೨. ಭಿಕ್ಖುವಗ್ಗೋ

೧. ಅಮ್ಬಲಟ್ಠಿಕರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦೭. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಅಮ್ಬಲಟ್ಠಿಕರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಮ್ಬಲಟ್ಠಿಕಾಯಂ ವಿಹರತೀತಿ ವೇಳುವನವಿಹಾರಸ್ಸ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ಪಧಾನಘರಸಙ್ಖೇಪೇ ವಿವೇಕಕಾಮಾನಂ ವಸನತ್ಥಾಯ ಕತೇ ಅಮ್ಬಲಟ್ಠಿಕಾತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಪಾಸಾದೇ ಪವಿವೇಕಂ ಬ್ರೂಹಯನ್ತೋ ವಿಹರತಿ. ಕಣ್ಟಕೋ ನಾಮ ಜಾತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಿಖಿಣೋವ ಹೋತಿ, ಏವಮೇವಂ ಅಯಮ್ಪಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಸಾಮಣೇರಕಾಲೇಯೇವ ಪವಿವೇಕಂ ಬ್ರೂಹಯಮಾನೋ ತತ್ಥ ವಿಹಾಸಿ. ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ. ಆಸನನ್ತಿ ಪಕತಿಪಞ್ಞತ್ತಮೇವೇತ್ಥ ಆಸನಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ. ಉದಕಾಧಾನೇತಿ ಉದಕಭಾಜನೇ. ‘‘ಉದಕಟ್ಠಾನೇ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ.

ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ರಾಹುಲಂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಓವಾದದಾನತ್ಥಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ. ಭಗವತಾ ಹಿ ರಾಹುಲತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಕತಾ. ಸಾಮಣೇರಪಞ್ಹಂ ಥೇರಸ್ಸೇವ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ರಾಹುಲಸಂಯುತ್ತಂ ಮಹಾರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತಂ ಚೂಳರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತಮಿದಂ ಅಮ್ಬಲಟ್ಠಿಕರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತನ್ತಿ.

ಅಯಞ್ಹಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಭಗವನ್ತಂ ಚೀವರಕಣ್ಣೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ದಾಯಜ್ಜಂ ಮೇ ಸಮಣ ದೇಹೀ’’ತಿ ದಾಯಜ್ಜಂ ಯಾಚಮಾನೋ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜಿತೋ. ಅಥ ಭಗವಾ ದಹರಕುಮಾರಾ ನಾಮ ಯುತ್ತಾಯುತ್ತಂ ಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಿ, ಓವಾದಮಸ್ಸ ದೇಮೀತಿ ರಾಹುಲಕುಮಾರಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಣೇರೇನ ನಾಮ, ರಾಹುಲ, ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಂ ಕಥೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತ್ವಂ ಕಥಯಮಾನೋ ಏವರೂಪಂ ಕಥಂ ಕಥೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧೇಹಿ ಅವಿಜಹಿತಂ ದಸಪುಚ್ಛಂ ಪಞ್ಚಪಣ್ಣಾಸವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ – ‘‘ಏಕೋ ಪಞ್ಹೋ ಏಕೋ ಉದ್ದೇಸೋ ಏಕಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ದ್ವೇ ಪಞ್ಹಾ…ಪೇ… ದಸ ಪಞ್ಹಾ ದಸ ಉದ್ದೇಸಾ ದಸ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಾತಿ. ಏಕಂ ನಾಮ ಕಿಂ? ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ…ಪೇ… ದಸ ನಾಮ ಕಿಂ? ದಸಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಹಾತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ (ಖು. ಪಾ. ೪.೧೦) ಇಮಂ ಸಾಮಣೇರಪಞ್ಹಂ ಕಥೇಸಿ. ಪುನ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ದಹರಕುಮಾರಾ ನಾಮ ಪಿಯಮುಸಾವಾದಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅದಿಟ್ಠಮೇವ ದಿಟ್ಠಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ, ದಿಟ್ಠಮೇವ ನ ದಿಟ್ಠಂ ಅಮ್ಹೇಹೀತಿ ವದನ್ತಿ ಓವಾದಮಸ್ಸ ದೇಮೀ’’ತಿ ಅಕ್ಖೀಹಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾಪಿ ಸುಖಸಞ್ಜಾನನತ್ಥಂ ಪಠಮಮೇವ ಚತಸ್ಸೋ ಉದಕಾಧಾನೂಪಮಾಯೋ, ತತೋ ದ್ವೇ ಹತ್ಥಿಉಪಮಾಯೋ ಏಕಂ ಆದಾಸೂಪಮಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಸುತ್ತಂ ಕಥೇಸಿ. ಚತೂಸು ಪನ ಪಚ್ಚಯೇಸು ತಣ್ಹಾವಿವಟ್ಟನಂ ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತುಪನಿಸ್ಸಯಸ್ಸ ಮಹನ್ತಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ರಾಹುಲಸುತ್ತಂ (ಸು. ನಿ. ರಾಹುಲಸುತ್ತ) ಕಥೇಸಿ. ಆಗತಾಗತಟ್ಠಾನೇ ಭವೇಸು ಛನ್ದರಾಗೋ ನ ಕತ್ತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ರಾಹುಲಸಂಯುತ್ತಂ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೮೮ ಆದಯೋ) ಕಥೇಸಿ. ‘‘ಅಹಂ ಸೋಭಾಮಿ, ಮಮ ವಣ್ಣಾಯತನಂ ಪಸನ್ನ’’ನ್ತಿ ಅತ್ತಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಗೇಹಸ್ಸಿತಛನ್ದರಾಗೋ ನ ಕತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಮಹಾರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತಂ ಕಥೇಸಿ.

ತತ್ಥ ರಾಹುಲಸುತ್ತಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಕಾಲೇ ವುತ್ತನ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ತಞ್ಹಿ ಅಭಿಣ್ಹೋವಾದವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ರಾಹುಲಸಂಯುತ್ತಂ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅವಸ್ಸಿಕಭಿಕ್ಖುಕಾಲಾ ವುತ್ತಂ. ಮಹಾರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಾರಸ ವಸ್ಸಸಾಮಣೇರಕಾಲೇ ವುತ್ತಂ. ಚೂಳರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತಂ ಅವಸ್ಸಿಕಭಿಕ್ಖುಕಾಲೇ ವುತ್ತಂ. ಕುಮಾರಕಪಞ್ಹಞ್ಚ ಇದಞ್ಚ ಅಮ್ಬಲಟ್ಠಿಕರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತಂ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಸಾಮಣೇರಕಾಲೇ ವುತ್ತಂ. ತೇಸು ರಾಹುಲಸುತ್ತಂ ಅಭಿಣ್ಹೋವಾದತ್ಥಂ, ರಾಹುಲಸಂಯುತ್ತಂ, ಥೇರಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಗಬ್ಭಗಹಣತ್ಥಂ, ಮಹಾರಾಹುಲೋವಾದಂ ಗೇಹಸ್ಸಿತಛನ್ದರಾಗವಿನೋದನತ್ಥಂ, ಚೂಳರಾಹುಲೋವಾದಂ ಥೇರಸ್ಸ ಪಞ್ಚದಸ-ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನೀಯ-ಧಮ್ಮಪರಿಪಾಕಕಾಲೇ ಅರಹತ್ತಗಾಹಾಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಇದಞ್ಚ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ರಾಹುಲತ್ಥೇರೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಇದಮಾಹ –

‘‘ಕಿಕೀವ ಬೀಜಂ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಚಾಮರೀ ವಾಲಮುತ್ತಮಂ;

ನಿಪಕೋ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಮಮಂ ರಕ್ಖಿ ತಥಾಗತೋ’’ತಿ. (ಅಪ. ೧.೨.೮೩);

ಸಾಮಣೇರಪಞ್ಹಂ ಅಯುತ್ತವಚನಪಹಾನತ್ಥಂ, ಇದಂ ಅಮ್ಬಲಟ್ಠಿಕರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತಂ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದಸ್ಸ ಅಕರಣತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಪಸ್ಸಸಿ ನೋತಿ ಪಸ್ಸಸಿ ನು. ಪರಿತ್ತನ್ತಿ ಥೋಕಂ. ಸಾಮಞ್ಞನ್ತಿ ಸಮಣಧಮ್ಮೋ. ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಅಧೋಮುಖಂ ಕತ್ವಾ. ಉಕ್ಕುಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಉತ್ತಾನಂ ಕತ್ವಾ.

೧೦೮. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ರಾಹುಲ, ರಞ್ಞೋ ನಾಗೋತಿ ಅಯಂ ಉಪಮಾ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಸಂವರರಹಿತಸ್ಸ ಓಪಮ್ಮದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಈಸಾದನ್ತೋತಿ ರಥೀಸಾಸದಿಸದನ್ತೋ. ಉರುಳ್ಹವಾತಿ ಅಭಿವಡ್ಢಿತೋ ಆರೋಹಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಅಭಿಜಾತೋತಿ ಸುಜಾತೋ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಸಙ್ಗಾಮಾವಚರೋತಿ ಸಙ್ಗಾಮಂ ಓತಿಣ್ಣಪುಬ್ಬೋ. ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತೀತಿ ಆಗತಾಗತೇ ಪವಟ್ಟೇನ್ತೋ ಘಾತೇತಿ. ಪುರತ್ಥಿಮಕಾಯಾದೀಸು ಪನ ಪುರತ್ಥಿಮಕಾಯೇನ ತಾವ ಪಟಿಸೇನಾಯ ಫಲಕಕೋಟ್ಠಕಮುಣ್ಡಪಾಕಾರಾದಯೋ ಪಾತೇತಿ, ತಥಾ ಪಚ್ಛಿಮಕಾಯೇನ. ಸೀಸೇನ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ಏತಂ ಪದೇಸಂ ಮದ್ದಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇತಿ, ಏತ್ತಕೇನ ಸತಮ್ಪಿ ಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ದ್ವೇಧಾ ಭಿಜ್ಜತಿ. ಕಣ್ಣೇಹಿ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಆಗತಾಗತೇ ಸರೇ ಕಣ್ಣೇಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಾತನಂ. ದನ್ತೇಹಿ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಪಟಿಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಹತ್ಥಾರೋಹಅಸ್ಸಾರೋಹಪದಾದೀನಂ ವಿಜ್ಝನಂ. ನಙ್ಗುಟ್ಠೇನ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ನಙ್ಗುಟ್ಠೇ ಬನ್ಧಾಯ ದೀಘಾಸಿಲಟ್ಠಿಯಾ ವಾ ಅಯಮುಸಲೇನ ವಾ ಛೇದನಭೇದನಂ. ರಕ್ಖತೇವ ಸೋಣ್ಡನ್ತಿ ಸೋಣ್ಡಂ ಪನ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ರಕ್ಖತಿ.

ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಿನೋ ಕರಣೇ. ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತನ್ತಿ ಅನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ, ಪರೇಸಂ ಜಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಪರಾಜಯಂ ಪಸ್ಸೀತಿ ಮಞ್ಞತಿ. ಸೋಣ್ಡಾಯಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತೀತಿ ಅಯಮುಗ್ಗರಂ ವಾ ಖದಿರಮುಸಲಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮನ್ತಾ ಅಟ್ಠಾರಸಹತ್ಥಟ್ಠಾನಂ ಮದ್ದತಿ. ಪರಿಚ್ಚತ್ತನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಂ, ಇದಾನಿ ಹತ್ಥಿಯೋಧಾದೀಸು ನ ಕುತೋಚಿ ಭಾಯತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜಯಂ ಪರೇಸಞ್ಚ ಪರಾಜಯಂ ಪಸ್ಸೀತಿ ಮಞ್ಞತಿ. ನಾಹಂ ತಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಾಪನ್ತಿ ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಾದಿಆಪತ್ತಿವೀತಿಕ್ಕಮೇ ವಾ ಮಾತುಘಾತಕಾದಿಕಮ್ಮೇಸು ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಾಪಂ ಅಕತ್ತಬ್ಬಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ತಸ್ಮಾ ತಿಹ ತೇತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದಿನೋ ಅಕತ್ತಬ್ಬಂ ಪಾಪಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ತಯಾ ಹಸಾಯಪಿ ದವಕಮ್ಯತಾಯಪಿ ಮುಸಾ ನ ಭಣಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣತ್ಥೋತಿ ಓಲೋಕನತ್ಥೋ, ಯಂ ಮುಖೇ ವಜ್ಜಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾತಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ.

೧೦೯. ಸಸಕ್ಕಂ ನ ಕರಣೀಯನ್ತಿ ಏಕಂಸೇನೇವ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಪಟಿಸಂಹರೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ನಿವತ್ತೇಯ್ಯಾಸಿ ಮಾ ಕರೇಯ್ಯಾಸಿ. ಅನುಪದಜ್ಜೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಅನುಪದೇಯ್ಯಾಸಿ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇಯ್ಯಾಸಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕರೇಯ್ಯಾಸಿ. ಅಹೋರತ್ತಾನುಸಿಕ್ಖೀತಿ ರತ್ತಿಞ್ಚ ದಿವಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಮಾನೋ.

೧೧೧. ಅಟ್ಟೀಯಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಟ್ಟೇನ ಪೀಳಿತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಹರಾಯಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಲಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಜಿಗುಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಗೂಥಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿಯ ಜಿಗುಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಾ. ಮನೋಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪನ ಅದೇಸನಾವತ್ಥುಕತ್ತಾ ಇಧ ದೇಸೇತಬ್ಬನ್ತಿ ನ ವುತ್ತಂ. ಕಿತ್ತಕೇ ಪನ ಠಾನೇ ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮಾನಿ ಸೋಧೇತಬ್ಬಾನಿ, ಕಿತ್ತಕೇ ಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಿ. ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮಾನಿ ತಾವ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪುರೇಭತ್ತೇಯೇವ ಸೋಧೇತಬ್ಬಾನಿ. ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನೇನ ಹಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ‘‘ಅರುಣುಗ್ಗಮನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿಸಜ್ಜಾ ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ಪರೇಸಂ ಅಪ್ಪಿಯಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಾ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ವಾ’’ತಿ. ಸಚೇ ಅತ್ಥೀತಿ ಜಾನಾತಿ, ದೇಸನಾಯುತ್ತಂ ದೇಸೇತಬ್ಬಂ, ಆವಿಕರಣಯುತ್ತಂ ಆವಿಕಾತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ನತ್ಥಿ, ತೇನೇವ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜೇನ ವಿಹಾತಬ್ಬಂ. ಮನೋಕಮ್ಮಂ ಪನ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪರಿಯೇಸನಟ್ಠಾನೇ ಸೋಧೇತಬ್ಬಂ. ಕಥಂ? ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಅಜ್ಜ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪರಿಯೇಸನಟ್ಠಾನೇ ರೂಪಾದೀಸು ಛನ್ದೋ ವಾ ರಾಗೋ ವಾ ಪಟಿಘಂ ವಾ’’ತಿ? ಸಚೇ ಅತ್ಥಿ, ‘‘ಪುನ ನ ಏವಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇನೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ನತ್ಥಿ, ತೇನೇವ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜೇನ ವಿಹಾತಬ್ಬಂ.

೧೧೨. ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾತಿ ಬುದ್ಧಾ ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ವಾ ತಥಾಗತಸಾವಕಾ ವಾ. ತಸ್ಮಾತಿಹಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅತೀತೇಪಿ ಏವಂ ಪರಿಸೋಧೇಸುಂ, ಅನಾಗತೇಪಿ ಪರಿಸೋಧೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಏತರಹಿಪಿ ಪರಿಸೋಧೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹೇಹಿಪಿ ತೇಸಂ ಅನುಸಿಕ್ಖನ್ತೇಹಿ ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಇಮಂ ಪನ ದೇಸನಂ ಭಗವಾ ಯಾವ ಭವಗ್ಗಾ ಉಸ್ಸಿತಸ್ಸ ರತನರಾಸಿನೋ ಯೋಜನಿಯಮಣಿಕ್ಖನ್ಧೇನ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಯ ನೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ಪರಿನಿಟ್ಠಾಪೇಸೀತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಅಮ್ಬಲಟ್ಠಿಕರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಮಹಾರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೩. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಮಹಾರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧೀತಿ ದಸ್ಸನಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಗಮನಂ ಅಬ್ಬೋಚ್ಛಿನ್ನಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಇರಿಯಾಪಥಾನುಬನ್ಧನೇನ ಅನುಬನ್ಧಿ. ತದಾ ಹಿ ಭಗವಾ ಪದೇ ಪದಂ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ವಿಲಾಸಿತಗಮನೇನ ಪುರತೋ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ರಾಹುಲತ್ಥೇರೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪದಾನುಪದಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛತೋ.

ತತ್ಥ ಭಗವಾ ಸುಪುಪ್ಫಿತಸಾಲವನಮಜ್ಝಗತೋ ಸುಭೂಮಿಓತರಣತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖನ್ತಮತ್ತವರವಾರಣೋ ವಿಯ ವಿರೋಚಿತ್ಥ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋ ಚ ವರವಾರಣಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಗಜಪೋತಕೋ ವಿಯ. ಭಗವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಮಣಿಗುಹತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗೋಚರಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಕೇಸರಸೀಹೋ ವಿಯ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋ ಚ ಸೀಹಮಿಗರಾಜಾನಂ ಅನುಬನ್ಧನ್ತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸೀಹಪೋತಕೋ ವಿಯ. ಭಗವಾ ಮಣಿಪಬ್ಬತಸಸ್ಸಿರಿಕವನಸಣ್ಡತೋ ದಾಠಬಲೋ ಮಹಾಬ್ಯಗ್ಘೋ ವಿಯ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋ ಚ ಬ್ಯಗ್ಘರಾಜಾನಂ ಅನುಬನ್ಧಬ್ಯಗ್ಘಪೋತಕೋ ವಿಯ. ಭಗವಾ ಸಿಮ್ಬಲಿದಾಯತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸುಪಣ್ಣರಾಜಾ ವಿಯ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋ ಚ ಸುಪಣ್ಣರಾಜಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸುಪಣ್ಣಪೋತಕೋ ವಿಯ. ಭಗವಾ ಚಿತ್ತಕೂಟಪಬ್ಬತತೋ ಗಗನತಲಂ ಪಕ್ಖನ್ದಸುವಣ್ಣಹಂಸರಾಜಾ ವಿಯ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋ ಚ ಹಂಸಾಧಿಪತಿಂ ಅನುಪಕ್ಖನ್ದಹಂಸಪೋತಕೋ ವಿಯ. ಭಗವಾ ಮಹಾಸರಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಳ್ಹಾ ಸುವಣ್ಣಮಹಾನಾವಾ ವಿಯ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋ ಚ ಸುವಣ್ಣನಾವಂ ಪಚ್ಛಾ ಅನುಬನ್ಧನಾವಾಪೋತಕೋ ವಿಯ. ಭಗವಾ ಚಕ್ಕರತನಾನುಭಾವೇನ ಗಗನತಲೇ ಸಮ್ಪಯಾತಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾ ವಿಯ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋ ಚ ರಾಜಾನಂ ಅನುಸಮ್ಪಯಾತಪರಿಣಾಯಕರತನಂ ವಿಯ. ಭಗವಾ ವಿಗತವಲಾಹಕಂ ನಭಂ ಪಟಿಪನ್ನತಾರಕರಾಜಾ ವಿಯ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋ ಚ ತಾರಕಾಧಿಪತಿನೋ ಅನುಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನಾ ಪರಿಸುದ್ಧಓಸಧಿತಾರಕಾ ವಿಯ.

ಭಗವಾಪಿ ಮಹಾಸಮ್ಮತಪವೇಣಿಯಂ ಓಕ್ಕಾಕರಾಜವಂಸೇ ಜಾತೋ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋಪಿ. ಭಗವಾಪಿ ಸಙ್ಖೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಖೀರಸದಿಸೋ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಜಾತಿಖತ್ತಿಯಕುಲೇ ಜಾತೋ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋಪಿ. ಭಗವಾಪಿ ರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋಪಿ. ಭಗವತೋಪಿ ಸರೀರಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ದೇವನಗರೇಸು ಸಮುಸ್ಸಿತರತನತೋರಣಂ ವಿಯ ಸಬ್ಬಪಾಲಿಫುಲ್ಲೋ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕೋ ವಿಯ ಚ ಅತಿಮನೋಹರಣಂ, ರಾಹುಲಭದ್ದಸ್ಸಾಪಿ. ಇತಿ ದ್ವೇಪಿ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ, ದ್ವೇಪಿ ರಾಜಪಬ್ಬಜಿತಾ, ದ್ವೇಪಿ ಖತ್ತಿಯಸುಖುಮಾಲಾ, ದ್ವೇಪಿ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ, ದ್ವೇಪಿ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಾ ಏಕಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸೂರಿಯಮಣ್ಡಲಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಕ್ಕಸುಯಾಮಸನ್ತುಸಿತಸುನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತಿಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾದೀನಂ ಸಿರಿಯಾ ಸಿರಿಂ ಅಭಿಭವಮಾನಾ ವಿಯ ವಿರೋಚಿಂಸು.

ತತ್ರಾಯಸ್ಮಾ ರಾಹುಲೋ ಭಗವತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋವ ಪಾದತಲತೋ ಯಾವ ಉಪರಿ ಕೇಸನ್ತಾ ತಥಾಗತಂ ಆಲೋಕೇಸಿ. ಸೋ ಭಗವತೋ ಬುದ್ಧವೇಸವಿಲಾಸಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸೋಭತಿ ಭಗವಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣವಿಚಿತ್ತಸರೀರೋ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಪರಿಕ್ಖಿತ್ತತಾಯ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಸುವಣ್ಣಚುಣ್ಣಮಜ್ಝಗತೋ ವಿಯ, ವಿಜ್ಜುಲತಾಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಕನಕಪಬ್ಬತೋ ವಿಯ, ಯನ್ತಸುತ್ತಸಮಾಕಡ್ಢಿತರತನವಿಚಿತ್ತಂ ಸುವಣ್ಣಅಗ್ಘಿಕಂ ವಿಯ, ರತ್ತಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋಪಿ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಕನಕಪಬ್ಬತೋ ವಿಯ, ಪವಾಳಲತಾಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಸುವಣ್ಣಅಗ್ಘಿಕಂ ವಿಯ, ಚೀನಪಿಟ್ಠಚುಣ್ಣಪೂಜಿತಂ ಸುವಣ್ಣಚೇತಿಯಂ ವಿಯ, ಲಾಖಾರಸಾನುಲಿತ್ತೋ ಕನಕಯೂಪೋ ವಿಯ, ರತ್ತವಲಾಹಕನ್ತರತೋ ತಙ್ಖಣಬ್ಭುಗ್ಗತಪುಣ್ಣಚನ್ದೋ ವಿಯ, ಅಹೋ ಸಮತಿಂಸಪಾರಮಿತಾನುಭಾವಸಜ್ಜಿತಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಸಿರೀಸಮ್ಪತ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ತತೋ ಅತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ – ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಸೋಭಾಮಿ. ಸಚೇ ಭಗವಾ ಚತೂಸು ಮಹಾದೀಪೇಸು ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಜ್ಜಂ ಅಕರಿಸ್ಸಾ, ಮಯ್ಹಂ ಪರಿಣಾಯಕಟ್ಠಾನನ್ತರಂ ಅದಸ್ಸಾ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅತಿವಿಯ ಜಮ್ಬುದೀಪತಲಂ ಅಸೋಭಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅತ್ತಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಗೇಹಸ್ಸಿತಂ ಛನ್ದರಾಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ.

ಭಗವಾಪಿ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋವ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣಚ್ಛವಿಮಂಸಲೋಹಿತೋ ದಾನಿ ರಾಹುಲಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವೋ. ರಜನೀಯೇಸು ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾದೀಸು ಹಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಕ್ಖನ್ದನಕಾಲೋ ಜಾತೋ, ಕಿಂ ಬಹುಲತಾಯ ನು ಖೋ ರಾಹುಲೋ ವೀತಿನಾಮೇತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಸಹಾವಜ್ಜನೇನೇವ ಪಸನ್ನಉದಕೇ ಮಚ್ಛಂ ವಿಯ, ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಆದಾಸಮಣ್ಡಲೇ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ವಿಯ ಚ ತಸ್ಸ ತಂ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಂ ಅದ್ದಸ. ದಿಸ್ವಾವ – ‘‘ಅಯಂ ರಾಹುಲೋ ಮಯ್ಹಂ ಅತ್ರಜೋ ಹುತ್ವಾ ಮಮ ಪಚ್ಛತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘ಅಹಂ ಸೋಭಾಮಿ, ಮಯ್ಹಂ ವಣ್ಣಾಯತನಂ ಪಸನ್ನ’ನ್ತಿ ಅತ್ತಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಗೇಹಸ್ಸಿತಛನ್ದರಾಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಅತಿತ್ಥೇ ಪಕ್ಖನ್ದೋ ಉಪ್ಪಥಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಅಗೋಚರೇ ಚರತಿ, ದಿಸಾಮೂಳ್ಹಅದ್ಧಿಕೋ ವಿಯ ಅಗನ್ತಬ್ಬಂ ದಿಸಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಯಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಕಿಲೇಸೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ವಡ್ಢನ್ತೋ ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ನ ದಸ್ಸತಿ, ಪರತ್ಥಮ್ಪಿ, ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ. ತತೋ ನಿರಯೇಪಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಾಪೇಸ್ಸತಿ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಮ್ಪಿ, ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೇಪಿ, ಅಸುರಕಾಯೇಪಿ, ಸಮ್ಬಾಧೇಪಿ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರವಟ್ಟೇ ಪರಿಪಾತೇಸ್ಸತಿ. ಅಯಞ್ಹಿ –

ಅನತ್ಥಜನನೋ ಲೋಭೋ, ಲೋಭೋ ಚಿತ್ತಪ್ಪಕೋಪನೋ;

ಭಯಮನ್ತರತೋ ಜಾತಂ, ತಂ ಜನೋ ನಾವಬುಜ್ಝತಿ.

ಲುದ್ಧೋ ಅತ್ಥಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಲುದ್ಧೋ ಧಮ್ಮಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ;

ಅನ್ಧತಮಂ ತದಾ ಹೋತಿ, ಯಂ ಲೋಭೋ ಸಹತೇ ನರಂ. (ಇತಿವು. ೮೮) –

ಯಥಾ ಖೋ ಪನ ಅನೇಕರತನಪೂರಾ ಮಹಾನಾವಾ ಭಿನ್ನಫಲಕನ್ತರೇನ ಉದಕಂ ಆದಿಯಮಾನಾ ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ, ವೇಗೇನಸ್ಸಾ ವಿವರಂ ಪಿದಹಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಮೇವಂ ಅಯಮ್ಪಿ ನ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ. ಯಾವಸ್ಸ ಅಯಂ ಕಿಲೇಸೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಸೀಲರತನಾದೀನಿ ನ ವಿನಾಸೇತಿ, ತಾವದೇವ ನಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯಮಕಾಸಿ. ಏವರೂಪೇಸು ಪನ ಠಾನೇಸು ಬುದ್ಧಾನಂ ನಾಗವಿಲೋಕನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯನ್ತೇನ ಪರಿವತ್ತಿತಸುವಣ್ಣಪಟಿಮಾ ವಿಯ ಸಕಲಕಾಯೇನೇವ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಠಿತೋ ರಾಹುಲಭದ್ದಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪನ್ತಿಆದೀನಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಖನ್ಧನಿದ್ದೇಸೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನಿ. ನೇತಂ ಮಮಾತಿಆದೀನಿ ಮಹಾಹತ್ಥಿಪದೋಪಮೇ ವುತ್ತಾನಿ. ರೂಪಮೇವ ನು ಖೋ ಭಗವಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಪುಚ್ಛತಿ? ತಸ್ಸ ಕಿರ – ‘‘ಸಬ್ಬಂ ರೂಪಂ ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಂ ರೂಪಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ ವದತಿ, ವೇದನಾದೀಸು ನು ಖೋ ಕಥಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ನಯೋ ಉದಪಾದಿ. ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಿಂ ನಯೇ ಠಿತೋ ಪುಚ್ಛತಿ. ನಯಕುಸಲೋ ಹೇಸ ಆಯಸ್ಮಾ ರಾಹುಲೋ, ಇದಂ ನ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಇದಮ್ಪಿ ನ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಇದಮ್ಪಿ ನ ಕತ್ತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ನಯಸತೇನಪಿ ನಯಸಹಸ್ಸೇನಪಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ. ಇದಂ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೋ ಹಿ ಅಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ, ಪಾತೋವ ಗನ್ಧಕುಟಿಪರಿವೇಣೇ ಪತ್ಥಮತ್ತಂ ವಾಲಿಕಂ ಓಕಿರತಿ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ಏತ್ತಕಂ ಓವಾದಂ ಏತ್ತಕಂ ಪರಿಭಾಸಂ ಲಭಾಮೀ’’ತಿ. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋಪಿ ನಂ ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪೇನ್ತೋ – ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಾನಂ ಯದಿದಂ ರಾಹುಲೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೨೦೯) ಸಿಕ್ಖಾಯಮೇವ ಅಗ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ. ಸೋಪಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ತಮೇವ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿ –

‘‘ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ, ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಪಿತಾ ಮಮ;

ಸಮ್ಮುಖಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ, ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪೇಸಿ ಮಂ.

ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಾನಹಂ ಅಗ್ಗೋ, ಧಮ್ಮರಾಜೇನ ಥೋಮಿತೋ;

ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತಾನಞ್ಚ, ಸಹಾಯೋ ಪವರೋ ಮಮ.

ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ, ಧಮ್ಮಾರಕ್ಖೋ ಚ ಪೇತ್ತಿಯೋ;

ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ, ಸಬ್ಬಂ ಮೇ ಜಿನಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಯಸ್ಮಾ ನ ಕೇವಲಂ ರೂಪಮೇವ, ವೇದನಾದಯೋಪಿ ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ತಸ್ಮಾ ರೂಪಮ್ಪಿ ರಾಹುಲಾತಿಆದಿಮಾಹ. ಕೋ ನಜ್ಜಾತಿ ಕೋ ನು ಅಜ್ಜ. ಥೇರಸ್ಸ ಕಿರ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಮಯ್ಹಂ ಅತ್ತಭಾವನಿಸ್ಸಿತಂ ಛನ್ದರಾಗಂ ಞತ್ವಾ ‘ಸಮಣೇನ ನಾಮ ಏವರೂಪೋ ವಿತಕ್ಕೋ ನ ವಿತಕ್ಕಿತಬ್ಬೋ’ತಿ ನೇವ ಪರಿಯಾಯೇನ ಕಥಂ ಕಥೇಸಿ, ಗಚ್ಛ ಭಿಕ್ಖು ರಾಹುಲಂ ವದೇಹಿ ‘ಮಾ ಪುನ ಏವರೂಪಂ ವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇಸೀ’ತಿ ನ ದೂತಂ ಪೇಸೇಸಿ. ಮಂ ಸಮ್ಮುಕ್ಖೇ ಠತ್ವಾಯೇವ ಪನ ಸಭಣ್ಡಕಂ ಚೋರಂ ಚೂಳಾಯ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಯ ಸಮ್ಮುಖಾ ಸುಗತೋವಾದಂ ಅದಾಸಿ. ಸುಗತೋವಾದೋ ಚ ನಾಮ ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯೇಹಿಪಿ ಕಪ್ಪೇಹಿ ದುಲ್ಲಭೋ. ಏವರೂಪಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ಓವಾದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಕೋ ನು ವಿಞ್ಞೂ ಪಣ್ಡಿತಜಾತಿಕೋ ಅಜ್ಜ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಅಥೇಸ ಆಯಸ್ಮಾ ಆಹಾರಕಿಚ್ಚಂ ಪಹಾಯ ಯಸ್ಮಿಂ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಠಿತೇನ ಓವಾದೋ ಲದ್ಧೋ, ತತೋವ ಪಟಿನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿ. ಭಗವಾಪಿ ತಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಿವತ್ತಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಮಾ ನಿವತ್ತ ತಾವ, ರಾಹುಲ, ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಕಾಲೋ ತೇ’’ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಅಜ್ಜ ತಾವ ಕಾಯಗತಾಸತಿಅಮತಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜತೂ’’ತಿ.

ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋತಿ ಭಗವತಿ ಗತೇ ಪಚ್ಛಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅದ್ದಸ. ಏತಸ್ಸ ಕಿರಾಯಸ್ಮತೋ ಏಕಕಸ್ಸ ವಿಹರತೋ ಅಞ್ಞಂ ವತ್ತಂ, ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹರತೋ ಅಞ್ಞಂ. ಯದಾ ಹಿ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಏಕಾಕಿನೋ ವಸನ್ತಿ, ತದಾ ಪಾತೋವ ಸೇನಾಸನಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತರುಚಿಯಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹರನ್ತಾ ಪನ ಥೇರಾ ಏವಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ. ತದಾ ಹಿ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ಪಠಮಂ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಗತೇ ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಸೇನಾಸನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ – ‘‘ಬಹೂನಂ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ನಾಮ ಸಬ್ಬೇವ ಪಾಸಾದಿಕಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ವಾ, ನ ವಾ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀ’’ತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಸಮ್ಮಟ್ಠಂ ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜತಿ. ಸಚೇ ಕಚವರೋ ಅಛಡ್ಡಿತೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಛಡ್ಡೇತಿ. ಪಾನೀಯಟ್ಠಪೇತಬ್ಬಟ್ಠಾನಮ್ಹಿ ಪಾನೀಯಕೂಟೇ ಅಸತಿ ಪಾನೀಯಘಟಂ ಠಪೇತಿ. ಗಿಲಾನಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಆವುಸೋ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಿಂ ಆಹರಾಮಿ, ಕಿಂ ವೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ಪುಚ್ಛತಿ. ಅವಸ್ಸಿಕದಹರಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ಅಭಿರಮಥ, ಆವುಸೋ, ಮಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತ್ಥ, ಪಟಿಪತ್ತಿಸಾರಕಂ ಬುದ್ಧಸಾಸನ’’ನ್ತಿ ಓವದತಿ. ಏವಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿ ಕುಹಿಞ್ಚಿ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಸೇನಾಯ ಪರಿವಾರಿತೋ ಪಠಮಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಪರಿಣಾಯಕರತನಂ ಸೇನಙ್ಗಾನಿ ಸಂವಿಧಾಯ ಪಚ್ಛಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಏವಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಚಕ್ಕವತ್ತಿ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ಪಠಮಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪರಿಣಾಯಕರತನಭೂತೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಇಮಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ. ಸೋ ಏವಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ರಾಹುಲಭದ್ದಂ ಅದ್ದಸ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಚ್ಛಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅದ್ದಸಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಯಂ ನಿಯೋಜೇಸಿ? ನಿಸಜ್ಜಾನುಚ್ಛವಿಕತ್ತಾ. ಥೇರೋ ಕಿರ ‘‘ಏತಸ್ಸ ಭಗವತಾ ರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ ಅನಾವಜ್ಜಿತ್ವಾವ ಯೇನಾಕಾರೇನ ಅಯಂ ಅಚಲೋ ಅನೋಬದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಇದಮಸ್ಸ ಏತಿಸ್ಸಾ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ. ತತ್ಥ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿನ್ತಿ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಚತುಕ್ಕಪಞ್ಚಕಜ್ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾಹೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಮಹಪ್ಫಲಾ ಹೋತೀತಿ ಕೀವಮಹಪ್ಫಲಾ ಹೋತಿ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಏಕಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಸಬ್ಬಾಸವೇ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಥಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಮರಣಕಾಲೇ ಸಮಸೀಸೀ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಿಕದೇವಪುತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತತೋ ವಿರದ್ಧೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ತಂ ಅಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವೇ ಬಾಹಿಯತ್ಥೇರಾದಯೋ ವಿಯ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಮಹಪ್ಫಲಾ. ಮಹಾನಿಸಂಸಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಆನಾಪಾನಸ್ಸತೀ ಯಸ್ಸ, ಪರಿಪುಣ್ಣಾ ಸುಭಾವಿತಾ;

ಅನುಪುಬ್ಬಂ ಪರಿಚಿತಾ, ಯಥಾ ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತಾ;

ಸೋಮಂ ಲೋಕಂ ಪಭಾಸೇತಿ, ಅಬ್ಭಾ ಮುತ್ತೋವ ಚನ್ದಿಮಾ’’ತಿ. (ಥೇರಗಾ. ೫೪೮; ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧.೬೦) –

ಇಮಂ ಮಹಪ್ಫಲತಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಥೇರೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಂ ತತ್ಥ ನಿಯೋಜೇತಿ.

ಇತಿ ಭಗವಾ ರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ, ಥೇರೋ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿನ್ತಿ ಉಭೋಪಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಗತಾ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋ ವಿಹಾರೇಯೇವ ಓಹೀನೋ. ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಓಹೀನಭಾವಂ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ನೇವ ಅತ್ತನಾ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ, ನ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಪೇಸೇಸಿ, ನ ಪಸೇನದಿಮಹಾರಾಜಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಾದೀನಂ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ. ಸಞ್ಞಾಮತ್ತಕಞ್ಹಿ ಲಭಿತ್ವಾ ತೇ ಕಾಜಭತ್ತಂ ಅಭಿಹರೇಯ್ಯುಂ. ಯಥಾ ಚ ಭಗವಾ, ಏವಂ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋಪಿ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಕಾಸಿ. ರಾಹುಲತ್ಥೇರೋ ನಿರಾಹಾರೋ ಛಿನ್ನಭತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಪನಾಯಸ್ಮತೋ – ‘‘ಭಗವಾ ಮಂ ವಿಹಾರೇ ಓಹೀನಂ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ನಾಪಿ ಸಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೋ, ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಪಹಿಣಿ, ನ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ, ಉಪಜ್ಝಾಯೋಪಿ ಮೇ ಓಹೀನಭಾವಂ ಜಾನನ್ತೋ ತಥೇವ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಕುತೋ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಓಮಾನಂ ವಾ ಅತಿಮಾನಂ ವಾ ಜನೇಸ್ಸತಿ. ಭಗವತಾ ಪನ ಆಚಿಕ್ಖಿತಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮೇವ ಪುರೇಭತ್ತಮ್ಪಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಮ್ಪಿ – ‘‘ಇತಿಪಿ ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚಂ, ಇತಿಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಇತಿಪಿ ಅಸುಭಂ, ಇತಿಪಿ ಅನತ್ತಾ’’ತಿ ಅಗ್ಗಿಂ ಅಭಿಮತ್ಥೇನ್ತೋ ವಿಯ ನಿರನ್ತರಂ ಮನಸಿಕತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಂ ಭಾವೇಹೀತಿ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ವಚನಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ. ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಞ್ಹಿ ವಚನಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ದುಬ್ಬಚೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ‘ದುಬ್ಬಚೋ ರಾಹುಲೋ, ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸಪಿ ವಚನಂ ನ ಕರೋತೀ’ತಿ ಚ ಗರಹುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಕಕ್ಖಳತರಾ ಪೀಳಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಭಾವನಾವಿಧಾನಂ ಪುಚ್ಛಿತುಕಾಮೋ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ರಾಹುಲೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

೧೧೪. ತತ್ಥ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾತಿ ಏಕೀಭಾವತೋ. ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ರಾಹುಲಾತಿ ಕಸ್ಮಾ? ಭಗವಾ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಂ ಪುಟ್ಠೋ ರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇತೀತಿ. ರೂಪೇ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನತ್ಥಂ. ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ರಾಹುಲಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಛನ್ದರಾಗೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಹೇಟ್ಠಾ ಚಸ್ಸ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ರೂಪಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥಿತಂ. ಇದಾನಿಸ್ಸಾಪಿ ದ್ವಿಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ ಆಕಾರೇಹಿ ಅತ್ತಭಾವಂ ವಿರಾಜೇತ್ವಾ ವಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ತಂನಿಸ್ಸಿತಂ ಛನ್ದರಾಗಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಂ ಆಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ಆಕಾಸಧಾತುಂ ಕಸ್ಮಾ ವಿತ್ಥಾರೇಸೀತಿ? ಉಪಾದಾರೂಪದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಹೇಟ್ಠಾ ಹಿ ಚತ್ತಾರಿ ಮಹಾಭೂತಾನೇವ ಕಥಿತಾನಿ, ನ ಉಪಾದಾರೂಪಂ. ತಸ್ಮಾ ಇಮಿನಾ ಮುಖೇನ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆಕಾಸಧಾತುಂ ವಿತ್ಥಾರೇಸಿ. ಅಪಿಚ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕೇನ ಆಕಾಸೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನರೂಪಮ್ಪಿ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ.

ಆಕಾಸೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ, ರೂಪಂ ಯಾತಿ ವಿಭೂತತಂ;

ತಸ್ಸೇವಂ ಆವಿಭಾವತ್ಥಂ, ತಂ ಪಕಾಸೇಸಿ ನಾಯಕೋ.

ಏತ್ಥ ಪನ ಪುರಿಮಾಸು ತಾವ ಚತೂಸು ಧಾತೂಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಮಹಾಹತ್ಥಿಪದೋಪಮೇ ವುತ್ತಮೇವ.

೧೧೮. ಆಕಾಸಧಾತುಯಂ ಆಕಾಸಗತನ್ತಿ ಆಕಾಸಭಾವಂ ಗತಂ. ಉಪಾದಿನ್ನನ್ತಿಆದಿನ್ನಂ ಗಹಿತಂ ಪರಾಮಟ್ಠಂ, ಸರೀರಟ್ಠಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಣ್ಣಚ್ಛಿದ್ದನ್ತಿ ಮಂಸಲೋಹಿತಾದೀಹಿ ಅಸಮ್ಫುಟ್ಠಕಣ್ಣವಿವರಂ. ನಾಸಚ್ಛಿದ್ದಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯೇನ ಚಾತಿ ಯೇನ ಛಿದ್ದೇನ. ಅಜ್ಝೋಹರತೀತಿ ಅನ್ತೋ ಪವೇಸೇತಿ, ಜಿವ್ಹಾಬನ್ಧನತೋ ಹಿ ಯಾವ ಉದರಪಟಲಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಿದತ್ಥಿಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಛಿದ್ದಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಯತ್ಥ ಚಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ. ಸನ್ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ. ಮನುಸ್ಸಾನಞ್ಹಿ ಮಹನ್ತಂ ಪಟಪರಿಸ್ಸಾವನಮತ್ತಞ್ಚ ಉದರಪಟಲಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಅಧೋಭಾಗಂ ನಿಕ್ಖಮತೀತಿ ಯೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ. ದ್ವತ್ತಿಂಸಹತ್ಥಮತ್ತಂ ಏಕವೀಸತಿಯಾ ಠಾನೇಸು ವಙ್ಕಂ ಅನ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ವಾ ಪನಞ್ಞಮ್ಪೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸುಖುಮಸುಖುಮಂ ಚಮ್ಮಮಂಸಾದಿಅನ್ತರಗತಞ್ಚೇವ ಲೋಮಕೂಪಭಾವೇನ ಚ ಠಿತಂ ಆಕಾಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥಾಪಿ ಪಥವೀಧಾತುಆದೀಸು ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೧೧೯. ಇದಾನಿಸ್ಸ ತಾದಿಭಾವಲಕ್ಖಣಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಪಥವೀಸಮನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇಸು ಹಿ ಅರಜ್ಜನ್ತೋ ಅದುಸ್ಸನ್ತೋ ತಾದೀ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಮನಾಪಾಮನಾಪಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಟ್ಠ ಲೋಭಸಹಗತಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಮನಾಪಾ ನಾಮ, ದ್ವೇ ದೋಮನಸ್ಸಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಅಮನಾಪಾ ನಾಮ. ಚಿತ್ತಂ ನ ಪರಿಯಾದಾಯ ಠಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಏತೇ ಫಸ್ಸಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತವ ಚಿತ್ತಂ ಅನ್ತೋಮುಟ್ಠಿಗತಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಯ ಪರಿಯಾದಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ‘‘ಅಹಂ ಸೋಭಾಮಿ, ಮಯ್ಹಂ ವಣ್ಣಾಯತನಂ ಪಸನ್ನ’’ನ್ತಿ ಪುನ ಅತ್ತಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಛನ್ದರಾಗೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ಗೂಥಗತನ್ತಿಆದೀಸು ಗೂಥಮೇವ ಗೂಥಗತಂ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ.

ನ ಕತ್ಥಚಿ ಪತಿಟ್ಠಿತೋತಿ ಪಥವೀಪಬ್ಬತರುಕ್ಖಾದೀಸು ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ, ಯದಿ ಹಿ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಪಥವಿಯಾ ಭಿಜ್ಜಮಾನಾಯ ಸಹೇವ ಭಿಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಬ್ಬತೇ ಪತಮಾನೇ ಸಹೇವ ಪತೇಯ್ಯ, ರುಕ್ಖೇ ಛಿಜ್ಜಮಾನೇ ಸಹೇವ ಛಿಜ್ಜೇಯ್ಯ.

೧೨೦. ಮೇತ್ತಂ ರಾಹುಲಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆರಭಿ? ತಾದಿಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಹೇಟ್ಠಾ ಹಿ ತಾದಿಭಾವಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸಿತಂ, ನ ಚ ಸಕ್ಕಾ ಅಹಂ ತಾದೀ ಹೋಮೀತಿ ಅಕಾರಣಾ ಭವಿತುಂ, ನಪಿ ‘‘ಅಹಂ ಉಚ್ಚಾಕುಲಪ್ಪಸುತೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಲಾಭೀ, ಮಂ ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾದಯೋ ಭಜನ್ತಿ, ಅಹಂ ತಾದೀ ಹೋಮೀ’’ತಿ ಇಮೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಕೋಚಿ ತಾದೀ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಮೇತ್ತಾದಿಭಾವನಾಯ ಪನ ಹೋತೀತಿ ತಾದಿಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ.

ತತ್ಥ ಭಾವಯತೋತಿ ಉಪಚಾರಂ ವಾ ಅಪ್ಪನಂ ವಾ ಪಾಪೇನ್ತಸ್ಸ. ಯೋ ಬ್ಯಾಪಾದೋತಿ ಯೋ ಸತ್ತೇ ಕೋಪೋ, ಸೋ ಪಹೀಯಿಸ್ಸತಿ. ವಿಹೇಸಾತಿ ಪಾಣಿಆದೀಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಹಿಂಸನಂ. ಅರತೀತಿ ಪನ್ತಸೇನಾಸನೇಸು ಚೇವ ಅಧಿಕುಸಲಧಮ್ಮೇಸು ಚ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತತಾ. ಪಟಿಘೋತಿ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಸತ್ತೇಸು ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಚ ಪಟಿಹಞ್ಞನಕಿಲೇಸೋ. ಅಸುಭನ್ತಿ ಉದ್ಧುಮಾತಕಾದೀಸು ಉಪಚಾರಪ್ಪನಂ. ಉದ್ಧುಮಾತಕಾದೀಸು ಅಸುಭಭಾವನಾ ಚ ನಾಮೇಸಾ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಕಥಿತಾವ. ರಾಗೋತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕರಾಗೋ. ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಸಹಜಾತಸಞ್ಞಂ. ವಿಪಸ್ಸನಾ ಏವ ವಾ ಏಸಾ ಅಸಞ್ಞಾಪಿ ಸಞ್ಞಾಸೀಸೇನ ಸಞ್ಞಾತಿ ವುತ್ತಾ. ಅಸ್ಮಿಮಾನೋತಿ ರೂಪಾದೀಸು ಅಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋ.

೧೨೧. ಇದಾನಿ ಥೇರೇನ ಪುಚ್ಛಿತಂ ಪಞ್ಹಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಇದಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವನಾ ಚ ಪಾಳಿಅತ್ಥೋ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಆನಿಸಂಸಕಥಾಯ ಸಬ್ಬೋ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಅನುಸ್ಸತಿನಿದ್ದೇಸೇ ವಿತ್ಥಾರಿತೋಯೇವ. ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಭಗವಾ ನೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲವಸೇನೇವ ಪರಿನಿಟ್ಠಾಪೇಸೀತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಮಾಹಾರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಚೂಳಮಾಲುಕ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೨. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಮಾಲುಕ್ಯಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಮಾಲುಕ್ಯಪುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏವಂನಾಮಕಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ. ಠಪಿತಾನಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾನೀತಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ನಾಮ ನ ಬ್ಯಾಕಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ಏವಂ ಠಪಿತಾನಿ ಚೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ ಚ. ತಥಾಗತೋತಿ ಸತ್ತೋ. ತಂ ಮೇ ನ ರುಚ್ಚತೀತಿ ತಂ ಅಬ್ಯಾಕರಣಂ ಮಯ್ಹಂ ನ ರುಚ್ಚತಿ. ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯಾತಿ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ.

೧೨೫. ಕೋ ಸನ್ತೋ ಕಂ ಪಚ್ಚಾಚಿಕ್ಖಸೀತಿ ಯಾಚಕೋ ವಾ ಹಿ ಯಾಚಿತಕಂ ಪಚ್ಚಾಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಯಾಚಿತಕೋ ವಾ ಯಾಚಕಂ. ತ್ವಂ ನೇವ ಯಾಚಕೋ ನ ಯಾಚಿತಕೋ, ಸೋ ದಾನಿ ತ್ವಂ ಕೋ ಸನ್ತೋ ಕಂ ಪಚ್ಚಾಚಿಕ್ಖಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೨೬. ವಿದ್ಧೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪರಸೇನಾಯ ಠಿತೇನ ವಿದ್ಧೋ ಭವೇಯ್ಯ. ಗಾಳ್ಹಪಲೇಪನೇನಾತಿ ಬಹಲಲೇಪನೇನ. ಭಿಸಕ್ಕನ್ತಿ ವೇಜ್ಜಂ. ಸಲ್ಲಕತ್ತನ್ತಿ ಸಲ್ಲಕನ್ತನಂ ಸಲ್ಲಕನ್ತಿಯಸುತ್ತವಾಚಕಂ. ಅಕ್ಕಸ್ಸಾತಿ ಅಕ್ಕವಾಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಜಿಯಂ ಕರೋನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಕ್ಕಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಸಣ್ಹಸ್ಸಾತಿ ವೇಣುವಿಲೀವಸ್ಸ. ಮರುವಾಖೀರಪಣ್ಣೀನಮ್ಪಿ ವಾಕೇಹಿಯೇವ ಕರೋನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಯದಿ ವಾ ಮರುವಾಯ ಯದಿ ವಾ ಖೀರಪಣ್ಣಿನೋತಿ. ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಪಬ್ಬತಗಚ್ಛನದೀಗಚ್ಛಾದೀಸು ಜಾತಂ. ರೋಪಿಮನ್ತಿ ರೋಪೇತ್ವಾ ವಡ್ಢಿತಂ ಸರವನತೋ ಸರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕತಂ. ಸಿಥಿಲಹನುನೋತಿ ಏವಂನಾಮಕಸ್ಸ ಪಕ್ಖಿನೋ. ಭೇರವಸ್ಸಾತಿ ಕಾಳಸೀಹಸ್ಸ. ಸೇಮ್ಹಾರಸ್ಸಾತಿ ಮಕ್ಕಟಸ್ಸ. ಏವಂ ನೋತಿ ಏತಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸತಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೨೭. ಅತ್ಥೇವ ಜಾತೀತಿ ಏತಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋವ ನತ್ಥಿ, ಜಾತಿ ಪನ ಅತ್ಥಿಯೇವ. ತಥಾ ಜರಾಮರಣಾದೀನೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯೇಸಾಹನ್ತಿ ಯೇಸಂ ಅಹಂ. ನಿಘಾತನ್ತಿ ಉಪಘಾತಂ ವಿನಾಸಂ. ಮಮ ಸಾವಕಾ ಹಿ ಏತೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ನಾ ಇಧೇವ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಾಪುಣನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೧೨೮. ತಸ್ಮಾತಿಹಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಬ್ಯಾಕತಮೇತಂ, ಚತುಸಚ್ಚಮೇವ ಮಯಾ ಬ್ಯಾಕತಂ, ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಹೇತಂ ಮಾಲುಕ್ಯಪುತ್ತ ಅತ್ಥಸಂಹಿತನ್ತಿ ಏತಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ವಾ ಏತಂ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ವಾ ಕಾರಣನಿಸ್ಸಿತಂ ನ ಹೋತಿ. ನ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಆದಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಸೀಲಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಹೋತಿ. ನ ನಿಬ್ಬಿದಾಯಾತಿಆದೀಸು ವಟ್ಟೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನತ್ಥಾಯ ವಾ ವಿರಜ್ಝನತ್ಥಾಯ ವಾ ವಟ್ಟನಿರೋಧಾಯ ವಾ ರಾಗಾದಿವೂಪಸಮನತ್ಥಾಯ ವಾ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಜಾನನತ್ಥಾಯ ವಾ ಚತುಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಸಮ್ಬೋಧತ್ಥಾಯ ವಾ ಅಸಙ್ಖತನಿಬ್ಬಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯತ್ಥಾಯ ವಾ ನ ಹೋತಿ. ಏತಂ ಹೀತಿ ಏತಂ ಚತುಸಚ್ಚಬ್ಯಾಕರಣಂ. ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಆದಿಭೂತಂ ಪುಬ್ಬಪದಟ್ಠಾನಂ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತಪಟಿವಿಪಕ್ಖನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇಮಮ್ಪಿ ದೇಸನಂ ಭಗವಾ ನೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸೀತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಚೂಳಮಾಲುಕ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಮಹಾಮಾಲುಕ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೯. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಮಹಾಮಾಲುಕ್ಯಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನೀತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಕೋಟ್ಠಾಸಿಕಾನಿ ಕಾಮಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸಂವತ್ತನಿಕಾನಿ. ಸಂಯೋಜನಾನೀತಿ ಬನ್ಧನಾನಿ. ಕಸ್ಸ ಖೋ ನಾಮಾತಿ ಕಸ್ಸ ದೇವಸ್ಸ ವಾ ಮನುಸ್ಸಸ್ಸ ವಾ ದೇಸಿತಾನಿ ಧಾರೇಸಿ, ಕಿಂ ತ್ವಮೇವೇಕೋ ಅಸ್ಸೋಸಿ, ನ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚೀತಿ? ಅನುಸೇತೀತಿ ಅಪ್ಪಹೀನತಾಯ ಅನುಸೇತಿ. ಅನುಸಯಮಾನೋ ಸಂಯೋಜನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಭಗವತಾ ಸಂಯೋಜನಂ ಪುಚ್ಛಿತಂ, ಥೇರೇನಪಿ ಸಂಯೋಜನಮೇವ ಬ್ಯಾಕತಂ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ತಸ್ಸ ವಾದೇ ಭಗವತಾ ದೋಸೋ ಆರೋಪಿತೋ. ಸೋ ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಥೇರಸ್ಸ ತಥಾಲದ್ಧಿಕತ್ತಾ. ಅಯಞ್ಹಿ ತಸ್ಸ ಲದ್ಧಿ ‘‘ಸಮುದಾಚಾರಕ್ಖಣೇಯೇವ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಸಂಯುತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಇತರಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಅಸಂಯುತ್ತೋ’’ತಿ. ತೇನಸ್ಸ ಭಗವತಾ ದೋಸೋ ಆರೋಪಿತೋ. ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಗವತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯೇವ ಅಯಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಆರದ್ಧಾ, ಸಾ ಇಮಿನಾ ಅಪಣ್ಡಿತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವಿಸಂವಾದಿತಾ. ಹನ್ದಾಹಂ ಭಗವನ್ತಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಏವಮಕಾಸಿ. ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನಾತಿ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಯಾ ಗಹಿತೇನ ಅಭಿಭೂತೇನ. ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಪರೇತೇನಾತಿ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅನುಗತೇನ. ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸರಣಂ ನಾಮ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ. ಅಪ್ಪಟಿವಿನೀತಾತಿ ಅವಿನೋದಿತಾ ಅನೀಹಟಾ. ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಂ ಸಂಯೋಜನನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗಿಯಸಂಯೋಜನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೋ ಉತ್ತಾನತ್ಥೋಯೇವ. ‘‘ಸಾನುಸಯಾ ಪಹೀಯತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಪನೇತ್ಥ ಏಕಚ್ಚೇ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಸಂಯೋಜನಂ ಅಞ್ಞೋ ಅನುಸಯೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಯಥಾ ಹಿ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಭತ್ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ‘‘ಸಾನುಸಯಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿತೋ ಅಞ್ಞೇನ ಅನುಸಯೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ತೇಸಂ ಲದ್ಧಿ. ತೇ ‘‘ಸಸೀಸಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಾ. ನ ಹಿ ಸೀಸತೋ ಅಞ್ಞೋ ಪುರಿಸೋ ಅತ್ಥಿ. ಅಥಾಪಿ ಸಿಯಾ – ‘‘ಯದಿ ತದೇವ ಸಂಯೋಜನಂ ಸೋ ಅನುಸಯೋ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಭಗವತಾ ಥೇರಸ್ಸ ತರುಣೂಪಮೋ ಉಪಾರಮ್ಭೋ ದುಆರೋಪಿತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ನ ದುಆರೋಪಿತೋ, ಕಸ್ಮಾ? ಏವಂಲದ್ಧಿಕತ್ತಾತಿ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇತಂ. ತಸ್ಮಾ ಸೋಯೇವ ಕಿಲೇಸೋ ಬನ್ಧನಟ್ಠೇನ ಸಂಯೋಜನಂ, ಅಪ್ಪಹೀನಟ್ಠೇನ ಅನುಸಯೋತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಗವತಾ ‘‘ಸಾನುಸಯಾ ಪಹೀಯತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೧೩೨. ತಚಂ ಛೇತ್ವಾತಿಆದೀಸು ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ತಚಚ್ಛೇದೋ ವಿಯ ಹಿ ಸಮಾಪತ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ಫೇಗ್ಗುಚ್ಛೇದೋ ವಿಯ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ಸಾರಚ್ಛೇದೋ ವಿಯ ಮಗ್ಗೋ. ಪಟಿಪದಾ ಪನ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಾವ ವಟ್ಟತಿ. ಏವಮೇತೇ ದಟ್ಠಬ್ಬಾತಿ ಏವರೂಪಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

೧೩೩. ಉಪಧಿವಿವೇಕಾತಿ ಉಪಧಿವಿವೇಕೇನ. ಇಮಿನಾ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣವಿವೇಕೋ ಕಥಿತೋ. ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಾತಿ ಇಮಿನಾ ನೀವರಣಪ್ಪಹಾನಂ ಕಥಿತಂ. ಕಾಯದುಟ್ಠುಲ್ಲಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾಯಾಲಸಿಯಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಕಥಿತಾ. ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹೀತಿ ಉಪಧಿವಿವೇಕೇನ ಕಾಮೇಹಿ ವಿನಾ ಹುತ್ವಾ. ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹೀತಿ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನೇನ ಕಾಯದುಟ್ಠುಲ್ಲಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ವಿನಾ ಹುತ್ವಾ. ಯದೇವ ತತ್ಥ ಹೋತೀತಿ ಯಂ ತತ್ಥ ಅನ್ತೋಸಮಾಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇಯೇವ ಸಮಾಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಿತಞ್ಚ ರೂಪಾದಿಧಮ್ಮಜಾತಂ ಹೋತಿ. ತೇ ಧಮ್ಮೇತಿ ತೇ ರೂಪಗತನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತೇ ರೂಪಾದಯೋ ಧಮ್ಮೇ. ಅನಿಚ್ಚತೋತಿ ನ ನಿಚ್ಚತೋ. ದುಕ್ಖತೋತಿ ನ ಸುಖತೋ. ರೋಗತೋತಿಆದೀಸು ಆಬಾಧಟ್ಠೇನ ರೋಗತೋ, ಅನ್ತೋದೋಸಟ್ಠೇನ ಗಣ್ಡತೋ, ಅನುಪವಿದ್ಧಟ್ಠೇನ ದುಕ್ಖಜನನಟ್ಠೇನ ಚ ಸಲ್ಲತೋ, ದುಕ್ಖಟ್ಠೇನ ಅಘತೋ, ರೋಗಟ್ಠೇನ ಆಬಾಧತೋ, ಅಸಕಟ್ಠೇನ ಪರತೋ, ಪಲುಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ಪಲೋಕತೋ, ನಿಸ್ಸತ್ತಟ್ಠೇನ ಸುಞ್ಞತೋ, ನ ಅತ್ತಟ್ಠೇನ ಅನತ್ತತೋ. ತತ್ಥ ಅನಿಚ್ಚತೋ, ಪಲೋಕತೋತಿ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣಂ ಕಥಿತಂ, ದುಕ್ಖತೋತಿಆದೀಹಿ ಛಹಿ ದುಕ್ಖಲಕ್ಖಣಂ, ಪರತೋ ಸುಞ್ಞತೋ ಅನತ್ತತೋತಿ ತೀಹಿ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಂ.

ಸೋ ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹೀತಿ ಸೋ ತೇಹಿ ಏವಂ ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ದಿಟ್ಠೇಹಿ ಅನ್ತೋಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಧಮ್ಮೇಹಿ. ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿವಾಪೇತೀತಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿಸಂಹರತಿ ಮೋಚೇತಿ ಅಪನೇತಿ. ಉಪಸಂಹರತೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಂ ತಾವ ಸವನವಸೇನ ಥುತಿವಸೇನ ಪರಿಯತ್ತಿವಸೇನ ಪಞ್ಞತ್ತಿವಸೇನ ಚ ಏತಂ ಸನ್ತಂ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಏವಂ ಅಸಙ್ಖತಾಯ ಅಮತಾಯ ಧಾತುಯಾ ಉಪಸಂಹರತಿ. ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನೇವ ಏತಂ ಸನ್ತಮೇತಂ ಪಣೀತನ್ತಿ ನ ಏವಂ ವದತಿ, ಇಮಿನಾ ಪನ ಆಕಾರೇನ ತಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತೋ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ತತ್ಥ ಠಿತೋತಿ ತಾಯ ತಿಲಕ್ಖಣಾರಮ್ಮಣಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಠಿತೋ. ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಪಾಪುಣಾತಿ. ತೇನೇವ ಧಮ್ಮರಾಗೇನಾತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಧಮ್ಮೇ ಛನ್ದರಾಗೇನ. ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಸು ಹಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಛನ್ದರಾಗಂ ಪರಿಯಾದಾತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅನಾಗಾಮೀ ಹೋತಿ.

ಯದೇವ ತತ್ಥ ಹೋತಿ ವೇದನಾಗತನ್ತಿ ಇಧ ಪನ ರೂಪಂ ನ ಗಹಿತಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ. ಅಯಞ್ಹಿ ಹೇಟ್ಠಾ ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ರೂಪಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅರೂಪಾವಚರಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪನ್ನೋತಿ ಸಮಥವಸೇನಪಿನೇನ ರೂಪಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಹೇಟ್ಠಾ ರೂಪಂ ಸಮ್ಮದೇವ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಇದಾನಿ ಅರೂಪಂ ಸಮ್ಮಸತೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನಪಿನೇನ ರೂಪಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ. ಅರೂಪೇ ಪನ ಸಬ್ಬಸೋಪಿ ರೂಪಂ ನತ್ಥೀತಿ ತಂ ಸನ್ಧಾಯಪಿ ಇಧ ರೂಪಂ ನ ಗಹಿತಂ.

ಅಥ ಕಿಞ್ಚರಹೀತಿ ಕಿಂ ಪುಚ್ಛಾಮೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ? ಸಮಥವಸೇನ ಗಚ್ಛತೋ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ ಧುರಂ ಹೋತಿ, ಸೋ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೋ ನಾಮ. ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಗಚ್ಛತೋ ಪಞ್ಞಾ ಧುರಂ ಹೋತಿ, ಸೋ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೋ ನಾಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಥೇರಸ್ಸ ಕಙ್ಖಾ ನತ್ಥಿ. ಅಯಂ ಸಭಾವಧಮ್ಮೋಯೇವ, ಸಮಥವಸೇನೇವ ಪನ ಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ಏಕೋ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಏಕೋ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೋ. ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೇಸುಪಿ ಏಕೋ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಏಕೋ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ.

ಇನ್ದ್ರಿಯವೇಮತ್ತತಂ ವದಾಮೀತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯನಾನತ್ತತಂ ವದಾಮಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ನ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿ, ತೇನ ತೇ ಏತಂ ಅಪಾಕಟಂ. ಅಹಂ ಪನ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಂ, ತೇನ ಮೇ ಏತಂ ಪಾಕಟಂ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯನಾನತ್ತತಾ ಕಾರಣಂ. ಸಮಥವಸೇನೇವ ಹಿ ಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ಏಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ ಧುರಂ ಹೋತಿ, ಸೋ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಏಕಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ಧುರಂ ಹೋತಿ, ಸೋ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನೇವ ಚ ಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ಏಕಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ಧುರಂ ಹೋತಿ, ಸೋ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಏಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ ಧುರಂ ಹೋತಿ, ಸೋ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಧುರೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ. ತೇಸು ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೋ ಜಾತೋ, ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೋ. ಇತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯವೇಮತ್ತಮೇತ್ಥ ಕಾರಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಮಹಾಮಾಲುಕ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಭದ್ದಾಲಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩೪. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಭದ್ದಾಲಿಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಏಕಾಸನಭೋಜನನ್ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪುರೇಭತ್ತೇ ಅಸನಭೋಜನಂ, ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಭತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪ್ಪಾಬಾಧತನ್ತಿಆದೀನಿ ಕಕಚೋಪಮೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನಿ. ನ ಉಸ್ಸಹಾಮೀತಿ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ. ಸಿಯಾ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಸಿಯಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋತಿ ಏವಂ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಯಾವಜೀವಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ ನು ಖೋ, ನ ನು ಖೋತಿ ಇತಿ ಮೇ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕದೇಸಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಪೋರಾಣಕತ್ಥೇರಾ ಕಿರ ಪತ್ತೇ ಭತ್ತಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಪ್ಪಿಮ್ಹಿ ದಿನ್ನೇ ಸಪ್ಪಿನಾ ಉಣ್ಹಮೇವ ಥೋಕಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಬಹಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಛಾಯೂದಕಫಾಸುಕೇ ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ. ಏತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಸತ್ಥಾ ಆಹ. ಭದ್ದಾಲಿ, ಪನ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚೇ ಸಕಿಂ ಪತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪುನ ಪತ್ತಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಓದನಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ ಬಹಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಛಾಯೂದಕಫಾಸುಕೇ ಠಾನೇ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಇತಿ ಏವಂ ವಟ್ಟೇಯ್ಯ, ಇತರಥಾ ಕೋ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ನ ಉಸ್ಸಹಾಮೀತಿ ಆಹ. ಅಯಂ ಕಿರ ಅತೀತೇ ಅನನ್ತರಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಕಾಕಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಕಾಕಾ ಚ ನಾಮ ಮಹಾಛಾತಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಛಾತಕತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಪನ ವಿರವನ್ತಸ್ಸೇವ ಭಗವಾ ತಂ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ – ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ವಿಕಾಲೇ ಖಾದನೀಯಂ ವಾ ಭೋಜನೀಯಂ ವಾ ಖಾದೇಯ್ಯ ವಾ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೪೮) ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ, ಭದ್ದಾಲಿ,…ಪೇ… ಅನುಸ್ಸಾಹಂ ಪವೇದೇಸೀತಿ.

ಯಥಾ ತನ್ತಿ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಯ ನ ಪರಿಪೂರಕಾರೀ ಏಕವಿಹಾರೇಪಿ ವಸನ್ತೋ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಂ ನ ದದೇಯ್ಯ, ತಥೇವ ನ ಅದಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನೇವ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ, ನ ಧಮ್ಮದೇಸನಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿತಕ್ಕಮಾಳಕಂ, ನ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಭಗವಾ ನಿಸೀದತಿ, ತಸ್ಸ ದ್ವಾರೇಪಿ ನ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸಚಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಭಗವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಸೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಞತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛತಿ. ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತೋ ಕಿರೇಸ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ. ತೇನಸ್ಸ ನ ಅಞ್ಞೋ ವಿತಕ್ಕೋ ಅಹೋಸಿ, – ‘‘ಮಯಾ ನಾಮ ಉದರಕಾರಣಾ ಭಗವತೋ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞಾಪನಂ ಪಟಿಬಾಹಿತಂ, ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ಮೇ ಕತ’’ನ್ತಿ ಅಯಮೇವ ವಿತಕ್ಕೋ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಏಕವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತೋಪಿ ಲಜ್ಜಾಯ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಂ ನಾದಾಸಿ.

೧೩೫. ಚೀವರಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಭಗವತೋ ಚೀವರಸಾಟಕಂ ಅದಂಸು, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಏತಂ ದೋಸಕನ್ತಿ ಏತಂ ಓಕಾಸಮೇತಂ ಅಪರಾಧಂ, ಸತ್ಥು ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಬಾಹಿತಕಾರಣಂ ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುಕ್ಕರತರನ್ತಿ ವಸ್ಸಞ್ಹಿ ವಸಿತ್ವಾ ದಿಸಾಪಕ್ಕನ್ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಕುಹಿಂ ವಸಿತ್ಥಾತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಜೇತವನೇ ವಸಿಮ್ಹಾತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಭಗವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಕತರಂ ಜಾತಕಂ ಕಥೇಸಿ, ಕತರಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ, ಕತರಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಾರೋ ಹೋನ್ತಿ. ತತೋ ‘‘ವಿಕಾಲಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ, ಭದ್ದಾಲಿ, ನಾಮ ನಂ ಏಕೋ ಥೇರೋ ಪಟಿಬಾಹೀ’’ತಿ ವಕ್ಖನ್ತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ – ‘‘ಭಗವತೋಪಿ ನಾಮ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಬಾಹಿತಂ ಅಯುತ್ತಂ ಅಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಏವಂ ತೇ ಅಯಂ ದೋಸೋ ಮಹಾಜನನ್ತರೇ ಪಾಕಟೋ ಹುತ್ವಾ ದುಪ್ಪಟಿಕಾರತಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಏವಮಾಹಂಸು. ಅಪಿಚ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಥ ತ್ವಂ ‘‘ಏಥಾವುಸೋ, ಮಮ ಸತ್ಥಾರಂ ಖಮಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಸಹಾಯಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ ಸಙ್ಘಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇಸ್ಸಸಿ. ತತ್ಥ ಆಗನ್ತುಕಾ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಕಿಂ ಇಮಿನಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕತ’’ನ್ತಿ. ತತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಭಾರಿಯಂ ಕತಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ, ದಸಬಲಂ ನಾಮ ಪಟಿಬಾಹಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಯುತ್ತಮೇತ’’ನ್ತಿ ವಕ್ಖನ್ತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ತೇ ಅಯಂ ಅಪರಾಧೋ ಮಹಾಜನನ್ತರೇ ಪಾಕಟೋ ಹುತ್ವಾ ದುಪ್ಪಟಿಕಾರತಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾಪಿ ಏವಮಾಹಂಸು. ಅಥ ವಾ ಭಗವಾ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತಿ, ಅಥ ತ್ವಂ ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ಭಗವತೋ ಖಮಾಪನತ್ಥಾಯ ಸಙ್ಘಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇಸ್ಸಸಿ. ತತ್ರ ದಿಸಾವಾಸಿನೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಕಿಂ ಇಮಿನಾ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕತ’’ನ್ತಿ…ಪೇ… ದುಪ್ಪಟಿಕಾರತಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾಪಿ ಏವಮಾಹಂಸು.

ಏತದವೋಚಾತಿ ಅಪ್ಪತಿರೂಪಂ ಮಯಾ ಕತಂ, ಭಗವಾ ಪನ ಮಹನ್ತೇಪಿ ಅಗುಣೇ ಅಲಗ್ಗಿತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಅಚ್ಚಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಏತಂ ‘‘ಅಚ್ಚಯೋ ಮಂ, ಭನ್ತೇ,’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ. ತತ್ಥ ಅಚ್ಚಯೋತಿ ಅಪರಾಧೋ. ಮಂ ಅಚ್ಚಗಮಾತಿ ಮಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಪವತ್ತೋ. ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೂತಿ ಖಮತು. ಆಯತಿಂ ಸಂವರಾಯಾತಿ ಅನಾಗತೇ ಸಂವರಣತ್ಥಾಯ, ಪುನ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಅಪರಾಧಸ್ಸ ದೋಸಸ್ಸ ಖಲಿತಸ್ಸ ಅಕರಣತ್ಥಾಯ. ತಗ್ಘಾತಿ ಏಕಂಸೇನ. ಸಮಯೋಪಿ ಖೋ ತೇ, ಭದ್ದಾಲೀತಿ, ಭದ್ದಾಲಿ, ತಯಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಏಕಂ ಕಾರಣಂ ಅತ್ಥಿ, ತಮ್ಪಿ ತೇ ನ ಪಟಿವಿದ್ಧಂ ನ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೧೩೬. ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತೋತಿಆದೀಸು ಧಮ್ಮಾನುಸಾರೀ, ಸದ್ಧಾನುಸಾರೀತಿ ದ್ವೇ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕಾ ಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗಿಪುಗ್ಗಲಾ. ಏತೇ ಪನ ಸತ್ತಪಿ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೇ ಭಗವತಾಪಿ ಏವಂ ಆಣಾಪೇತುಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ಭಗವತಾ ಆಣತ್ತೇ ತೇಸಮ್ಪಿ ಏವಂ ಕಾತುಂ ನ ಯುತ್ತಂ. ಅಟ್ಠಾನಪರಿಕಪ್ಪವಸೇನ ಪನ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಸುವಚಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಭದ್ದಾಲಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಚ ದುಬ್ಬಚಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಮೇತಂ ವುತ್ತಂ.

ಅಪಿ ನು ತ್ವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತೋತಿ ದೇಸನಂ ಕಸ್ಮಾ ಆರಭಿ? ಭದ್ದಾಲಿಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಭದ್ದಾಲಿ, ಇಮೇ ಸತ್ತ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾ ಲೋಕೇ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾ ಮಮ ಸಾಸನೇ ಸಾಮಿನೋ, ಮಯಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೇ ಪಟಿಬಾಹಿತಬ್ಬಯುತ್ತೇ ಕಾರಣೇ ಸತಿ ಏತೇಸಂ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ಯುತ್ತಂ. ತ್ವಂ ಪನ ಮಮ ಸಾಸನತೋ ಬಾಹಿರಕೋ, ಮಯಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೇ ತುಯ್ಹಂ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ನ ಯುತ್ತನ್ತಿ.

ರಿತ್ತೋ ತುಚ್ಛೋತಿ ಅನ್ತೋ ಅರಿಯಗುಣಾನಂ ಅಭಾವೇನ ರಿತ್ತಕೋ ತುಚ್ಛಕೋ, ಇಸ್ಸರವಚನೇ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಹೋತಿ. ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಕರೋಸೀತಿ ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ಠಿತೋ, ತಥೇವ ಕರೋಸಿ, ಖಮಾಪೇಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಂ ತೇ ಮಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮಾತಿ ತಂ ತವ ಅಪರಾಧಂ ಮಯಂ ಖಮಾಮ. ವುಡ್ಢಿ ಹೇಸಾ, ಭದ್ದಾಲಿ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇತಿ ಏಸಾ, ಭದ್ದಾಲಿ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ವುಡ್ಢಿ ನಾಮ. ಕತಮಾ? ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ದಿಸ್ವಾ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಕರಿತ್ವಾ ಆಯತಿಂ ಸಂವರಾಪಜ್ಜನಾ. ದೇಸನಂ ಪನ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಯೋ ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ದಿಸ್ವಾ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಕರೋತಿ, ಆಯತಿಂ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಆಹ.

೧೩೭. ಸತ್ಥಾಪಿ ಉಪವದತೀತಿ ‘‘ಅಸುಕವಿಹಾರವಾಸೀ ಅಸುಕಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಅಸುಕಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಕಿಂ ತಸ್ಸ ಅರಞ್ಞವಾಸೇನ, ಯೋ ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಸಾಸನೇ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಅಪರಿಪೂರಕಾರೀ’’ತಿ ಏವಂ ಉಪವದತಿ, ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ, ಅಪಿಚೇತ್ಥ ದೇವತಾ ನ ಕೇವಲಂ ಉಪವದನ್ತಿ, ಭೇರವಾರಮ್ಮಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಲಾಯನಾಕಾರಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಿ. ಅತ್ತನಾಪಿ ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ಸೀಲಂ ಆವಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ, ಚಿತ್ತಂ ವಿಧಾವತಿ, ನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅಲ್ಲೀಯತಿ. ಸೋ ‘‘ಕಿಂ ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಅರಞ್ಞವಾಸೇನಾ’’ತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಕ್ಕಮತಿ. ಅತ್ತಾಪಿ ಅತ್ತಾನಂ ಉಪವದಿತೋತಿ ಅತ್ತನಾಪಿ ಅತ್ತಾ ಉಪವದಿತೋ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೋ ವುತ್ತಪಚ್ಚನೀಕನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೋ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹೀತಿಆದಿ ಏವಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ.

೧೪೦. ಪಸಯ್ಹ ಪಸಯ್ಹ ಕಾರಣಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇಪಿ ದೋಸೇ ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಾರೇನ್ತಿ. ನೋ ತಥಾತಿ ಮಹನ್ತೇಪಿ ಅಪರಾಧೇ ಯಥಾ ಇತರಂ, ಏವಂ ಪಸಯ್ಹ ನ ಕಾರೇನ್ತಿ. ಸೋ ಕಿರ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಭದ್ದಾಲಿ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಏಹಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಖಮಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘತೋಪಿ, ಕಞ್ಚಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಭದ್ದಾಲಿ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸತ್ಥುಸನ್ತಿಕಾಪಿ ಅನುಗ್ಗಹಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ. ತತೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನಾಪಿ ನ ಸಮಸ್ಸಾಸಿತೋ, ಸತ್ಥಾರಾಪೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ.

ಅಥ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋಪಿ ಸತ್ಥಾಪಿ ಓವದಿತಬ್ಬಯುತ್ತಮೇವ ಓವದತಿ, ನ ಇತರನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಧ, ಭದ್ದಾಲಿ, ಏಕಚ್ಚೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಞ್ಞೇನಾಞ್ಞನ್ತಿಆದೀನಿ ಅನುಮಾನಸುತ್ತೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಾನಿ. ನ ಸಮ್ಮಾ ವತ್ತತೀತಿ ಸಮ್ಮಾ ವತ್ತಮ್ಪಿ ನ ವತ್ತತಿ. ನ ಲೋಮಂ ಪಾತೇತೀತಿ ಅನುಲೋಮವತ್ತೇ ನ ವತ್ತತಿ, ವಿಲೋಮಮೇವ ಗಣ್ಹಾತಿ. ನ ನಿತ್ಥಾರಂ ವತ್ತತೀತಿ ನಿತ್ಥಾರಣಕವತ್ತಮ್ಹಿ ನ ವತ್ತತಿ, ಆಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನತ್ಥಂ ತುರಿತತುರಿತೋ ಛನ್ದಜಾತೋ ನ ಹೋತಿ. ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಸ ದುಬ್ಬಚಕರಣೇ. ಅಭಿಣ್ಹಾಪತ್ತಿಕೋತಿ ನಿರನ್ತರಾಪತ್ತಿಕೋ. ಆಪತ್ತಿಬಹುಲೋತಿ ಸಾಪತ್ತಿಕಕಾಲೋವಸ್ಸ ಬಹು, ಸುದ್ಧೋ ನಿರಾಪತ್ತಿಕಕಾಲೋ ಅಪ್ಪೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ವೂಪಸಮ್ಮತೀತಿ ಖಿಪ್ಪಂ ನ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ದೀಘಸುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವಿನಯಧರಾ ಪಾದಧೋವನಕಾಲೇ ಆಗತಂ ‘‘ಗಚ್ಛಾವುಸೋ, ವತ್ತವೇಲಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಪುನ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಿತ್ವಾ ಆಗತಂ ‘‘ಗಚ್ಛಾವುಸೋ, ತುಯ್ಹಂ ವಿಹಾರವೇಲಾ, ಗಚ್ಛಾವುಸೋ, ಸಾಮಣೇರಾದೀನಂ ಉದ್ದೇಸದಾನವೇಲಾ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ನ್ಹಾನವೇಲಾ, ಥೇರೂಪಟ್ಠಾನವೇಲಾ, ಮುಖಧೋವನವೇಲಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ದಿವಸಭಾಗೇಪಿ ರತ್ತಿಭಾಗೇಪಿ ಆಗತಂ ಉಯ್ಯೋಜೇನ್ತಿಯೇವ. ‘‘ಕಾಯ ವೇಲಾಯ, ಭನ್ತೇ, ಓಕಾಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ‘‘ಗಚ್ಛಾವುಸೋ, ತ್ವಂ ಇಮಮೇವ ಠಾನಂ ಜಾನಾಸಿ, ಅಸುಕೋ ನಾಮ ವಿನಯಧರತ್ಥೇರೋ ಸಿನೇಹಪಾನಂ ಪಿವತಿ, ಅಸುಕೋ ವಿರೇಚನಂ ಕಾರೇತಿ, ಕಸ್ಮಾ ತುರಿತೋಸೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ದೀಘಸುತ್ತಮೇವ ಕರೋನ್ತಿ.

೧೪೧. ಖಿಪ್ಪಮೇವ ವೂಪಸಮ್ಮತೀತಿ ಲಹುಂ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ನ ದೀಘಸುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖೂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಯಂ ಸುಬ್ಬಚೋ ಭಿಕ್ಖು, ಜನಪದವಾಸಿನೋ ನಾಮ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನೇ ವಸನಟ್ಠಾನನಿಸಜ್ಜನಾದೀನಿ ನ ಫಾಸುಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖಾಚಾರೋಪಿ ದುಕ್ಖೋ ಹೋತಿ, ಸೀಘಮಸ್ಸ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇಮಾ’’ತಿ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸುದ್ಧನ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ.

೧೪೨. ಅಧಿಚ್ಚಾಪತ್ತಿಕೋತಿ ಕದಾಚಿ ಕದಾಚಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಲಜ್ಜೀ ಹೋತಿ ಪಕತತ್ತೋ, ದುಬ್ಬಚತ್ತಾ ಪನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂ ತಥೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ.

೧೪೪. ಸದ್ಧಾಮತ್ತಕೇನ ವಹತಿ ಪೇಮಮತ್ತಕೇನಾತಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಸು ಅಪ್ಪಮತ್ತಿಕಾಯ ಗೇಹಸ್ಸಿತಸದ್ಧಾಯ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇನ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮೇನ ಯಾಪೇತಿ. ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣಸದಿಸಾ ಹಿ ಅಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನಾಮ, ನವಪಬ್ಬಜಿತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಗುಣಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಸು ಪೇಮಮತ್ತೇನ ಯಾಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವರೂಪಾ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬಾ. ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಹಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಠಿತಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಪತ್ತಾ ಮಹಾಸಮಣಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಏತ್ತಕೇನ ಕಥಾಮಗ್ಗೇನ ‘‘ಓವದಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಓವದನ್ತಿ, ನ ಇತರ’’ನ್ತಿ ಇಮಮೇವ ಭಗವತಾ ದಸ್ಸಿತಂ.

೧೪೫. ಅಞ್ಞಾಯ ಸಣ್ಠಹಿಂಸೂತಿ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು. ಸತ್ತೇಸು ಹಾಯಮಾನೇಸೂತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಹಾಯಮಾನಾಯ ಸತ್ತಾ ಹಾಯನ್ತಿ ನಾಮ. ಸದ್ಧಮ್ಮೇ ಅನ್ತರಧಾಯಮಾನೇತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಸದ್ಧಮ್ಮೇ ಅನ್ತರಧಾಯಮಾನೇ. ಪಟಿಪತ್ತಿಸದ್ಧಮ್ಮೋಪಿ ಹಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಪೂರಕೇಸು ಸತ್ತೇಸು ಅಸತಿ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ ನಾಮ. ಆಸವಟ್ಠಾನೀಯಾತಿ ಆಸವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಏತೇಸೂತಿ ಆಸವಟ್ಠಾನೀಯಾ. ಯೇಸು ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾ ಪರೂಪವಾದವಿಪ್ಪಟಿಸಾರವಧಬನ್ಧನಾದಯೋ ಚೇವ ಅಪಾಯದುಕ್ಖವಿಸೇಸಭೂತಾ ಚ ಆಸವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿಯೇವ. ಯಸ್ಮಾ ನೇಸಂ ತೇ ಕಾರಣಂ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇ ಆಸವಟ್ಠಾನೀಯಾ ವೀತಿಕ್ಕಮಧಮ್ಮಾ ಯಾವ ನ ಸಙ್ಘೇ ಪಾತುಭವನ್ತಿ, ನ ತಾವ ಸತ್ಥಾ ಸಾವಕಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ.

ಏವಂ ಅಕಾಲಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಕಾಲಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಯತೋ ಚ ಖೋ, ಭದ್ದಾಲೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯತೋತಿ ಯದಾ, ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ವಾ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಆಸವಟ್ಠಾನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಾ ವೀತಿಕ್ಕಮದೋಸಾ ಸಙ್ಘೇ ಪಾತುಭವನ್ತಿ, ತದಾ ಸತ್ಥಾ ಸಾವಕಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ತೇಸಂಯೇವ ಆಸವಟ್ಠಾನೀಯಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಾನಂ ವೀತಿಕ್ಕಮದೋಸಾನಂ ಪಟಿಘಾತಾಯ.

ಏವಂ ಆಸವಟ್ಠಾನೀಯಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಅಕಾಲಂ, ಉಪ್ಪತ್ತಿಞ್ಚ ಕಾಲನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲಞ್ಚ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನ ತಾವ, ಭದ್ದಾಲಿ, ಇಧೇಕಚ್ಚೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಮಹತ್ತನ್ತಿ ಮಹನ್ತಭಾವಂ. ಸಙ್ಘೋ ಹಿ ಯಾವ ನ ಥೇರನವಮಜ್ಝಿಮಾನಂ ವಸೇನ ಮಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ, ತಾವ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಪಹೋನ್ತಿ, ಸಾಸನೇ ಏಕಚ್ಚೇ ಆಸವಟ್ಠಾನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಮಹತ್ತಂ ಪತ್ತೇ ಪನ ತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ. ತತ್ಥ ಮಹತ್ತಂ ಪತ್ತೇ ಸಙ್ಘೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ –

‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಉತ್ತರಿದ್ವಿರತ್ತತಿರತ್ತಂ ಸಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ (ಪಾಚಿ. ೫೧). ಯಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅನುವಸ್ಸಂ ವುಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ (ಪಾಚಿ. ೧೧೭೧). ಯಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಏಕವಸ್ಸಂ ದ್ವೇ ವುಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೧೭೫).

ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಲಾಭಗ್ಗನ್ತಿ ಲಾಭಸ್ಸ ಅಗ್ಗಂ. ಸಙ್ಘೋ ಹಿ ಯಾವ ನ ಲಾಭಗ್ಗಪತ್ತೋ ಹೋತಿ, ನ ತಾವ ಲಾಭಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಆಸವಟ್ಠಾನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಪತ್ತೇ ಪನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ –

‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಅಚೇಲಕಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾಯ ವಾ ಸಹತ್ಥಾ ಖಾದನೀಯಂ ವಾ ಭೋಜನೀಯಂ ವಾ ದದೇಯ್ಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೨೭೦).

ಇದಞ್ಹಿ ಲಾಭಗ್ಗಪತ್ತೇ ಸಙ್ಘೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ.

ಯಸಗ್ಗನ್ತಿ ಯಸಸ್ಸ ಅಗ್ಗಂ. ಸಙ್ಘೋ ಹಿ ಯಾವ ನ ಯಸಗ್ಗಪತ್ತೋ ಹೋತಿ, ನ ತಾವ ಯಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಆಸವಟ್ಠಾನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಪತ್ತೇ ಪನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ ‘‘ಸುರಾಮೇರಯಪಾನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾಚಿ. ೩೨೭). ಇದಞ್ಹಿ ಯಸಗ್ಗಪತ್ತೇ ಸಙ್ಘೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ.

ಬಾಹುಸಚ್ಚನ್ತಿ ಬಹುಸ್ಸುತಭಾವಂ. ಸಙ್ಘೋ ಹಿ ಯಾವ ನ ಬಾಹುಸಚ್ಚಪತ್ತೋ ಹೋತಿ, ನ ತಾವ ಆಸವಟ್ಠಾನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಬಾಹುಸಚ್ಚಪತ್ತೇ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಏಕಂ ನಿಕಾಯಂ ದ್ವೇ ನಿಕಾಯೇ ಪಞ್ಚಪಿ ನಿಕಾಯೇ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಯೋನಿಸೋ ಉಮ್ಮುಜ್ಜಮಾನಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ರಸೇನ ರಸಂ ಸಂಸನ್ದೇತ್ವಾ ಉದ್ಧಮ್ಮಂ ಉಬ್ಬಿನಯಂ ಸತ್ಥು ಸಾಸನಂ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಅಥ ಸತ್ಥಾ – ‘‘ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ ತಥಾಹಂ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಿತಂ ಆಜಾನಾಮಿ (ಪಾಚಿ. ೪೧೮)…ಪೇ… ಸಮಣುದ್ದೇಸೋಪಿ ಚೇ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾಚಿ. ೪೨೯) ನಯೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ.

ರತ್ತಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ರತ್ತಿಯೋ ಜಾನನ್ತೀತಿ ರತ್ತಞ್ಞೂ. ಅತ್ತನೋ ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬಹೂ ರತ್ತಿಯೋ ಜಾನನ್ತಿ, ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ರತ್ತಞ್ಞೂನಂ ಭಾವಂ ರತ್ತಞ್ಞುತಂ. ತತ್ರ ರತ್ತಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೇ ಸಙ್ಘೇ ಉಪಸೇನಂ ವಙ್ಗನ್ತಪುತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸೋ ಹಾಯಸ್ಮಾ ಊನದಸವಸ್ಸೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಏಕವಸ್ಸೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಂ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಸಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ – ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಊನದಸವಸ್ಸೇನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ, ಯೋ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಯ್ಯ ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೭೫). ಏವಂ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪುನ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ದಸವಸ್ಸಮ್ಹಾ ದಸವಸ್ಸಮ್ಹಾ’’ತಿ ಬಾಲಾ ಅಬ್ಯತ್ತಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ಅಪರಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ – ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಾಲೇನ ಅಬ್ಯತ್ತೇನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ, ಯೋ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ. ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ಯತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಬಲೇನ ದಸವಸ್ಸೇನ ವಾ ಅತಿರೇಕದಸವಸ್ಸೇನ ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತು’’ನ್ತಿ. ಇತಿ ರತ್ತಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಕಾಲೇ ದ್ವೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ.

೧೪೬. ಆಜಾನೀಯಸುಸೂಪಮಂ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ ದೇಸೇಸಿನ್ತಿ ತರುಣಾಜಾನೀಯಉಪಮಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯಿಂ. ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅಸರಣೇ. ನ ಖೋ, ಭದ್ದಾಲಿ, ಏಸೇವ ಹೇತೂತಿ ನ ಏಸ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಅಪರಿಪೂರಕಾರೀಭಾವೋಯೇವ ಏಕೋ ಹೇತು.

೧೪೭. ಮುಖಾಧಾನೇ ಕಾರಣಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಖಲೀನಬನ್ಧಾದೀಹಿ ಮುಖಟ್ಠಪನೇ ಸಾಧುಕಂ ಗೀವಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇತುಂ ಕಾರಣಂ ಕಾರೇತಿ. ವಿಸೂಕಾಯಿತಾನೀತಿಆದೀಹಿ ವಿಸೇವನಾಚಾರಂ ಕಥೇಸಿ. ಸಬ್ಬಾನೇವ ಹೇತಾನಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವೇವಚನಾನಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಸೇವನಾಚಾರೇ. ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತೀತಿ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನೋ ಹೋತಿ, ತಂ ವಿಸೇವನಂ ಜಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯುಗಾಧಾನೇತಿ ಯುಗಟ್ಠಪನೇ ಯುಗಸ್ಸ ಸಾಧುಕಂ ಗಹಣತ್ಥಂ.

ಅನುಕ್ಕಮೇತಿ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಪಾದೇ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಉಕ್ಖಿಪನೇ ಚ ನಿಕ್ಖಿಪನೇ ಚ. ಪರಸೇನಾಯ ಹಿ ಆವಾಟೇ ಠತ್ವಾ ಅಸಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಅಸ್ಸಸ್ಸ ಪಾದೇ ಛಿನ್ದನ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಏಸ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಪಾದೇ ಉಕ್ಖಿಪಿಸ್ಸತೀತಿ ರಜ್ಜುಬನ್ಧನವಿಧಾನೇನ ಏತಂ ಕಾರಣಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಮಣ್ಡಲೇತಿ ಯಥಾ ಅಸ್ಸೇ ನಿಸಿನ್ನೋಯೇವ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿತಂ ಆವುಧಂ ಗಹೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಂ ಕರಣತ್ಥಂ ಮಣ್ಡಲೇ ಕಾರಣಂ ಕಾರೇತಿ. ಖುರಕಾಸೇತಿ ಅಗ್ಗಗ್ಗಖುರೇಹಿ ಪಥವೀಕಮನೇ. ರತ್ತಿಂ ಓಕ್ಕನ್ತಕರಣಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಯಥಾ ಪದಸದ್ದೋ ನ ಸುಯ್ಯತಿ, ತದತ್ಥಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ಅಗ್ಗಗ್ಗಖುರೇಹಿಯೇವ ಗಮನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಜವೇತಿ ಸೀಘವಾಹನೇ. ‘‘ಧಾವೇ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಅತ್ತನೋ ಪರಾಜಯೇ ಸತಿ ಪಲಾಯನತ್ಥಂ, ಪರಂ ಪಲಾಯನ್ತಂ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಹಣತ್ಥಞ್ಚ ಏತಂ ಕಾರಣಂ ಕಾರೇತಿ. ದವತ್ತೇತಿ ದವತ್ತಾಯ, ಯುದ್ಧಕಾಲಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಹತ್ಥೀಸು ವಾ ಕೋಞ್ಚನಾದಂ ಕರೋನ್ತೇಸು ಅಸ್ಸೇಸು ವಾ ಹಸನ್ತೇಸು ರಥೇಸು ವಾ ನಿಘೋಸನ್ತೇಸು ಯೋಧೇಸು ವಾ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಂ ಕರೋನ್ತೇಸು ತಸ್ಸ ರವಸ್ಸ ಅಭಾಯಿತ್ವಾ ಪರಸೇನಪವೇಸನತ್ಥಂ ಅಯಂ ಕಾರಣಾ ಕರೀಯತಿ.

ರಾಜಗುಣೇತಿ ರಞ್ಞಾ ಜಾನಿತಬ್ಬಗುಣೇ. ಕೂಟಕಣ್ಣರಞ್ಞೋ ಕಿರ ಗುಳವಣ್ಣೋ ನಾಮ ಅಸ್ಸೋ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ಪಾಚೀನದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಚೇತಿಯಪಬ್ಬತಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಕಲಮ್ಬನದೀತೀರಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋ. ಅಸ್ಸೋ ತೀರೇ ಠತ್ವಾ ಉದಕಂ ಓತರಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ರಾಜಾ ಅಸ್ಸಾಚರಿಯಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಅಹೋ ತಯಾ ಅಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾಪಿತೋ ಉದಕಂ ಓತರಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಆಚರಿಯೋ – ‘‘ಸುಸಿಕ್ಖಾಪಿತೋ ದೇವ ಅಸ್ಸೋ, ಏವಮಸ್ಸ ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ‘ಸಚಾಹಂ ಉದಕಂ ಓತರಿಸ್ಸಾಮಿ, ವಾಲಂ ತೇಮಿಸ್ಸತಿ, ವಾಲೇ ತಿನ್ತೇ ರಞ್ಞೋ ಅಙ್ಗೇ ಉದಕಂ ಪಾತೇಯ್ಯಾ’ತಿ ಏವಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸರೀರೇ ಉದಕಪಾತನಭಯೇನ ನ ಓತರತಿ, ವಾಲಂ ಗಣ್ಹಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ತಥಾ ಕಾರೇಸಿ. ಅಸ್ಸೋ ವೇಗೇನ ಓತರಿತ್ವಾ ಪಾರಂ ಗತೋ. ಏತದತ್ಥಂ ಅಯಂ ಕಾರಣಾ ಕರೀಯತಿ. ರಾಜವಂಸೇತಿ ಅಸ್ಸರಾಜವಂಸೇ. ವಂಸೋ ಚೇಸೋ ಅಸ್ಸರಾಜಾನಂ, ತಥಾರೂಪೇನ ಪಹಾರೇನ ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಸರೀರಾಪಿ ಅಸ್ಸಾರೋಹಂ ಪರಸೇನಾಯ ಅಪಾತೇತ್ವಾ ಬಹಿ ನೀಹರನ್ತಿಯೇವ. ಏತದತ್ಥಂ ಕಾರಣಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಉತ್ತಮೇ ಜವೇತಿ ಜವಸಮ್ಪತ್ತಿಯಂ, ಯಥಾ ಉತ್ತಮಜವೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಕಾರಣಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉತ್ತಮೇ ಹಯೇತಿ ಉತ್ತಮಹಯಭಾವೇ, ಯಥಾ ಉತ್ತಮಹಯೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಕಾರಣಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಪಕತಿಯಾ ಉತ್ತಮಹಯೋವ ಉತ್ತಮಹಯಕಾರಣಂ ಅರಹತಿ, ನ ಅಞ್ಞೋ. ಉತ್ತಮಹಯಕಾರಣಾಯ ಏವ ಚ ಹಯೋ ಉತ್ತಮಜವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ನ ಅಞ್ಞೋತಿ.

ತತ್ರಿದಂ ವತ್ಥು – ಏಕೋ ಕಿರ ರಾಜಾ ಏಕಂ ಸಿನ್ಧವಪೋತಕಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಸಿನ್ಧವಭಾವಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾವ ಇಮಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಹೀತಿ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ಆಚರಿಯೋಪಿ ತಸ್ಸ ಸಿನ್ಧವಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ತಂ ಮಾಸಖಾದಕಘೋಟಕಾನಂ ಕಾರಣಾಸು ಉಪನೇತಿ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಅನನುಚ್ಛವಿಕತ್ತಾ ಕಾರಣಂ ನ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ. ಸೋ ತಂ ದಮೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಕೂಟಸ್ಸೋ ಅಯಂ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇಸಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಏಕೋ ಅಸ್ಸಾಚರಿಯಪುಬ್ಬಕೋ ದಹರೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಭಣ್ಡಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಂ ಪರಿಖಾಪಿಟ್ಠೇ ಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಅನಗ್ಘೋ, ಭನ್ತೇ, ಸಿನ್ಧವಪೋತಕೋ’’ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಕಥೇಸಿ. ಸಚೇ ರಾಜಾ ಜಾನೇಯ್ಯ, ಮಙ್ಗಲಸ್ಸಂ ನಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ. ಥೇರೋ ಆಹ – ‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ, ತಾತ, ರಾಜಾ ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಸೀದೇಯ್ಯ ರಞ್ಞೋ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ, – ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅನಗ್ಘೋ ಸಿನ್ಧವಪೋತಕೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಕಥೇಸಿ. ತಯಾ ದಿಟ್ಠೋ, ತಾತಾತಿ? ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ಕಿಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ? ತುಮ್ಹಾಕಂ ಭುಞ್ಜನಕಸುವಣ್ಣಥಾಲೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಭುಞ್ಜನಕಭತ್ತಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಿವನಕರಸೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗನ್ಧಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮಾಲಾತಿ. ರಾಜಾ ಸಬ್ಬಂ ದಾಪೇಸಿ. ದಹರೋ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ.

ಅಸ್ಸೋ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾವ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಗುಣಜಾನನಕಆಚರಿಯೋ ಅತ್ಥಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ದಹರೋ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಾ’’ತಿ ಅಚ್ಛರಂ ಪಹರಿ. ಅಸ್ಸೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಥಾಲೇ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿ, ರಸಂ ಪಿವಿ. ಅಥ ನಂ ಗನ್ಧೇಹಿ ವಿಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ರಾಜಪಿಳನ್ಧನಂ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ಪುರತೋ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಅಚ್ಛರಂ ಪಹರಿ. ಸೋ ದಹರಸ್ಸ ಪುರತೋ ಪುರತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಸ್ಸಟ್ಠಾನೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ದಹರೋ – ‘‘ಅಯಂ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನಗ್ಘೋ ಸಿನ್ಧವಪೋತಕೋ, ಇಮಿನಾವ ನಂ ನಿಯಾಮೇನ ಕತಿಪಾಹಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಪೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ.

ಅಥ ಕತಿಪಾಹಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಸ್ಸಸ್ಸ ಆನುಭಾವಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಸಿ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ಸಾಧು ಆಚರಿಯ ಕುಹಿಂ ಠತ್ವಾ ಪಸ್ಸಾಮಾತಿ? ಉಯ್ಯಾನಂ ಗಚ್ಛ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ರಾಜಾ ಅಸ್ಸಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ದಹರೋ ಅಚ್ಛರಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ರುಕ್ಖಂ ಅನುಪರಿಯಾಹೀ’’ತಿ ಅಸ್ಸಸ್ಸ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ. ಅಸ್ಸೋ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ರುಕ್ಖಂ ಅನುಪರಿಗನ್ತ್ವಾ ಆಗತೋ. ರಾಜಾ ನೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ನ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಅದ್ದಸ. ದಿಟ್ಠೋ ತೇ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ? ನ ದಿಟ್ಠೋ, ತಾತಾತಿ. ವಲಞ್ಜಕದಣ್ಡಂ ಏತಂ ರುಕ್ಖಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಪೇಥಾತಿ ವತ್ವಾ ಅಚ್ಛರಂ ಪಹರಿ ‘‘ವಲಞ್ಜಕದಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಹೀ’’ತಿ. ಅಸ್ಸೋ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ಮುಖೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೋ. ದಿಟ್ಠಂ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ದಿಟ್ಠಂ, ತಾತಾತಿ.

ಪುನ ಅಚ್ಛರಂ ಪಹರಿ ‘‘ಉಯ್ಯಾನಸ್ಸ ಪಾಕಾರಮತ್ಥಕೇನ ಚರಿತ್ವಾ ಏಹೀ’’ತಿ. ಅಸ್ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ದಿಟ್ಠೋ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ನ ದಿಟ್ಠೋ, ತಾತಾತಿ. ರತ್ತಕಮ್ಬಲಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸಸ್ಸ ಪಾದೇ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ತಥೇವ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ. ಅಸ್ಸೋ ಉಲ್ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ಪಾಕಾರಮತ್ಥಕೇನ ಅನುಪರಿಯಾಯಿ. ಬಲವತಾ ಪುರಿಸೇನ ಆವಿಞ್ಛನಅಲಾತಗ್ಗಿಸಿಖಾ ವಿಯ ಉಯ್ಯಾನಪಾಕಾರಮತ್ಥಕೇ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಅಸ್ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಮೀಪೇ ಠಿತೋ. ದಿಟ್ಠಂ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ದಿಟ್ಠಂ, ತಾತಾತಿ. ಮಙ್ಗಲಪೋಕ್ಖರಣಿಪಾಕಾರಮತ್ಥಕೇ ಅನುಪರಿಯಾಹೀತಿ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ.

ಪುನ ‘‘ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಪದುಮಪತ್ತೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಾಹೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ. ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪದುಮಪತ್ತೇ ಚರಿತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ, ಏಕಂ ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಅನಕ್ಕನ್ತಂ ವಾ ಫಾಲಿತಂ ವಾ ಛಿನ್ದಿತಂ ವಾ ಖಣ್ಡಿತಂ ವಾ ನಾಹೋಸಿ. ದಿಟ್ಠಂ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ದಿಟ್ಠಂ, ತಾತಾತಿ. ಅಚ್ಛರಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ತಂ ಹತ್ಥತಲಂ ಉಪನಾಮೇಸಿ. ಧಾತೂಪತ್ಥದ್ಧೋ ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ಹತ್ಥತಲೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ದಿಟ್ಠಂ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ? ದಿಟ್ಠಂ, ತಾತಾತಿ. ಏವಂ ಉತ್ತಮಹಯೋ ಏವ ಉತ್ತಮಕಾರಣಾಯ ಉತ್ತಮಜವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ.

ಉತ್ತಮೇ ಸಾಖಲ್ಯೇತಿ ಮುದುವಾಚಾಯ. ಮುದುವಾಚಾಯ ಹಿ, ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ರಞ್ಞೋ ಮಙ್ಗಲಸ್ಸೋ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ರಾಜಭೋಜನಾದೀನಿ ಲಭಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಉತ್ತಮಹಯಕಾರಣಂ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉತ್ತಮೇ ಸಾಖಲ್ಯೇ’’ತಿ. ರಾಜಭೋಗ್ಗೋತಿ ರಞ್ಞೋ ಉಪಭೋಗೋ. ರಞ್ಞೋ ಅಙ್ಗನ್ತೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಹತ್ಥಂ ವಿಯ ಪಾದಂ ವಿಯ ಅನೋಹಾಯೇವ ಗನ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಙ್ಗನ್ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಚತೂಸು ವಾ ಸೇನಙ್ಗೇಸು ಏಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಹೋತಿ.

ಅಸೇಖಾಯ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ. ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾದಯೋಪಿ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾವ. ಸಮ್ಮಾಞಾಣಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯೇವ. ಠಪೇತ್ವಾ ಪನ ಅಟ್ಠ ಫಲಙ್ಗಾನಿ ಸೇಸಾ ಧಮ್ಮಾ ವಿಮುತ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಅಯಂ ಪನ ದೇಸನಾ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಸೇನ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಟ್ಠಾಪಿತಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಭದ್ದಾಲಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಲಟುಕಿಕೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪೮. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಲಟುಕಿಕೋಪಮಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯೇನ ಸೋ ವನಸಣ್ಡೋತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಮಹಾಉದಾಯಿತ್ಥೇರೋ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಕ್ಕಮಿ. ತಸ್ಮಾ ಯೇನ ಸೋ ಭಗವತಾ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೋ ವನಸಣ್ಡೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಪಹತ್ತಾತಿ ಅಪಹಾರಕೋ. ಉಪಹತ್ತಾತಿ ಉಪಹಾರಕೋ. ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಿತೋ.

೧೪೯. ಯಂ ಭಗವಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಗವಾ. ಇಙ್ಘಾತಿ ಆಣತ್ತಿಯಂ ನಿಪಾತೋ. ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ. ತಞ್ಚ ಖೋ ನ ಭಗವನ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ, ಏವರೂಪಂ ಪನ ಪಣೀತಭೋಜನಂ ಅಲಭನ್ತಾ ಕಥಂ ಯಾಪೇಸ್ಸಾಮಾತಿ ಏವಂ ಪಣೀತಭೋಜನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಹೋಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಭೂತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ರತ್ತಿಭೋಜನಸ್ಸ ಪಣೀತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೂಪೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸೂಪೇನ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಕಳೀರಾದಿ. ಸಮಗ್ಗಾ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಏಕತೋ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮ. ಸಙ್ಖತಿಯೋತಿ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಿಕಖಾದನೀಯಾನಿ. ಸಬ್ಬಾ ತಾ ರತ್ತಿನ್ತಿ ಸಬ್ಬಾ ತಾ ಸಙ್ಖತಿಯೋ ರತ್ತಿಂಯೇವ ಹೋನ್ತಿ, ದಿವಾ ಪನ ಅಪ್ಪಾ ಪರಿತ್ತಾ ಥೋಕಿಕಾ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಹಿ ದಿವಾ ಯಾಗುಕಞ್ಜಿಯಾದೀಹಿ ಯಾಪೇತ್ವಾಪಿ ರತ್ತಿಂ ಯಥಾಸತ್ತಿ ಯಥಾಪಣೀತಮೇವ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ.

ಪುನ ಭೂತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ರತ್ತಿ ವಿಕಾಲಭೋಜನೇ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಅನ್ಧಕಾರತಿಮಿಸಾಯನ್ತಿ ಬಹಲನ್ಧಕಾರೇ. ಮಾಣವೇಹೀತಿ ಚೋರೇಹಿ. ಕತಕಮ್ಮೇಹೀತಿ ಕತಚೋರಕಮ್ಮೇಹಿ. ಚೋರಾ ಕಿರ ಕತಕಮ್ಮಾ ಯಂ ನೇಸಂ ದೇವತಂ ಆಯಾಚಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ, ತಸ್ಸ ಉಪಹಾರತ್ಥಾಯ ಮನುಸ್ಸೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ಗಲಲೋಹಿತಾದೀನಿ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ತೇ ಅಞ್ಞೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು ಮಾರಿಯಮಾನೇಸು ಕೋಲಾಹಲಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಬ್ಬಜಿತಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾರೇನ್ತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಅಕತಕಮ್ಮೇಹೀತಿ ಅಟವಿತೋ ಗಾಮಂ ಆಗಮನಕಾಲೇ ಕಮ್ಮನಿಪ್ಫನ್ನತ್ಥಂ ಪುರೇತರಂ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಕಾಮೇಹಿ. ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇನ ನಿಮನ್ತೇತೀತಿ ‘‘ಏಹಿ ಭಿಕ್ಖು ಅಜ್ಜೇಕರತ್ತಿಂ ಇಧೇವ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಇಧ ವಸಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಸ್ವೇ ಗಮಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೇನ ನಿಮನ್ತೇತಿ.

ಪುನ ಭೂತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನಾ ದಿಟ್ಠಕಾರಣಂ ಕಥೇತಿ. ವಿಜ್ಜನ್ತರಿಕಾಯಾತಿ ವಿಜ್ಜುವಿಜ್ಜೋತನಕ್ಖಣೇ. ವಿಸ್ಸರಮಕಾಸೀತಿ ಮಹಾಸದ್ದಮಕಾಸಿ. ಅಭುಮ್ಮೇತಿ ಭೂ’ತಿ ವಡ್ಢಿ, ಅಭೂ’ತಿ ಅವಡ್ಢಿ, ವಿನಾಸೋ ಮಯ್ಹನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಿಸಾಚೋ ವತ ಮನ್ತಿ ಪಿಸಾಚೋ ಮಂ ಖಾದಿತುಂ ಆಗತೋ ವತ. ಆತುಮಾರೀ ಮಾತುಮಾರೀತಿ ಏತ್ಥ ಆತೂತಿ ಪಿತಾ, ಮಾತೂತಿ ಮಾತಾ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಸ್ಸ ಪಿತಾ ವಾ ಮಾತಾ ವಾ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತಕೋತಿ ಯಥಾ ತಥಾ ವಾ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ ದತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸಯಾಪೇನ್ತಿ. ಸೋ ಏವಂ ರತ್ತಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ನ ಚರತಿ. ತುಯ್ಹಂ ಪನ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಮತಾ ಮಞ್ಞೇ, ತೇನ ಏವಂ ಚರಸೀತಿ.

೧೫೦. ಏವಮೇವಾತಿ ಏವಮೇವ ಕಿಞ್ಚಿ ಆನಿಸಂಸಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ನಿಕ್ಕಾರಣೇನೇವ. ಏವಮಾಹಂಸೂತಿ ಗರಹನ್ತೋ ಆಹ. ತತ್ಥ ಆಹಂಸೂತಿ ವದನ್ತಿ. ಕಿಂ ಪನಿಮಸ್ಸಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಸ್ಸ ಹೇತು ಕಿಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನಾಮ, ನನು ಅಪಸ್ಸನ್ತೇನ ವಿಯ ಅಸುಣನ್ತೇನ ವಿಯ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ. ಓರಮತ್ತಕಸ್ಸಾತಿ ಪರಿತ್ತಮತ್ತಕಸ್ಸ. ಅಧಿಸಲ್ಲಿಖತೇವಾಯನ್ತಿ ಅಯಂ ಸಮಣೋ ನವನೀತಂ ಪಿಸನ್ತೋ ವಿಯ ಪದುಮನಾಳಸುತ್ತಂ ಕಕಚೇನ ಓಕ್ಕನ್ತನ್ತೋ ವಿಯ ಅತಿಸಲ್ಲೇಖತಿ, ಅತಿವಾಯಾಮಂ ಕರೋತಿ. ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಾತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾದಯೋ ವಿಯ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಾ, ತೇಸು ಚ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಂ ಉಪಟ್ಠಪೇನ್ತಿ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘‘ಸಚೇ ಏತೇ ‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮೇತಂ, ಹರಥ ಭಗವಾ’ತಿ ವದೇಯ್ಯುಂ, ಕಿಂ ಸತ್ಥಾ ನ ಹರೇಯ್ಯ. ಏವಂ ಪನ ಅವತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ‘ಏವಂ ಭಗವಾ, ಸಾಧು ಭಗವಾ, ಪಞ್ಞಪೇಥ ಭಗವಾ’ತಿ ಅತಿರೇಕತರಂ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಪಟಿಲಭನ್ತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇಸು ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಂ ಉಪಟ್ಠಪೇನ್ತಿ.

ತೇಸನ್ತಿ ತೇಸಂ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಮೋಘಪುರಿಸಾನಂ. ತನ್ತಿ ತಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಪಹಾತಬ್ಬಂ. ಥೂಲೋ ಕಲಿಙ್ಗರೋತಿ ಗಲೇ ಬದ್ಧಂ ಮಹಾಕಟ್ಠಂ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಲಟುಕಿಕಾ ಸಕುಣಿಕಾತಿ ಚಾತಕಸಕುಣಿಕಾ. ಸಾ ಕಿರ ರವಸತಂ ರವಿತ್ವಾ ನಚ್ಚಸತಂ ನಚ್ಚಿತ್ವಾ ಸಕಿಂ ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಆಕಾಸತೋ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಪನ ನಂ ದಿಸ್ವಾ ವಚ್ಛಪಾಲಕಾದಯೋ ಕೀಳನತ್ಥಂ ಪೂತಿಲತಾಯ ಬನ್ಧನ್ತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಆಗಮೇತೀತಿ ಉಪೇತಿ. ತಞ್ಹಿ ತಸ್ಸಾತಿ ತಂ ಪೂತಿಲತಾಬನ್ಧನಂ ತಸ್ಸಾ ಅಪ್ಪಸರೀರತಾಯ ಚೇವ ಅಪ್ಪಥಾಮತಾಯ ಚ ಬಲವಬನ್ಧನಂ ನಾಮ, ಮಹನ್ತಂ ನಾಳಿಕೇರರಜ್ಜು ವಿಯ ದುಚ್ಛಿಜ್ಜಂ ಹೋತಿ. ತೇಸನ್ತಿ ತೇಸಂ ಮೋಘಪುರಿಸಾನಂ ಸದ್ಧಾಮನ್ದತಾಯ ಚ ಪಞ್ಞಾಮನ್ದತಾಯ ಚ ಬಲವಂ ಬನ್ಧನಂ ನಾಮ, ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಮಹನ್ತಂ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥು ವಿಯ ದುಪ್ಪಜಹಂ ಹೋತಿ.

೧೫೧. ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ಪಹಾತಬ್ಬಸ್ಸಾತಿ ಕಿಂ ಇಮಸ್ಸ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಸ್ಸ ಪಹಾತಬ್ಬಸ್ಸ ಹೇತು ಭಗವತಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಿ, ಯಸ್ಸ ನೋ ಭಗವಾ ಪಹಾನಮಾಹ. ನನು ಏವಂ ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಞತ್ವಾಪಿ ಪಹಾತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕಾತಿ ಅನುಸ್ಸುಕ್ಕಾ. ಪನ್ನಲೋಮಾತಿ ಪತಿತಲೋಮಾ, ನ ತಸ್ಸ ಪಹಾತಬ್ಬಭಯೇನ ಉದ್ಧಗ್ಗಲೋಮಾ. ಪರದತ್ತವುತ್ತಾತಿ ಪರೇಹಿ ದಿನ್ನವುತ್ತಿನೋ, ಪರತೋ ಲದ್ಧೇನ ಯಾಪೇನ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಿಗಭೂತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರನ್ತೀತಿ ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನಪಕ್ಖೇ ಠಿತಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ. ಮಿಗೋ ಹಿ ಪಹಾರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾವಾಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಂ ವಾ ವಣತೇಲಂ ವಾ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಅಕತ್ವಾ ಪಹಾರಂ ಲಭಿತ್ವಾವ ಅಗಾಮಕಂ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಹಟಟ್ಠಾನಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಕತ್ವಾ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಫಾಸುಭೂತಕಾಲೇ ಉಟ್ಠಾಯ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಂ ಮಿಗಾ ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನಪಕ್ಖೇ ಠಿತಾ. ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಿಗಭೂತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ. ತಞ್ಹಿ ತಸ್ಸಾತಿ ತಂ ವರತ್ತಬನ್ಧನಂ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಿನಾಗಸ್ಸ ಮಹಾಸರೀರತಾಯ ಚೇವ ಮಹಾಥಾಮತಾಯ ಚ ದುಬ್ಬಲಬನ್ಧನಂ ನಾಮ. ಪೂತಿಲತಾ ವಿಯ ಸುಛಿಜ್ಜಂ ಹೋತಿ. ತೇಸಂ ತನ್ತಿ ತೇಸಂ ತಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಸದ್ಧಾಮಹನ್ತತಾಯ ಚ ಪಞ್ಞಾಮಹನ್ತತಾಯ ಚ ಮಹನ್ತಂ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಪಿ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಮತ್ತಕಂ ವಿಯ ಸುಪ್ಪಜಹಂ ಹೋತಿ.

೧೫೨. ದಲಿದ್ದೋತಿ ದಾಲಿದ್ದಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಅಸ್ಸಕೋತಿ ನಿಸ್ಸಕೋ. ಅನಾಳ್ಹಿಯೋತಿ ಅನಡ್ಢೋ. ಅಗಾರಕನ್ತಿ ಖುದ್ದಕಗೇಹಂ. ಓಲುಗ್ಗವಿಲುಗ್ಗನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಗೇಹಯಟ್ಠಿಯೋ ಪಿಟ್ಠಿವಂಸತೋ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಮಣ್ಡಲೇ ಲಗ್ಗಾ, ಮಣ್ಡಲತೋ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಲಗ್ಗಾ. ಕಾಕಾತಿದಾಯಿನ್ತಿ ಯತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ ವಿಸುಂ ದ್ವಾರಕಿಚ್ಚಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತತೋ ತತೋ ಕಾಕಾ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪರಿವಾರೇನ್ತಿ. ಸೂರಕಾಕಾ ಹಿ ಪಲಾಯನಕಾಲೇ ಚ ಯಥಾಸಮ್ಮುಖಟ್ಠಾನೇನೇವ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಲಾಯನ್ತಿ. ನಪರಮರೂಪನ್ತಿ ನ ಪುಞ್ಞವನ್ತಾನಂ ಗೇಹಂ ವಿಯ ಉತ್ತಮರೂಪಂ. ಖಟೋಪಿಕಾತಿ ವಿಲೀವಮಞ್ಚಕೋ. ಓಲುಗ್ಗವಿಲುಗ್ಗಾತಿ ಓಣತುಣ್ಣತಾ. ಧಞ್ಞಸಮವಾಪಕನ್ತಿ ಧಞ್ಞಞ್ಚ ಸಮವಾಪಕಞ್ಚ. ತತ್ಥ ಧಞ್ಞಂ ನಾಮ ಕುದ್ರೂಸಕೋ. ಸಮವಾಪಕನ್ತಿ ಲಾಬುಬೀಜಕುಮ್ಭಣ್ಡಬೀಜಕಾದಿ ಬೀಜಜಾತಂ. ನಪರಮರೂಪನ್ತಿ ಯಥಾ ಪುಞ್ಞವನ್ತಾನಂ ಗನ್ಧಸಾಲಿಬೀಜಾದಿ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬೀಜಂ, ನ ಏವರೂಪಂ. ಜಾಯಿಕಾತಿ ಕಪಣಜಾಯಾ. ನಪರಮರೂಪಾತಿ ಪಚ್ಛಿಸೀಸಾ ಲಮ್ಬತ್ಥನೀ ಮಹೋದರಾ ಪಿಸಾಚಾ ವಿಯ ಬೀಭಚ್ಛಾ. ಸಾಮಞ್ಞನ್ತಿ ಸಮಣಭಾವೋ. ಸೋ ವತಸ್ಸಂ, ಯೋಹನ್ತಿ ಸೋ ವತಾಹಂ ಪುರಿಸೋ ನಾಮ ಅಸ್ಸಂ, ಯೋ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯನ್ತಿ.

ಸೋ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾತಿ ಸೋ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾಪಿ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ನಾಮ ಲಾಭಗರುಕಾ ದುಕ್ಕರಾ ದುರಾಸದಾ, ಸತ್ತಪಿ ಅಟ್ಠಪಿ ಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಯಥಾಧೋತೇನೇವ ಪತ್ತೇನ ಆಗನ್ತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಯಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಪುನ ಆಗತಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ತಿಣವಲ್ಲಿದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಾ ನಾಮ ದುಸ್ಸಮೋಧಾನಿಯಾ, ಕಿನ್ತಿ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ವೀಮಂಸತಿ. ಅಥಸ್ಸ ತಂ ಅಗಾರಕಂ ವೇಜಯನ್ತಪಾಸಾದೋ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಖಟೋಪಿಕಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ – ‘‘ಮಯಿ ಗತೇ ಇಮಂ ವಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಉದ್ಧನಾಲಾತಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪುನ ಅಟ್ಟನಿಪಾದವಿಲೀವಾದೀನಿ ಲದ್ಧಬ್ಬಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಕಿನ್ತಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸಾ ಸಿರಿಸಯನಂ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ತತೋ ಧಞ್ಞಕುಮ್ಭಿಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ – ‘‘ಮಯಿ ಗತೇ ಅಯಂ ಘರಣೀ ಇಮಂ ಧಞ್ಞಂ ತೇನ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ಪುನ ಆಗತೇನ ಜೀವಿತವುತ್ತಿ ನಾಮ ಲದ್ಧಬ್ಬಾ ಹೋತಿ, ಕಿನ್ತಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸಾ ಅಡ್ಢತೇಳಸಾನಿ ಕೋಟ್ಠಾಗಾರಸತಾನಿ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ತತೋ ಮಾತುಗಾಮಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ – ‘‘ಮಯಿ ಗತೇ ಇಮಂ ಹತ್ಥಿಗೋಪಕೋ ವಾ ಅಸ್ಸಗೋಪಕೋ ವಾ ಯೋ ಕೋಚಿ ಪಲೋಭೇಸ್ಸತಿ, ಪುನ ಆಗತೇನ ಭತ್ತಪಾಚಿಕಾ ನಾಮ ಲದ್ಧಬ್ಬಾ ಹೋತಿ, ಕಿನ್ತಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸಾ ರೂಪಿನೀ ದೇವೀ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ಇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸೋ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

೧೫೩. ನಿಕ್ಖಗಣಾನನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣನಿಕ್ಖಸತಾನಂ. ಚಯೋತಿ ಸನ್ತಾನತೋ ಕತಸನ್ನಿಚಯೋ. ಧಞ್ಞಗಣಾನನ್ತಿ ಧಞ್ಞಸಕಟಸತಾನಂ.

೧೫೪. ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಉದಾಯಿ, ಪುಗ್ಗಲಾತಿ ಇಧ ಕಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ? ಹೇಟ್ಠಾ ‘‘ತೇ ತಞ್ಚೇವ ಪಜಹನ್ತಿ, ತೇ ತಞ್ಚೇವ ನಪ್ಪಜಹನ್ತೀ’’ತಿ ಪಜಹನಕಾ ಚ ಅಪ್ಪಜಹನಕಾ ಚ ರಾಸಿವಸೇನ ದಸ್ಸಿತಾ, ನ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ವಿಭತ್ತಾ. ಇದಾನಿ ಯಥಾ ನಾಮ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರತ್ಥಂ ಗತೋ ಪುರಿಸೋ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ರುಕ್ಖೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪುನ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ವಙ್ಕಞ್ಚ ಪಹಾಯ ಕಮ್ಮೇ ಉಪನೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಮೇವ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏವಮೇವ ಅಪ್ಪಜಹನಕೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕೇ ಕತ್ವಾ ಪಜಹನಕಪುಗ್ಗಲಾ ಚತ್ತಾರೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ.

ಉಪಧಿಪಹಾನಾಯಾತಿ ಖನ್ಧುಪಧಿಕಿಲೇಸುಪಧಿಅಭಿಸಙ್ಖಾರುಪಧಿಕಾಮಗುಣೂಪಧೀತಿ ಇಮೇಸಂ ಉಪಧೀನಂ ಪಹಾನಾಯ. ಉಪಧಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾತಿ ಉಪಧಿಅನುಧಾವನಕಾ. ಸರಸಙ್ಕಪ್ಪಾತಿ ಏತ್ಥ ಸರನ್ತಿ ಧಾವನ್ತೀತಿ ಸರಾ. ಸಙ್ಕಪ್ಪೇನ್ತೀತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪಾ. ಪದದ್ವಯೇನಪಿ ವಿತಕ್ಕಾಯೇವ ವುತ್ತಾ. ಸಮುದಾಚರನ್ತೀತಿ ಅಭಿಭವನ್ತಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ವತ್ತನ್ತಿ. ಸಂಯುತ್ತೋತಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಸಂಯುತ್ತೋ. ಇನ್ದ್ರಿಯವೇಮತ್ತತಾತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯನಾನತ್ತತಾ. ಕದಾಚಿ ಕರಹಚೀತಿ ಬಹುಕಾಲಂ ವೀತಿವತ್ತೇತ್ವಾ. ಸತಿಸಮ್ಮೋಸಾತಿ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೇನ. ನಿಪಾತೋತಿ ಅಯೋಕಟಾಹಮ್ಹಿ ಪತನಂ. ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ನಪ್ಪಜಹತಿ, ಪಜಹತಿ, ಖಿಪ್ಪಂ ಪಜಹತೀ’’ತಿ ತಯೋ ರಾಸಯೋ ದಸ್ಸಿತಾ. ತೇಸು ಚತ್ತಾರೋ ಜನಾ ನಪ್ಪಜಹನ್ತಿ ನಾಮ, ಚತ್ತಾರೋ ಪಜಹನ್ತಿ ನಾಮ, ಚತ್ತಾರೋ ಖಿಪ್ಪಂ ಪಜಹನ್ತಿ ನಾಮ.

ತತ್ಥ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಸಕದಾಗಾಮೀ ಅನಾಗಾಮೀತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಜನಾ ನಪ್ಪಜಹನ್ತಿ ನಾಮ. ಪುಥುಜ್ಜನಾದಯೋ ತಾವ ಮಾ ಪಜಹನ್ತು, ಅನಾಗಾಮೀ ಕಥಂ ನ ಪಜಹತೀತಿ? ಸೋಪಿ ಹಿ ಯಾವದೇವಸ್ಸ ಭವಲೋಭೋ ಅತ್ಥಿ, ತಾವ ಅಹೋಸುಖಂ ಅಹೋಸುಖನ್ತಿ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ತಸ್ಮಾ ನಪ್ಪಜಹತಿ ನಾಮ. ಏತೇಯೇವ ಪನ ಚತ್ತಾರೋ ಜನಾ ಪಜಹನ್ತಿ ನಾಮ. ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ ತಾವ ಪಜಹನ್ತು, ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಕಥಂ ಪಜಹತೀತಿ? ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕೋ ಹಿ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೇನ ಸಹಸಾ ಕಿಲೇಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ‘‘ಮಾದಿಸಸ್ಸ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕಿಲೇಸೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಸಂವೇಗಂ ಕತ್ವಾ ವೀರಿಯಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗೇನ ಕಿಲೇಸೇ ಸಮುಗ್ಘಾತೇತಿ. ಇತಿ ಸೋ ಪಜಹತಿ ನಾಮ. ತೇಯೇವ ಚತ್ತಾರೋ ಖಿಪ್ಪಂ ಪಜಹನ್ತಿ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ, ಮಹಾಹತ್ಥಿಪದೋಪಮೇ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೮೮ ಆದಯೋ), ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವನೇತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೪೫೩ ಆದಯೋ) ಇಮೇಸು ಸುತ್ತೇಸು ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತತಿಯವಾರೋ ಗಹಿತೋ, ಪಞ್ಹೋ ಪನ ದುತಿಯವಾರೇನೇವ ಕಥಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಉಪಧಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಖನ್ಧಾ ಉಪಧಿ ನಾಮ. ತಂ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲನ್ತಿ ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾ ಕಿಲೇಸುಪಧಿನಾ ನಿರುಪಧಿ ಹೋತಿ, ನಿಗ್ಗಹಣೋ ನಿತಣ್ಹೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪಧಿಸಙ್ಖಯೇ ವಿಮುತ್ತೋತಿ ತಣ್ಹಕ್ಖಯೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಆರಮ್ಮಣತೋ ವಿಮುತ್ತೋ.

೧೫೫. ಏವಂ ಚತ್ತಾರೋ ಪುಗ್ಗಲೇ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯೇ ಪಜಹನ್ತಿ, ತೇ ‘‘ಇಮೇ ನಾಮ ಏತ್ತಕೇ ಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹನ್ತಿ’’. ಯೇ ನಪ್ಪಜಹನ್ತಿ, ತೇಪಿ ‘‘ಇಮೇ ನಾಮ ಏತ್ತಕೇ ಕಿಲೇಸೇ ನಪ್ಪಜಹನ್ತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪಞ್ಚ ಖೋ ಇಮೇ ಉದಾಯಿ ಕಾಮಗುಣಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಮಿಳ್ಹಸುಖನ್ತಿ ಅಸುಚಿಸುಖಂ. ಅನರಿಯಸುಖನ್ತಿ ಅನರಿಯೇಹಿ ಸೇವಿತಸುಖಂ. ಭಾಯಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ಸುಖಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭತೋಪಿ ವಿಪಾಕತೋಪಿ ಭಾಯಿತಬ್ಬಂ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸುಖನ್ತಿ ಕಾಮತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸುಖಂ. ಪವಿವೇಕಸುಖನ್ತಿ ಗಣತೋಪಿ ಕಿಲೇಸತೋಪಿ ಪವಿವಿತ್ತಸುಖಂ. ಉಪಸಮಸುಖನ್ತಿ ರಾಗಾದಿವೂಪಸಮತ್ಥಾಯ ಸುಖಂ. ಸಮ್ಬೋಧಸುಖನ್ತಿ ಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸಮ್ಬೋಧಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತನತ್ಥಾಯ ಸುಖಂ. ನ ಭಾಯಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ಸುಖಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭತೋಪಿ ವಿಪಾಕತೋಪಿ ನ ಭಾಯಿತಬ್ಬಂ, ಭಾವೇತಬ್ಬಮೇವೇತಂ.

೧೫೬. ಇಞ್ಜಿತಸ್ಮಿಂ ವದಾಮೀತಿ ಇಞ್ಜನಂ ಚಲನಂ ಫನ್ದನನ್ತಿ ವದಾಮಿ. ಕಿಞ್ಚ ತತ್ಥ ಇಞ್ಜಿತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚ ತತ್ಥ ಇಞ್ಜಿತಂ. ಇದಂ ತತ್ಥ ಇಞ್ಜಿತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಯೇ ಏತೇ ಅನಿರುದ್ಧಾ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾ, ಇದಂ ತತ್ಥ ಇಞ್ಜಿತಂ. ದುತಿಯತತಿಯಜ್ಝಾನೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅನಿಞ್ಜಿತಸ್ಮಿಂ ವದಾಮೀತಿ ಇದಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಅನಿಞ್ಜನಂ ಅಚಲನಂ ನಿಪ್ಫನ್ದನನ್ತಿ ವದಾಮಿ.

ಅನಲನ್ತಿ ವದಾಮೀತಿ ಅಕತ್ತಬ್ಬಆಲಯನ್ತಿ ವದಾಮಿ, ತಣ್ಹಾಲಯೋ ಏತ್ಥ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಥ ವಾ ಅನಲಂ ಅಪರಿಯತ್ತಂ, ನ ಏತ್ತಾವತಾ ಅಲಮೇತನ್ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವದಾಮಿ. ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸ್ಸಾಪೀತಿ ಏವರೂಪಾಯಪಿ ಸನ್ತಾಯ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಪಹಾನಮೇವ ವದಾಮಿ. ಅಣುಂ ವಾ ಥೂಲಂ ವಾತಿ ಖುದ್ದಕಂ ವಾ ಮಹನ್ತಂ ವಾ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜಂ ವಾ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ ವಾ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ದೇಸನಾ ಪನ ನೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಸೇನ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನೇವ ನಿಟ್ಠಾಪಿತಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಲಟುಕಿಕೋಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಚಾತುಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೭. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಚಾತುಮಸುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಚಾತುಮಾಯನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಗಾಮೇ. ಪಞ್ಚಮತ್ತಾನಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನೀತಿ ಅಧುನಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಞ್ಚ ಸತಾನಿ. ಥೇರಾ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ಇಮೇ ಕುಲಪುತ್ತಾ ದಸಬಲಂ ಅದಿಸ್ವಾವ ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ಏತೇಸಂ ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮ, ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಯಥಾಉಪನಿಸ್ಸಯೇನ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಾ. ಪಟಿಸಮ್ಮೋದಮಾನಾತಿ ‘‘ಕಚ್ಚಾವುಸೋ, ಖಮನೀಯ’’ನ್ತಿಆದಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಕಥಂ ಕುರುಮಾನಾ. ಸೇನಾಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪಯಮಾನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಾನಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ದ್ವಾರವಾತಪಾನಾನಿ ವಿವರಿತ್ವಾ ಮಞ್ಚಪೀಠಕಟಸಾರಕಾದೀನಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಯಥಾಟ್ಠಾನೇ ಸಣ್ಠಾಪಯಮಾನಾ. ಪತ್ತಚೀವರಾನಿ ಪಟಿಸಾಮಯಮಾನಾತಿ, ಭನ್ತೇ, ಇದಂ ಮೇ ಪತ್ತಂ ಠಪೇಥ, ಇದಂ ಚೀವರಂ, ಇದಂ ಥಾಲಕಂ, ಇದಂ ಉದಕತುಮ್ಬಂ, ಇಮಂ ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿನ್ತಿ ಏವಂ ಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಸಙ್ಗೋಪಯಮಾನಾ.

ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಾ ಮಹಾಸದ್ದಾತಿ ಉದ್ಧಂ ಉಗ್ಗತತ್ತಾ ಉಚ್ಚಂ, ಪತ್ಥಟತ್ತಾ ಮಹನ್ತಂ ಅವಿನಿಬ್ಭೋಗಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಾ. ಕೇವಟ್ಟಾ ಮಞ್ಞೇ ಮಚ್ಛವಿಲೋಪೇತಿ ಕೇವಟ್ಟಾನಂ ಮಚ್ಛಪಚ್ಛಿಠಪಿತಟ್ಠಾನೇ ಮಹಾಜನೋ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ – ‘‘ಇಧ ಅಞ್ಞಂ ಏಕಂ ಮಚ್ಛಂ ದೇಹಿ, ಏಕಂ ಮಚ್ಛಫಾಲಂ ದೇಹಿ, ಏತಸ್ಸ ತೇ ಮಹಾ ದಿನ್ನೋ, ಮಯ್ಹಂ ಖುದ್ದಕೋ’’ತಿ ಏವಂ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಂ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಮಚ್ಛಗಹಣತ್ಥಂ ಜಾಲೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತೇಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕೇವಟ್ಟಾ ಚೇವ ಅಞ್ಞೇ ಚ ‘‘ಪವಿಟ್ಠೋ ನ ಪವಿಟ್ಠೋ, ಗಹಿತೋ ನ ಗಹಿತೋ’’ತಿ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಿ. ತಮ್ಪಿ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಪಣಾಮೇಮೀತಿ ನೀಹರಾಮಿ. ನ ವೋ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ವತ್ಥಬ್ಬನ್ತಿ ತುಮ್ಹೇ ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಏವಂ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಕರೋಥ, ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ವಸನ್ತಾ ಕಿಂ ನಾಮ ಸಾರುಪ್ಪಂ ಕರಿಸ್ಸಥ, ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ತೇಸು ಏಕಭಿಕ್ಖುಪಿ ‘‘ಭಗವಾ ತುಮ್ಹೇ ಮಹಾಸದ್ದಮತ್ತಕೇನ ಅಮ್ಹೇ ಪಣಾಮೇಥಾ’’ತಿ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಸಬ್ಬೇ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಾ ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ,’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ಏವಂ ಪನ ತೇಸಂ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಮಯಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮ, ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸೋಸ್ಸಾಮ, ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ವಸಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಆಗತಾ. ಏವರೂಪಸ್ಸ ಪನ ಗರುನೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಕರಿಮ್ಹಾ, ಅಮ್ಹಾಕಮೇವ ದೋಸೋಯಂ, ಪಣಾಮಿತಮ್ಹಾ, ನ ನೋ ಲದ್ಧಂ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ವತ್ಥುಂ, ನ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಸರೀರಂ ಓಲೋಕೇತುಂ, ನ ಮಧುರಸ್ಸರೇನ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತು’’ನ್ತಿ. ತೇ ಬಲವದೋಮನಸ್ಸಜಾತಾ ಹುತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು.

೧೫೮. ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ತೇ ಕಿರ ಸಕ್ಯಾ ಆಗಮನಸಮಯೇಪಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತತ್ಥೇವ ನಿಸಿನ್ನಾ ಪಸ್ಸಿಂಸು. ಅಥ ನೇಸಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪವಿಸಿತ್ವಾವ ಪಟಿನಿವತ್ತಾ, ಜಾನಿಸ್ಸಾಮ ತಂ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಯೇನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು. ಹನ್ದಾತಿ ವವಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಕಹಂ ಪನ ತುಮ್ಹೇತಿ ತುಮ್ಹೇ ಇದಾನೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕಹಂ ಗಚ್ಛಥ, ಕಿಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕೋಚಿ ಉಪದ್ದವೋ, ಉದಾಹು ದಸಬಲಸ್ಸಾತಿ? ತೇಸಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ, – ‘‘ಆವುಸೋ, ಮಯಂ ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಆಗತಾ, ದಿಟ್ಠೋ ನೋ ಭಗವಾ, ಇದಾನಿ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏವಂ ವಚನಪರಿಹಾರೋ ಅತ್ಥಿ, ಏವರೂಪಂ ಪನ ಲೇಸಕಪ್ಪಂ ಅಕತ್ವಾ ಯಥಾಭೂತಮೇವ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಪಣಾಮಿತೋತಿ ಆಹಂಸು. ತೇ ಪನ ರಾಜಾನೋ ಸಾಸನೇ ಧುರವಹಾ, ತಸ್ಮಾ ಚಿನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಚಸು ಭಿಕ್ಖುಸತೇಸು ಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ಭಗವತೋ ಪಾದಮೂಲಂ ವಿಗಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ಇಮೇಸಂ ನಿವತ್ತನಾಕಾರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಏವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತೇನ ಹಾಯಸ್ಮನ್ತೋತಿಆದಿಮಾಹಂಸು. ತೇಸುಪಿ ಭಿಕ್ಖೂಸು ‘‘ಮಯಂ ಮಹಾಸದ್ದಮತ್ತಕೇನ ಪಣಾಮಿತಾ, ನ ಮಯಂ ಜೀವಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ’’ತಿ ಏಕಭಿಕ್ಖುಪಿ ಪಟಿಪ್ಫರಿತೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ, ಸಬ್ಬೇ ಪನ ಸಮಕಂಯೇವ, ‘‘ಏವಮಾವುಸೋ,’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು.

೧೫೯. ಅಭಿನನ್ದತೂತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ಅಭಿನನ್ದತು. ಅಭಿವದತೂತಿ ಏತು ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋತಿ ಏವಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ ಅಭಿವದತು. ಅನುಗ್ಗಹಿತೋತಿ ಆಮಿಸಾನುಗ್ಗಹೇನ ಚ ಧಮ್ಮಾನುಗ್ಗಹೇನ ಚ ಅನುಗ್ಗಹಿತೋ. ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ ನ ಲಭಾಮಾತಿ ಪಸಾದಞ್ಞಥತ್ತಂ ಭವೇಯ್ಯ. ವಿಪರಿಣಾಮೋತಿ ಪಸಾದಞ್ಞಥತ್ತೇನ ವಿಬ್ಭಮನ್ತಾನಂ ವಿಪರಿಣಾಮಞ್ಞಥತ್ತಂ ಭವೇಯ್ಯ. ಬೀಜಾನಂ ತರುಣಾನನ್ತಿ ತರುಣಸಸ್ಸಾನಂ. ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ಉದಕವಾರಕಾಲೇ ಉದಕಂ ಅಲಭನ್ತಾನಂ ಮಿಲಾತಭಾವೇನ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಮಿಲಾತಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜನೇನ ವಿಪರಿಣಾಮೋ ಭವೇಯ್ಯ. ವಚ್ಛಕಸ್ಸ ಪನ ಖೀರಪಿಪಾಸಾಯ ಸುಸ್ಸನಂ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ನಾಮ, ಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಕಾಲಕಿರಿಯಾ ವಿಪರಿಣಾಮೋ ನಾಮ.

೧೬೦. ಪಸಾದಿತೋ ಭಗವಾತಿ ಥೇರೋ ಕಿರ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನೋವ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಆಗತಂ ಅದ್ದಸ, ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ ಚ ಆಯಾಚನಸದ್ದಂ ಸುಣಿ, ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣೇನ ಭಗವತೋ ಪಸನ್ನಭಾವಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ತಸ್ಮಾ – ‘‘ಕಞ್ಚಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಿಯಮಾನಾನಂ ಗಮನಂ ನಾಮ ನ ಫಾಸುಕಂ, ಯಾವ ಸತ್ಥಾ ನ ಪೇಸೇತಿ, ತಾವದೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಏವಮಾಹ. ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋತಿ ಅಞ್ಞೇಸು ಕಿಚ್ಚೇಸು ಅನುಸ್ಸುಕ್ಕೋ ಹುತ್ವಾ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರನ್ತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಿಹಾರಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಮಞ್ಞೇ ಭಗವಾ ವಿಹರಿತುಕಾಮೋ, ಸೋ ಇದಾನಿ ಯಥಾರುಚಿಯಾ ವಿಹರಿಸ್ಸತೀತಿ ಏವಂ ಮೇ ಅಹೋಸೀತಿ ವದತಿ. ಮಯಮ್ಪಿ ದಾನೀತಿ ಮಯಂ ಪರಂ ಓವದಮಾನಾ ವಿಹಾರತೋ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತಾ, ಕಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪರೋವಾದೇನ. ಇದಾನಿ ಮಯಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರೇನೇವ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ದೀಪೇತಿ. ಥೇರೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಿರದ್ಧೋ ಅತ್ತನೋ ಭಾರಭಾವಂ ನ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಮಹಾಥೇರಾನಂ ಭಾರೋ, ತೇನ ನಂ ಪಟಿಸೇಧೇನ್ತೋ ಭಗವಾ ಆಗಮೇಹೀತಿಆದಿಮಾಹ. ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಭಾರಭಾವಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ತೇನಸ್ಸ ಭಗವಾ ಸಾಧುಕಾರಂ ಅದಾಸಿ.

೧೬೧. ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಕಸ್ಮಾ ಆರಭಿ? ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಚತ್ತಾರಿ ಭಯಾನಿ. ಯೋ ತಾನಿ ಅಭೀತೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಇತರೋ ಪನ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ತತ್ಥ ಉದಕೋರೋಹನ್ತೇತಿ ಉದಕಂ ಓರೋಹನ್ತೇ ಪುಗ್ಗಲೇ. ಕುಮ್ಭೀಲಭಯನ್ತಿ ಸುಂಸುಮಾರಭಯಂ. ಸುಸುಕಾಭಯನ್ತಿ ಚಣ್ಡಮಚ್ಛಭಯಂ.

೧೬೨. ಕೋಧುಪಾಯಾಸಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಯಥಾ ಹಿ ಬಾಹಿರಂ ಉದಕಂ ಓತಿಣ್ಣೋ ಊಮೀಸು ಓಸೀದಿತ್ವಾ ಮರತಿ, ಏವಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಕೋಧುಪಾಯಾಸೇ ಓಸೀದಿತ್ವಾ ವಿಬ್ಭಮತಿ. ತಸ್ಮಾ ಕೋಧುಪಾಯಾಸೋ ‘‘ಊಮಿಭಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ.

೧೬೩. ಓದರಿಕತ್ತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಯಥಾ ಹಿ ಬಾಹಿರಂ ಉದಕಂ ಓತಿಣ್ಣೋ ಕುಮ್ಭೀಲೇನ ಖಾದಿತೋ ಮರತಿ, ಏವಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಓದರಿಕತ್ತೇನ ಖಾದಿತೋ ವಿಬ್ಭಮತಿ. ತಸ್ಮಾ ಓದರಿಕತ್ತಂ ‘‘ಕುಮ್ಭೀಲಭಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

೧೬೪. ಅರಕ್ಖಿತೇನೇವ ಕಾಯೇನಾತಿ ಸೀಸಪ್ಪಚಾಲಕಾದಿಕರಣೇನ ಅರಕ್ಖಿತಕಾಯೋ ಹುತ್ವಾ. ಅರಕ್ಖಿತಾಯ ವಾಚಾಯಾತಿ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಭಾಸನಾದಿವಸೇನ ಅರಕ್ಖಿತವಾಚೋ ಹುತ್ವಾ. ಅನುಪಟ್ಠಿತಾಯ ಸತಿಯಾತಿ ಕಾಯಗತಾಸತಿಂ ಅನುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ. ಅಸಂವುತೇಹೀತಿ ಅಪಿಹಿತೇಹಿ. ಪಞ್ಚನ್ನೇತಂಕಾಮಗುಣಾನಂ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಯಥಾ ಹಿ ಬಾಹಿರಂ ಉದಕಂ ಓತಿಣ್ಣೋ ಆವಟ್ಟೇ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಮರತಿ, ಏವಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾವಟ್ಟೇ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಬ್ಭಮತಿ. ತಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ ‘‘ಆವಟ್ಟಭಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾ.

೧೬೫. ಅನುದ್ಧಂಸೇತೀತಿ ಕಿಲಮೇತಿ ಮಿಲಾಪೇತಿ. ರಾಗಾನುದ್ಧಂಸೇನಾತಿ ರಾಗಾನುದ್ಧಂಸಿತೇನ. ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಯಥಾ ಹಿ ಬಾಹಿರಂ ಉದಕಂ ಓತಿಣ್ಣೋ ಚಣ್ಡಮಚ್ಛಂ ಆಗಮ್ಮ ಲದ್ಧಪ್ಪಹಾರೋ ಮರತಿ, ಏವಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಮಾತುಗಾಮಂ ಆಗಮ್ಮ ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಮರಾಗೋ ವಿಬ್ಭಮತಿ. ತಸ್ಮಾ ಮಾತುಗಾಮೋ ‘‘ಸುಸುಕಾಭಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ.

ಇಮಾನಿ ಪನ ಚತ್ತಾರಿ ಭಯಾನಿ ಭಾಯಿತ್ವಾ ಯಥಾ ಉದಕಂ ಅನೋರೋಹನ್ತಸ್ಸ ಉದಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆನಿಸಂಸೋ ನತ್ಥಿ, ಉದಕಪಿಪಾಸಾಯ ಪಿಪಾಸಿತೋ ಚ ಹೋತಿ ರಜೋಜಲ್ಲೇನ ಕಿಲಿಟ್ಠಸರೀರೋ ಚ, ಏವಮೇವಂ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಭಯಾನಿ ಭಾಯಿತ್ವಾ ಸಾಸನೇ ಅಪಬ್ಬಜನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಇಮಂ ಸಾಸನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆನಿಸಂಸೋ ನತ್ಥಿ, ತಣ್ಹಾಪಿಪಾಸಾಯ ಪಿಪಾಸಿತೋ ಚ ಹೋತಿ ಕಿಲೇಸರಜೇನ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಚ. ಯಥಾ ಪನ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಭಯಾನಿ ಅಭಾಯಿತ್ವಾ ಉದಕಂ ಓರೋಹನ್ತಸ್ಸ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಇಮಾನಿ ಅಭಾಯಿತ್ವಾ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸಾಪಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಹೋತಿ. ಥೇರೋ ಪನಾಹ – ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಭಯಾನಿ ಭಾಯಿತ್ವಾ ಉದಕಂ ಅನೋತರನ್ತೋ ಸೋತಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪರತೀರಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಭಾಯಿತ್ವಾ ಓತರನ್ತೋ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಮೇವಂ ಭಾಯಿತ್ವಾ ಸಾಸನೇ ಅಪಬ್ಬಜನ್ತೋಪಿ ತಣ್ಹಾಸೋತಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಪಾರಂ ದಟ್ಠುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಭಾಯಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜನ್ತೋ ಪನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಅಯಂ ಪನ ದೇಸನಾ ನೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಸೇನ ನಿಟ್ಠಾಪಿತಾತಿ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ