೨. ಮಹಾರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಮಹಾರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧೀತಿ ದಸ್ಸನಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಗಮನಂ ಅಬ್ಬೋಚ್ಛಿನ್ನಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಇರಿಯಾಪಥಾನುಬನ್ಧನೇನ ಅನುಬನ್ಧಿ. ತದಾ ಹಿ ಭಗವಾ ಪದೇ ಪದಂ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ವಿಲಾಸಿತಗಮನೇನ ಪುರತೋ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ರಾಹುಲತ್ಥೇರೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪದಾನುಪದಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛತೋ.

ತತ್ಥ ಭಗವಾ ಸುಪುಪ್ಫಿತಸಾಲವನಮಜ್ಝಗತೋ ಸುಭೂಮಿಓತರಣತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖನ್ತಮತ್ತವರವಾರಣೋ ವಿಯ ವಿರೋಚಿತ್ಥ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋ ಚ ವರವಾರಣಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಗಜಪೋತಕೋ ವಿಯ. ಭಗವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಮಣಿಗುಹತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗೋಚರಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಕೇಸರಸೀಹೋ ವಿಯ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋ ಚ ಸೀಹಮಿಗರಾಜಾನಂ ಅನುಬನ್ಧನ್ತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸೀಹಪೋತಕೋ ವಿಯ. ಭಗವಾ ಮಣಿಪಬ್ಬತಸಸ್ಸಿರಿಕವನಸಣ್ಡತೋ ದಾಠಬಲೋ ಮಹಾಬ್ಯಗ್ಘೋ ವಿಯ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋ ಚ ಬ್ಯಗ್ಘರಾಜಾನಂ ಅನುಬನ್ಧಬ್ಯಗ್ಘಪೋತಕೋ ವಿಯ. ಭಗವಾ ಸಿಮ್ಬಲಿದಾಯತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸುಪಣ್ಣರಾಜಾ ವಿಯ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋ ಚ ಸುಪಣ್ಣರಾಜಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸುಪಣ್ಣಪೋತಕೋ ವಿಯ. ಭಗವಾ ಚಿತ್ತಕೂಟಪಬ್ಬತತೋ ಗಗನತಲಂ ಪಕ್ಖನ್ದಸುವಣ್ಣಹಂಸರಾಜಾ ವಿಯ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋ ಚ ಹಂಸಾಧಿಪತಿಂ ಅನುಪಕ್ಖನ್ದಹಂಸಪೋತಕೋ ವಿಯ. ಭಗವಾ ಮಹಾಸರಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಳ್ಹಾ ಸುವಣ್ಣಮಹಾನಾವಾ ವಿಯ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋ ಚ ಸುವಣ್ಣನಾವಂ ಪಚ್ಛಾ ಅನುಬನ್ಧನಾವಾಪೋತಕೋ ವಿಯ. ಭಗವಾ ಚಕ್ಕರತನಾನುಭಾವೇನ ಗಗನತಲೇ ಸಮ್ಪಯಾತಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾ ವಿಯ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋ ಚ ರಾಜಾನಂ ಅನುಸಮ್ಪಯಾತಪರಿಣಾಯಕರತನಂ ವಿಯ. ಭಗವಾ ವಿಗತವಲಾಹಕಂ ನಭಂ ಪಟಿಪನ್ನತಾರಕರಾಜಾ ವಿಯ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋ ಚ ತಾರಕಾಧಿಪತಿನೋ ಅನುಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನಾ ಪರಿಸುದ್ಧಓಸಧಿತಾರಕಾ ವಿಯ.

ಭಗವಾಪಿ ಮಹಾಸಮ್ಮತಪವೇಣಿಯಂ ಓಕ್ಕಾಕರಾಜವಂಸೇ ಜಾತೋ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋಪಿ. ಭಗವಾಪಿ ಸಙ್ಖೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಖೀರಸದಿಸೋ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಜಾತಿಖತ್ತಿಯಕುಲೇ ಜಾತೋ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋಪಿ. ಭಗವಾಪಿ ರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋಪಿ. ಭಗವತೋಪಿ ಸರೀರಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ದೇವನಗರೇಸು ಸಮುಸ್ಸಿತರತನತೋರಣಂ ವಿಯ ಸಬ್ಬಪಾಲಿಫುಲ್ಲೋ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕೋ ವಿಯ ಚ ಅತಿಮನೋಹರಣಂ, ರಾಹುಲಭದ್ದಸ್ಸಾಪಿ. ಇತಿ ದ್ವೇಪಿ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ, ದ್ವೇಪಿ ರಾಜಪಬ್ಬಜಿತಾ, ದ್ವೇಪಿ ಖತ್ತಿಯಸುಖುಮಾಲಾ, ದ್ವೇಪಿ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ, ದ್ವೇಪಿ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಾ ಏಕಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸೂರಿಯಮಣ್ಡಲಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಕ್ಕಸುಯಾಮಸನ್ತುಸಿತಸುನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತಿಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾದೀನಂ ಸಿರಿಯಾ ಸಿರಿಂ ಅಭಿಭವಮಾನಾ ವಿಯ ವಿರೋಚಿಂಸು.

ತತ್ರಾಯಸ್ಮಾ ರಾಹುಲೋ ಭಗವತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋವ ಪಾದತಲತೋ ಯಾವ ಉಪರಿ ಕೇಸನ್ತಾ ತಥಾಗತಂ ಆಲೋಕೇಸಿ. ಸೋ ಭಗವತೋ ಬುದ್ಧವೇಸವಿಲಾಸಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸೋಭತಿ ಭಗವಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣವಿಚಿತ್ತಸರೀರೋ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಪರಿಕ್ಖಿತ್ತತಾಯ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಸುವಣ್ಣಚುಣ್ಣಮಜ್ಝಗತೋ ವಿಯ, ವಿಜ್ಜುಲತಾಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಕನಕಪಬ್ಬತೋ ವಿಯ, ಯನ್ತಸುತ್ತಸಮಾಕಡ್ಢಿತರತನವಿಚಿತ್ತಂ ಸುವಣ್ಣಅಗ್ಘಿಕಂ ವಿಯ, ರತ್ತಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋಪಿ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಕನಕಪಬ್ಬತೋ ವಿಯ, ಪವಾಳಲತಾಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಸುವಣ್ಣಅಗ್ಘಿಕಂ ವಿಯ, ಚೀನಪಿಟ್ಠಚುಣ್ಣಪೂಜಿತಂ ಸುವಣ್ಣಚೇತಿಯಂ ವಿಯ, ಲಾಖಾರಸಾನುಲಿತ್ತೋ ಕನಕಯೂಪೋ ವಿಯ, ರತ್ತವಲಾಹಕನ್ತರತೋ ತಙ್ಖಣಬ್ಭುಗ್ಗತಪುಣ್ಣಚನ್ದೋ ವಿಯ, ಅಹೋ ಸಮತಿಂಸಪಾರಮಿತಾನುಭಾವಸಜ್ಜಿತಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಸಿರೀಸಮ್ಪತ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ತತೋ ಅತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ – ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಸೋಭಾಮಿ. ಸಚೇ ಭಗವಾ ಚತೂಸು ಮಹಾದೀಪೇಸು ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಜ್ಜಂ ಅಕರಿಸ್ಸಾ, ಮಯ್ಹಂ ಪರಿಣಾಯಕಟ್ಠಾನನ್ತರಂ ಅದಸ್ಸಾ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅತಿವಿಯ ಜಮ್ಬುದೀಪತಲಂ ಅಸೋಭಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅತ್ತಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಗೇಹಸ್ಸಿತಂ ಛನ್ದರಾಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ.

ಭಗವಾಪಿ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋವ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣಚ್ಛವಿಮಂಸಲೋಹಿತೋ ದಾನಿ ರಾಹುಲಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವೋ. ರಜನೀಯೇಸು ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾದೀಸು ಹಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಕ್ಖನ್ದನಕಾಲೋ ಜಾತೋ, ಕಿಂ ಬಹುಲತಾಯ ನು ಖೋ ರಾಹುಲೋ ವೀತಿನಾಮೇತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಸಹಾವಜ್ಜನೇನೇವ ಪಸನ್ನಉದಕೇ ಮಚ್ಛಂ ವಿಯ, ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಆದಾಸಮಣ್ಡಲೇ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ವಿಯ ಚ ತಸ್ಸ ತಂ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಂ ಅದ್ದಸ. ದಿಸ್ವಾವ – ‘‘ಅಯಂ ರಾಹುಲೋ ಮಯ್ಹಂ ಅತ್ರಜೋ ಹುತ್ವಾ ಮಮ ಪಚ್ಛತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘ಅಹಂ ಸೋಭಾಮಿ, ಮಯ್ಹಂ ವಣ್ಣಾಯತನಂ ಪಸನ್ನ’ನ್ತಿ ಅತ್ತಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಗೇಹಸ್ಸಿತಛನ್ದರಾಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಅತಿತ್ಥೇ ಪಕ್ಖನ್ದೋ ಉಪ್ಪಥಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಅಗೋಚರೇ ಚರತಿ, ದಿಸಾಮೂಳ್ಹಅದ್ಧಿಕೋ ವಿಯ ಅಗನ್ತಬ್ಬಂ ದಿಸಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಯಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಕಿಲೇಸೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ವಡ್ಢನ್ತೋ ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ನ ದಸ್ಸತಿ, ಪರತ್ಥಮ್ಪಿ, ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ. ತತೋ ನಿರಯೇಪಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಾಪೇಸ್ಸತಿ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಮ್ಪಿ, ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೇಪಿ, ಅಸುರಕಾಯೇಪಿ, ಸಮ್ಬಾಧೇಪಿ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರವಟ್ಟೇ ಪರಿಪಾತೇಸ್ಸತಿ. ಅಯಞ್ಹಿ –

ಅನತ್ಥಜನನೋ ಲೋಭೋ, ಲೋಭೋ ಚಿತ್ತಪ್ಪಕೋಪನೋ;

ಭಯಮನ್ತರತೋ ಜಾತಂ, ತಂ ಜನೋ ನಾವಬುಜ್ಝತಿ.

ಲುದ್ಧೋ ಅತ್ಥಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಲುದ್ಧೋ ಧಮ್ಮಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ;

ಅನ್ಧತಮಂ ತದಾ ಹೋತಿ, ಯಂ ಲೋಭೋ ಸಹತೇ ನರಂ. (ಇತಿವು. ೮೮) –

ಯಥಾ ಖೋ ಪನ ಅನೇಕರತನಪೂರಾ ಮಹಾನಾವಾ ಭಿನ್ನಫಲಕನ್ತರೇನ ಉದಕಂ ಆದಿಯಮಾನಾ ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ, ವೇಗೇನಸ್ಸಾ ವಿವರಂ ಪಿದಹಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಮೇವಂ ಅಯಮ್ಪಿ ನ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ. ಯಾವಸ್ಸ ಅಯಂ ಕಿಲೇಸೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಸೀಲರತನಾದೀನಿ ನ ವಿನಾಸೇತಿ, ತಾವದೇವ ನಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯಮಕಾಸಿ. ಏವರೂಪೇಸು ಪನ ಠಾನೇಸು ಬುದ್ಧಾನಂ ನಾಗವಿಲೋಕನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯನ್ತೇನ ಪರಿವತ್ತಿತಸುವಣ್ಣಪಟಿಮಾ ವಿಯ ಸಕಲಕಾಯೇನೇವ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಠಿತೋ ರಾಹುಲಭದ್ದಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪನ್ತಿಆದೀನಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಖನ್ಧನಿದ್ದೇಸೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನಿ. ನೇತಂ ಮಮಾತಿಆದೀನಿ ಮಹಾಹತ್ಥಿಪದೋಪಮೇ ವುತ್ತಾನಿ. ರೂಪಮೇವ ನು ಖೋ ಭಗವಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಪುಚ್ಛತಿ? ತಸ್ಸ ಕಿರ – ‘‘ಸಬ್ಬಂ ರೂಪಂ ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಂ ರೂಪಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ ವದತಿ, ವೇದನಾದೀಸು ನು ಖೋ ಕಥಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ನಯೋ ಉದಪಾದಿ. ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಿಂ ನಯೇ ಠಿತೋ ಪುಚ್ಛತಿ. ನಯಕುಸಲೋ ಹೇಸ ಆಯಸ್ಮಾ ರಾಹುಲೋ, ಇದಂ ನ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಇದಮ್ಪಿ ನ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಇದಮ್ಪಿ ನ ಕತ್ತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ನಯಸತೇನಪಿ ನಯಸಹಸ್ಸೇನಪಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ. ಇದಂ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೋ ಹಿ ಅಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ, ಪಾತೋವ ಗನ್ಧಕುಟಿಪರಿವೇಣೇ ಪತ್ಥಮತ್ತಂ ವಾಲಿಕಂ ಓಕಿರತಿ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ಏತ್ತಕಂ ಓವಾದಂ ಏತ್ತಕಂ ಪರಿಭಾಸಂ ಲಭಾಮೀ’’ತಿ. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋಪಿ ನಂ ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪೇನ್ತೋ – ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಾನಂ ಯದಿದಂ ರಾಹುಲೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೨೦೯) ಸಿಕ್ಖಾಯಮೇವ ಅಗ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ. ಸೋಪಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ತಮೇವ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿ –

‘‘ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ, ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಪಿತಾ ಮಮ;

ಸಮ್ಮುಖಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ, ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪೇಸಿ ಮಂ.

ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಾನಹಂ ಅಗ್ಗೋ, ಧಮ್ಮರಾಜೇನ ಥೋಮಿತೋ;

ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತಾನಞ್ಚ, ಸಹಾಯೋ ಪವರೋ ಮಮ.

ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ, ಧಮ್ಮಾರಕ್ಖೋ ಚ ಪೇತ್ತಿಯೋ;

ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ, ಸಬ್ಬಂ ಮೇ ಜಿನಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಯಸ್ಮಾ ನ ಕೇವಲಂ ರೂಪಮೇವ, ವೇದನಾದಯೋಪಿ ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ತಸ್ಮಾ ರೂಪಮ್ಪಿ ರಾಹುಲಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಕೋ ನಜ್ಜಾತಿ ಕೋ ನು ಅಜ್ಜ. ಥೇರಸ್ಸ ಕಿರ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಮಯ್ಹಂ ಅತ್ತಭಾವನಿಸ್ಸಿತಂ ಛನ್ದರಾಗಂ ಞತ್ವಾ ‘ಸಮಣೇನ ನಾಮ ಏವರೂಪೋ ವಿತಕ್ಕೋ ನ ವಿತಕ್ಕಿತಬ್ಬೋ’ತಿ ನೇವ ಪರಿಯಾಯೇನ ಕಥಂ ಕಥೇಸಿ, ಗಚ್ಛ ಭಿಕ್ಖು ರಾಹುಲಂ ವದೇಹಿ ‘ಮಾ ಪುನ ಏವರೂಪಂ ವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇಸೀ’ತಿ ನ ದೂತಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಮಂ ಸಮ್ಮುಕ್ಖೇ ಠತ್ವಾಯೇವ ಪನ ಸಭಣ್ಡಕಂ ಚೋರಂ ಚೂಳಾಯ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಯ ಸಮ್ಮುಖಾ ಸುಗತೋವಾದಂ ಅದಾಸಿ. ಸುಗತೋವಾದೋ ಚ ನಾಮ ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯೇಹಿಪಿ ಕಪ್ಪೇಹಿ ದುಲ್ಲಭೋ. ಏವರೂಪಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ಓವಾದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಕೋ ನು ವಿಞ್ಞೂ ಪಣ್ಡಿತಜಾತಿಕೋ ಅಜ್ಜ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಅಥೇಸ ಆಯಸ್ಮಾ ಆಹಾರಕಿಚ್ಚಂ ಪಹಾಯ ಯಸ್ಮಿಂ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಠಿತೇನ ಓವಾದೋ ಲದ್ಧೋ, ತತೋವ ಪಟಿನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿ. ಭಗವಾಪಿ ತಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಿವತ್ತಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಮಾ ನಿವತ್ತ ತಾವ, ರಾಹುಲ, ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಕಾಲೋ ತೇ’’ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಅಜ್ಜ ತಾವ ಕಾಯಗತಾಸತಿಅಮತಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜತೂ’’ತಿ.

ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋತಿ ಭಗವತಿ ಗತೇ ಪಚ್ಛಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅದ್ದಸ. ಏತಸ್ಸ ಕಿರಾಯಸ್ಮತೋ ಏಕಕಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಅಞ್ಞಂ ವತ್ತಂ, ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹರತೋ ಅಞ್ಞಂ. ಯದಾ ಹಿ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಏಕಾಕಿನೋ ವಸನ್ತಿ, ತದಾ ಪಾತೋವ ಸೇನಾಸನಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತರುಚಿಯಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹರನ್ತಾ ಪನ ಥೇರಾ ಏವಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ. ತದಾ ಹಿ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ಪಠಮಂ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಗತೇ ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಸೇನಾಸನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ – ‘‘ಬಹೂನಂ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ನಾಮ ಸಬ್ಬೇವ ಪಾಸಾದಿಕಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ವಾ, ನ ವಾ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀ’’ತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಸಮ್ಮಟ್ಠಂ ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜತಿ. ಸಚೇ ಕಚವರೋ ಅಛಡ್ಡಿತೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಛಡ್ಡೇತಿ. ಪಾನೀಯಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಟ್ಠಾನಮ್ಹಿ ಪಾನೀಯಕೂಟೇ ಅಸತಿ ಪಾನೀಯಘಟಂ ಠಪೇತಿ. ಗಿಲಾನಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಆವುಸೋ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಿಂ ಆಹರಾಮಿ, ಕಿಂ ವೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ಪುಚ್ಛತಿ. ಅವಸ್ಸಿಕದಹರಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ಅಭಿರಮಥ, ಆವುಸೋ, ಮಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತ್ಥ, ಪಟಿಪತ್ತಿಸಾರಕಂ ಬುದ್ಧಸಾಸನ’’ನ್ತಿ ಓವದತಿ. ಏವಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿ ಕುಹಿಞ್ಚಿ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಸೇನಾಯ ಪರಿವಾರಿತೋ ಪಠಮಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಪರಿಣಾಯಕರತನಂ ಸೇನಙ್ಗಾನಿ ಸಂವಿಧಾಯ ಪಚ್ಛಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಏವಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಚಕ್ಕವತ್ತಿ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ಪಠಮಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪರಿಣಾಯಕರತನಭೂತೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಇಮಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ. ಸೋ ಏವಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ರಾಹುಲಭದ್ದಂ ಅದ್ದಸ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಚ್ಛಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅದ್ದಸಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಯಂ ನಿಯೋಜೇಸಿ? ನಿಸಜ್ಜಾನುಚ್ಛವಿಕತ್ತಾ. ಥೇರೋ ಕಿರ ‘‘ಏತಸ್ಸ ಭಗವತಾ ರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ ಅನಾವಜ್ಜಿತ್ವಾವ ಯೇನಾಕಾರೇನ ಅಯಂ ಅಚಲೋ ಅನೋಬದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಇದಮಸ್ಸ ಏತಿಸ್ಸಾ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ. ತತ್ಥ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿನ್ತಿ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಚತುಕ್ಕಪಞ್ಚಕಜ್ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾಹೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಮಹಪ್ಫಲಾ ಹೋತೀತಿ ಕೀವಮಹಪ್ಫಲಾ ಹೋತಿ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಏಕಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಸಬ್ಬಾಸವೇ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಥಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಮರಣಕಾಲೇ ಸಮಸೀಸೀ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಿಕದೇವಪುತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತತೋ ವಿರದ್ಧೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ತಂ ಅಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವೇ ಬಾಹಿಯತ್ಥೇರಾದಯೋ ವಿಯ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಮಹಪ್ಫಲಾ. ಮಹಾನಿಸಂಸಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಆನಾಪಾನಸ್ಸತೀ ಯಸ್ಸ, ಪರಿಪುಣ್ಣಾ ಸುಭಾವಿತಾ;

ಅನುಪುಬ್ಬಂ ಪರಿಚಿತಾ, ಯಥಾ ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತಾ;

ಸೋಮಂ ಲೋಕಂ ಪಭಾಸೇತಿ, ಅಬ್ಭಾ ಮುತ್ತೋವ ಚನ್ದಿಮಾ’’ತಿ. (ಥೇರಗಾ. ೫೪೮; ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧.೬೦) –

ಇಮಂ ಮಹಪ್ಫಲತಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಥೇರೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಂ ತತ್ಥ ನಿಯೋಜೇತಿ.

ಇತಿ ಭಗವಾ ರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ, ಥೇರೋ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿನ್ತಿ ಉಭೋಪಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಗತಾ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋ ವಿಹಾರೇಯೇವ ಓಹೀನೋ. ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಓಹೀನಭಾವಂ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ನೇವ ಅತ್ತನಾ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ, ನ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಪೇಸೇಸಿ, ನ ಪಸೇನದಿಮಹಾರಾಜಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಾದೀನಂ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ. ಸಞ್ಞಾಮತ್ತಕಞ್ಹಿ ಲಭಿತ್ವಾ ತೇ ಕಾಜಭತ್ತಂ ಅಭಿಹರೇಯ್ಯುಂ. ಯಥಾ ಚ ಭಗವಾ, ಏವಂ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋಪಿ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಕಾಸಿ. ರಾಹುಲತ್ಥೇರೋ ನಿರಾಹಾರೋ ಛಿನ್ನಭತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಪನಾಯಸ್ಮತೋ – ‘‘ಭಗವಾ ಮಂ ವಿಹಾರೇ ಓಹೀನಂ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ನಾಪಿ ಸಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೋ, ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಪಹಿಣಿ, ನ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ, ಉಪಜ್ಝಾಯೋಪಿ ಮೇ ಓಹೀನಭಾವಂ ಜಾನನ್ತೋ ತಥೇವ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಕುತೋ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಓಮಾನಂ ವಾ ಅತಿಮಾನಂ ವಾ ಜನೇಸ್ಸತಿ. ಭಗವತಾ ಪನ ಆಚಿಕ್ಖಿತಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮೇವ ಪುರೇಭತ್ತಮ್ಪಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಮ್ಪಿ – ‘‘ಇತಿಪಿ ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚಂ, ಇತಿಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಇತಿಪಿ ಅಸುಭಂ, ಇತಿಪಿ ಅನತ್ತಾ’’ತಿ ಅಗ್ಗಿಂ ಅಭಿಮತ್ಥೇನ್ತೋ ವಿಯ ನಿರನ್ತರಂ ಮನಸಿಕತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಂ ಭಾವೇಹೀತಿ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ವಚನಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ. ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಞ್ಹಿ ವಚನಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ದುಬ್ಬಚೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ‘ದುಬ್ಬಚೋ ರಾಹುಲೋ, ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸಪಿ ವಚನಂ ನ ಕರೋತೀ’ತಿ ಚ ಗರಹುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಕಕ್ಖಳತರಾ ಪೀಳಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಭಾವನಾವಿಧಾನಂ ಪುಚ್ಛಿತುಕಾಮೋ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ರಾಹುಲೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

೧೧೪. ತತ್ಥ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾತಿ ಏಕೀಭಾವತೋ. ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ರಾಹುಲಾತಿ ಕಸ್ಮಾ? ಭಗವಾ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಂ ಪುಟ್ಠೋ ರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇತೀತಿ. ರೂಪೇ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನತ್ಥಂ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ರಾಹುಲಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಛನ್ದರಾಗೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಹೇಟ್ಠಾ ಚಸ್ಸ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥಿತಂ. ಇದಾನಿಸ್ಸಾಪಿ ದ್ವಿಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ ಆಕಾರೇಹಿ ಅತ್ತಭಾವಂ ವಿರಾಜೇತ್ವಾ ವಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ತಂನಿಸ್ಸಿತಂ ಛನ್ದರಾಗಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಂ ಆಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ಆಕಾಸಧಾತುಂ ಕಸ್ಮಾ ವಿತ್ಥಾರೇಸೀತಿ? ಉಪಾದಾರೂಪದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಹೇಟ್ಠಾ ಹಿ ಚತ್ತಾರಿ ಮಹಾಭೂತಾನೇವ ಕಥಿತಾನಿ, ನ ಉಪಾದಾರೂಪಂ. ತಸ್ಮಾ ಇಮಿನಾ ಮುಖೇನ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆಕಾಸಧಾತುಂ ವಿತ್ಥಾರೇಸಿ. ಅಪಿಚ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕೇನ ಆಕಾಸೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನರೂಪಮ್ಪಿ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ.

ಆಕಾಸೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ, ರೂಪಂ ಯಾತಿ ವಿಭೂತತಂ;

ತಸ್ಸೇವಂ ಆವಿಭಾವತ್ಥಂ, ತಂ ಪಕಾಸೇಸಿ ನಾಯಕೋ.

ಏತ್ಥ ಪನ ಪುರಿಮಾಸು ತಾವ ಚತೂಸು ಧಾತೂಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಮಹಾಹತ್ಥಿಪದೋಪಮೇ ವುತ್ತಮೇವ.

೧೧೮. ಆಕಾಸಧಾತುಯಂ ಆಕಾಸಗತನ್ತಿ ಆಕಾಸಭಾವಂ ಗತಂ. ಉಪಾದಿನ್ನನ್ತಿಆದಿನ್ನಂ ಗಹಿತಂ ಪರಾಮಟ್ಠಂ, ಸರೀರಟ್ಠಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಣ್ಣಚ್ಛಿದ್ದನ್ತಿ ಮಂಸಲೋಹಿತಾದೀಹಿ ಅಸಮ್ಫುಟ್ಠಕಣ್ಣವಿವರಂ. ನಾಸಚ್ಛಿದ್ದಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯೇನ ಚಾತಿ ಯೇನ ಛಿದ್ದೇನ. ಅಜ್ಝೋಹರತೀತಿ ಅನ್ತೋ ಪವೇಸೇತಿ, ಜಿವ್ಹಾಬನ್ಧನತೋ ಹಿ ಯಾವ ಉದರಪಟಲಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಿದತ್ಥಿಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಛಿದ್ದಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಯತ್ಥ ಚಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ. ಸನ್ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ. ಮನುಸ್ಸಾನಞ್ಹಿ ಮಹನ್ತಂ ಪಟಪರಿಸ್ಸಾವನಮತ್ತಞ್ಚ ಉದರಪಟಲಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಅಧೋಭಾಗಂ ನಿಕ್ಖಮತೀತಿ ಯೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ. ದ್ವತ್ತಿಂಸಹತ್ಥಮತ್ತಂ ಏಕವೀಸತಿಯಾ ಠಾನೇಸು ವಙ್ಕಂ ಅನ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ವಾ ಪನಞ್ಞಮ್ಪೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸುಖುಮಸುಖುಮಂ ಚಮ್ಮಮಂಸಾದಿಅನ್ತರಗತಞ್ಚೇವ ಲೋಮಕೂಪಭಾವೇನ ಚ ಠಿತಂ ಆಕಾಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥಾಪಿ ಪಥವೀಧಾತುಆದೀಸು ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೧೧೯. ಇದಾನಿಸ್ಸ ತಾದಿಭಾವಲಕ್ಖಣಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಪಥವೀಸಮನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇಸು ಹಿ ಅರಜ್ಜನ್ತೋ ಅದುಸ್ಸನ್ತೋ ತಾದೀ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಮನಾಪಾಮನಾಪಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಟ್ಠ ಲೋಭಸಹಗತಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಮನಾಪಾ ನಾಮ, ದ್ವೇ ದೋಮನಸ್ಸಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಅಮನಾಪಾ ನಾಮ. ಚಿತ್ತಂ ನ ಪರಿಯಾದಾಯ ಠಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಏತೇ ಫಸ್ಸಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತವ ಚಿತ್ತಂ ಅನ್ತೋಮುಟ್ಠಿಗತಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಯ ಪರಿಯಾದಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ‘‘ಅಹಂ ಸೋಭಾಮಿ, ಮಯ್ಹಂ ವಣ್ಣಾಯತನಂ ಪಸನ್ನ’’ನ್ತಿ ಪುನ ಅತ್ತಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಛನ್ದರಾಗೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ಗೂಥಗತನ್ತಿಆದೀಸು ಗೂಥಮೇವ ಗೂಥಗತಂ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ.

ನ ಕತ್ಥಚಿ ಪತಿಟ್ಠಿತೋತಿ ಪಥವೀಪಬ್ಬತರುಕ್ಖಾದೀಸು ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ, ಯದಿ ಹಿ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಪಥವಿಯಾ ಭಿಜ್ಜಮಾನಾಯ ಸಹೇವ ಭಿಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಬ್ಬತೇ ಪತಮಾನೇ ಸಹೇವ ಪತೇಯ್ಯ, ರುಕ್ಖೇ ಛಿಜ್ಜಮಾನೇ ಸಹೇವ ಛಿಜ್ಜೇಯ್ಯ.

೧೨೦. ಮೇತ್ತಂ ರಾಹುಲಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆರಭಿ? ತಾದಿಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಹೇಟ್ಠಾ ಹಿ ತಾದಿಭಾವಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸಿತಂ, ನ ಚ ಸಕ್ಕಾ ಅಹಂ ತಾದೀ ಹೋಮೀತಿ ಅಕಾರಣಾ ಭವಿತುಂ, ನಪಿ ‘‘ಅಹಂ ಉಚ್ಚಾಕುಲಪ್ಪಸುತೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಲಾಭೀ, ಮಂ ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾದಯೋ ಭಜನ್ತಿ, ಅಹಂ ತಾದೀ ಹೋಮೀ’’ತಿ ಇಮೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಕೋಚಿ ತಾದೀ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಮೇತ್ತಾದಿಭಾವನಾಯ ಪನ ಹೋತೀತಿ ತಾದಿಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ.

ತತ್ಥ ಭಾವಯತೋತಿ ಉಪಚಾರಂ ವಾ ಅಪ್ಪನಂ ವಾ ಪಾಪೇನ್ತಸ್ಸ. ಯೋ ಬ್ಯಾಪಾದೋತಿ ಯೋ ಸತ್ತೇ ಕೋಪೋ, ಸೋ ಪಹೀಯಿಸ್ಸತಿ. ವಿಹೇಸಾತಿ ಪಾಣಿಆದೀಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಹಿಂಸನಂ. ಅರತೀತಿ ಪನ್ತಸೇನಾಸನೇಸು ಚೇವ ಅಧಿಕುಸಲಧಮ್ಮೇಸು ಚ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತತಾ. ಪಟಿಘೋತಿ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಸತ್ತೇಸು ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಚ ಪಟಿಹಞ್ಞನಕಿಲೇಸೋ. ಅಸುಭನ್ತಿ ಉದ್ಧುಮಾತಕಾದೀಸು ಉಪಚಾರಪ್ಪನಂ. ಉದ್ಧುಮಾತಕಾದೀಸು ಅಸುಭಭಾವನಾ ಚ ನಾಮೇಸಾ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಕಥಿತಾವ. ರಾಗೋತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕರಾಗೋ. ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಸಹಜಾತಸಞ್ಞಂ. ವಿಪಸ್ಸನಾ ಏವ ವಾ ಏಸಾ ಅಸಞ್ಞಾಪಿ ಸಞ್ಞಾಸೀಸೇನ ಸಞ್ಞಾತಿ ವುತ್ತಾ. ಅಸ್ಮಿಮಾನೋತಿ ರೂಪಾದೀಸು ಅಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋ.

೧೨೧. ಇದಾನಿ ಥೇರೇನ ಪುಚ್ಛಿತಂ ಪಞ್ಹಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಇದಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವನಾ ಚ ಪಾಳಿಅತ್ಥೋ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಆನಿಸಂಸಕಥಾಯ ಸಬ್ಬೋ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಅನುಸ್ಸತಿನಿದ್ದೇಸೇ ವಿತ್ಥಾರಿತೋಯೇವ. ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಭಗವಾ ನೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲವಸೇನೇವ ಪರಿನಿಟ್ಠಾಪೇಸೀತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಮಾಹಾರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.