. ಲೂಖಚೀವರಧರಾತಿ ಸತ್ಥಸುತ್ತಲೂಖಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ಧಾರಯಮಾನಾ. ನನ್ತಕಾನೀತಿ ಅನ್ತವಿರಹಿತಾನಿ ವತ್ಥಖಣ್ಡಾನಿ, ಯದಿ ಹಿ ನೇಸಂ ಅನ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಪಿಲೋತಿಕಾತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ. ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾತಿ ಫಾಲೇತ್ವಾ ದುಬ್ಬಲಟ್ಠಾನಂ ಪಹಾಯ ಥಿರಟ್ಠಾನಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ. ಅಲಾಬುಲೋಮಸಾನೀತಿ ಅಲಾಬುಲೋಮಸದಿಸಸುತ್ತಾನಿ ಸುಖುಮಾನೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಸತ್ಥಾ ಚೀವರಸನ್ತೋಸೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಅತಿಮುತ್ತಕಸುಸಾನತೋ ಹಿಸ್ಸ ಪುಣ್ಣದಾಸಿಯಾ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಪಾತಿತಸಾಣಪಂಸುಕೂಲಂ ಗಹಣದಿವಸೇ ಉದಕಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಪಥವೀ ಅಕಮ್ಪಿ. ಇಧ ಪನ ಏತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ – ‘‘ಅಹಂ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಾಲೇ ಪಂಸುಕೂಲಂ ಗಣ್ಹಿಂ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಸಾವಕಾ ಧುತಙ್ಗಸಮಾದಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವಜೀವಂ ಧುತಙ್ಗಂ ನ ಭಿನ್ದನ್ತೀ’’ತಿ.

ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಾತಿ ಅತಿರೇಕಲಾಭಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಮಾದಿನ್ನಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಙ್ಗಾ. ಸಪದಾನಚಾರಿನೋತಿ ಲೋಲುಪ್ಪಚಾರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಮಾದಿನ್ನಸಪದಾನಚಾರಾ. ಉಞ್ಛಾಸಕೇ ವತೇ ರತಾತಿ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಸಙ್ಖಾತೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಕತಿವತೇ ರತಾ, ಉಚ್ಚನೀಚಘರದ್ವಾರಟ್ಠಾಯಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಕಬರಮಿಸ್ಸಕಂ ಭತ್ತಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನ್ತರಘರನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಯುಸುತ್ತೇ ಉಮ್ಮಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನ್ತರಘರಂ, ಇಧ ಇನ್ದಖೀಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಸತ್ಥಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಸನ್ತೋಸೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ಅಪ್ಪಾಹಾರತಾಯ ವುತ್ತನಿಯಾಮೇನೇವ ಪನ ಸಬ್ಬಂ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ. ಇಧ ಪನ ಏತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ – ‘‘ಅಹಂ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಾಲೇ ನಿಮನ್ತನಂ ನ ಸಾದಯಿಂ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಸಾವಕಾ ಧುತಙ್ಗಸಮಾದಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವಜೀವಂ ಧುತಙ್ಗಂ ನ ಭಿನ್ದನ್ತೀ’’ತಿ.

ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಾತಿ ಛನ್ನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಮಾದಿನ್ನರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಙ್ಗಾ. ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕಾತಿ ಛನ್ನಞ್ಚ ರುಕ್ಖಮೂಲಞ್ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಮಾದಿನ್ನಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕಙ್ಗಾ. ಅಟ್ಠಮಾಸೇತಿ ಹೇಮನ್ತಗಿಮ್ಹಿಕೇ ಮಾಸೇ. ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಪನ ಚೀವರಾನುಗ್ಗಹತ್ಥಂ ಛನ್ನಂ ಪವಿಸನ್ತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಸತ್ಥಾ ಸೇನಾಸನಸನ್ತೋಸೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ಸೇನಾಸನಸನ್ತೋಸೋ ಪನಸ್ಸ ಛಬ್ಬಸ್ಸಿಕಮಹಾಪಧಾನೇನ ಚ ಪಾಲಿಲೇಯ್ಯಕವನಸಣ್ಡೇನ ಚ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ. ಇಧ ಪನ ಏತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ – ‘‘ಅಹಂ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಾಲೇ ಛನ್ನಂ ನ ಪಾವಿಸಿಂ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಸಾವಕಾ ಧುತಙ್ಗಸಮಾದಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವಜೀವಂ ಧುತಙ್ಗಂ ನ ಭಿನ್ದನ್ತೀ’’ತಿ.

ಆರಞ್ಞಿಕಾತಿ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಮಾದಿನ್ನಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಾ. ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಓಸರನ್ತೀತಿ ಅಬದ್ಧಸೀಮಾಯ ಕಥಿತಂ, ಬದ್ಧಸೀಮಾಯಂ ಪನ ವಸನ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಸತ್ಥಾ ನೋ ಪವಿವಿತ್ತೋತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ‘‘ಇಚ್ಛಾಮಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಿಯಿತು’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೬೨; ೫೬೫) ಏವಞ್ಹಿಸ್ಸ ಪವಿವೇಕೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಇಧ ಪನ ಏತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಅಹಂ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ತಥಾರೂಪೇ ಕಾಲೇ ಪಟಿಸಲ್ಲಿಯಿಂ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಸಾವಕಾ ಧುತಙ್ಗಸಮಾದಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವಜೀವಂ ಧುತಙ್ಗಂ ನ ಭಿನ್ದನ್ತೀ’’ತಿ. ಮಮಂ ಸಾವಕಾತಿ ಮಂ ಸಾವಕಾ.

೨೪೪. ಸನಿದಾನನ್ತಿ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಂ. ಕಿಂ ಪನ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ದೇಸೇತೀತಿ. ನೋ ನ ದೇಸೇತಿ, ಸಹೇತುಕಂ ಪನ ತಂ ದೇಸನಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇತಿ, ನೋ ಅಹೇತುಕನ್ತಿ. ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯನ್ತಿ ಪುರಿಮಸ್ಸೇವೇತಂ ವೇವಚನಂ, ಸಕಾರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂ ವತಾತಿ ಏತ್ಥ ವತಾತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ.

೨೪೫. ಅನಾಗತಂ ವಾದಪಥನ್ತಿ ಅಜ್ಜ ಠಪೇತ್ವಾ ಸ್ವೇ ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ವಾ ಅಡ್ಢಮಾಸೇ ವಾ ಮಾಸೇ ವಾ ಸಂವಚ್ಛರೇ ವಾ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಉಪರಿ ಆಗಮನವಾದಪಥಂ. ನ ದಕ್ಖತೀತಿ ಯಥಾ ಸಚ್ಚಕೋ ನಿಗಣ್ಠೋ ಅತ್ತನೋ ನಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಆಗತಕಾರಣಂ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವದನ್ತೋ ನ ಅದ್ದಸ, ಏವಂ ನ ದಕ್ಖತೀತಿ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ. ಸಹಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಸಕಾರಣೇನ. ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಕಥಂ ಓಪಾತೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಮಮ ಕಥಾವಾರಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನ್ತರನ್ತರೇ ಅತ್ತನೋ ಕಥಂ ಪವೇಸೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಖೋ ಪನಾಹಂ, ಉದಾಯೀತಿ, ಉದಾಯಿ, ಅಹಂ ಅಮ್ಬಟ್ಠಸೋಣದಣ್ಡಕೂಟದನ್ತಸಚ್ಚಕನಿಗಣ್ಠಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಹಾವಾದೇ ವತ್ತಮಾನೇಪಿ – ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಏಕಸಾವಕೋಪಿ ಉಪಮಂ ವಾ ಕಾರಣಂ ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ದದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಸಾವಕೇಸು ಅನುಸಾಸನಿಂ ನ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಾಮಿ. ಮಮಯೇವಾತಿ ಏವರೂಪೇಸು ಠಾನೇಸು ಸಾವಕಾ ಮಮಯೇವ ಅನುಸಾಸನಿಂ ಓವಾದಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತಿ.

೨೪೬. ತೇಸಾಹಂ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧೇಮೀತಿ ತೇಸಂ ಅಹಂ ತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ ಚಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾಮಿ ಸಮ್ಪಾದೇಮಿ ಪರಿಪೂರೇಮಿ, ಅಞ್ಞಂ ಪುಟ್ಠೋ ಅಞ್ಞಂ ನ ಬ್ಯಾಕರೋಮಿ, ಅಮ್ಬಂ ಪುಟ್ಠೋ ಲಬುಜಂ ವಿಯ ಲಬುಜಂ ವಾ ಪುಟ್ಠೋ ಅಮ್ಬಂ ವಿಯ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಅಧಿಸೀಲೇ ಸಮ್ಭಾವೇನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಬುದ್ಧಸೀಲಂ ನಾಮ ಕಥಿತಂ, ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇ ಞಾಣದಸ್ಸನೇ ಸಮ್ಭಾವೇನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ, ‘‘ಅಧಿಪಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಭಾವೇನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಠಾನುಪ್ಪತ್ತಿಕಪಞ್ಞಾ, ‘‘ಯೇನ ದುಕ್ಖೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಸಚ್ಚಬ್ಯಾಕರಣಪಞ್ಞಾ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ಸಚ್ಚಬ್ಯಾಕರಣಪಞ್ಞಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಪಞ್ಞಾ ಅಧಿಪಞ್ಞಂ ಭಜತಿ.

೨೪೭. ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಾನಂ ಪಟಿಪದಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಪುನ ಚಪರಂ ಉದಾಯೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಭಿಞ್ಞಾವೋಸಾನಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾವೋಸಾನಸಙ್ಖಾತಞ್ಚೇವ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾರಮೀಸಙ್ಖಾತಞ್ಚ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ.

ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇತಿ ಉಪಾಯಪಧಾನೇ. ಛನ್ದಂ ಜನೇತೀತಿ ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಕುಸಲಚ್ಛನ್ದಂ ಜನೇತಿ. ವಾಯಮತೀತಿ ವಾಯಾಮಂ ಕರೋತಿ. ವೀರಿಯಂ ಆರಭತೀತಿ ವೀರಿಯಂ ಪವತ್ತೇತಿ. ಚಿತ್ತಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಕ್ಖಿಪತಿ. ಪದಹತೀತಿ ಉಪಾಯಪಧಾನಂ ಕರೋತಿ. ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾತಿ ವಡ್ಢಿಯಾ ಪರಿಪೂರಣತ್ಥಂ. ಅಪಿಚೇತ್ಥ – ‘‘ಯಾ ಠಿತಿ, ಸೋ ಅಸಮ್ಮೋಸೋ…ಪೇ… ಯಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ, ಸಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರೀ’’ತಿ (ವಿಭ. ೪೦೬) ಏವಂ ಪುರಿಮಂ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೋತಿಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಇಮೇಹಿ ಪನ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇಹಿ ಕಿಂ ಕಥಿತಂ? ಕಸ್ಸಪಸಂಯುತ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ಸಾವಕಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾ ಕಥಿತಾ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ತತ್ಥ –

‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಆವುಸೋ, ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಮೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಅನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಆತಪ್ಪಂ ಕರೋತಿ. ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಮೇ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಪ್ಪಹೀಯಮಾನಾ ಅನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಆತಪ್ಪಂ ಕರೋತಿ. ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಮೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಅನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಆತಪ್ಪಂ ಕರೋತಿ. ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಮೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ನಿರುಜ್ಝಮಾನಾ ಅನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಆತಪ್ಪಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೪೫).

ಏತ್ಥ ಚ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾತಿ ಲೋಭಾದಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಚೇವ ಮಗ್ಗೋ ಚ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಕುಸಲಾ ನಾಮ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾವ. ಮಗ್ಗೋ ಪನ ಸಕಿಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುಜ್ಝಮಾನೋ ಅನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತನಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಸೋ ಹಿ ಫಲಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಂ ದತ್ವಾವ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಪುರಿಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾವ ಗಹೇತಬ್ಬಾತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪನ ನ ಯುತ್ತಂ.